ขอนอบน้อมแด่
พระผู้มีพระภาคอรหันตสัมมาสัมพุทธเจ้า
                      พระองค์นั้น
บทนำ  พระวินัยปิฎก  พระสุตตันตปิฎก  พระอภิธรรมปิฎก  ค้นพระไตรปิฎก  ชาดก  หนังสือธรรมะ 
 

อ่าน อรรถกถาหน้าต่างที่ [หน้าสารบัญ] [๑] [๒] [๓] [๔] [๕] [๖] [๗] [๘] [๙]
อรรถกถา ขุททกนิกาย คาถาธรรมบท ปิยวรรคที่ ๑๖

หน้าต่างที่   ๘ / ๙.

               ๘. เรื่องพระอนาคามิเถระ [๑๗๒]               
               ข้อความเบื้องต้น               
               พระศาสดา เมื่อประทับอยู่ในพระเชตวัน ทรงปรารภพระเถระผู้อนาคามีองค์หนึ่ง ตรัสพระธรรมเทศนานี้ว่า "ฉนฺทชาโต" เป็นต้น.

               พระเถระบรรลุอนาคามิผล               
               ความพิสดารว่า วันหนึ่ง พวกสัทธิวิหาริกถามพระเถระนั้นว่า "ท่านขอรับ ก็การบรรลุธรรมพิเศษของท่าน มีอยู่หรือ?"
               พระเถระละอายอยู่ว่า "แม้คฤหัสถชนก็ยังบรรลุพระอนาคามิผลได้ ในเวลาบรรลุพระอรหัตแล้วนั่นแล เราจักบอกกับสัทธิวิหาริกเหล่านั้น" ดังนี้แล้ว ไม่กล่าวอะไรๆ เลย ทำกาละแล้วเกิดในเทวโลกชั้นสุทธาวาส.
               ลำดับนั้น พวกสัทธิวิหาริกของท่าน ร้องไห้คร่ำครวญไปสู่สำนักพระศาสดา ถวายบังคมพระศาสดาแล้ว ร้องไห้อยู่ทีเดียว นั่งแล้ว ณ ส่วนข้างหนึ่ง.
               ลำดับนั้น พระศาสดาตรัสกะภิกษุเหล่านั้นว่า "ภิกษุทั้งหลาย พวกเธอร้องไห้ทำไม?"
               ภิกษุ. อุปัชฌายะของข้าพระองค์ทำกาละแล้ว พระเจ้าข้า.
               พระศาสดา. ช่างเถิด ภิกษุทั้งหลาย เธอทั้งหลายอย่าคิดเลย นั่นชื่อว่าเป็นธรรมที่ยั่งยืน.
               ภิกษุ. พระเจ้าข้า ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ แม้ข้าพระองค์ก็ทราบอยู่ แต่พวกข้าพระองค์ได้ถามถึงการบรรลุธรรมพิเศษ กะพระอุปัชฌายะ ท่านไม่บอกอะไรๆ เลย ทำกาละแล้ว เหตุนั้น พวกข้าพระองค์จึงถึงความทุกข์.

               ลักษณะของผู้ชื่อว่ามีกระแสในเบื้องบน               
               พระศาสดาตรัสว่า "อย่าคิดเลย ภิกษุทั้งหลาย อุปัชฌายะของพวกเธอบรรลุอนาคามิผลแล้ว เธอละอายอยู่ว่า 'แม้พวกคฤหัสถ์ก็บรรลุอนาคามิผลนั่น' เราต่อบรรลุอรหัตแล้ว จึงจักบอกแก่พวกสัทธิวิหาริกนั้น' ไม่บอกอะไรๆ แก่พวกเธอเลย ทำกาละแล้วเกิดในชั้นสุทธาวาส วางใจเสียเถิด ภิกษุทั้งหลาย อุปัชฌายะของพวกเธอถึงความเป็นผู้มีจิตไม่เกี่ยวเกาะในกามทั้งหลาย มีกระแสในเบื้องบน"
               ดังนี้แล้ว จึงตรัสพระคาถานี้ว่า :-
                         ๘. ฉนฺทชาโต อนกฺขาเต    มนสา จ ผุโฐ สิยา
                         กาเม จ อปฺปฏิพทฺธจิตฺโต    อุทฺธํโสโตติ วุจฺจติ.
                         ภิกษุ ผู้มีฉันทะเกิดแล้ว ในพระนิพพานอันใครๆ
                         บอกไม่ได้ พึงเป็นผู้อันใจถูกต้องแล้วก็ดี ผู้มีจิต
                         ไม่เกี่ยวเกาะในกามทั้งหลายก็ดี ท่านเรียกว่า
                         ผู้มีกระแสในเบื้องบน.

               แก้อรรถ               
               บรรดาบทเหล่านั้น บทว่า ฉนฺทชาโต ความว่า มีฉันทะเกิดแล้ว ด้วยอำนาจความพอใจ ในความเป็นผู้ใคร่เพื่อจะทำ คือถึงความอุตสาหะแล้ว.
               บทว่า อนกฺขาเต คือ ในพระนิพพาน. แท้จริง พระนิพพานนั้น ชื่อว่า อนักขาตะ เพราะความเป็นธรรมชาติอันใครๆ บอกไม่ได้ว่า "อันปัจจัยโน้นทำ หรือบรรดาสีต่างๆ มีสีเขียวเป็นต้น เห็นปานนี้."
               บาทพระคาถาว่า มนสา จ ผุโฏ๑- สิยา ความว่า พึงเป็นผู้อันจิตที่สัมปยุตด้วยมรรคผล ๓ เบื้องต่ำถูกต้องแล้ว คือให้เต็มแล้ว.
               บทว่า อปฺปฏิพทฺธจิตฺโต ความว่า มีจิตไม่เกี่ยวเกาะในกามทั้งหลาย ด้วยอำนาจแห่งพระอนาคามิมรรคก็ดี.
               บทว่า อุทฺธํโสโต ความว่า
               ภิกษุเห็นปานนี้ เกิดแล้วในภพอวิหา ถัดนั้นไป ก็ไปสู่อกนิษฐภพ ด้วยอำนาจปฏิสนธิ ท่านเรียกว่า 'ผู้มีกระแสในเบื้องบน' พระอุปัชฌายะของพวกเธอก็เป็นผู้เช่นนั้น.
               ในกาลจบเทศนา ภิกษุเหล่านั้นตั้งอยู่แล้วในอรหัตผล.
               เทศนาได้มีประโยชน์แม้แก่มหาชน ดังนี้แล.
____________________________
๑- บาลีเป็น ผโฐ.

               เรื่องพระอนาคามิเถระ จบ.               
               ----------------------------               

.. อรรถกถา ขุททกนิกาย คาถาธรรมบท ปิยวรรคที่ ๑๖
อ่าน อรรถกถาหน้าต่างที่ [หน้าสารบัญ] [๑] [๒] [๓] [๔] [๕] [๖] [๗] [๘] [๙]
อ่านอรรถกถา 25 / 1อ่านอรรถกถา 25 / 25อรรถกถา เล่มที่ 25 ข้อ 26อ่านอรรถกถา 25 / 27อ่านอรรถกถา 25 / 440
อ่าน เนื้อความในพระไตรปิฎก
http://84000.org/tipitaka/attha/v.php?B=25&A=830&Z=861
- -- ---- ----------------------------------------------------------------------------
ดาวน์โหลด โปรแกรมพระไตรปิฎก
บันทึก  ๓๐  พฤศจิกายน  พ.ศ.  ๒๕๔๘
หากพบข้อผิดพลาด กรุณาแจ้งได้ที่ DhammaPerfect@yahoo.com

สีพื้นหลัง :