ขอนอบน้อมแด่
พระผู้มีพระภาคอรหันตสัมมาสัมพุทธเจ้า
                      พระองค์นั้น
บทนำ พระวินัยปิฎก พระสุตตันตปิฎก พระอภิธรรมปิฎก ค้นพระไตรปิฎก ชาดก หนังสือธรรมะ
first pageprevious pagedispage pageNumbernext pagelast page chage to ENGLISH letter  
Atthakatha Book 40 : PALI ROMAN Jā.A.6 ekādasaka-pakiṇṇaka

                     10. Sarabhajātakaṃ.
     Āsiṃsetheva purisoti idaṃ satthā jetavane viharanto attanā
saṅkhittena pucchitapañhassa dhammasenāpatino vitthārena byākaraṇaṃ
ārabbha kathesi. Tadā pana satthā theraṃ saṅkhittena pañhaṃ pucchi
devorohaṇe tatrāyaṃ saṅkhepato anupubbikathā.
     Rājagahaseṭṭhino hi santake candanapatte āyasmatā piṇḍola-
bhāradvājena iddhiyā gahite satthā bhikkhūnaṃ iddhipāṭihāriyakaraṇaṃ
paṭikkhipi. Tadāpi titthiyā paṭikkhittaṃ samaṇena gotamena
iddhipāṭihāriyakaraṇaṃ idāni sayaṃpi na karissatīti cintetvā maṅkubhūtehi
attano sāvakehi kiṃ bhante iddhiyā pattaṃ na gaṇhitthāti vuccamānā
netaṃ āvuso amhākaṃ dukkaraṃ chavassa pana dārupattassatthāya
attano saṇhasukhumaguṇaṃ ko gihīnaṃ pakāsessatīti na gaṇhimhā
samaṇā pana sākyaputtiyā lolabālatāya iddhiṃ dassetvā gaṇhiṃsu
mā amhākaṃ iddhikaraṇaṃ bhāroti cintayittha mayaṃ hi tiṭṭhantu
samaṇassa gotamassa sāvakā ākaṅkhamānā pana samaṇena gotamena
saddhiṃ iddhiṃ dasseyyāma sace hi samaṇo gotamo ekaṃ pāṭihāriyaṃ
karissati mayaṃpi diguṇaṃ karissāmāti kathayiṃsu. Taṃ sutvā bhikkhū
bhagavato ārocesuṃ bhante titthiyā kira pāṭihāriyaṃ karissantīti.
Satthā āha bhikkhave karontu ahaṃpi karissāmīti. Taṃ sutvā
Bimbisāro āgantvā bhagavantaṃ pucchi bhante pāṭihāriyaṃ kira
karissathāti. Āma mahārājāti. Nanu bhante sikkhāpadaṃ paññattanti.
Mahārāja taṃ mayā sāvakānaṃ paññattaṃ buddhānampana sikkhāpadaṃnāma
natthi yathā hi mahārāja tava uyyāne pupphaphalaṃ aññesaṃ vāritaṃ
na tava evaṃ sampadamidaṃ daṭṭhabbanti. Kahaṃ pana bhante pāṭihāriyaṃ
karissathāti. Sāvatthinagaradvāre gaṇḍāmbarukkhamūleti. Amhehi
tattha kiṃ kattabbanti. Na kiñci mahārājāti. Punadivase satthā
katabhattakicco cārikaṃ pakkāmi. Manussā kuhiṃ bhante satthā
gacchatīti pucchanti. Sāvatthinagaradvāre gaṇḍāmbarukkhamūle
titthiyamaddanaṃ yamakapāṭihāriyaṃ kātunti. Tesaṃ bhikkhūnaṃ kathaṃ sutvā
mahājano acchariyarūpaṃ kiṃ pāṭihāriyaṃ bhavissati passissāma nanti
gharadvārāni nikkaḍḍhetvā satthārāyeva saddhiṃ agamāsi. Aññatitthiyā
mayampi samaṇassa gotamassa pāṭihāriyakaraṇaṭṭhāne pāṭihāriyaṃ karissāmāti
upaṭṭhākehi saddhiṃ satthārameva anubandhiṃsu. Satthā anupubbena
sāvatthiṃ gantvā raññā pāṭihāriyaṃ kira bhante karissathāti
pucchito karissāmīti vatvā kadā bhanteti vutte ito sattame
divase āsāḷhapuṇṇamāsiyanti āha. Maṇḍapaṃ karomi bhanteti.
Alaṃ mahārāja mama pāṭihāriyakaraṇaṭṭhāne sakko dvādasayojanikaṃ
ratanamaṇḍapaṃ karissatīti. Etaṃ kāraṇaṃ nagare ugghosāpemi bhante ti.
Ugghosāpehi mahārājāti. Rājā dhammaghosakaṃ alaṅkatahatthipiṭṭhiyaṃ
āropetvā satthā kira sāvatthīnagare gaṇḍāmbarukkhamūle
Titthiyamaddanaṃ pāṭihāriyaṃ karissati ito sattame divaseti yāva chaṭṭhadivasā
devasikaṃ ghosanaṃ kāresi. Titthiyā gaṇḍāmbarukkhamūle kira karissatīti
sāmikānaṃ dhanaṃ datvā sāvatthīsāmante ambarukkhe chindāpesuṃ.
Dhammaghosako puṇṇamīdivase pātova ajja bhagavato pāṭihāriyaṃ
bhavissatīti ugghosesi. Devatānubhāvena sakalajambudīpe dvāre ṭhatvā
ugghositaṃviya ahosi. Ye ye gantuṃ cittaṃ uppādenti te te
sāvatthīpattameva attānaṃ passiṃsu. Dvādasayojanikā parisā ahosi.
Satthā pātova sāvatthiṃ piṇḍāya pavisitvā nikkhami. Gaṇḍonāma
uyyānapālo piṇḍipakkameva kumbhappamāṇaṃ mahantaṃ ambapakkaṃ
rañño haranto satthāraṃ nagaradvāre disvā tathāgatasseva
anucchavikanti adāsi. Satthā paṭiggahetvā tattheva ekamantaṃ nisinno
paribhuñjitvā ānanda imaṃ ambaṭṭhiṃ uyyānapālassa imasmiṃ ṭhāne
ropanatthāya dehi esa gaṇḍāmbonāma bhavissatīti āha.
Thero tathā akāsi. Uyyānapālo paṃsuṃ viyūhitvā ropesi.
Taṃ khaṇaññeva aṭṭhiṃ bhijjitvā mūlāni otariṃsu. Naṅgalasīsappamāṇo
rattaṅkuro uṭṭhahi. Mahājanassa olokentasseva paṇṇāsahatthakkhandho
paṇṇāsahatthasākho ubbedhenapi hatthasatiko ambarukkho
sampajji. Tāvadevassa pupphāni ca phalāni ca uṭṭhahiṃsu. So
madhurasuvaṇṇavaṇṇaphalabharito nabhaṃ pūretvā aṭṭhāsi. Vātappaharaṇakāle
madhurapakkāni patiṃsu. Pacchā āgacchantā bhikkhū paribhuñjitvā
Āgamiṃsu. Sāyaṇhasamaye devarājā āvajjanto satthu
ratanamaṇḍapakaraṇaṃ amhākaṃ bhāro hotīti ñatvā vissukammaṃ pesetvā
dvādasayojanikaṃ nīluppalasañchannaṃ sattaratanamaṇḍapaṃ kāresi. Evaṃ
dasasahassacakkavāḷadevatā sannipatiṃsu. Satthā titthiyamaddanaṃ asādhāraṇaṃ
sāvakehi yamakapāṭihāriyaṃ karitvā bahujanassa pasannabhāvaṃ ñatvā
oruyha buddhāsane nisinno dhammaṃ desesi. Vīsatipāṇakoṭiyo
amatapānaṃ piviṃsu. Tato purimabuddhā pana pāṭihāriyaṃ katvā
kattha gacchantīti āvajjento tāvatiṃsabhavananti ñatvā buddhāsanā
uṭṭhāya dakkhiṇapādaṃ yugandharamatthake ṭhapetvā vāmapādena
sinerumatthakaṃ akkamitvā pārichattakamūle paṇḍukambalasilāyaṃ vassaṃ upagantvā
antotemāsaṃ devānaṃ abhidhammakathaṃ kathesi. Parisāpi satthu gataṭṭhānaṃ
ajānantī disvāva gamissāmāti. Tattheva temāsaṃ vasi.
Upakaṭṭhāya pavāraṇāya mahāmoggallānatthero gantvā bhagavato
ārocesi. Atha naṃ satthā pucchi kahaṃ pana etarahi sārīputtoti.
Esa bhante yamakapāṭihāriye pasīditvā pabbajitehi pañcahi bhikkhusatehi
saddhiṃ saṅkassanagare vasatīti. Moggallāna ito sattame divase
saṅkassanagaradvāre otarissāmi tathāgataṃ daṭṭhukāmā saṅkassanagaradvāre
sannipatantūti. Thero sādhūti paṭisuṇitvā āgantvā parisāya
ārocesi sakalaparisaṃ sāvatthito tiṃsayojanaṃ saṅkassanagaraṃ
ekamuhutteneva pāpesi. Satthā vutthavasso pavāretvā mahārāja
manssalokaṃ gamissāmīti sakkassa ārocesi. Sakko vissukammaṃ
Āmantetvā dasabalassa manussalokaṃ gamanatthāya sopāṇaṃ karohīti
āha. So sinerumatthake sopāṇasīsaṃ saṅkassanagaradvāre
dhurasopāṇaṃ katvā majjhe maṇimayaṃ ekasmiṃ passe rajaṭamayaṃ ekasmiṃ
passe sovaṇṇamayanti tīṇi sopāṇāni māpesi sattaratanamayā
vedikāparikkhepā. Satthā lokavivaraṇaṃ pāṭihāriyaṃ katvā majjhe
maṇimayena sopāṇena otari. Sakko pattacīvaraṃ aggahesi suyāmo
vāḷavijaniṃ sahampatibrahmā chattaṃ dhāresi. Dasasahassacakkavāḷadevatā
dibbagandhamālādīhi pūjayiṃsu. Satthāraṃ dhurasopāṇe patiṭṭhahantaṃ paṭhamameva
sārīputtatthero vandi. Pacchā sesaparisā. Tasmiṃ samāgame
satthā cintesi moggallāno iddhimāti pākaṭo upāli
vinayadharoti sārīputtassa pana paññāguṇo apākaṭo ṭhapetvā
maṃ kira sammāsambuddhaṃ añño etena sadisapaññonāma
natthi paññāguṇamassa pākaṭaṃ karissāmīti. Paṭhamaṃ tāva puthujjanapañhaṃ
pucchi. Taṃ puthujjanāva kathayiṃsu. Tato sotāpannānaṃ
visaye pañhaṃ pucchi. Taṃ sotāpannāva kathayiṃsu. Puthujjanā na
jāniṃsu. Tato sakadāgāmivisaye anāgāmivisaye khīṇāsavavisaye
mahāsāvakavisaye ca pañhaṃ pucchi. Taṃpi heṭṭhimā na jāniṃsu
uparimā ca kathayiṃsu. Aggasāvakavisaye puṭṭhapañhaṃpi aggasāvakā
kathayiṃsu. Aññe na jāniṃsu. Tato sārīputtattherassa visaye
pañhaṃ pucchi. Taṃ therova kathesi. Aññe na jāniṃsu. Manussā ko
nāmo esa thero satthārā saddhiṃ kathesīti pucchitvā dhammasenāpati
Sārīputtattheronāmāti sutvā aho mahāpaññoti vadiṃsu. Tato
paṭṭhāya devamanussānaṃ antare therassa mahāpaññāguṇo pākaṭo
jāto. Atha naṃ satthā
        ye ca saṅkhātadhammāse     ye ca sekhā puthū idha
        tesaṃ me nipako iriyaṃ      puṭṭho me brūhi mārisāti
buddhavisaye pañhaṃ pucchitvā imassa nukho sārīputta saṅkhittena
bhāsitassa kathaṃ vitthārena attho daṭṭhabboti āha. Thero pañhaṃ
oloketvā satthā maṃ sekhāsekhānameva āgamanapaṭipadaṃ pucchatīti
nikkaṅkho hutvā āgamanapaṭipadānāma khandhādivasena bahūhi mukhehi
sakkā kathetuṃ katarākārena nukho kathento satthu ajjhāsayaṃ gaṇhituṃ
nāsakkhissāmīti ajjhāsaye kaṅkhi. Satthā sārīputto pañhesu
nikkaṅkho ajjhāsaye pana me kaṅkhati mayā pana naye adinne kathetuṃ
na sakkhissati nayamassa dassāmīti nayaṃ dento bhūtamidaṃ sārīputta
samanupassasīti āha. Evaṃ kirassa ahosi sārīputto mamajjhāsayaṃ
gahetvā kathento khandhavasena kathissatīti. Therassa saha nayadānena
so pañho nayasatena nayasahassena upaṭṭhāsi. So satthārā
dinnanayena ṭhatvā buddhavisaye pañhaṃ kathesi. Satthā dvādasayojanikāya
parisāya dhammaṃ desesi. Tiṃsapāṇakoṭiyo amatapānaṃ piviṃsu.
Satthā parisaṃ uyyojetvā cārikaṃ caranto anupubbena sāvatthiṃ
gantvā punadivase sāvatthiyaṃ piṇḍāya caritvā piṇḍapātapaṭikkanto
bhikkhūhi vatte dassite gandhakuṭiṃ pāvisi. Sāyaṇhasamaye bhikkhū
Therassa guṇakathaṃ kathentā dhammasabhāyaṃ nisīdiṃsu mahāpañño āvuso
sārīputto puthupañño javanapañño nibbedhikapañño dasabalena
saṅkhittena pucchitaṃ pañhaṃ vitthārena atthaṃ kathesīti. Satthā
āgantvā kāyanuttha bhikkhave etarahi kathāya sannisinnāti pucchitvā
imāyanāmāti vutte na bhikkhave idāneva pubbepesa saṅkhittena
bhāsitassa vitthārena atthaṃ kathesiyevāti vatvā atītaṃ āhari
     atīte bārāṇasiyaṃ brahmadatte rajjaṃ kārente bodhisatto
sarabhamigayoniyaṃ nibbattitvā araññe paṭivasati. Rājā migacittako
ahosi thāmasampanno aññaṃ manussaṃ manussotipi na gaṇeti so
ekadivasaṃ migavadhaṃ gantvā amacce āha yassa passena migo
palāyati tenevassa āṇā dātabbāti. Te cintayiṃsu kadāci
vemajjhe ṭhitamigo koṭṭhakaṃ virujjhati uṭṭhitaṃ migaṃ yenakenaci
upāyena rañño ṭhitaṭṭhānaññeva āropessāmāti cintetvā ca
pana katikaṃ katvā rañño dūramaggaṃ adaṃsu. Te mahantaṃ gumbaṃ
parikkhipitvā muggarādīhi bhūmiṃ pahariṃsu. Paṭhamameva sarabhamigo
uṭṭhāya tikkhattuṃ gumbaṃ anuparigantvā palāyanto palāyanokāsaṃ
olokento sesadisāsu manusse bāhāya bāhuṃ dhanunā dhanuṃ āhacca
nirantare ṭhite disvā rañño ṭhitaṭṭhāneyeva okāsaṃ addasa.
So ummilitesu akkhīsu vālikaṃ khipamānoviya rājānaṃ abhimukho
agamāsi. Rājā taṃ balasampannaṃ disvā saraṃ khipitvā virajjhi.
Sarabhamigānāma vañcetuṃ chekā honti sare abhimukhaṃ āgacchante
Vegaṃ hāpetvā tiṭṭhanti pacchato āgacchante vegena javanti
uparibhāgena āgacchante piṭṭhiṃ nāmenti passenāgacchante thokaṃ
apagacchanti kucchimajjhaṃ sandhāyāgacchante parivattitvā patanti sare
atikkante vātacchinnavalāhakavegena palāyantīti. Sopi rājā
tasmiṃ parivattitvā patite sarabhamigo me viddhoti nādaṃ muñci.
Sarabho uṭṭhāya vātavegena palāyi balamaṇḍalaṃ bhijjitvā. Ubhosu
passesu ṭhitā amaccā sarabhaṃ palāyamānaṃ disvāva ekato
hutvā pucchiṃsu migo kassa ṭhitaṭṭhānaṃ abhirūhīti. Rañño
ṭhitaṭṭhānanti. Rājā viddho meti vadati. Ko tena viddhoti.
Nibbirujjho bho amhākaṃ rājā bhūmi tena viddhāti iti te
nānappakārena raññā saddhiṃ keḷiṃ kariṃsu. Rājā cintesi ime
maṃ parihāsanti mama pamāṇaṃ na jānanti daḷhaṃ nivāsetvā
pattikova khaggaṃ ādāya sarabhaṃ gaṇhissāmīti vegena pakkhandi.
Atha naṃ disvā tīṇi yojanāni anubandhi. Sarabho araññaṃ pāvisi.
Rājāpi pāvisiyeva. Tattha sarabhamigassa gamanamagge saṭṭhīmattahattho
mahāpūtipādanarakaāvāṭo atthi. So tiṃsamattahattho udakena puṇṇo
tiṇena paṭicchanno. Sarabho udakagandhaṃ ghāyitvāva āvāṭabhāvaṃ
ñatvā thokaṃ osakkitvā gato. Rājā pana ujukameva gacchanto
tasmiṃpatati. Sarabho tassa padasaddaṃ asuṇanto nivattitvā
taṃ apassanto narakaāvāṭe patito bhavissatīti ñatvā āgantvā
olokento taṃ gambhīraudake appatiṭṭhaṃ kilamantaṃ disvā tena kataṃ
Aparādhaṃ hadaye akatvā sañjātakāruñño mā mayi passanteva
rājā nassatu imamhā dukkhā mocessāmīti āvāṭatīre ṭhito
mā bhāyi mahārāja ahaṃ taṃ dukkhā mocessāmīti vatvā attano
piyaputtaṃ uddharituṃ ussāhaṃ karontoviya tassuddharaṇatthāya sīlāyogaṃ
katvā uddharissāmīti āgantvā rājānaṃ saṭṭhihatthā narakā uddharitvā
assāsetvā piṭṭhiṃ āropetvā araññato nīharitvā senāya
avidūre otāretvā ovādamassa datvā pañcasu sīlesu patiṭṭhāpesi.
Rājā mahāsattaṃ vinā vasituṃ asakkonto āha sāmi sarabhamigarāja
mayā saddhiṃ bārāṇasiṃ ehi dvādasayojanikāya te bārāṇasiyā
rajjaṃ dammi taṃ kārehīti. Mahārāja mayaṃ tiracchānagatā na
no rajjenattho sace te mayi sineho atthi mayā dinnāni
sīlāni rakkhanto raṭṭhavāsinopi sīlaṃ rakkhāpehīti taṃ ovaditvā
araññameva pāvisi. So assupuṇṇehi nettehi tassa guṇe
sarantova senaṃ sampāpuṇitvā senāṅgaparivuto nagaraṃ gantvā ito
paṭṭhāya sakalaraṭṭhavāsino pañca sīlāni rakkhantūti dhammabheriṃ cārāpesi.
Mahāsattena pana attano kataguṇaṃ kassaci akathetvā sāyaṃ
nānaggarasabhojanaṃ bhuñjitvā alaṅkatasayane sayitvā paccūsakāle
mahāsattassa guṇaṃ saritvā uṭṭhāya sayanapiṭṭhiyaṃ pallaṅkena nisīditvā
pītipuṇṇena hadayena chahi gāthāhi udānaṃ udānesi
        āsiṃsetheva puriso        na nibbindeyya paṇḍito
        passāmi vohaṃ attānaṃ      yathā icchiṃ tathā ahu.
        Āsiṃsetheva puriso        na nibbindeyya paṇḍito
        passāmi vohaṃ attānaṃ      udakā thalamubbhataṃ.
        Vāyametheva puriso        na nibbindeyya paṇḍito
        passāmi vohaṃ attānaṃ      yathā icchiṃ tathā ahu.
        Vāyametheva puri so       na nibbindeyya paṇḍito
        passāmi vohaṃ attānaṃ      udakā thalamubbhataṃ.
                Dukkhūpanī to pi naro sapañño
                āsaṃ na chindeyya sukhāgamāya
                bahū hi phassā ahitā hitā ca
                avitakkitā maccumupapajjanti.
        Acintitampi bhavati          cintitampi vanassati
        na hi cintāmayā bhogā     itthiyā purisassa vāti.
     Tattha āsiṃsethevāti āsāchedakammaṃ akatvā attano kammesu
āsaṃ karotheva na ukkaṇṭheyya. Yathā icchinti ahaṃ hi saṭṭhihatthā
narakā uṭṭhānaṃ icchiṃ somhi tatheva jāto tato uṭṭhitoyevāti
dīpeti. Ahitā hitā cāti dukkhaphassā ca sukhaphassā ca
maraṇaphassā ca jīvitaphassā cātipi attho sattānamhi maraṇaphasso
ahito jīvitaphasso hito tesaṃ avitakkito acintitopi maraṇaphasso
āgacchatīti dasseti. Acintitampīti mayā āvāṭe patissāmīti
acintitaṃ sarabhaṃ māressāmīti cintitaṃ idāni pana me cintitaṃ
naṭṭhaṃ acintitameva jātaṃ. Bhogāti yasaparivārā ete cintāmayā
Na honti tasmā ñāṇavatā viriyameva kattabbaṃ viriyavato hi
acintitaṃpi kataṃ hotiyeva.
     Tassa udānaṃ udānentasseva aruṇaṃ uṭṭhahi. Purohito
pātova sukhaseyyāya pucchanatthaṃ āgantvā dvāre ṭhito tassa
udānagītasaddaṃ sutvā cintesi rājā hīyo migavadhaṃ agamāsi taṃ
sarabhamigaṃ viraddho bhavissati tato amaccehi avahasiyamāno māretvā
taṃ āharissāmīti khattiyamānena taṃ anubandhanto saṭṭhīhatthe narake
patito bhavissati dayālunā sarabharājena rañño dosaṃ acintetvā
rājā uddharito bhavissati tena maññe udānaṃ udānesīti.
Evaṃ brāhmaṇassa rañño paripuṇṇabyañjanaṃ udānaṃ sutvā
sumajjite ādāse mukhaṃ olokentassa chāyāviya raññā ca sarabhena
ca katakāraṇaṃ pākaṭaṃ ahosi. So nakhena dvāraṃ ākoṭesi.
Rājā ko esoti pucchi. Ahaṃ deva purohitoti. Atha dvāraṃ
vivaritvā ito ehācariyāti āha. So pavisitvā rājānaṃ
jayāpetvā ekamantaṃ ṭhito ahaṃ mahārāja tayā araññe katakāraṇaṃ
jānāmi tvaṃ ekaṃ sarabhamigaṃ anubandhanto narake patito atha naṃ
so sarabho sīlā yogaṃ katvā narakato uddhari so tvaṃ tassa
guṇaṃ saritvā udānaṃ udānesīti vatvā dve gāthā abhāsi
        sarabhaṃ giriduggasmiṃ          yaṃ tvaṃ anussarī pure
        alīnacittassa tuvaṃ          vikkantamanujīvasi.
                Yo taṃ viduggā narakā samuddhari
                sīlāya yogaṃ sarabho karitvā
                dukkhūpanītaṃ maccumukhā pamocayi
                alīnacittaṃ tameva vadesīti.
     Tattha anussarīti anubandhi. Vikkantanti uddharaṇatthāya
kataparakkamaṃ. Anujīvasīti upajīvasi tassānubhāvena tayā jīvitaṃ
laddhanti attho. Uddharīti uttāresi. Tameva vadesīti
suvaṇṇasarabhamigaṃ idha sirisayane nisinno vaṇṇesi.
     Taṃ sutvā ayaṃ mayā saddhiṃ na migavadhaṃ gato sabbameva
pavuttiṃ jānāti kathaṃ nukho jānāti pucchissāmi nanti cintetvā
navamaṃ gāthamāha
                kiṃ tvaṃ tattheva tadā ahosi
                udāhu te koci nu etadakkhā
                vivaṭacchado nusi sabbadassī
                ñāṇaṃ nu te brāhmaṇa bhiṃsarūpanti.
     Tattha bhiṃsarūpanti kiṃ nu tava ñāṇaṃ balavajātikaṃ tenetaṃ
jānāsīti.
     Brāhmaṇo nāhaṃ sabbaññū buddho byañjanaṃ amakkhetvā
tayā kathitagāthānaṃ pana mayhaṃ attho upaṭṭhātīti dīpento dasamaṃ
gāthamāha
                Na cevāhaṃ tattha tadā ahosiṃ
                na cāpi me koci naṃ etadakkhā
                gāthāpadānañca subhāsitānaṃ
                atthaṃ tadānenti janinda dhīrāti.
     Tattha subhāsitānanti byañjanaṃ amakkhetvā suṭṭhu bhāsitānaṃ.
Atthaṃ tadānentīti yo tesaṃ attho taṃ ānenti upadhārentīti
attho.
     Rājā tassa tusitvā bahudhanaṃ adāsi tato paṭṭhāya dānādīni
puññāni abhirato ahosi. Manussāpi puññābhiratā hutvā
matamatā saggapūrameva pūrayiṃsu. Athekadivasaṃ rājā lakkhaṃ vijjhissāmīti
purohitaṃ ādāya uyyānaṃ gato. Tadā sakko devarājā bahū
nave deveceva devakaññāyo ca disvā kiṃ nukho kāraṇanti
āvajjento sarabhamigena narakā uddharitvā raññā sīlesu
patiṭṭhāpitabhāvaṃ ñatvā rañño ānubhāvena mahājanā puññāni
karonti tena devaloko paripūrati idāni kho pana rājā lakkhaṃ
vijjhituṃ uyyānaṃ gato taṃpi vīmaṃsitvā sīhanādaṃ nadāpetvā sarabhamigassa
guṇaṃ kathāpetvā attano ca sakkabhāvaṃ jānāpetvā ākāse
ṭhito dhammaṃ desetvā mettāya ceva pañcannañca sīlānaṃ guṇaṃ
kathetvā āgamissāmīti cintetvā uyyānaṃ agamāsi. Rājāpi
lakkhaṃ vijjhissāmīti dhanuṃ āropetvā saraṃ sannayhi. Tasmiṃ khaṇe
sakko rañño ca lakkhassa ca antare attano ānubhāvena sarabhaṃ
Dassesi. Rājā taṃ disvā saraṃ na muñci. Atha naṃ sakko
purohitassa sarīre adhimuccitvā gāthamabhāsi
                ādāya pattaṃ paraviriyaghātiṃ
                cāpe saraṃ kiṃ vicikicchase tuvaṃ
                nuṇṇo saro sarabhaṃ hantu khippaṃ
                annaṃ hi etaṃ varapañña raññoti.
     Tattha pattanti vājapattehi samannāgataṃ. Paraviriyaghātinti
paresaṃ viriyaghātakaṃ. Cāpe saranti etaṃ pattasaṃkhātaṃ saraṃ cāpe
ādāya sannayhitvā idāni tvaṃ kiṃ vicikicchasi. Hantūti tayā
vissaṭṭho hutvā esa saro khippaṃ imaṃ sarabhaṃ hanatu. Annaṃ hi
etanti varapañña mahārāja sarabhonāma rañño āhāro bhakkhoti
attho.
     Tato rājā gāthamāha
                addhā pajānāmi ahaṃpi etaṃ
                annaṃ migo brāhmaṇa khattiyassa
                pubbe katañca apacāyamāno
                tasmā migaṃ sarabhaṃ no hanāmīti.
     Tattha pubbe katañcāti brāhmaṇa ahaṃ cetaṃ ekaṃsena jānāmi
yathā migo khattiyassa annaṃ pubbe pana iminā mayhaṃ kataguṇaṃ
pūjemi tasmā taṃ na hanāmīti.
     Tato sakko gāthadvayamāha
        Neso migo mahārāja      asureso disampati
        etaṃ hantvā manussinda     bhavassu amarādhipo.
                Sace mahārāja vicikicchase tuvaṃ
                hantuṃ migaṃ sarabhaṃ sahāyakaṃ
                saputtadāro naravīriyaseṭṭha
                hantvā no ce tuvaṃ vetaraṇiṃ yamassāti.
     Tattha asuresoti asuro eso asurajeṭṭhako sakko esoti
adhippāyena vadati. Amarādhipoti tvaṃ etaṃ sakkaṃ māretvā sayaṃ
sakko devarājā hohīti vadati. Vetaraṇiṃ yamassāti sace etaṃ
sahāyo meti cintetvā na hanissasi saputtadāro yamassa vetaraṇīniriyaṃ
gantvā bhavissasīti taṃ tāseti.
     Tato rājā dve gāthā abhāsi
                kāmaṃ ahaṃ jānapadā ca sabbe
                puttā ca dārā ca sahāyasaṃghā
                gacchāma taṃ vetaraṇiṃ yamassa
                na tveva haññe mama pāṇadassa.
                Ayaṃ migo kicchagatassa mayhaṃ
                ekassa kattā vivanasmiṃ ghore
                taṃ tādisaṃ pubbakiccaṃ saranto
                jānaṃ mahābrahme kathaṃ haneyyanti.
     Tattha mama pāṇadassāti brāhmaṇa yo mama pāṇado assa
Yena me piyaṃ jīvitaṃ dinnaṃ narakaṃ pavisantena mayā so na tveva
hañño na hanitabbo avajjho esoti vadati. Ekassa kattā
vivanasmiṃ ghoreti dāruṇe araññe paviṭṭhakassa sato ekassa
asahāyakassa mama kattā kārako jīvitassa dāyako svāhaṃ taṃ
iminā kataṃ tādisaṃ pubbakiccaṃ sarantoyeva taṃ guṇaṃ jānantoyeva
kathaṃ haneyyaṃ.
     Atha sakko purohitassa sarīrato apagantvā sakkattabhāvaṃ
māpetvā ākāse ṭhatvā rañño guṇaṃ pakāsento gāthadvayamāha
                mittābhirādhi cirameva jīva
                rajjaṃ imaṃ dhammaguṇe pasāsa
                nārīgaṇehi paricārayanto
                modassu raṭṭhe tidiveva vāsavo.
                Akkodhano niccapasannacitto
                sabbātithī yācayogo katvā
                datvā ca bhutvā ca yathānubhāvaṃ
                anindito saggamupehi ṭhānanti.
     Tattha mittābhirādhīti mitte ārādhento mitte adubbhamāno.
Sabbātithīti sabbe dhammikasamaṇabrāhmaṇe atithī pāhunakeyeva katvā
paricaranto yācitabbayuttako hutvā. Aninditoti dānādīni
puññāni karaṇena pamuditoceva lokena ca anindito hutvā
saggaṭṭhānaṃ upehīti.
     Evaṃ vatvā sakko devarājā ahaṃ mahārāja taṃ pariggaṇhituṃ
āgato tvaṃ attānaṃ pariggahituṃ nādāsi appamatto hohīti
taṃ ovaditvā sakaṭṭhānameva gato.
     Satthā imaṃ dhammadesanaṃ āharitvā na bhikkhave idāneva
pubbepisārīputto saṅkhittena bhāsitassa vitthārena atthaṃ jānātiyevāti
vatvā jātakaṃ samodhānesi tadā rājā ānando ahosi purohito
sārīputto sarabhamigo pana ahameva sammāsambuddhoti.
                     Sarabhajātakaṃ dasamaṃ.
                          Iti
               jātakaṭṭhakathāya dasajātakapaṭimaṇḍitassa
               terasanipātassatthavaṇṇanā niṭṭhitā.
                     -------------
@Footnote:
@*** hanṛ´ānīṛ´ā´mḗmīkhṛ´amūla ***



             The Pali Atthakatha in Roman Book 40 page 231-248. http://84000.org/tipitaka/atthapali/read_rm.php?B=40&A=4718              อรรถกถาบาลีอักษรไทย :- http://84000.org/tipitaka/atthapali/read_th.php?B=40&A=4718              อ่านอรรถกถาแปลไทย :- http://84000.org/tipitaka/attha/attha.php?b=27&i=1854              เนื้อความพระไตรปิฎกฉบับหลวง :- http://84000.org/tipitaka/read/r.php?B=27&A=7157              พระไตรปิฎกฉบับบาลีอักษรไทย :- http://84000.org/tipitaka/read/pali_read.php?B=27&A=7418              The Pali Tipitaka in Roman Character :- http://84000.org/tipitaka/read/roman_read.php?B=27&A=7418              Contents of The Tipitaka Volume 27 http://84000.org/tipitaka/read/?index_27

first pageprevious pagedispage pageNumbernext pagelast page chage to ENGLISH letter

บันทึก ๖ กุมภาพันธ์ พ.ศ. ๒๕๖๑. การแสดงผลนี้อ้างอิงข้อมูลจากอรรถกถาฉบับภาษาบาลี อักษรโรมัน. หากพบข้อผิดพลาด กรุณาแจ้งได้ที่ DhammaPerfect@yahoo.com