ขอนอบน้อมแด่
พระผู้มีพระภาคอรหันตสัมมาสัมพุทธเจ้า
                      พระองค์นั้น
บทนำ พระวินัยปิฎก พระสุตตันตปิฎก พระอภิธรรมปิฎก ค้นพระไตรปิฎก ชาดก หนังสือธรรมะ
previous bookdispage pageNumbernext pagelast page chage to ENGLISH letter  
Atthakatha Book 44 : PALI ROMAN Jā.A.10 mahānipāt (2)

                      Mahānipātavaṇṇanā
                     -------------
                       bhūridattajātakaṃ
      yaṃkiñci ratanamatthīti idaṃ satthā sāvatthiyaṃ upanissāya jetavane
viharanto uposathike upāsake ārabbha kathesi.
      Te kira uposathadivase pātova uposathaṃ adhiṭṭhāya dānaṃ datvā
pacchābhattaṃ gandhamālādihatthā jetavanaṃ gantvā dhammassavanavelāya
ekamantaṃ nisīdiṃsu. Tadā pana satthā dhammasabhaṃ āgantvā
alaṅkatabuddhāsane nisīditvā bhikkhusaṃghaṃ oloketvā bhikkhuādīsu pana ye
ārabbha dhammakathā samuṭṭhāti tehi saddhiṃ tathāgatā sallapanti tasmā
ajja upāsake ārabbha pubbacariyapaṭisaṃyuttā dhammakathā samuṭṭhahissatīti
ñatvā upāsakehi saddhiṃ sallapanto uposathikattha upāsakāti
pucchitvā āma bhanteti vutte sādhu upāsakā kalyāṇaṃ vo kataṃ
anacchariyaṃ kho panetaṃ yaṃ tumhe mādisaṃ buddhaṃ ovādadāyakaṃ labhantā
uposathaṃ kareyyātha porāṇakapaṇḍitā anācariyakāpī mahantaṃ yasaṃ
pahāya uposathaṃ kariṃsuyevāti vatvā tuṇhī ahosi tehi yācito
atītaṃ āhari
      atīte bhikkhave bārāṇasiyaṃ brahmadatto nāma rājā rajjaṃ
kārento puttassa uparajjaṃ datvā tassa mahantaṃ yasaṃ disvā rajjampi
me  gaṇheyyāti uppannāsaṅko taṃ pakkosāpetvā na sakkā
Tāta idha vasituṃ tavaṃ ito nikkhamitvā yattha te ruccati tattha
vasitvā mamaccayena kulasantakaṃ rajjaṃ gaṇhāhīti āha. So sādhūti
sampaṭicchitvā pitaraṃ vanditvā nagarā nikkhamitvā anupubbenayeva
yamunaṃ gantvā yamunāya ca samuddassa ca pabbatassa ca antare
paṇṇasālaṃ māpetvā vanamūlaphalāhāro tattha paṭivasati. Tadā
samuddaṭṭhikā nāgabhavane ekā matapatikā nāgamāṇavikā aññāsaṃ
sapatikānaṃ yasaṃ oloketvā kilesaṃ nissāya ukkaṇṭhitā nāgabhavanā
nikkhamitvā samuddatīre vicarantī rājaputtassa padavalañjaṃ disvā
padānusārena  gantvā taṃ paṇṇasālaṃ addasa. Tadā rājaputto phalatthāya
araññaṃ gato hoti. Sā paṇṇasālaṃ pavisitvā kaṭṭhattharakañca
sesaparikhāre ca disvā cintesi idaṃ ekassa pabbajitassa vasanaṭṭhānaṃ
bhavissati vīmaṃsissāmi naṃ saddhāpabbajito nu kho no vā sace hi
saddhāpabbajito bhavissati nekkhammādhamutto na me alaṅkatasayanaṃ
sādiyissati sace kāmābhirato bhavissati na saddhāpabbajito mama
sajjitasayanasmiyeva nipajjissati atha naṃ gahetvā attano sāmikaṃ katvā
idheva vasissāmīti. Sā nāgabhavanaṃ gantvā dibbapubphāni ceva
dibbagandhe ca āharitvā pupphasayanaṃ sajjetvā paṇṇasālāyaṃ
pupphupahāraṃ katvā gandhacuṇṇāni vikīritvā paṇṇasālaṃ alaṅkaritvā
nāgabhavanameva gatā. Rājaputto sāyaṇhasamayaṃ āgantvā
paṇṇasālaṃ paviṭṭho taṃ pavuttiṃ disvā kena nukho imaṃ sayanaṃ sajjitanti
phalāphalaṃ paribhuñjitvā aho sugandhāni pupphāni aho sugandhāni
Pupphāni manāpaṃ vata me katvā sayanaṃ paññattanti na saddhāpabbajitabhāvena
somanassajāto pupphasayane parivatetvā nipanno niddaṃ
okamitvā puna divase suriyuggamane uṭṭhāya paṇṇasālaṃ asammajjitvā
vanamūlaphalāphalatthāya agamāsi. Tasmiṃ khaṇe nāgamāṇavikā āgantvā
milātāni pupphāni disvā kāmādhimutto esa na saddhāya pabbajito
sakkā naṃ gaṇhitunti ñatvā porāṇapupphāni nīharitvā aññāni
pupphāni āharitvā tatheva pupphasayanaṃ sajjetvā paṇṇasālaṃ alaṅkaritvā
caṅkame ca pupphāni vikīritvā nāgabhavanameva gatā. So taṃ
divasampi pupphasayane sayitvā puna divase cintesi ko nukho imaṃ
paṇṇasālaṃ alaṅkarotīti. So phalāphalatthāya agantvā paṇṇasālāto
avidūre paṭicchanne ṭhāne aṭṭhāsi. Itarāpi bahū gandhe ceva
pupphāni ca ādāya assamapadaṃ āgacchati. Rājaputto uttamarūpadharaṃ
nāgamāṇavikaṃ disvāva paṭibaddhacitto attānaṃ adassetvā tassā
paṇṇasālaṃ pavisitvā pupphasayanaṃ sajjanakāle pavisitvā kāsi tavanti
pucchi. Sā nāgamāṇavikā nāma sāmīti. Sassāmikā
assāmikāsīti pucchi. Sāmi ahaṃ pubbe sassāmikā idāni assāmikā
vidhavā jātā tavampana kattha vāsikosīti. Ahaṃ bārāṇasirañño
putto brahmadattakumāro nāma tavampana nāgabhavanaṃ pahāya kasmā idha
vicarasīti. Sāmi ahaṃ tattha sassāmikānaṃ nāgamānavikānaṃ yasaṃ
oloketvā kilesaṃ nissāya ukkaṇṭhitā tato nikkhamitvā sāmikaṃ
pariyesantī vicarāmīti. Tena hi bhadde ahampi na saddhāpabbajito
Pitarā nīharitattā idhāgantvā viharāmi tavaṃ mā cintayi ahante
sāmiko bhavissāmi ubhopi idha samaggasaṃvāsaṃ vasissāmāti. Sā
sādhūti sampaṭicchi. Tato paṭṭhāya te ubhopi tattheva samaggasaṃvāsaṃ
vasiṃsu. Sā attano ānubhāvena mahārahaṃ gehaṃ māpetvā mahārahaṃ
pallaṅkaṃ āharitvā sayanaṃ paññāpesi. So tato paṭṭhāya
mūlaphalāphalaṃ akhāditvā dibbannapānameva bhuñjitvā jīvitaṃ kappesi.
Aparabhāge nāgamāṇavikā gabbhaṃ paṭilabhitvā puttaṃ vijāyi. Tassa
sāgaratīre jātattā sāgarabrahmadattoti nāmaṃ kariṃsu. Tassa padasā
gamanakāle nāgamāṇavikā dhītaraṃ vijāyi. Tassā samuddatīre jātattā
samuddajāti nāmaṃ kariṃsu. Gate ca pana kālantare atheko
bārāṇasivāsī vanacarako taṃ ṭhānaṃ patto katapaṭisanthāro rājaputtaṃ
sañjānitvā katipāhaṃ tattha vasitvā deva ahaṃ tumhākaṃ idha vasanabhāvaṃ
rājakulassa ārocessāmīti vatvā taṃ vanditvā tato nikkhamitavā
nagaraṃ agamāsi. Tadā rājā kālamakāsi. Amaccā tassa
sarīrakiccaṃ katvā sattame divase sannipatitvā arājikaṃ rajjaṃ nāma na
saṇṭhāti rājaputtassa vasanaṭṭhānaṃ vā atthibhāvaṃ vā natthibhāvaṃ vā
na jānāma phussarathaṃ visajjetvā rājānaṃ gahissāmāti mantayiṃsu.
Tasmiṃ khaṇe vanacarako nagaraṃ pavisitvā tesaṃ taṃ kathaṃ sutvā amaccānaṃ
santikaṃ gantvā ahaṃ rāputtassa santike tayo cattāro divase
vasitvā āgatomhīti taṃ pavuttiṃ ācikkhi. Atha taṃ sutvā amaccā
tassa sakkāraṃ katvā tena magganāyakena tattha gantvā
Katapaṭisanthārā rañño kālakatabhāvaṃ ārocetvā deva rajjaṃ paṭipajjāhīti
āhaṃsu. So nāgamāṇavikāya cittaṃ jānissāmīti taṃ upasaṅkamitvā
bhadde pitā me kālakato amaccā mayhaṃ chattaṃ ussāpetuṃ idha
āgatā gacchāma bhadde ubhopi dvādasayojanikāya bārāṇasiyaṃ rajjaṃ
kāressāma tvaṃ soḷasannaṃ itthīsahassānaṃ jeṭṭhakā bhavissasīti āha.
Sāmi na sakkā mayā tayā saddhiṃ gantunti. Kiṃ kāraṇāti.
Mayaṃ ghoravisā khippakodhā appamattakenapi kujjhāma sapativāso ca
nāma bhāriyo sacāhaṃ kiñci disvā vā sutvā vā kuddhā kiñci
olokessāmi bhasmamuṭṭhi viya vippakīrissati iminā kāraṇena na
sakkā mayā tayā saddhiṃ gantunti. Rājaputto puna divasepi taṃ
yācateva. Atha naṃ sā evamāha ahaṃ tāva kenaci pariyāyena
na gamissāmi ime pana me puttā nāgakumārā tava sambhavena
jātattā manussajātikā sace te mayi sineho atthi imesu
appamatto bhava ime kho pana udakavījakā sukhumālā maggaṃ gacchantā
vātātapena kilamitvā mareyyuṃ ekannāvaṃ khanāpetvā udakassa
pūretvā tāya te udakakīḷaṃ kīḷāpetvā netvā nagarepi tesaṃ anto
vatthusamiṃyeva pokkharaṇiṃ kāreyyāsi evaṃ te na kilamissantīti.
Sā evañca pana vatvā rājaputtaṃ vanditvā padakkhiṇaṃ katvā putte
āliṅgitvā thanantare nipajjāpetvā sīse cumbitvā rājaputtassa niyyā
detvā roditvā kanditvā tattheva antarahitā nāgabhavanameva agamāsi.
Rājaputtopi domanassappatto assupuṇṇehi nettehi nivesanā
Nikkhamitvā akkhīni puñchitvā amacce upasaṅkami. Te taṃ tattheva
abhisiñcitvā deva ammahākaṃ nagaraṃ gacchāmāti vadiṃsu. Tena hi
sīghaṃ nāvaṃ khanitvā sakaṭaṃ āropetvā udakassa pūretvā udakapiṭṭhe
vaṇṇagandhasampannāni nānāpupphāni vikīratha mama puttā udakavījakā
te tattha kīḷantā sukhaṃ gamissantīti. Amaccā tathā kariṃsu.
Rājā bārāṇasiṃ patvā alaṅkatanagaraṃ pavisitvā soḷasasahassāhi
nāṭkitthīhi amaccādīhi ca parivuto mahātale nisīditvā sattāhaṃ
mahāpānaṃ pivitvā puttānaṃ atthāya pokkharaṇiṃ kāresi. Te tattha
nivaddhaṃ kīḷiṃsu. Athekadivasaṃ pokkharaṇiyaṃ udake pavesiyamāne
ekokacchapo pavisitvā nikkhamanaṭṭhānaṃ apassanto pokkharaṇītale
nimujjitvā dārakānaṃ kīḷanakāle udakato uṭṭhāya sīsaṃ nīharitvā te
oloketvā puna udake nimujji. Te taṃ disvā bhītatasitā
pitu santikaṃ gantvā tāta pokkharaṇiyaṃ eko yakkho amhe
tāsetīti vadiṃsu. Rājā gacchatha naṃ gaṇhathāti rājapurise āṇāpesi.
Te jālaṃ khipitvā kacchapaṃ ādāya rañño dassesuṃ. Kumārā taṃ
disvā esa tāta pisāco esa tāta pisācoti viraviṃsu. Rājā
puttasinehena kacchapassa kujjhitvā gacchathassa kammakaraṇaṃ karothāti
āṇāpesi. Tattheko ayaṃ rājaveriko etaṃ udukkhale pakkhitvā
musalehi koṭṭetvā cuṇṇaṃ kātuṃ vaṭṭatīti āha. Ekacce
aggimhi tīhi pākehi pacitvā khādituṃ vaṭṭatīti āhaṃsu. Ekacce
aṅgāresu uttānaṃ katvā tāpetuṃ vaṭaṭatīti āhaṃsu. Ekacce
Antokaṭāheyeva naṃ pacituṃ vaṭṭatīti āhaṃsu. Eko pana udakabhīruko
amacco imaṃ kacchapaṃ yamunāya āvaṭṭe pakkhituṃ vaṭṭati tattha
mahāvināsaṃ pāpuṇissati evarūpā hissa kammakaraṇā natthīti āha.
Kacchapo tassa kathaṃ sutvā sīsaṃ nīharitvā evamāha ambho kinte
mayā aparādho kato yo maṃ evarūpaṃ kammakaraṇaṃ vicāresi mayā hi
sakkā itare kammakaraṇe sahituṃ ayampana atikakkhalo mā evarūpaṃ
avacāti. Taṃ sutvā rājā imaṃ dukkhaṃ etadeva kāretuṃ vaṭṭatīti
yamunāya āvaṭṭe khipāpesi. So ekaṃ nāgabhavanagāmiṃ udakavāhaṃ patvā
nāgabhavanaṃ agamāsi. Atha naṃ tasmiṃ udakavāhe kīḷantā dhataraṭṭhassa
nāgarañño puttā nāgamāṇavakā disvā gaṇhatha naṃ dāsanti āhaṃsu.
So cintesi ahaṃ bārāṇasīrañño hatthā muñcitvā idāni
evarūpānaṃ pharusānaṃ nāgānaṃ hatthaṃ patto kena nukho upāyena
muñceyyanti. So attheko upāyo ahaṃ musāvādaṃ katvā
muñceyyanti cintetvā tumhe dhataraṭṭhassa nāgarañño santikā hutvā
kasmā maṃ evaṃ vadetha ahaṃ cittacūḷo nāma kacchapo bārāṇasirañño
dūto dhataraṭṭhassa santikaṃ āgato amhākaṃ rājā dhataraṭṭhassa dhītaraṃ
dātukāmo maṃ pahiṇi tassa maṃ dassethāti āha. Te saddahitvā
somanassajātā taṃ ādāya rañño santikaṃ gantvā tamatthaṃ
ārocesuṃ. Rājā ānetha nanti taṃ pakkosāpetvā taṃ disvāva
anattamano hutvā evarūpo lāmakasarīro dūtakammaṃ kātuṃ na sakkotīti āha
. Taṃ sutvā kacchapo kimpana mahārāja dūtehi nāma
Tālappamāṇehi bhavitabbaṃ sarīraṃ hi khuddakaṃ vā mahantaṃ vā appamāṇaṃ
gatagataṭṭhāne kammanipphādanameva pamāṇaṃ iti mahārāja amhākaṃ rañño
bahū dūtā thale kammaṃ manussā karonti ākāse pakkhino karonti
udake ahaṃ cittacūḷo nāma ṭhānantarappatto rājavallabho
gāmaparibhogo mā maṃ paribhavathāti attano guṇaṃ vaṇṇesi. Atha naṃ
dhataraṭṭho pucchi kena panatthena raññā pesitosīti. Mahārāja
amhākaṃ rājā maṃ evamāha mayā sakalajambūdīpehi rājūhi saddhiṃ
mittadhammo kato idāni dhataraṭṭhena nāgarājena saddhiṃ mittadhammaṃ
kātuṃ vaṭṭatīti mama dhītaraṃ samuddajaṃ dhataraṭṭhassa dammīti vatvā maṃ
pahiṇi tumhe papañcaṃ akatvā mayā saddhiṃyeva purise pesetvā
divasaṃ vavaṭṭhapetvā dārikaṃ gaṇhathāti. So tusitvā tassa sakkāraṃ
kāretvā tena saddhiṃ cattāro nāgamāṇavake pesesi gacchatha tumhe
rañño vacanaṃ sutvā divasaṃ vavaṭṭhapetvā ethāti. Te sādhūti
vatvā kacchapaṃ gahetvā nāgabhavanā nikkhamiṃsu. Kacchapo yamunāya
ca bārāṇasiyā ca antare ekampadumasaraṃ disvā ekenupāyena
palāyitukāmo evamāha bho nāgamāṇavakā amhākaṃ rājā ca
puttadārā cassa maṃ udake carantaṃ rājanivesanaṃ gataṃ disvā padumāni
no dehi bhiṃsamūlāni dehīti yācanti ahaṃ tesaṃ atthāya tāni
gaṇhissāmi tumhe ettha maṃ visajjetvā maṃ apassantāpi puretaraṃ
rañño santikaṃ gacchatha ahaṃ vo tattheva passissāmīti. Te tassa
kathaṃ saddahitvā taṃ visajjesuṃ. So tattha ekamante niliyi.
Itarepi naṃ adisvā rañño santikaṃ gato bhavissatīti saññāya
māṇavakavaṇṇena rājānaṃ upasaṅkamiṃsu.
                     . Kacchapakaṇḍaṃ.
      Rājā paṭisanthāraṃ katvā kuto āgatatthāti pucchi.
Dhataraṭṭhassa santikā mahārājāti. Kiṃ kāraṇā idhāgatāti. Mahārāja
mayaṃ tassa dūtā dhataraṭṭho vo ārogayaṃ pucchati yañca icchatha
taṃ vo deti tumhākaṃ kira dhītaraṃ samuddajaṃ amhākaṃ rañño
pādaparicārikaṃ katvā dethāti imamatthaṃ pakāsentā paṭhamaṃ gāthamāhaṃsu
         yaṃ kiñci ratanamatthi           dhataraṭṭhanivesane
         sabbāni te upayantu         dhītaraṃ dehi rājinoti.
      Tattha sabbāni te upayantūti tassa nivesane sabbāni ratanāni
tava nivesanaṃ upayantu upagacchantūti attho.
      Taṃ sutvā rājā dutiyaṃ gāthamāha
         na no vivāho nāgehi       katapubbo kudācanaṃ
         taṃ vivāhaṃ asaṃyuttaṃ           kathaṃ amhe karomaseti
      tattha asaṃyuttanati ayuttaṃ tiracchānehi saddhiṃ (saṃsaggaṃ)
ananucchavikaṃ. Amheti amhe manussajātikā samānā kathaṃ tiracchānehi
sambandhaṃ karoma.
      Taṃ sutvā nāgamāṇavakā sace te dhataraṭṭhena saddhiṃ sambandho
ananucchaviko atha kasmā attano upaṭṭhākaṃ cittacūḷaṃ nāma kacchapaṃ
samuddajaṃ nāma te dhītaraṃ dammīti amhākaṃ rañño dūtaṃ pesesi
Evaṃ sāsanaṃ pesetvā idāni te amhākaṃ rājānaṃ paribhavaṃ karontassa
kattabbayuttakaṃ mayaṃ jānissāma mayaṃ hi nāgamāṇavakāti vatvā
rājānaṃ tajjentā dve gāthā abhāsiṃsu
         jīvitaṃ nūna te cattaṃ          raṭṭhaṃ vā manujādipa
         na hi nāgehi kuppitā        ciraṃ jīvanti tādisā
         yo tvaṃ deva manussosi       iddhimantaṃ aniddhimā
         varuṇassa niyaṃ puttaṃ           yāmunaṃ atimaññasīti.
      Tattha raṭṭhaṃ vāti ekaṃsena tayā jīvitaṃ vā raṭṭhaṃ vā cattaṃ.
Tādisāti tumhādisā rājāno evaṃ mahānubhāvehi nāgehi kuppitā
ciraṃ jīvituṃ na sakkonti antarāva antaradhāyanti. Yo tvaṃ devāti deva
yo tvaṃ manusso samānopi. Varuṇassāti varuṇanāgarājassa. Niyaṃ
puttanti ajjhattikaṃ puttaṃ. Yāmunanti yamunāya nadiyā heṭṭhā jātaṃ.
      Tato rājā dve gāthā abhāsi
         nātimaññāmi rājānaṃ         dhataraṭṭhaṃ yasassinaṃ
         dhataraṭṭho hi nāgānaṃ         bahūnamapi issaro
         ahi mahānubhāvopi           na me dhītaramāraho
         khattiyo ca videhānaṃ         abhijātā samuddajāti.
      Tattha bahūnamapīti pañcayojanasatikassa nāgabhavanassa issarabhāvaṃ
sandhāyevāha. Na me dhītaramārahoti evaṃ mahānubhāvopi samāno
paneso ahijātikattā mama dhītaraṃ araho na hoti. Khattiyo ca
videhānanti idaṃ mātupakkhañātakaṃ dassento āha. Samuddajāti
So khattiyo ca videharājaputto mama dhītā ca samuddajā te ubhopi
abhijātā aññamaññaṃ saṃvāsaṃ arahanti na hesā maṇḍūkabhakkhassa
sappassa anucchavikāti āha.
      Taṃ sutvā nāgamāṇavakā taṃ tattheva nāsavātena māretukāmā
hutvāpi amhākaṃpi divasaṃ vavaṭṭhāpanatthāya raññā pesitānaṃ imaṃ
māretvā gantuṃ na yuttaṃ gantvā rañño ācikkhitvā jānissāmāti
te tato uṭṭhāya rājanivesanā nikkhamitvā paṭhaviyaṃ nimujjitvā tattha
gantvā kiṃ tātā laddhā vo rājadhītāti raññā pucchitā rañño
kujjhitvā kiṃ deva amhe akāraṇā yattha vā tattha vā pesesi
sace māretukāmosi idheva no mārehi so tumhe akkosati
paribhāsati attano dhītaraṃ jātimadena ukkhipatīti tena vuttañca avuttañca
vatvā rañño kodhaṃ upādayiṃsu. So attano parisaṃ sannipātāpetuṃ
āṇāpento āha
         kambalassatarā uṭṭhentu      sabbe nāge nivedatha
         bārāṇasiṃ pavajjantu         mā ca kiñci viheṭhayunti.
      Tattha kambalassatarāti kambalassatarā nāma nāgā tassa mama mātu
pakkhikā sinerupāde vasanakā nāgā te ca uṭṭhahantu aññe ca catūsu
disāsu catūsu anudisāsu yattakā ca mayhaṃ vacanakarā te sabbe nāge
nivedatha gantvā jānāpetha khippaṃ kira sannipātethāti āṇāpento
evamāha. Tato sabbeheva sīghaṃ sannipātehi kiṃ karoma devāti
vutte so sabbepi me nāgā khippaṃ bārāṇasiṃ pavajjantūti āha.
Tattha gantvā kiṃ kātabbaṃ deva kiṃ nāsavātappahārena bhasmaṃ karomāti
ca vutte so rājadhītari paṭibaddhacittatāya tassā vināsaṃ anicchanto
mā ca kiñci viheṭhayunti āha. Tumhesu keci kiñci mā
viheṭhyunti attho. Ayameva vā pāṭho.
      Atha naṃ nāgā mahārāja sace koci manusso na viheṭhitabbo
tattha gantvā kiṃ karissāmāti āhaṃsu. Atha ne idañcidañca
karotha ahampi idaṃ nāma karissāmīti ācikkhanto gāthādvayamāha
         nivesanesu sobbhesu        rathiyā caccaresu ca
         rukkhaggesu ca lambantu       vitatā toraṇesu ca
         ahampi sabbasetena         mahatā sumahaṃ puraṃ
         parikkhipissaṃ bhogehi         kāsīnaṃ janayaṃ bhayanti.
      Tattha sobbhesūti pokkharaṇīsu. Rathiyāti rathikāya. Lambantūti
olambantu. Vitatāti vitatasarīrā mahāsarīrā hutvā etesu ceva
nivesanādīsu dvāratoraṇesu ca olambantu ettakaṃ nāgā karontu
karontā ca pana nivesanesu tāva mañcapīṭhānaṃ heṭṭhā ca upari ca
antogabbhabahigabbhādīsu ca pokkharaṇiyaṃ udakapiṭṭhe rathikādīnaṃ passesu
ceva thalesu ca gehesu ca mahantāni sarīrāni māpetvā mahante phaṇe ca
katvā kammāragaggarī viya dhamamānā susūtisaddaṃ karontā olambatha
ceva nipajjatha ca attānampana taruṇadārakānaṃ jarājiṇṇānaṃ
gabbhitthīnaṃ samuddajāya cāti imesaṃ catunnaṃ janānaṃ mā dassayittha ahampi
sabbasetena mahantena sarīrena gantvā sumahantaṃ kāsikapuraṃ sattakkhattuṃ
Bhogehi parikkhipissaṃ mahantena phaṇena chādetvā ekandhakāraṃ katvā
kāsīnaṃ bhayaṃ janayanto susūtisaddaṃ muñcissāmīti. Nāgā tathā
kariṃsu.
      Tamatthaṃ pakāsento satthā āha
         tassa taṃ vacanaṃ sutvā        uragānekavaṇṇino
         bārāṇasiṃ pavajjiṃsu          neva kañci viheṭhayuṃ
         nivesanesu sobbhesu        rathiyā caccaresu ca
         rukkhaggesu ca lambiṃsu        vitatā toraṇesu ca
         ete disvāna lambante     puthū kandiṃsu nāriyo
         nāge soṇḍikate disvā     passasante mahuṃ mahuṃ
         bārāṇasī pabyathitā         āturā samapajjatha
         bāhā paggayha pakkanduṃ      dhītaraṃ dehi rājinoti.
      Tattha anekavaṇṇinoti nīlādivasena anekavaṇṇā evarūpāni
hi te rūpāni māpayiṃsu. Pavajjiṃsūti te aḍḍharattikasamaye pavisiṃsu.
Lambiṃsūti dhataraṭṭhena vuttaniyāmeneva sabbe nāgā tesu tesu ṭhānesu
manussānaṃ sañcāraṃ pacchinditvā olambiṃsu. Dūtā hutvā āgatā
pana cattāro nāgamāṇavakā rañño sayanassa cattāro pāde
parikkhipitvā uparisīse mahante phaṇe katvā mukhatuṇḍehi sīsaṃ
paharantā viya dāṭhāni  vivaritvā passantā aṭṭhaṃsu. Dhataraṭṭhopi
attanā vuttaniyāmeneva nagaraṃ paṭicchādesi. Pabujjhamānā purisā
yato yato hatthaṃ vā pādaṃ vā pasārenti tattha tattha sappaṃ
Phusitvā 1- sappo sappoti viravanti. Puthū kandiṃsūti yesu yesu
gehesu dīpā jalanti tesu tesu itthiyo pabuddhā dvāratoraṇagopānasiyo
olokentā olambante nāge disvā bahū ekappahāreneva
kandiṃsu. Evaṃ sakalanagaraṃ ekakolāhalamahosi. Soṇḍikateti
kataphaṇe. Pakkandunti vibhātāya rattiyā nāgānaṃ assāsavātena
sakalanagare ca rājanivesane ca uppāṭiyamāne viya bhītā manussā
nāgarājāno kissa no viheṭhethāti vatvā tumhākaṃ rājā mama
dhītaraṃ te dassāmīti dhataraṭṭhassa dūtaṃ pesetvā puna tassa dūtehi
āgantvā dehīti vutte amhākaṃ rājānaṃ akkosati paribhāsati sace
amhākaṃ rañño dhītaraṃ na dassati sakalanāgarānaṃ jīvitaṃ natthīti vutte
tena hi no sāmino okāsaṃ detha mayaṃ gantvā rājānaṃ yācissāmāti
yācantā okāsaṃ labhitvā rājadvāraṃ gantvā mahantena ravena
pakkandiṃsu. Bhariyāpissa attano attano gabbhesu nipannakāva deva
dhītaraṃ dhataraṭṭhassa rañño dehīti ekappahāreneva kandiṃsu.
      Tepi cattāro nāgamāṇavakā dehi dehīti tuṇḍehi sīsaṃ
paharantā viya aṭṭhaṃsu. So nipannakova nagaravāsikānañceva attano
bhariyānañca paridevanasaddaṃ sutvā catūhi ca nāgamāṇavakehi tajjitattā
maraṇabhayabhīto mama dhītaraṃ samuddajaṃ dhataraṭṭhassa dammi dammīti tikkhattuṃ
avaca. Taṃ sutvā sabbepi nāgarājāno gāvutamattaṃ ṭhānaṃ
paṭikkamitvā devanagaraṃ viya ekaṃ nagaraṃ māpetvā tattha ṭhitā dhītaraṃ kira
@Footnote: 1 chupitavātipi pāṭho
Pesetūti paṇṇākāraṃ pahiṇiṃsu. Rājā tehi ābhaṭaṃ paṇṇākāraṃ
gahetvā tumhe gacchatha ahaṃ dhītaraṃ mama amaccānaṃ hatthe pahiṇissāmīti
te uyyojetvā dhītaraṃ pakkosāpetvā uparipāsādaṃ āropetvā
sīhapañjaraṃ vivarāpetvā amma passetaṃ alaṅkatanagaraṃ tvaṃ ettha
etassa rañño aggamahesī bhavissasi na dūre ito taṃ nagaraṃ
ukkaṇṭhitakāleyeva idha āgantuṃ sakkā ettha te gantabbanti
saññāpetvā sīsaṃ nahāpetvā sabbālaṅkārehi alaṅkaritvā
paṭicchannayoge nisīdāpetvā attano amaccānaṃ hatthe datvā pāhesi.
Nāgarājāno tassā pacuggamanaṃ katvā mahāsakkāraṃ kariṃsu. Amaccā
nagaraṃ pavisitvā taṃ tassa datvā bahuṃ dhanaṃ ādāya nivattiṃsu.
Rājā dhītaraṃ pāsādaṃ āropetvā alaṅkatadibbasayane nipajjāpesi.
Taṃ khaṇaññeva nāgamāṇavikā khujjavāmanakādivesaṃ gahetvā
manussaparicārikāyo viya naṃ parivārayiṃsu. Sā dibbasayane nipannamattāva
dibbasamphassaṃ phusitvā niddaṃ okkami. Dhataraṭṭho taṃ gahetvā
saddhiṃ nāgaparisāya tattha antarahito nāgabhavaneyeva pāturahosi.
Rājadhītā pabujjhitvā alaṅkatadibbasayanaṃ aññeca suvaṇṇamaṇimayapāsādādayo
uyyānapokkharaṇiyo ca alaṅkatadevanagaraṃ viya nāgabhavanaṃ disvā
khujjādiparicārikāyo pucchi idaṃ nagaraṃ ativiya alaṅkataṃ na amhākaṃ
nagaraṃ viya kassetanti. Sāmikassa te santakaṃ devi na appapuññā
evarūpaṃ sampattiṃ labhanti mahāpuññavatāya te ayaṃ laddhāti.
Dhataraṭṭhopi pañcayojanasatike nāgabhavane bheriṃ cārāpesi yo yo
Samuddajāya sappavaṇṇaṃ dasseti tassa tassa rājadaṇḍaṃ bhavissatīti.
Tasmā ekopi tassā sappavaṇṇaṃ dassetuṃ samattho nāma nāhosi.
Sā manussalokasaññāya evaṃ tattheva tena saddhiṃ sammodamānā
piyasaṃvāsaṃ vasi.
                   . Nagarakaṇḍaṃ niṭṭhitaṃ.
      Sā aparabhāge dhataraṭṭhaṃ paṭicca gambhaṃ paṭilabhitvā puttaṃ
vijāyi. Tassa piyadassanattā sudassanoti nāmaṃ kariṃsu. Tassa
padasā gamanakāle puna aparaṃ puttaṃ vijāyi. Tassa dattoti nāmaṃ
kariṃsu. So pana bodhisatto. Punekaṃ puttaṃ vijāyi. Tassa
subhogoti nāmaṃ kariṃsu. Aparaṃpi puttaṃ vijāyi. Tassa ariṭṭhoti
nāmaṃ kariṃsu. Iti sā cattāro putte vijāyitvāpi nāgabhavanabhāvaṃ na
jānāti. Athekadivasaṃ taruṇanāgā ariṭṭhassa ācikkhiṃsu tava mātā
manussī na nāgīti. Ariṭṭho vīmaṃsissāmi nanti athekadivasaṃ thanaṃ
pivantova sappasarīraṃ māpetvā naṅguṭṭhena mātupādapiṭṭhiṃ ghaṭṭesi.
Sā tassa sappasarīraṃ disvā bhītatasitā mahāravaṃ ravitvā taṃ bhūmiyaṃ
khipi. Nakhenassa akkhi bhindi. Tato lohitaṃ paggharati. Rājā
tassā saddaṃ sutvā kissesā viravīti pucchitvā ariṭṭhena katakiriyaṃ
sutvā gacchatha naṃ gahetvā jīvitakkhayaṃ pāpethāti tajjento āgañchi.
Rājadhītā tassa kuddhabhāvaṃ ñatvā puttasinehena āha deva puttassa
me akkhi bhinnaṃ khamatha me tassāti. Rājā etāya evaṃ vadantiyā
mayā kiṃ sakkā kātunti khami. Taṃ divasaṃ sā idaṃ nāgabhavananti
Aññāsi. Tato paṭṭhāya ariṭṭho kāṇāriṭṭho nāma jāto.
Cattāropi puttā viññutaṃ pāpuṇiṃsu. Atha nesaṃ pitā yojanasatikaṃ
yojanasatikaṃ katvā rajjaṃ adāsi. Mahanto yaso ahosi. Soḷasa
soḷasa nāgakaññāsahassāni parivārayiṃsu. Pitu ekayojanasatikameva
rajjaṃ ahosi. Tayo puttā māse māse mātāpitaro passituṃ
āgacchanti. Bodhisatto pana aḍḍhamāsaṃ āgacchati. Nāgabhavane
samuṭṭhitaṃ pañhaṃ bodhisattova kathesi. Pitarā saddhiṃ virūpakkhamahārājassāpi
upaṭṭhānaṃ gacchati. Tassa santike samuṭṭhitaṃ pañhampi
sova kathesi. Athekadivasaṃ virūpakkhe nāgaparisāya saddhiṃ tidasapuraṃ
gantvā sakkaṃ parivāretvā nisinne devānaṃ antare pañho
samuṭṭhāsi. Tampi koci kathetuṃ nāsakkhi. Pallaṅkavaragato hutvā
mahāsattova kathesi. Atha naṃ devarājā dibbagandhapupphehi pūjetvā
tāta datta tvaṃ paṭhavīsamāya vipulāya paññāya samannāgato ito
paṭṭhāya bhūridatto nāma hohīti bhūridattotissa nāmaṃ akāsi. So
tato paṭṭhāya sakkassa upaṭṭhānaṃ gacchanto alaṅkatavejayantapāsādaṃ
devaccharāhi ākiṇṇaṃ atimanoramaṃ sakkassa sampattiñca disvā
devaloke pihaṃ katvā kiṃ me iminā maṇḍūkabhakkhena attabhāvena
nāgabhavanaṃ gantvā uposathavāsaṃ vasitvā imasmiṃ devaloke
uppattikāraṇaṃ karissāmīti cintetvā nāgabhavanaṃ punāgantvā mātāpitaro
āpucchi amma tāta ahaṃ uposathakammaṃ karissāmīti. Sādhu tāta
karohi karonto pana bahi agantvā imasmiṃyeva nāgabhavane ekasmiṃ
Suññavimāne karohi bahi gatānampana nāgānaṃ mahantaṃ bhayaṃ uppajjatīti.
So sādhūti paṭisuṇitvā tattheva suññavimāne rājuyyāne uposathavāsaṃ
vasi. Atha naṃ nānāturiyahatthā nāgakaññā parivārenti. So
na mayhaṃ idha vasantassa uposathakammaṃ matthakaṃ pāpuṇissati mamussapathaṃ
gantvā uposathaṃ karissāmīti cintetvā nivāraṇabhayena mātāpitūnaṃ
anārocetvā attano bhariyāyo āmantetvā bhadde ahaṃ manussalokaṃ
gantvā yamunāya tīre mahānigrodharukkho atthi tassāvidūre
vammikamatthake bhoge ābhujitvā caturaṅgasamannāgataṃ uposathaṃ adhiṭṭhāya
nipajjitvā uposathakammaṃ karissāmi mayā sabbarattiṃ nipajjitvā upopathakamme
kate aruṇuggamanavelāyameva tumhe dasa dasa itthiyo vārena vārena
turiyahatthā mama santikaṃ gantvā maṃ gandhehi ca pupphehi ca pūjetvā
gāyitvā naccitvā maṃ ādāya nāgabhavanameva āgacchathāti vatvā
tattha gantvā vammikamatthake bhoge ābhujitvā yo me cammaṃ vā
nahāruṃ vā aṭṭhiṃ vā rudhiraṃ 1- vā icchati so taṃ haratūti
caturaṅgasamannāgataṃ uposathaṃ adhiṭṭhāya naṅgalasīsampamāṇaṃ sarīraṃ māpetvā
nipanno uposathakammaṃ akāsi. Aruṇe uṭṭhahanteyeva taṃ nāgamāṇavikā
āgantvā yathānusiṭṭhaṃ paṭipajjitvā nāgabhavanaṃ ānenti. Tassa
iminā niyāmena uposathakammaṃ karontassa dīgho addhā vītivatto.
                  . Uposathakaṇḍaṃ niṭṭhitaṃ.
      Tadā eko bārāṇasīdvāragāmavāsī nesādabrāhmaṇo
@Footnote: 1 ruhirantipi pāṭho
Somadattena nāma puttena saddhiṃ araññaṃ gantvā sūlayantapāsavāgurādīni
oḍetvā mige vadhitvā maṃsaṃ kājenāharitvā vikkīṇanto jīvitaṃ
kappesi. So ekadivasaṃ antamaso godhamattampi alabhitvā tāta
somadatta sace tucchahatthā gamissāma mātā te kujjhissati yaṃkiñci
gahetvāva gamissāmāti vatvā bodhisattassa nipannavammikaṭṭhānābhimukho
gantvā pānīyaṃ pātuṃ yamunaṃ otarantānaṃ migānaṃ padavarañjaṃ disvā
tāta migamaggo paññāyati tvaṃ paṭikkamitvā tiṭṭha ahaṃ pānīyatthāya
āgataṃ migaṃ vijjhissāmīti dhanuṃ ādāya migaṃ olokento ekasmiṃ
rukkhamūle aṭṭhāsi. Atheko migo sāyaṇhasamaye pānīyaṃ pātuṃ
āgato. So taṃ vijjhi. Migo tattha apatitvā saravegena
tajjito lohitena paggharantena palāyi. Pitāputtā ca taṃ
anubandhitvā patitaṭṭhāne maṃsaṃ gahetvā araññā nikkhamantā
suriyatthaṅgamanavelāya taṃ nigordhaṃ patvā idāni akālo na sakkā gantuṃ
idheva vasissāmāti maṃsaṃ ekamante ṭhapetvā rukkhaṃ āruyha
viṭapantare nipajjiṃsu. Brāhmaṇo paccūsasamaye pabujjhitvā
migasaddasavanāya sotaṃ odahi. Tasmiṃ khaṇe nāgamāṇavikāyo
āgantvā bodhisattassa pupphāsanaṃ paññāpesuṃ. So ahisarīraṃ
antaradhāpetvā sabbālaṅkārapaṭimaṇḍitaṃ dibbasarīraṃ māpetvā
sakkalīlāya pupphāsane nisīdi. Nāgamāṇavikāpi naṃ gandhamālādīhi
pūjetvā dibbaturiyāni vādetvā naccagītaṃ upaṭṭhapesuṃ. Brāhmaṇo
taṃ saddaṃ sutvā ko nukho esa jānissāmi nanti cintetvā ambho
Puttāti vatvā puttaṃ pabodhetuṃ asakkonto sayatu esa kilanto
bhavissati ahameva gamissāmīti rukkhā oruyha tassa santikaṃ agamāsi.
Nāgamāṇavikā taṃ disvā saddhiṃ turiyehi bhūmiyaṃ nimujjitvā attano
nāgabhavanameva gatā. Bodhisatto pana ekakova ahosi. Brāhmaṇo
tassa santike ṭhatvā pucchanto dve gāthā abhāsi
                pupphābhihārassa vanassa majjhe
                ko lohitakkho vihatantaraṃso
                kā kambukāyūradharā suvatthā
                tiṭṭhanti nāriyo dasa vandamānā
                ko tvaṃ brahābāhu vanassa majjhe
                virocasi ghaṭasittova aggi
                mahesakkho aññatarosi yakkho
                udāhu nāgosi mahānubhāvoti.
      Tattha pupphābhihārassāti bodhisattassa pūjanatthāya ābhaṭena
dibbapupphābhihārena samannāgatassa. Koti ko nāma tvaṃ.
Lohitakkhoti rattakkho. Viharantaraṃsoti puthulantaraṃso. Kā
kambukāyūradharāti suvaṇṇamayālaṅkāradharā. Brahābāhūti mahābhujo.
Mahābāhūti attho. Vanassa majjheti ko nāma tvaṃ mahābhujo
mahāvanassa majjhe mahānubhāvo uracchadasīsabandhanasubhujānaṃ nāgakaññānaṃ
majjhe ko nu tvaṃ mahesakkhoti.
      Taṃ sutvā mahāsatto sacepi sakkādīsu aññatarohamasmi
Iddhimāti vakkhāmi saddahissatevāyaṃ brāhmaṇo ajja pana mayā
saccameva kathetuṃ vaṭṭatīti attano nāgarājabhāvaṃ kathento āha
         nāgohamasmi iddhimā          tejasī duratikkamo
         ḍaṃseyyaṃ tejasā kuddho        phitaṃ janapadaṃ api
         samuddajā hi me mātā        dhataraṭṭho ca me pitā
         sudassanakaniṭṭhosmi            bhūridattoti maṃ vidūti.
      Tattha tejasīti visatejena tejavā. Duratikkamoti aññena
atikkamituṃ asakkuṇeyyo. Ḍaṃseyyanti sacāhaṃ kuddho phitaṃ janapadaṃpi
ḍaṃseyyaṃ paṭhaviyaṃ mama ḍāṭhāya patitamattāya saddhiṃ paṭhaviyā mama
tejena sabbo janapado bhasmi bhaveyyāti vadati. Sudassanakaniṭṭhosmīti
ahaṃ mama bhātu sudassanassa kaniṭṭho asmi. Vidūti evaṃ
maṃ sabbe pañcayojanasatike nāgabhavane jānanti.
      Idañca pana patvā mahāsatto cintesi ayaṃ brāhmaṇo
caṇḍo pharuso sace ahituṇḍikassa ārocetvā uposathakammassa
me antarāyampi kareyya yannūnāhaṃ imaṃ nāgabhavanaṃ netvā mahantaṃ
yasaṃ datvā uposathakammaṃ addhanīyaṃ kareyyanti. Atha naṃ evamāha
brāmmaṇa mahantaṃ te yasaṃ dassāmi rammaṇīyaṃ nāgabhavanaṃ ehi tattha
gacchāmāti. Sāmi putto me atthi tasmiṃ āgacchante gamissāmīti.
Atha naṃ mahāsatto gaccha brāhmaṇa ānehi nanti vatvā attano
āvāsaṃ ācikkhanto āha
         yaṃ gambhīraṃ sadāvaṭṭaṃ          rahadaṃ bhesmiṃ apekkhasi
         Esa dibyo mamāvāso       anekasataporiso
         mayūrakoñcābhirudaṃ            nīlodaṃ vanamajjhato
         yamunaṃ pavisa mā bhīto         khemaṃ vattavataṃ sivanti.
      Tattha sadāvaṭṭanti sadā pavattaṃ āvaṭṭaṃ. Bhesminti
bhayānakaṃ. Apekkhasīti yaṃ etaṃ evarūpaṃ rahadaṃ passasi.
Mayūrakoñcābhirudanti yamunāya nadiyā ubhosu tīresu vanaghaṭāyaṃ vasantehi mayūrehi
ca koñcehi ca abhirudaṃ upakūjitaṃ. Nīlodanti nīlasalilaṃ. Vanamajjhatoti
vanamajjhena sandamānaṃ. Pavisa mā bhītoti evarūpaṃ yamunaṃ
abhīto hutvā pavisa. Vattavatanti vattasampannānaṃ ācāravantānaṃ
vasanabhūmiṃ pavisa.
      Evañca pana vatvā mahāsatto gaccha brāhmaṇa puttaṃ ānehīti
āha. Brāhmaṇo gantvā puttassa tamatthaṃ ārocetvā taṃ
ānesi. Mahāsatto ubhopi ādāya yamunātīraṃ gantvā tīre
ṭhito āha
         tattha patto sānucaro         saha puttena brāhmaṇa
         pūjito mayhaṃ kāmehi          sukhaṃ brāhmaṇa vacchasīti.
      Tattha pattoti tavaṃ amhākaṃ nāgabhavanaṃ patto hutvā.
Sānucaroti sabhariyo. Mayhanti mama santakehi kāmehi pūjito.
Vacchasīti tattha nāgabhavane sukhaṃ vasissasi.
     Eñca pana vatvā mahāsatto ubhopi te pitāputte attano
ānubhāvena nāgabhavanaṃ ānesi. Tesaṃ tattha gacchantānaṃ dibbo
Attabhāvo pātubhavi. Atha nesaṃ mahāsatto mahantaṃ dibbasampattiṃ
datvā cattāri cattāri nāgakaññāsatāni adāsi. Tepi tattha
mahāsampattiṃ anubhaviṃsu. Bodhisattopi appamatto hutvā uposathakammaṃ
karoti. Anvaḍḍhamāsaṃ mātāpitūnaṃ upaṭṭhānaṃ gantvā dhammakathaṃ
kathetvā tato ca brāhmaṇassa santikaṃ gantvā ārogyaṃ pucchitvā
yena te attho taṃ vadeyāsi anukkaṇṭhamāno abhiramāti vatvā
somadattena saddhiṃ paṭisanthāraṃ katvā attano nivesanaṃ gacchati.
Brāhmaṇo ekasaṃvaccharaṃ nāgabhavane vasitvā mandapuññatāya
ukkaṇṭhito manussalokaṃ gantukāmo ahosi. Nāgabhavanampanassa
lokantanirayo viya khāyati. Alaṅkatapāsādo bandhanāgāraṃ viya
alaṅkatanāgakaññāyo yakkhiniyo viya upaṭṭhahiṃsu. So ahaṃ tāva ukkaṇṭhito
somadattassāpi cittaṃ jānissāmīti tassa santikaṃ gantvā āha kiṃ
tāta ukkaṇṭhitosīti. Kasmā ukkaṇṭhissāmi na ukkaṇṭhāmi
tavampana ukkaṇṭhasi tātāti. Āma tātāti. Kiṃ kāraṇāti.
Tava mātu ceva bhātu bhaginīnañca adassanena ukkaṇṭhāmi ehi tāta
somadatta gacchāmāti. So na gacchāmīti vatvāpi punappunaṃ pitarā
yāciyamāno sādhūti sampaṭicchi. Brāhmaṇo puttassa tāva me
mano laddho sace panāhaṃ bhūridattassa ukkaṇṭhitomhīti vakkhāmi so
atirekataraṃ me yasaṃ dassati evaṃ me gamanaṃ na bhavissati ekena pana
upāyena tassa sampattiṃ vaṇṇetvā tvaṃ evarūpaṃ sampattiṃ pahāya
kiṃ kāraṇā manussalokaṃ gantvā uposathakammaṃ karosīti pucchitvā
Saggatthāyāti vutte tvaṃ tāva evarūpaṃ sampattiṃ pahāya saggatthāya
uposathakammaṃ karosi kimaṅgaṃ pana mayaṃyeva paradhanena jīvitaṃ kappema
ahampi manussalokaṃ gantvā ñātake disvā pabbajitvā samaṇadhammaṃ
karissāmīti taṃ saññāpessāmi atha me so gamanaṃ anujānissatīti
cintetvā ekadivasaṃ tenāgantvā kiṃ brāhmaṇa ukkaṇṭhasīti pucchito
kasmā ukkaṇṭhissāmi tumhākaṃ santikā amhākaṃ na kiñci paribhogaṃ
parihāyatīti kiñci gamanapaṭibaddhaṃ avatvāva ādito tāva tassa
sampattiṃ vaṇṇento āha
         samā samantaparito          pahutatagarā mahī
         indagopakasañchannā         sobhati harituttamā
         rammāni vanacetyāni        rammā haṃsupakūjitā
         opupphapadumā tiṭṭhanti       pokkharaññā sunimmitā
         aṭṭhaṃsā sukatā thambhā       sabbe veḷuriyāmayā
         sahassathambhā pāsādā       pūrā kaññāhi jotare
         vimānaṃ upapannosi          dibbaṃ puññehi attano
         asambādhaṃ sivaṃ rammaṃ         accantasukhasañhitaṃ
         maññe sahassanettassa       vimānaṃ nābhikaṅkhasi
         iddhi hi tayāyaṃ vipulā       sakkasseva jutīmatoti.
      Tattha samā samantaparitoti parisamantato sabbadisābhāgesu ayaṃ
tava nāgabhavane mahī suvaṇṇarajatamaṇimuttāvālukaparikiṇṇā.
Samāti samatalā mahī. Pahutatagarā mahīti pahutehi tagaragacchehi
Samannāgatā. Indagopakasañchannāti savaṇṇaindagopakehi sañchannā.
Sobhati harituttamāti haritavaṇṇadabbatiṇasañchannā sobhatīti attho.
Vanacetyānīti vanaghaṭāni. Opupphapadumāti muñcitvā patitehi
padumehi sañchannā udakapiṭṭhā. Sunimmitāti tava puññasampattiyā
suṭṭhu nimmitā. Aṭṭhaṃsāti tava vasanapāsādesu aṭṭhaṃsā sukatā
veḷuriyāmayā thambhā tehi thambhehi sahassathambhā tava pāsādā
nāgakaññāhi pūrā jotare jotayanti. Upapannosīti evarūpe vimāne
nibbattosīti attho. Sahassanettassa vimānanti vejayantapāsādaṃ.
Iddhi hi tayāyaṃ vipulāti yasmā tava vipulā ayaṃ iddhi tasmā tavaṃ
tena uposathakammena sakkassāpi vimānaṃ na patthesi aññaṃ tato
uttariṃ mahantaṃ ṭhānaṃ patthesīti maññāmi.
      Taṃ sutvā mahāsatto mā hevaṃ brāhmaṇa avacca sakkassa
yasaṃ paṭicca amhākaṃ yaso hīno nāma sinerupabbatasantike sāsapo
viya khāyati mayaṃ tassa paricārikenāpi na agghāmāti vatvā gāthamāha
         manasā nābhipattabbo         ānubhāvo jutīmato
         paricāriyamānānaṃ            indānaṃ vasavattinanti.
      Tassattho brāhmaṇa sakkassa yaso nāma ekaṃ dve tayo
cattāro vā divase ettakova siyāti manasā cittenapi nābhipattabbo
yepi naṃ cattāro mahārājāno paricaranti tesampi sakkaṃ
devarājānaṃ paricāriyamānānaṃ indaṃ nāyakaṃ katvā vicarantānaṃ
vasavattīnaṃ catunnaṃ lokapālānaṃ yasassāpi amhākaṃ tiracchānagatānaṃ yaso
Soḷasibhāgaṃ katvā kalaṃ nāgghatīti.
      Evañca pana vatvā idaṃ te sahassanettassa vimānanti vacanaṃ
sutvā ahaṃ taṃ anussariṃ ahaṃ hi vejayantaṃ patthento uposathakammaṃ
karomīti tassa attano patthanaṃ ācikkhanto āha
         taṃ vimānaṃ abhijjhāya          amarānaṃ sukhesinaṃ
         uposathaṃ upavasanto          semi vammikamuddhanīti.
      Tattha abhijjhāyāti patthetvā. Amarānanti dīghāyukānaṃ
devānaṃ. Sukhesinanti esitasukhānaṃ sukhe patiṭṭhitānaṃ
      taṃ sutvā brāhmano idāni me okāso laddhoti
somanassappatto gantuṃ āpucchanto gāthādvayamāha
         ahañca migamesāno          saputto pāvisiṃ vanaṃ
         te maṃ mataṃ vā jīvaṃ vā       nābhivedenti ñātakā
         āmantaye bhūridattaṃ          kāsiputtaṃ yasassinaṃ
         tayā bho samanuññātā        api passemu ñātaketi.
      Tattha nābhivedentīti na jānanti kathentopi tesaṃ natthi.
Migamesānoti migaṃ esāno. Āmantayeti āmantayāmi.
Kāsiputtanti kāsikarājadhītāya puttaṃ.
      Tato bodhisatto gāthādvayamāha
         eso hi vata me chando      yaṃ vasesi mamantike
         na hi etādisā kāmā       sulabhā honti mānuse
         sace tvaṃ necchase vaṭṭhuṃ      mama kāmehi pūjito
         Mayā tvaṃ samanuññāto         sotthiṃ passāhi ñātaketi.
      Tato mahāsatto gāthādavayaṃ vatvā cintesi ayaṃ maṃ nissāya
sukhaṃ jīvanto kassaci nārocessati etassa sabbakāmadadaṃ maṇiṃ
dassāmīti. Athassa taṃ dadanto āha
         dhārayimaṃ maṇiṃ dibyaṃ            pasuṃ putte ca vindasi
         arogo sukhito hohi          gacchevādāya brāhṇāti.
      Tattha pasuṃ putte ca vindasīti imaṃ dhārayamāno imassānubhāvena
pasuñca putte ca aññañca yaṃ nicchasi taṃ sabbaṃ labhasīti.
      Tato brāhmaṇo gāthamāha
         kusalaṃ paṭinandāmi             bhūridatta vaco tava
         pabbajissāmi jiṇṇosmi         na kāme abhipatthayeti.
      Tassattho bhūridatta tava vacanaṃ kusalaṃ anavajjaṃ taṃ paṭinandāmi
na paṭikkhipāmi ahampana jiṇṇosmi tasmā pabbajissāmi. Na
kāme abhipatthayeti na kāme abhipatthayāmi kiṃ me maṇināti.
      Mahāsatto āha
         brahmacariyassa ce bhaṅgo       hoti bhogehi kāriyaṃ
         avikappamāno eyyāsi        bahuṃ dassāmi te dhananti.
      Tattha ce bhaṅgoti brāhmaṇa brahmacariyavāso nāma atidukkaro
yadā anabhiratassa brahmacariyassa bhaṅgo ce hoti tadā gihībhūtassa
bhogehi kāriyaṃ hoti evarūpe kāle tavaṃ nirāsaṅko hutvā mama
santikaṃ āgaccheyyāsi bahuṃ te dhanaṃ dassāmīti.
      Brāhmaṇo āha
         kusalaṃ paṭinandāmi            bhūridatta vaco tava
         punāpi āgamissāmi          sace attho bhavissatīti.
      Tattha punāpīti punapi. Ayameva vā pāṭho.
      Athassa tattha avasitukāmataṃ ñatvā mahāsatto nāgamāṇavake
āmantetvā brāhmaṇaṃ manussalokaṃ pāpethāti pesesi.
      Tamatthaṃ pakāsento satthā āha
         idaṃ vatvā bhūridatto         pesesi caturo jane
         etha gacchatha uṭṭhetha         khippaṃ pāpetha brāhmaṇaṃ
         tassa taṃ vacanaṃ sutvā         uṭṭhāya caturo janā
         pesitā bhūridattena          khippaṃ pāpesuṃ brāhmaṇanti.
    Tattha pāpesunti yamunāto uttaritvā bārāṇasimaggaṃ pāpayiṃsu
pāpayitvā ca pana tumhe gacchathāti vatvā nāgabhavanameva paccāgamiṃsu.
      Brāhmaṇopi tāta somadtta imasmiṃ ṭhāne migaṃ vijjhimhā
imasmiṃ sūkaranti puttassa ācikkhanto gantvā antarāmagge
pokkharaṇiṃ disvā tāta somadatta nahāyāmāti vatvā sādhu tātāti
vutte ubhopi dibbābharaṇāni ceva dibbavatthāni ca omuñcitvā
bhaṇḍikaṃ katvā pokkharaṇītīre ṭhapetvā otaritvā nahāyiṃsu. Tasmiṃ
khaṇe tāni antaradhāyitvā nāgabhavanameva agamaṃsu. Paṭhamaṃ
nivatthakāsāvapilotikāva nesaṃ sarīre paṭimuñciṃsu. Dhanusarasattiyopi
pākatikāva ahesuṃ. Somadattopi nāsitamhi tayā tātāti paridevi.
Atha naṃ pitā mā cintayi tāta migesu santesu araññe mige
vadhitvā jīvitaṃ kappessāmāti assāsesi. Somadattassa mātā
tesaṃ āgamanaṃ sutvā paccuggantvā gharaṃ netvā annapānena
santappesi. Brāhmaṇo bhuñjitvāva niddaṃ okkami. Itarā puttaṃ
pucchi tāta somadatta ettakaṃ kālaṃ kuhiṃ gatatthāti. Amma
bhūridattena nāgarājena amhe nāgabhavanaṃ nītā tato ukkaṇṭhitvā
idāni āgatamhāti. Kiñci pana vo ratanaṃ ābhaṭanti. Nābhaṭaṃ
ammāti. Kiṃ tumhākaṃ tena na kiñci dinnanti. Amma bhūridattena
me pituno sabbakāmadado maṇi dinno ahosi iminā pana na
gahitoti. Kiṃ kāraṇāti. Pabbajissati kira ammāti. Sā
ettakaṃ kālaṃ dārake mama bhāre karonto nāgabhavane vasitvā
idāni kira pabbajissatīti kujjhitvā vīhibhañjanadabbiyā piṭṭhiṃ pothentī
hare duṭṭha brāhmaṇa pabbajissāmīti kira bhūridattena dinnaṃ maṇiratanaṃ
na gaṇhasi atha kasmā apabbajitvā idhāgatosi nikkhama sīghaṃ mama
gharāti santajjesi. Atha naṃ bhadde mā maṃ kujjhi araññe migesu
santesu taṃ vadhitvā ahantaṃ posessāmīti vatvā tato puttena
saddhiṃ araññaṃ gantvā purimaniyāmeneva jīvitaṃ kappesi.
                    Nesādakaṇḍaṃ niṭṭhitaṃ.
      Tadā dakkhiṇamahāsamuddadisāyaṃ simbalīvāsī eko garuḷo
pakkhavātehi mahāsamudde udakaṃ viyūhitvā ekaṃ nāgarājānaṃ sīse gaṇhi.
Tadā hi supaṇṇā nāgaṃ gahetuṃ ajānantā eva pacchā
Paṇḍarajātake jāniṃsu. So pana taṃ sīse gahetvāpi udake
anottharanteyeva taṃ ukkhipitvā olambantaṃ ādāya himavantamatthakena
pāyāsi. Tadā ceko kāsikaraṭṭhavāsī brāhmaṇo isipabbajjaṃ pabbajitvā
himavantappadese paṇṇasālaṃ māpetvā paṭivasati. Tassa caṅkamanakoṭiyaṃ
eko mahānigrodharukkho atthi. So tassa mūle divāvihāraṃ
karoti. Supaṇṇo nigrodhamatthakena nāgaṃ harati. Nāgo
olambanto mokkhatthāya naṅguṭṭhena nigrodhaviṭapaṃ veṭhesi. Supaṇṇo
taṃ ajānantova mahabbalatāya ākāsena pakkhandiyeva. Nigrodharukkho
samūlo uppāṭito. Supaṇṇo nāgaṃ simbaliṃ netvā tuṇḍena
paharitvā kucchiṃ phāletvā nāgamedaṃ khāditvā sarīraṃ samuddakucchimhi
chaḍḍesi. Nigrodharukkho patanto mahantaṃ saddamakāsi. Supaṇṇo
kiṃ saddo esoti adho olokento nigrodharukkhaṃ disvā kuto
esa mayā uppāṭitoti cintetvā tāpasassa caṅkamanakoṭiyaṃ nigrodho
esoti tattato ñatvā ayaṃ tassa bahūpakāro akusalaṃ nukho me
pasutaṃ udāhu noti tameva pucchitvā jānissāmīti māṇavakavesena
tassa santikaṃ agamāsi. Tasmiṃ khaṇe tāpaso taṃ ṭhānaṃ samaṃ karoti.
Supaṇṇarājā tāpasaṃ vanditvā ekamantaṃ nisinno ajānanto viya
kissa ṭhānaṃ bhante idanti pucchi. Āvuso eko supaṇṇo
gocaratthāya nāgaṃ haranto nāge mokkhatthāya nigrodhaviṭapaṃ naṅguṭṭhena
veṭhetvā ṭhite so attano mahabbalatāya pakkhanditvā gatova
athettha rukkho uppāṭito idaṃ tassa uppāṭitaṭṭhānanti. Kiṃ pana
Bhante tassa supaṇṇassa akusalaṃ hoti udāhu noti. Sace so na
jānāti acetanattā akusalaṃ na hotīti. Nāgassa pana bhanteti.
So imaṃ nāsetuṃ na gaṇhi mokkhatthāya pana gaṇhi tasmā tassāpi
na hotiyevāti. Supaṇṇo tāpasassa vacanaṃ sutvā tusitvā
ahaṃ bhante so supaṇṇarājā tumhākaṃpi pañhābyākaraṇena tuṭṭho
tumhe araññe vasatha ahañcekaṃ ālambāyanamantaṃ jānāmi anaggho
manto tamahaṃ tumhākaṃ ācariyabhāgaṃ katvā dammi paṭiggaṇhatha nanti.
Alaṃ mayhaṃ mantena gacchatha tumheti. So taṃ punappunaṃ yācitvā
sampaṭicchāpetvā mantaṃ datvā osathāni ācikkhitvā pakkāmi.
                      Garuḷakaṇḍaṃ niṭṭhitaṃ
      tasmiṃ kāle bārāṇasiyaṃ eko daliddakabrāhmaṇo bahuṃ iṇaṃ
gahetvā iṇāyikehi codiyamāno kiṃ me idha vāsena araññaṃ
pavisitvā matameva seyyoti nikkhamitvā vanaṃ pāvisitvā anupubbena
tāpasassa assamapadaṃ patvā tāpasaṃ vattasampadāya ārādhesi.
Tāpaso ayaṃ brāhmaṇo mayhaṃ ativiya upakārako supaṇṇarājena
dinnaṃ dibbamantaṃ assa dassāmīti cintetvā brāhmaṇa ahaṃ
ālambāyanamantaṃ jānāmi tante dammi gaṇhāhi nanti vatvā alaṃ bhante
na mayhaṃ mantenatthoti vuttepi punappunaṃ yācitvā sampaṭicchāpetvā
adāsiyeva. Tassa ca mantassa anucchavikāni osathāni ceva mantū
pacārañca sabbaṃ kathesi. Brāhmaṇo laddho me jīvitupāyoti
katipāhaṃ vasitvā vātābādho me bhante bādhatīti apadesaṃ katvā
Tāpasena visajjito taṃ vanditvā khamāpetvā araññā nikkhamitvā
anupubbena yamunātīraṃ patvā taṃ mantaṃ sajjhāyanto mahāmaggena
gacchati. Tasmiṃ khaṇe sahassamattā bhūridattassa paricārikā
nāgamāṇavikā taṃ sabbakāmadadaṃ maṇiratanaṃ ādāya nāgabhavanā nikkhamitvā
yamunātīre vālukarāsimatthake ṭhapetvā tassobhāsena sabbarattiṃ
udakakīḷaṃ kīḷitvā aruṇuggamane sabbālaṅkārehi alaṅkaritvā maṇiratanaṃ
parivāretvā siriṃ pavesiyamānā nisīdiṃsu. Brāhmaṇopi mantaṃ
sajjhāyanto taṃ ṭhānaṃ pāpuṇi. Tā taṃ mantasaddaṃ sutvāva iminā
supaṇṇena bhavitabbanti maraṇabhayatajjitā maṇiratanaṃ aggahetvā paṭhaviyaṃ
nimujjitvā nāgabhavanaṃ agamaṃsu. Brāhmaṇo maṇiratanaṃ disvā
idāneva me manto samiddhoti tuṭṭhamānaso maṇiratanaṃ ādāya
pāyāsi. Tasmiṃ khaṇe so nesādabrāhmaṇo somadattena saddhiṃ
migavadhāya araññaṃ pavisanto tassa hatthe taṃ maṇiratanaṃ disvā puttaṃ
āha tāta nanu eso amhākaṃ bhūridattena dinno maṇīti. Āma
tāta eso soti. Tena hissa maṇiratanassa aguṇaṃ kathetvā imaṃ
brāhmaṇaṃ vañcetvā gaṇhāmetaṃ maṇiratananti. Tāta pubbe tvaṃ
bhūridattena diyamānaṃ na gaṇhi idāni pana brāhmaṇaṃ tvaṃyeva
vañcessasi tuṇhī hohīti. Brāhmaṇo hotu tāta passasi etassa mama
vañcanabhāvanti vatvā ālambāyanena saddhiṃ sallapanto āha
         maṇiṃ paggayha maṅgalyaṃ       sādhu vittaṃ manoramaṃ
         selaṃ byañjanasampannaṃ       ko imaṃ maṇimajjhagāti.
      Tattha maṅgalyanti maṅgalasammataṃ sabbakāmadadaṃ. Ko imanti
kuhiṃ imaṃ maṇiratanaṃ adhigatosa.
      Tato ālambāyano gāthamāha
         lohitakkhisahassāhi         samantā parivāritaṃ
         ajja kālaṃ padaṃ gacchaṃ       ajjhagāhaṃ maṇiṃ imanti.
      Tassattho ahaṃ ajja kālaṃ pātova padaṃ gacchaṃ mahāmaggaṃ
gacchanto rattakkhīhi sahassamattāhi nāgamāṇavikāhi samantā parivāritaṃ
imaṃ maṇiṃ ajjhagā maṃ disvā hi sabbāva etā bhayatajjitā imaṃ
pahāya palātāti.
      Nesādabrāhmaṇo taṃ vañcetukāmo maṇiratanassa aguṇaṃ
pakāsento attano gaṇhitukāmo tisso gāthā abhāsi
         supaciṇṇo ayaṃ selo       accito mahito sadā
         sudhārito sunikkhitto       sabbatthamabhisādhaye
         upacāravipannassa          nikkhepe dhāraṇāya vā
         ayaṃ selo vināsāya       pariciṇṇo ayoniso
         nayimaṃ akusalo dibyaṃ        maṇiṃ dhāretumāraho
         paṭipajja sataṃ nikkhaṃ         dehimaṃ ratanaṃ mamanti.
      Tattha sabbatthanti yo imaṃ selaṃ suṭṭhu upadhārituṃ accituṃ attano
jīvitaṃ viya mamāyituṃ suṭṭhu dhāretuṃ suṭṭhu nikkhipituṃ jānāti tasseva
supaciṇṇo accito mahito sudhārito sunikkhitto ca sabbaṃ atthaṃ
sādhetīti attho. Upacāravipannassāti yo pana nikkhepe dhāraṇe
Vā upacāravipanno hoti tasseva so anupāyena pariciṇṇo
vināsameva āvahatīti vadati. Dhāretumārahoti dhāretuṃ na araho.
Paṭipajja sataṃ nikkhanti amhākaṃ gehe bahu maṇi mayametaṃ gahetuṃ
jānāma ahaṃ tuyhaṃ nikkhasataṃ dassāmi taṃ paṭipajja dehi imaṃ ratanaṃ
mamanti. Tassa hi gehe ekopi suvaṇṇanikkho natthi so pana
tassa maṇino sabbakāmadadabhāvaṃ jānāti tenassa etadahosi ahaṃ
sīsaṃ nahātvā maṇiṃ udakena paripphositvā nikkhasataṃ me dehīti
vakkhāmi atha me naṃ dassati tamahaṃ etassa dassāmīti tasmā sūro
hutvā evamāha
      tato ālambāyano gāthamāha
         nevamāyaṃ maṇī keyyo      gohi vā ratanehi vā
         selo byañjanasampanno     neva keyyo maṇī mamanti.
      Tattha nevamāyanti ayaṃ maṇi mama santako kenaci vatthunā
vikkīṇitabbo nāma na hoti. Neva keyyoti ayañca mama maṇi
lakkhaṇasampanno tasmā neva keyyo kenaci vatthunā vikkīṇitabbo
nāma na hotīti.
      Nesādabrāhmaṇo āha
         no ce tayā maṇī keyyo   gohi vā ratanehi vā
         atha kena maṇī keyyo      taṃ me akkhāhi pucchitoti.
      Ālambāyano āha
         yo me saṃse mahānāgaṃ     tejasiṃ duratikkamaṃ
         Tassa dajjaṃ imaṃ selaṃ       jalantariva tejasāti.
      Tattha jalantariva tejasāti pabhāya jalantaṃ viya.
      Nesādabrāhmano āha
         ko nu brāhmaṇavaṇṇena     supaṇṇo patataṃ 1- varo
         nāgaṃ jigiṃsamanvesi         anvesaṃ bhakkhamattanoti.
      Tattha ko nūti idaṃ nesādabrāhmaṇo attano bhakkhaṃ
anvesantena garuḷena tena bhavitabbanti cintetvā evamāha.
      Ālambāyano āha
         nāhaṃ dijādhipo homi       na diṭṭho garuḷo mayā
         āsīvisena cittosmi       vejjo brāhmaṇa maṃ vidūti.
      Tattha maṃ vidūti maṃ esa vāsīvisacittako ālambāyano nāma
vejjoti jānanti.
      Nesādabrāhmaṇo āha
         kiṃ nu tuyhaṃ balaṃ atthi       kiṃ sippaṃ vijjate tava
         kismiṃ vā tavaṃ paratthaddho    uragaṃ nāpacāyasīti.
      Tattha kismiṃ vā tavaṃ paratthaddhoti tavaṃ kismiṃ vā uparatthaddho
hutvā kiṃ nissayaṃ katvā uragaṃ āsīvisaṃ nāpacāyasi jeṭṭhakaṃ akatvā
avajānāsīti pucchi.
      So attano balaṃ dīpento āha
         āraññikassa isino         ciraṃ rattaṃ tapassino
@Footnote: 1 pattatantipi patattantipi vividho pāṭho.
         Supaṇṇo kosiyassakkhā       visavijjamanuttaraṃ
         taṃ bhāvitattaññataraṃ          sammantaṃ pabbatantare
         sakkaccantaṃ upaṭṭhāsiṃ        rattindivamatandito
         so tadā pariciṇṇo me      vattavā brahmacariyavā
         dibyaṃ pātukari mantaṃ         kāmasā bhagavā mamaṃ
         tyāhaṃ mante paratthaddho     nāhaṃ bhāyāmi bhoginaṃ
         ācariyo visaghāṭānaṃ        ālambāyanoti maṃ vidūti.
      Tattha kosiyassakkhāti kosiyagottassa isino supaṇṇo
ācikkhi. Tena akkhātakāraṇaṃ pana sabbaṃpi vitthāretvā kathetabbaṃ.
Bhāvitattaññataranti bhāvitattānaṃ isīnaṃ aññataraṃ anupaviṭṭhaṃ.
Sammantanti vasantaṃ. Kāmasāti attano icchāya. Mananti taṃ mantaṃ
mayhaṃ pakāseti. Tyāhaṃ mante paratthaddhoti ahaṃ te mante
uparatthaddho nissito hutvā. Bhoginanti nāgānaṃ. Visaghāṭānanti
visaghāṭavejjānaṃ ācariyoti.
      Taṃ sutvā nesādabrāhmaṇo cintesi ayaṃ ālambāyano
yavāssa nāgaṃ dasseti tassa maṇiratanaṃ deti bhūridattamassa dassetvā
maṇiṃ gaṇhissāmīti. Tato puttena saddhiṃ mantento gāthamāha
         gaṇhāmhase maṇiṃ tāta       somadatta vijānāhi
         mā daṇḍena siriṃ pattaṃ       kāmasā pajahāmhaseti.
      Tattha gaṇhāmhaseti gaṇhāma. Kāmasāti attano ruciyā
daṇḍena paharitvā mā pajahāma.
      Somadatto āha
         sakaṃ nivesanaṃ pattaṃ          yo taṃ brāhmaṇa pūjayi
         evaṃ kalyāṇakārissa        kiṃ mohā dubbhimicchasi
         sace tvaṃ dhanakāmosi        bhūridatto padissati
         tameva gantvā yācassu      bahuṃ dassati te dhananti.
      Tattha pūjayīti dibbakāmehi pūjayittha. Dubbhimicchasīti kiṃ
tathārūpassa mittassa padubbhikammaṃ kātuṃ icchasi tātāti.
      Brāhmaṇo āha
         hatthagataṃ pattagataṃ           nikkiṇṇaṃ khādituṃ varaṃ
         mā no sandiṭṭhiko attho somadatta upaccagāti.
      Tattha hatthagatanti tāta somadatta tvaṃ daharadārako kiñci
lokappavattiṃ na jānāsi yaṃ hi hatthagataṃ vā hoti pattagataṃ vā
purato vā nikkiṇṇaṃ ṭhapitaṃ tadeva khādituṃ varaṃ na dūre ṭhitaṃ.
      Somadatto  āha
         paccati niraye ghore        mahimassa vindrīyati
         mittadubbhi hitaccāgī         jīvare vāpi sussati
         sace tvaṃ dhanakāmosi        bhūridatto padissati
         maññe attakataṃ veraṃ        na ciraṃ vedayissasīti.
      Tattha mahimassa vindrīyatīti tāta mittadubbhino jīvantasseva
paṭhavī bhijjitvā vivaraṃ deti. Hitaccāgīti attano hitapariccāgī.
Jīvare vāpi sussatīti jīvamānova sussati manussapeto viya hoti.
Attakataṃ veranti attanā kataṃ pāpaṃ. Na ciranti na cirasseva
vedayissasīti maññāmi.
      Brāhmaṇo āha
         mahāyaññaṃ yajitvāna         evaṃ sujjhanti brāhmaṇā
         mahāyaññaṃ yajissāmi         evaṃ mokkhāma pāpakāti.
      Tattha sujjhantīti tāta somadatta tavaṃ daharo kiñci na jānāsi
brāhmaṇā nāma yaṃ kiñci pāpaṃ katvā yaññena sujjhantīti
dassento evamāha.
      Somadatto āha
         handadāni apāyāmi         nāhaṃ ajja tayā saha
         padamekaṃ na gaccheyyaṃ        evaṃ kibbissakārināti.
      Tattha apāyāmīti apagacchāmi palāyāmīti attho. Evañca
pana vatvā paṇḍitamāṇavo pitaraṃ attano vacanaṃ gāhāpetuṃ asakkonto
mahantena saddena devatāyo ujjhāpetvā evarūpena pāpakārinā
saddhiṃ na gamissāmīti pitu passantasseva palāyitvā himavantaṃ
pavisitvā isipabbajjaṃ pabbajitvā abhiññā ca samāpattiyo ca
nibbattetvā aparihīnajjhāno brahmaloke uppajji.
      Tamatthaṃ pakāsento satthā āha
         idaṃ vatvāna pitaraṃ          somadatto bahussuto
         ujjhāpetvāna bhūtāni       tamhā ṭhānā apakkamīti.
                   Somadattakaṇḍaṃ niṭṭhitaṃ.
      Nesādabrāhmaṇo somadatto ṭhapetvā attano gehaṃ kuhiṃ
gamissatīti cintetvā ālambāyanaṃ thokaṃ anattamanaṃ disvā ālambāyana
mā cintayi dassissāmi te bhūridattanti taṃ ādāya nāgarājassa
uposathakaraṇaṭṭhānaṃ gantvā vammikamatthake bhoge ābhujitvā nipannaṃ
nāgarājānaṃ disvā avidūre ṭhitova hatthaṃ pasāretvā dve gāthā
abhāsi
         gaṇhāhetaṃ mahānāgaṃ        āharetaṃ maṇiṃ mama
         indagopakavaṇṇābhā         yassa lohitako siro
         kappāsapicurasseva          eso kāyo padissati 1-
         vammikaggagato seti         taṃ tvaṃ gaṇhāhi brāmṇāti.
      Tattha indagopakavaṇṇābhāti indagopakavaṇṇābhā viya ābhā.
Kappāsapicurassevāti suvihitassa kappāsapicuno viya.
      Mahāsatto akkhīni ummiletvā nesādaṃ disvā ayaṃ uposathassa
me antarāyaṃ kareyyāti imaṃ nāgabhavanaṃ netvā mahāsampattiyaṃ
patiṭṭhapesiṃ mayā diyamānaṃ maṇiṃ gaṇhituṃ na icchati idāni pana
ahituṇḍikaṃ gahetvā āgacchati sacāhaṃ imassa mittadubbhino kujjheyyaṃ
sīlaṃ me khaṇḍaṃ bhavissati mayā kho pana paṭhamaññeva caturaṅgasamannāgato
uposatho adhiṭṭhito so yathāṭhitova hotu ālambāyano maṃ
chindatu vā pacatu vā hanatu vā sūlena vā vijjhatu nevassa
kujjhissāmīti cintetvā sace kho panāhaṃ imaṃ kodhena olokessāmi
@Footnote: 1 kappāsapicurāsīva eso kāyassa dissati.
Bhasmacuṇṇaṃ viya bhaveyya hotu potheyyapi mamaṃ neva kujjhissāmīti
akkhīni nimmilitvā adhiṭṭhānapāramiṃ purecārikaṃ katvā bhogantare
sīsaṃ pakkhipitvā niccalova hutvā nipajji.
                     Sīlakaṇḍaṃ niṭṭhitaṃ.
      Nesādabrāhmaṇopi bho ālambāyana imaṃ nāgaṃ gaṇha dehi
me maṇinti āha. Ālambāyano nāgaṃ disvā tuṭṭho maṇiṃ kiñci 1-
tiṇaṃ viya agaṇetvā gaṇha brāhmaṇāti tassa hatthe khipi. So
tassa hatthato galitvā paṭhaviyaṃ patati. Patitamattoyeva paṭhaviyaṃ
pavisitvā nāgabhavanameva gato. Nesādabrāhmaṇo maṇiratanato ca
bhūridattena saddhiṃ mittabhāvato ca puttato cāti tīhi ṭhānehi parihāyi.
So nippaccayo jātomhi puttassa vacanaṃ na katanti paridevanto
gehaṃ agamāsi. Ālambāyanopi dibbosathehi attano sarīraṃ
makkhetvā thokaṃ khāditvā attano kāyaṃ paribhāvetvā dibbamantaṃ
jappanto bodhisattaṃ upasaṅkamitvā naṅguṭṭhe naṃ gahetvā ākaḍḍhitvā
sīsaṃ daḷhaṃ gaṇhanto mukhamassa vivaritvā osathaṃ khāditvā mukhe sakhelaṃ
osiñci. Sucijātiko nāgarājā sīlabhedabhayena akujjhitvā akkhīni na
ummilesi. Atha naṃ osathamantaṃ katvā naṅguṭṭhe naṃ gahetvā heṭṭhāsīsaṃ
katvā sañcāletvā gahitagocaraṃ chaḍḍāpetvā bhūmiyaṃ dīghato
nipajjāpetvā masurakaṃ maddanto viya pādehi maddi. Aṭṭhīni cuṇṇiyamānāni
viya ahesuṃ. Puna naṅguṭṭhe naṃ gahetvā heṭṭhāsīsaṃ katvā dussaṃ
@Footnote: 1 kismiñcītipi pāṭho.
Pothento viya pothesi. Mahāsatto evarūpaṃ dukkhaṃ anubhavantopi
neva kujjhi.
      Tamatthaṃ pakāsento satthā āha
         athosathehi dibbehi        jappaṃ mantapadāni ca
         evantaṃ sakkhi saṇṭhātuṃ      katvā parittamattanoti.
      Tattha sakkhīti asakkhi. Saṇṭhātunti gaṇhituṃ.
      Iti so mahāsattaṃ dubbalaṃ katvā vallīhi peḷaṃ sajjetvā
mahāsattaṃ tattha pakkhipi. Sarīraṃ pana mahantaṃ tattha na pavisati.
Atha naṃ paṇhiyā koṭṭento pavesitvā peḷaṃ ādāya ekaṃ gāmaṃ
gantvā gāmamajjhe otāretvā nāgassa naccaṃ daṭṭhukāmā te
āgacchantūti saddamakāsi. Sakalagāmavāsino sannipatiṃsu. Tasmiṃ
khaṇe ālambāyano nikkhama mahānāgāti āha. Mahāsatto cintesi
ajja mayā parisaṃ tosentena kīḷituṃ vaṭṭati evaṃ ālambāyano
bahudhanaṃ labhitvā tuṭṭho maṃ visajjessati yaṃ yaṃ esa maṃ kāreti taṃ
taṃ karissāmīti. Atha naṃ so peḷato nīharitvā mahā ahosīti āha.
So mahā ahosi khuddako vatto khippito 1- ekaphaṇo daviphaṇo tiphaṇo
catuphaṇo pañcaphaṇo chaphaṇo satta aṭṭha nava dasa vīsati tiṃsati cattāḷīsa
paññāsaphaṇo saṭṭhī sattati asīti navutiphaṇo sataphaṇo hohi ucco
nīco dissamānakāyo adissamānakāyo dissamānaupaḍḍhakāyo nīlo
pīto lohito odāto mañjeṭṭhako hohi aggijālaṃ visajjehi udakaṃ
@Footnote: 1 vippito, simpito, vappito iti nānā pāṭhā
Visajjehi dhūmaṃ visajjehīti. Mahāsatto imesupi ākāresu yaṃ yaṃ
tena vuttaṃ attabhāvaṃ nimminitvā taṃ taṃ sabbaṃ dassesi. Taṃ disvā
koci assūni sandhāretuṃ nāsakkhi. Manussā bahū hiraññasuvaṇṇa-
vatthālaṅkārādīni adaṃsu. Iti tasmiṃ gāme sahassamattaṃ labhi.
So kiñcāpi mahāsattaṃ gaṇhanto sahassaṃ labhitvā taṃ visajjessāmīti
āha. Taṃ pana dhanaṃ labhitvā gāmakepi tāva mayā ettakaṃ dhanaṃ
laddhaṃ nagare kira bahuṃ dhanaṃ labhissāmīti dhanalobhena taṃ na muñci.
So tasmiṃ gāme kuṭumbaṃ saṇṭhapetvā ratanamayaṃ peḷaṃ kārāpetvā
tattha mahāsattaṃ pakkhipitvā sukhayānakaṃ abhiruyha mahantena parivārena
nikkhamitvā taṃ gāmanigamādīsu kīḷāpento anupubbena bārāṇasiṃ
pāpuṇi. Nāgarājassa pana madhulāje na deti maṇḍūke māretvā
deti. So gocaraṃ na gaṇhi. Avisajjanabhayena gocaraṃ
agaṇhantaṃpi naṃ puna cattāro dvāragāmake ādiṃ katvā tattha tattha
māsamattaṃ kīḷāpesi. Paṇṇarasīuposathadivase pana ahaṃ ajja tumhākaṃ
kīḷāpessāmīti rañño ārocāpesi. Rājā bheriñcārāpetvā
mahājanaṃ sannipātāpesi. Rājaṅgaṇe mañcātimañce bandhiṃsu.
                . Ālambāyanakaṇḍaṃ niṭṭhitaṃ.
      Ālambāyanena pana bodhisattassa gahitadivaseyeva mahāsattassa
mātā supinantare kāḷena rattakkhinā purisena asinā dakkhiṇabāhuṃ
chinditvā lohitena pakgharantena nīyamānaṃ addasa. Sā pabujjhitvā
bhītatasitā uṭṭhāya dakkhiṇabāhaṃ parāmasitvā supinabhāvaṃ jānāti.
Athassā etadahosi mayā kakkhalo pāpasupino diṭṭho catunnaṃ vā
me puttānaṃ dhataraṭṭhassa rañño vā mama vā paripanthena bhavitabbanti.
Apica kho pana mahāsattameva ārabbha adhikataraṃ cintesi. Kiṃ kāraṇā.
Sesā attano nāgabhavane vasanti. Itaro pana sīlajjhāsayatāya
manussalokaṃ gantvā uposathakammaṃ karoti tasmā kacci nu kho me
puttaṃ ahituṇḍiko vā supaṇṇo vā gaṇheyyāti tasseva
adhikataraṃ cintesi tato aḍḍhamāse atikkante mama putto
aḍḍhamāsaṃ atikkamma maṃ vinā vattituṃ na sakkoti addhāssa kiñci bhayaṃ
uppannaṃ bhavissatīti domanassappattā ahosi. Māsātikkame panassā
sokena assūnaṃ apaggharaṇavelā nāhosi hadayaṃ sussi akkhīni
upakkitāni. Sā idāni āgamissati idāni āgamissatīti
tassāgamanamaggameva olokentī nisīdi. Athassā jeṭṭhaputto sudassano
nāma māsaccayena mahatiyā parisāya mātāpitūnaṃ dassanatthāya āgato
parisaṃ bahi ṭhapetvā pāsādaṃ āruyha mātaraṃ vanditvā ekamantaṃ
aṭṭhāsi. Sā bhūridattaṃ anusocantī tena saddhiṃ na kiñci
sallapati. So cintesi mayhaṃ mātā mayi pubbe āgate disvā
tusati paṭisanthāraṃ karoti ajja pana domanassappattā kiṃ nu kho
kāraṇanti. Atha naṃ pucchanto āha
        mamaṃ disvāna āyantaṃ      sabbakāmasamiddhinaṃ
        indriyāni ahaṭṭhāni      sāvaṃ 1- jātaṃ mukhaṃ tava
@Footnote: 1 sāmaṃ?
        Padumaṃ yathā hatthagataṃ       pāṇinā parimadditaṃ
        sāvaṃ jātaṃ mukhaṃ tuyhaṃ      mamaṃ disvāna edisanti.
      Tattha ahaṭṭhānīti na vippasannāni. Sāvanti kāñcanādāsavaṇṇaṃ
viya te mukhaṃpi ajja kāḷakaṃ jātaṃ. Hatthagatanti hatthena
chinnakaṃ. Edisanti evarūpaṃ mahantena sirisobhaggena tumhākaṃ
dassanatthāya āgataṃpi maṃ disvā.
      Sā evaṃ vuttepi neva kathesi. Sudassano cintesi kinnukho
kenaci kuddhā vā paripanthā vā bhaveyyāti. Atha naṃ pucchanto
itaraṃ gāthamāha
        kacci nu te nābhissasi     kacci te atthi vedanā
        yena sāvaṃ mukhaṃ tuyhaṃ      mamaṃ disvāna āgatanti.
      Tattha kacci nu te nābhissasīti kacci nu taṃ koci na abhissasi
akkosena vā paribhāsāya vā vihiṃsatīti pucchati. Tuyhanti tava
pubbe mamaṃ disvāna āgataṃ edisaṃ mukhaṃ na hoti. Yenāti yena
kāraṇena ajja sāvaṃ jātaṃ taṃ me akkhāhīti pucchati.
     Athassa sā ācikkhantī āha
        supinaṃ tāta addakkhiṃ       ito māsaṃ adhogataṃ
        dakkhiṇaṃ viya me bāhuṃ      chetvā rudhiramakkhitaṃ
        puriso ādāya pakkāmi    mama rodantiyā sati
        yato supinamaddakkhiṃ        sudassana vijānāhi
        tato divā vā rattiṃ vā   sukhaṃ me nūpalabbhatīti
      Tattha ito māsaṃ adhogatanti ito heṭṭhā māsātikkantaṃ
ajja me diṭṭhasupinassa māso hotīti dasseti. Purisoti eko
kira kāḷo rattakkhi puriso. Rodantiyā satīti rodamānāya satiyā.
Sukhaṃ me nūpalabbhatīti mama sukhaṃ nāma na vijjati.
      Evañca pana vatvā tāta piyaputta tava kaniṭṭho na dissati
bhayena tassa uppannena bhavitabbanti paridevantī āha
        yaṃ pubbe paricariṃsu        kaññā ruciraviggahā
        hemajālapaṭicchannā       bhūridatto na dissati
        yaṃ pubbe paricariṃsu        nettiṃsavaradhārino
        kaṇikārāva samphullā      bhūridatto na dissati
        handadāni gamissāma       bhūridattanivesanaṃ
        dhammaṭṭhaṃ sīlasampannaṃ       passāma tava bhātaranti.
      Tattha samphullāti suvaṇṇālaṅkāradhāritāya samphullā kaṇikārā
viya. Handāti upasaggatthe 1- nipāto. Ehi tāta bhūridattassa
nivesanaṃ gacchāmāti vadati.
      Evañca  pana vatvā tassa ceva attano ca parisāya saddhiṃ
tattha agamāsi. Bhūridattassa bhariyāyo pana taṃ vammikamatthake
adisvā mātu nivesane bhavissatīti abyāvatā ahesuṃ. Tā sassu
kira attano puttaṃ apassantī āgacchatīti sutvā paccuggamanaṃ katvā
ayye puttassa te adissantassa ajja māso atikkantoti
@Footnote: 1 vavassaggatthetipi pāṭho
Mahāparidevaṃ paridevamānā tassā pādamūle nipatiṃsu.
      Tamatthaṃ pakāsento satthā āha
        tañca disvāna āyantaṃ     bhūridattassa mātaraṃ
        bāhā paggayha pakkanduṃ    bhūridattassa bhariyāyo
        puttanteyye na jānāma   ito māsaṃ adhogataṃ
        mataṃ vā yadi vā jīvaṃ      bhūridattaṃ yasassinanti.
      Tattha puttanteyyeti puttaṃ te ayye.
                . Ayaṃ tāsaṃ paridevanagāthā.
      Bhūridattamātā suṇhāhi saddhiṃ antaravīthiyaṃ paridevitvā tā
ādāya tassa pāsādaṃ āruyha puttassa sayanañca āsanañca
oloketvā paridevamānā vilāpagāthā āha
        sakuṇī hataputtāva         suññaṃ disvā kulāvakaṃ
        ciraṃ dukkhena jhāyissaṃ      bhūridattaṃ apassatī
        kurarīva hatacchāpā        suññaṃ disvā kulāvakaṃ
        ciraṃ dukkhena jhāyissaṃ      bhūridattaṃ apassatī
        sā nūna cākavākīva       pallasmiṃ anūdake
        ciraṃ dukkhena jhāyissaṃ      bhūridattaṃ apassatī
        kammārānaṃ yathā ukkā    anto jhāyati no bahi
        evaṃ jhāyāmi sokena     bhūridattaṃ apassatīti.
      Tattha apassatīti apassantī. Hatacchāpāti hatapotakā.
      Evaṃ bhūridattamātari vilapamānāya bhūridattanivesanaṃ
Aṇṇavakucchiyaṃ viya ekasaddaṃ ahosi. Ekopi sakabhāvena saṇṭhātuṃ nāsakkhi.
Sakalanivesanaṃ yugantavātapahataṃ sālavanaṃ viya ahosi.
      Tamatthaṃ pakāsento satthā āha
        sālāva sampamadditā      mālutena pamadditā
        senti puttā ca dārā ca  bhūridattanivesaneti.
      Tadā ariṭṭho ca subhogo ca dve bhātaro mātāpitūnaṃ upaṭṭhānaṃ
gacchantā taṃ saddaṃ sutvā bhūridattanivesanaṃ pavisitvā mātaraṃ
assāsayiṃsu.
      Tamatthaṃ pakāsento satthā āha
        idaṃ sutvāna nigghosaṃ      bhūridattanivesane
        ariṭṭho ca subhogo ca     upadhāviṃsu antarā
        amma assāsamāsoci      evaṃ dhammā hi pāṇino
        cavanti upapajjanti        esāssa pariṇāmatāti.
      Tattha esāssa pariṇāmatāti esā cutūpapatti assa lokassa
pariṇāmatā evaṃ hi so loko pariṇāmati etehi dvīhi antehi
koci mutto nāma natthīti vadanti. Samuddajā āha
        ahaṃpi tāta jānāmi       evaṃdhammā hi pāṇino
        sokena ca paretasmiṃ      bhūridattaṃ apassatī
        ajja ce me imaṃ rattiṃ    sudassana vijānāhi
        bhūridattaṃ apassatī         maññe hessāmi jīvitanti.
      Tattha ajja ce meti tāta sudassana sace ajja imaṃ rattiṃ
Bhūridatto mama dassanaṃ nāgamissati athāhantaṃ apassatī mama jīvitaṃ
jahessāmīti maññāmi.
      Puttā āhaṃsu
        amma assāsa mā soci    ānayissāma bhātaraṃ
        disodisaṃ gamissāma        bhātupariyesānaṃ caraṃ
        pabbate giriduggesu       gāmesu nigamesu ca
        orena sattarattassa      bhātaraṃ passa āgatanti.
      Tattha caranti amma tayo janā bhātupariyesanaṃ carantā disodisaṃ
gamissāmāti taṃ assāsesuṃ.
      Tato sudassano cintesi sace tayopi ekato gamissāma
papañco bhavissati tīṇi ṭhānāni gantuṃ vaṭṭati ekena devalokaṃ
ekena himavantaṃ ekena manussalokaṃ sace kho pana kāṇāriṭṭho
manussalokaṃ gamissati yattha bhūridattaṃ passati taṃ gāmaṃ vā nigamaṃ vā
jhāpetvā essati esa atikakkhalo pharusona sakkā etaṃ tattha pesetunti
cintetvā tāta ariṭṭha tavaṃ devalokaṃ gaccha sace devatāhi dhammaṃ
sotukāmāhi bhūridatto devalokaṃ nīto tato taṃ ānehīti ariṭṭhaṃ
devalokaṃ pahiṇi. Subhogaṃ pana tāta tavaṃ himavantaṃ gantvā pañcasu
mahānadīsu bhūridattaṃ upadhāretvā ehīti himavantaṃ pahiṇi. Sayaṃ
pana manussalokaṃ gantukāmo cintesi sacāhaṃ māṇavakavaṇṇena gamisāmi
manussā appiyanti mayā tāpasavesena gantuṃ vaṭṭati manussānaṃ
hi pabbajitā piyā manāpāti. So tāpasavesaṃ gahetvā mātaraṃ
Vanditvā pakkāmi. Bodhisattassa pana accimukhī nāma vemātikā
kaniṭṭhabhaginī atthi. Tassā bodhisatte adhimatto sineho. Sā
sudassanaṃ gacchantaṃ disvā āha bhātika ativiya kilamāmi ahaṃpi
tayā saddhiṃ gamissāmīti. Amma na sakkā tayā mayā saddhiṃ gantuṃ ahaṃ
pabbajitavesena gamissāmīti. Ahaṃ khuddakamaṇḍūkī hutvā tava jaṭantare
nipajjitvā gamissāmīti āha. Tena hi ehīti. Sā maṇḍūkapotikā
hutvā tassa jaṭantare nipajji. Sudassano mūlato paṭṭhāya
vicinanto gamissāmīti bodhisastassa bhariyāyo tassa uposathakaraṇaṭṭhānaṃ
pucchitvā paṭhamaṃ tattha gantvā ālambāyanena mahāsattassa
gahitaṭṭhāne lohitañca vallīhi katapeḷaṭṭhānañca disvā bhūridatto
ahituṇḍikena gahitoti ñatvā samuppannasoko assupuṇṇehi nettehi
ālambāyanassa gatamaggeneva paṭhamaṃ kīḷāpitagāmaṃ gantvā manusse
pucchi evarūpo nāma nāgo kenaci ahituṇḍikena kīḷāpitoti.
Ālambāyanena ito māsamatthake kīḷāpitoti. Kiñci tena
laddhanti. Āma idheva sahassamattaṃ laddhanti. Idāni kuhiṃ gatoti.
Asukagāmaṃ nāmāti. So tato paṭṭhāya pucchanto anupubbena
rājadvāraṃ agamāsi.
                  . Vilāpakaṇḍaṃ niṭṭhitaṃ.
      Tasmiṃ khaṇe ālambāyano sīsanahāto suvilitto maṭṭhasāṭakaṃ
nivāsetvā ratanapeḷaṃ gāhāpetvā rājadvārameva gato. Mahājano
sannipatito. Rañño āsanaṃ paññattaṃ. So antonivesane
Ṭhitova ahaṃ gacchāmi nāgarājānaṃ kīḷāpetūti pesesi. Ālambāyano
ratanapeḷaṃ cittattharake ṭhapetvā ratanapeḷaṃ vivaritvā ehi mahānāgāti
saññamadāsi. Tammiṃ samaye sudassano parisapariyante ṭhitova ahosi.
Mahāsatto sīsaṃ nīharitvā sabbantaṃ parisaṃ olokesi. Nāgā dvīhi
ākārehi parisaṃ olokenti supaṇṇaparipanthe vā ñātake vā
dassanatthāya. Te supaṇṇaṃ disvā bhītā na naccanti ñātake disvā
lajjamānā na naccanti. Mahāsatto pana olokento parisantare
bhātikaṃ addasa. So akkhipūrāni assūni gahetvā peḷato
nikkhamma tadabhimukho pāyāsi. Mahājano taṃ āgacchantaṃ disvā bhīto
paṭikkami. Ekova sudassano aṭṭhāsi. So gantvā tassa pādapiṭṭhiyaṃ
sīsaṃ ṭhapetvā parodi. Sudassanopi parodi. Mahāsatto roditvā
nivattitvā peḷameva pāvisi. Ālambāyano iminā nāgena tāpaso
ḍaṭṭho bhavissati assāsessāmi nanti taṃ upasaṅkamitvā āha
         hatthā pamutto urago       pāde te nipati bhūsaṃ
         kacci nu ḍaṃsito tāta        mā bhāyi sukhito bhavāti.
      Tattha mā bhāyīti tāta tāpasa ahaṃ ālambāyano nāma mā
bhāyi tava paṭijagganaṃ nāma mama bhāroti.
      Sudassano tena saddhiṃ kathetukāmatāya āha
         neva mayhaṃ ayaṃ nāgo       alaṃ dukkhāya kāyaci
         yāva atthi ahiggāho       mayā bhiyyo na vijjatīti.
      Tattha kāyacīti kassaci appamattakassāpi dukkhassa uppādane
Ayaṃ mama samattho natthi mayā hi sadiso ahituṇḍiko nāma
natthīti. Ālambāyano ko nāmesoti ajānantova kujjhitvā āha
         ko nu brāhmaṇavaṇṇena      datto parisamāgato
         avāhayatu suyuddhena         suṇātu parisā mamanti.
      Tattha dattoti dappito duṭṭho lāmako andhabālako.
Avāhayatūti avāhayanto. Ayameva vā pāṭho. Idaṃ vuttaṃ hoti
ayaṃ ko bālo ummattako maṃ suyuddhena āvahayanto attanā saddhiṃ
samaṃ karonto parisamāgato. Parisā mananti parisā mama vacanaṃ
suṇātu mayhaṃ doso natthi mā kho me tumhe kujjhitthāti.
      Atha naṃ sudassano gāthāya ajjhabhāsi
         tvaṃ maṃ nāgena ālamba      ahaṃ maṇḍūkachāpiyā
         hotu no abbhutaṃ tattha       ā sahassehi pañcahīti.
      Tattha nāgenāti tvaṃ nāgena mayā saddhiṃ yujjha ahaṃ
maṇḍūkacchāpiyā tayā saddhiṃ yujjhissāmi. Ā sahassehi pañcahīti tasmiṃ
no yuddhe yāva pañcahi sahassehi abbhutaṃ paṇītakaṃ hotūti.
Ālambāyano āha
         ahamhi vasumā aḍḍho        tvaṃ daliddosi māṇava
         ko nu te pāṭibhogatthi      upajūtañca kīdisaṃ
         upajūtañca me atthi         pāṭibhogo ca tādiso
         hotu no abbhutaṃ tattha       ā sahassehi pañcahīti.
      Tattha ko nu teti tava pabbajitassa ko nu pāṭibhogo
Atthi. Upajūtañcāti imasmiṃ vā jūte upanikkhepabhūtaṃ kiṃ nāma tava
dhanaṃ siyā dassehi meti vadati. Upajūtañca meti mayhaṃ pana dātabbaṃ
upanikkhepadhanaṃ vā ṭhapetabbaṃ pāṭibhogo vā tādiso atthi tasmā
no tattha yāva pañcahi sahassehi abbhutaṃ hotūti.
      Sudassano tassa vacanaṃ sutvā pañcahi no sahassehi abbhutaṃ
hotūti abhīto rājanivesanaṃ āruyha mātularañño santike ṭhito
gāthamāha
         suṇohi me mahārāja        vacanaṃ bhaddamatthu te
         pañcannaṃ me sahassānaṃ       pāṭibhogo hi kittimāti.
      Tattha kittimāti kittiguṇasampanno.
      Rājā ayaṃ tāpaso maṃ atibahudhanaṃ yācati kinnukhoti cintetvā
gāthamāha
         pettikaṃ vā iṇaṃ hoti       yaṃ vā hoti sayaṃ kataṃ
         kiṃ tvaṃ evaṃ bahuṃ mayhaṃ       dhanaṃ yācasi tāpasāti.
      Tattha pettikaṃ vāti pitarā vā gahetvā khāditaṃ attanā vā
kataṃ iṇaṃ nāma hoti kiṃ mama pitarā tava hatthato gahitaṃ atthi
udāhu mayā tavaṃ kiṃ kāraṇā maṃ evaṃ bahuṃ dhanaṃ yācasīti.
      Evaṃ vutte sudassano dve gāthā abhāsi
         ālambāyano hi nāgena     mamaṃ abhijigiṃsati
         ahaṃ maṇḍūkacchāpiyā         ḍaṃsayissāmi brāhmaṇaṃ
         taṃ tvaṃ daṭṭhuṃ mahārāja       ajja raṭṭhābhivaḍḍhana
         Khaggasaṅghaparibyūḷho         nīyāhi abhidassananti.
      Tattha abhijigiṃsatīti yuddhe jinituṃ icchati tattha yuddhe sace so maṃ
jinissati ahamassa pañcasahassāni dassāmi sacāhaṃ jinissāmi mayhameva
dassati tasmā taṃ bahuṃ dhanaṃ yācāmi. Tanti tasmā tvaṃ mahārāja
ajja abhidassanaṃ daṭṭhuṃ nīyāhīti.
      Rājā tena hi gacchāmāti tāpasena saddhiṃyeva nikkhami. Taṃ
disvā ālambāyano ayaṃ tāpaso gantvā rājānaṃ gahetvā āgato
rājakulupako bhavissatīti bhīto hutvā taṃ anuvattanto gāthamāha
         neva taṃ atimaññāmi         sippavādena māṇava
         atimattosi sippena         uragaṃ nāpacāyasīti.
      Tattha sippavādenāti māṇava ahaṃ attano sippena taṃ
nātimaññāmi tvaṃ pana attano sippena atimatto imaṃ uragaṃ na pūjesi
nāssa apacitiṃ karosīti.
      Tato sudassano dve gāthā abhāsi
         mayaṃ nātimaññāma           sippavādena brāhmaṇa
         avisena ca nāgena         bhūsaṃ vañcayase  janaṃ
         evañcetaṃ jano jaññā      yathā jānāmi taṃ ahaṃ
         na tvaṃ labhasi ālamba        thusamuṭṭhiṃ kuto dhananti.
      Athassa ālambāyano kujjhitvā āha
         kharājino jaṭī rummī         datto parisamāgato
         yo tvaṃ evaṃ gataṃ nāgaṃ      aviso atimaññasi
         Āsajja kho taṃ jaññāsi      puṇṇaṃ uggassa tejasā
         maññe taṃ bhasmarāsiṃva        khippameso karissatīti.
      Tattha rummīti anañjitaamaṇḍito. Aviso atimaññasīti
nibbisoti avajānāsi. Āsajjāti upagantvā. Jaññāsīti
jāneyyāsīti.
      Atha so tena saddhiṃ keḷiṃ karonto sudassano gāthamāha
         siyā visaṃ siluttassa         duḍḍubhassa silābhuno
         neva lohitasīsassa          visaṃ nāgassa vijjatīti.
      Tattha siluttassāti gharasappassa. Duḍḍubhassāti udakasappassa.
Silābhunoti nīlavaṇṇasappassa.
      Iti nibbise sappe dassetvā etesaṃ visaṃ siyā neva tava
lohitasīsassa sappassāti āha.
      Atha naṃ ālambāyano dvīhi gāthāhi ajjhabhāsi
         sutametaṃ arahataṃ            saññatānaṃ tapassinaṃ
         idha dānāni datvāna        saggaṃ gacchanti dāyakā
         jīvanto dehi dānāni       yadi te atthi dātave
         ayaṃ nāgo mahiddhiko        tejasī duratikkamo
         tena taṃ ḍaṃsayissāmi         so taṃ bhasmaṃ karissatīti.
      Tattha dātaveti yadi te kiñci dātabbaṃ atthi dehi.
      Tato sudassano āha
         mayāpetaṃ sutaṃ samma         saññatānaṃ tapassinaṃ
         Idha dānāni datvāna        saggaṃ gacchanti dāyakā
         tavameva dehi jīvanto       yadi te atthi dātave
         ayaṃ accimukhī nāma          puṇṇā uggassa tejasā
         tāya taṃ ḍaṃsayissāmi         sā taṃ bhasmaṃ karissati
         yā dhītā dhataraṭṭhassa        vemātā bhaginī mama
         sā ḍaṃsatu accimukhī          puṇṇā uggassa tejasāti.
      Tattha uggassa tejasāti uggena visena puṇṇā.
      Evañca pana vatvā amma accimukhi jaṭantarato me nikkhamitvā
mama pāṇimhi patiṭṭhāhīti mahājanamajjheyeva bhaginiṃ pakkositvā
hatthaṃ pasāresi. Sā tassa saddaṃ sutvā jaṭantare nipannāva
tikkhattuṃ maṇḍūkavassikaṃ vassitvā jaṭantarato nikkhamitvā aṃsakūṭe
nisīdisvā tato upatitvā tassa hatthatale ṭhatvā tīṇi visavindūni
pātetvā puna tassa jaṭantarameva pāvisi. Sudassano visaṃ gahetvā
ṭhito nassissati vatāyaṃ janapadoti tikkhattuṃ mahāsaddaṃ akāsi.
Tassa saddo dvādasayojanikaṃ bārāṇasiṃ chādetvā aṭṭhāsi. Atha
naṃ rājā kimatthaṃ janapado nassissatīti pucchi. Mahārāja imassa
visassa nisiñcanaṭṭhānaṃ na passāmīti. Tāta mahantāya paṭhaviyaṃ
nisiñcāhīti. Atha naṃ nasakkā mahārājāti paṭikkhipanto gāthamāha
         chamāyañce nisiñcissaṃ        brahmadatta vijānāhi
         tiṇalatāni osathyo         ussusseyyuṃ asaṃsayanti.
      Tattha tiṇalatānīti paṭhavinissitāni tiṇāni ca latāni ca
Sabbosathiyo ca susseyyuṃ tasmā na sakkā paṭhaviyaṃ visaṃ nisiñcitunti.
      Tena hi tāta uddhaṃ ākāse khipāhīti. Tatthāpi na sakkāti
dassento gāthamāha
         uddhañce pātayissāmi       brahmadatta vijānāhi
         sattavassāni yaṃ devo       na vasse na himaṃ pateti.
      Tattha na himaṃ pateti sattavassāni himabindumattaṃpi napatissatīti.
      Tena hi tāta udake nisiñcāhīti. Tatthāpi na sakkāti
dassento gāthamāha
         udake ce nisiñcissaṃ        brahmadatta vijānāhi
         yāvantodakajā pāṇā       mareyyuṃ macchakacchapāti.
      Atha naṃ rājā āha  tāta mayaṃ na kiñci jānāma yathā
amhākaṃ raṭṭhaṃ na nassati taṃ upāyaṃ tvameva jānāhīti. Tena hi
mahārāja imasmiṃ ṭhāne paṭipāṭiyā tayo āvāṭe khanāpethāti.
Rājā khanāpesi. Sudassano paṭhamaṃ āvāṭaṃ nānābhesajjānaṃ
pūrāpesi. Dutiyaṃ gomayassa. Tatiyaṃ dibbosathānañceva. Tato
paṭhame āvāṭe visavindūni pātesi. Taṃ khaṇaññeva dhūmāyitvā
jālā uṭṭhahi. Sā gantvā gomayaāvāṭaṃ gaṇhi. Tatopi
jālā uṭṭhāya itaraṃ libbosathapuṇṇaṃ gahetvā osathāni jhāpetvā
nibbāyi. Ālambāyano tassa āvātassa avidūre aṭṭhāsi. Atha
naṃ visadhūmausmā paharitvā sarīracchaviṃ uppāṭetvā gatā. Setakuṭṭhī
ahosi. So bhayatajjito nāgarājaṃ visajjemīti tikkhattuṃ vācaṃ
Nicchāresi. Taṃ sutvā bodhisatto ratanapeḷā nikkhamitvā
sabbālaṅkārapaṭimaṇḍitaṃ attabhāvaṃ māpetvā devarājalīlāya ṭhito.
Sudassanopi accimukhīpi tatheva aṭṭhaṃsu. Tato sudassano rājānaṃ āha
jānāsi no mahārāja kassete puttāti. Tāta na jānāmīti.
Amhe tāva na jānāsi kāsikarañño pana dhītuyā samuddajāya
dhataraṭṭhassa dinnabhāvaṃ jānāsīti. Āma jānāmi mayhaṃ sā
kaniṭṭhabhaginīti. Mahārāja mayaṃ tassā puttā tavaṃ no mātuloti.
Taṃ sutvā rājā te āliṅgitvā sīse cumbitvā roditvā
pāsādaṃ āropetvā mahantaṃ sakkāraṃ katvā bhūridattena saddhiṃ
paṭisanthāraṃ karonto pucchi tāta taṃ evaṃ uggatejaṃ kathaṃ
ālambāyano gaṇhīti. So sabbaṃ pavuttiṃ vitthārena kathetvā rājānaṃ
ovadanto mahārāja raññā nāma iminā niyāmena rajjaṃ kāretuṃ
vaṭṭatīti mātulassa rājadhammaṃ desesi. Atha naṃ sudassano āha
mātula mama mātā bhūritattaṃ apassantī kilamati na sakkā amhehi
papañcaṃ kātunti. Sādhu tāta tumhe tāva gacchatha ahaṃ pana mama
bhaginiṃ daṭṭhukāmo kathaṃ taṃ passisāmīti. Mātula kuhiṃ pana no
ayyako kāsikarājāti. Tāta mama bhaginiyā vinā vasituṃ asakkonto
rajjaṃ pahāya pabbajito asukavanasaṇḍe nāma vasatīti. Mātula mama
mātā tumhe ca ayyakañca me daṭṭhukāmā tumhe asukadivase
mama ayyakassa santikaṃ gacchatha mayaṃ mātaraṃ ādāya ayyakassa
assamapadaṃ āgacchissāma tattheva naṃ tumhepi passissathāti. Iti te
Mātulassa divasaṃ vavaṭṭhapetvā rājanivesanā otariṃsu. Rājā
bhāgineyye uyyojetvā roditvā nivatti. Te paṭhaviyaṃ nimujjitvā
nāgabhavanaṃ gatā.
                  Nācagavesanakaṇḍaṃ niṭṭhitaṃ.
      Mahāsatte nāgabhavanaṃ sampatte sakalanāgabhavanaṃ ekaparidevanasaddaṃ
ahosi. Sopi māsamattaṃ peḷāya vasitattā kilamanto gilānaseyyaṃ
sayi. Tassa santikaṃ āgacchantānaṃ nāgānaṃ pamāṇaṃ natthi. So
tehi saddhiṃ kathento kilamati. Kāṇāriṭṭho devalokaṃ gantvā
mahāsattaṃ adisvā paṭhamameva āgato. Atha naṃ esa caṇḍo pharuso
sakkhissati nāgaparisaṃ nivāretunti mahāsattassa nipannaṭṭhāne dovārikaṃ
kariṃsu. Subhogopi sakalahimavantaṃ vicinitvā tato mahāsamuddañca
sesanadiyo ca upadhāretvā yamunaṃ upadhārento āgacchati.
Nesādabrāhmaṇopi ālambāyanaṃ kuṭṭhiṃ disvā cintesi ayaṃ bhūridattaṃ
kilametvā kuṭṭhijāto ahaṃ pana taṃ mayhaṃ tathā bahūpakāraṃ maṇilobhena
ālambāyanassa dassesiṃ taṃ pāpaṃ mama āgamissati yāva taṃ nāgacchati
tāvadeva yamunaṃ gantvā payāgatitthe pāpapavāhanaṃ karissāmīti.
So tattha gantvā mayā bhūridatte mittadubbhikammaṃ kataṃ taṃ pāpaṃ
pavāhessāmīti vatvā udakorohaṇakammaṃ karoti. Tasmiṃ khaṇe
subhogo taṃ ṭhānaṃ patto tassa taṃ vacanaṃ sutvā iminā kira
pāpadhammena tāva mahantassa yasassa dāyako mama bhātā maṇiratanassa
kāraṇā ālambāyanassa dassito nāssa jīvitaṃ dassāmīti
Naṅguṭṭhena naṃ pādesu veṭhetvā ākaḍḍhitvā udake osīdāpetvā
niruddhassāsakāle thokaṃ sithilamakāsi. So sīsaṃ ukkhipi. Atha naṃ
punākaḍḍhitvā osīdāpesi.
      Evaṃ bahuvārena tena kilamiyamāno nesādabrāhmaṇo sīsaṃ
ukkhipitvā gāthamāha
         lokyaṃ sajjantaṃ udakaṃ       payāgasmiṃ patiṭṭhitaṃ
         ko maṃ ajjhoharī bhūto      ogāḷhaṃ yamunaṃ nadinti.
      Tattha lokyanti evaṃ pāpapavāhanasamatthaṃ lokasammataṃ.
Sajjantanti evarūpaṃ udakaṃ abhisiñcantaṃ. Payāgasminti payāgatitthe.
      Atha naṃ subhogo gāthāya ajjhabhāsi
               yadesa lokādhipatī yasassī
               bārāṇasiṃ pakīraharī samantato
               tassāhaṃ putto uragūsabhassa
               subhogoti maṃ brāhmaṇa vedayantīti.
      Tattha yadesāti yo eso. Pakīraharī samantatoti
paccatthikānaṃ dukkhaupaharaṇasamatthatāya parisamantato pakīraharī sabbaṃ
parikkhipitvā upariphaṇena chādesi.
     Atha brāhmaṇo ayaṃ bhūridattassa bhātā na me jīvitaṃ dassati
yannūnāhaṃ etassa ceva mātāpitūnañcassa vaṇṇakittibhaṇanena
muducittaṃ katvā attano jīvitaṃ yāceyyanti cintetvā gāthamāha
               sacesi putto uragūsabhassa
               Kāsissa rañño amarādhipassa
               mahesakkho aññataro pitā te
               maccesu mātā pana te atulyā
               na tādiso arahati brāhmaṇassa
               dāsaṃpi ohārituṃ mahānubhāvoti.
      Tattha kāsissāti aparena nāmena evaṃnāmakassa
kāsikaraññoti vadantiyeva. Kāsikarājadhītāya gahitattā kāsikarajjaṃpi tasseva
santakaṃ katvā vaṇṇeti. Amarādhipassāti dīghāyukatāya amarasaṃkhātānaṃ
nāgānaṃ adhipatissa. Mahesakkhoti mahesakkhānaṃ aññataro.
Dāsaṃpīti tādiso hi mahānubhāvo ānubhāvarahitaṃ brāhmaṇassa dāsaṃpi
udake ohārituṃ nārahati pageva mahānubhāvaṃ brāhmaṇanti vadati.
      Atha naṃ subhogo are duṭṭha brāhmaṇa tvaṃ maṃ vañcetvā
muñcissāmīti maññasi na te jīvitaṃ dassāmīti tena katakammaṃ
pakāsento āha
         rukkhaṃ nissāya vijjhittho     eṇeyyaṃ pātumāgataṃ
         so viddho dūramācari       saravegena sekkhavā
         taṃ tvaṃ patitamaddakkhi        araññasmiṃ brahāvane
         sa maṃsakājaṃ ādāya        sāyaṃ nigrodhamupāgami
         suvasāliyasaṃghuṭṭhaṃ           piṅgiyaṃ saṇṭhatāyutaṃ
         kokilābhirudaṃ rammaṃ         dhuvaṃ haritasaddalaṃ
         tattha te so pāturahu      iddhiyā yasasā jalaṃ
         Mahānubhāvo bhātā me      kaññāhi parivārito
         so tena pariciṇṇo tvaṃ      sabbakāmehi tappito
         aduṭṭhassa tuvaṃ dubbhi         tante veraṃ idhāgataṃ
         khippaṃ gīvaṃ pasārehi         na te dassāmi jīvitaṃ
         bhātu parisaraṃ veraṃ          chedayissāmi te siranti.
      Tattha sāyaṃ nigrodhamupāgamīti vikāle nigrodhaṃ upagatosi.
Piṅgiyanti pattānaṃ vaṇṇena piṅgiyaṃ. Saṇṭhatāyutanti pārohaparikiṇṇaṃ.
Kokilābhirudanti kokilāhi abhirudaṃ. Dhuvaṃ haritasaddalanti
udakabhūmiyaṃ jātattā niccaṃ haritasaddalaṃ bhūmibhāgaṃ. Pāturahūti tasmiṃ
te nigrodhe ṭhitassa so mama bhātā pākaṭo ahosi paññāyi.
Iddhiyāti puññatejena. So tenāti so tuvaṃ tena attano
bhavanaṃ netvā pariciṇṇo. Parisaranti tayā mama bhātu kataṃ veraṃ
pāpakammaṃ parissaranto anussaranto. Chedayissāmīti chindissāmi.
      Atha brāhmaṇo na me esa jīvitaṃ dassati yaṃkiñci pana
vatvā mokkhatthāya vāyamituṃ vaṭṭatīti cintetvā gāthamāha
       ajjhāyiko yācayogī        āhutaggi ca brāhmaṇo
       etehi tīhi ṭhānehi        avajjho bhavati brāhmaṇoti.
      Tattha etehīti etehi ajjhāyikādīhi tīhi kāraṇehi brāhmaṇo
avajjho na labbhā brāhmaṇaṃ vadhituṃ yo hi brāhmaṇaṃ vadheti so
niraye nibbattatīti.
      Taṃ sutvā subhogo saṃsayaṃ pakkhanto hutvā imaṃ nāgabhavanaṃ
Netvā bhātaro paṭipucchitvā jānissāmīti cintetvā dve gāthā
abhāsi
         yaṃ puraṃ dhataraṭṭhassa          ogāḷhaṃ yamunaṃ nadiṃ
         jotate sabbasovaṇṇaṃ        giramāhacca yāmunaṃ
         tattha (te) parisabayagghā     sodariyā mama bhātaro
         yathā te tattha vakkhanti      tathā hessasi brāhmaṇāti.
      Tattha yaṃ puranti yaṃ nagaraṃ. Ogāḷhanti anupaviṭṭhaṃ.
Girimāhacca yāmunanti yamunāto avidūre ṭhitaṃ himavantaṃ āhacca.
Jotateti jotati. Tattha teti tasmiṃ nagare te mama bhātaro
vasanti. Tattha nīte tayi yathā te vakkhanti tathā bhavissasi sace hi
saccaṃ kathesi jīvitaṃ te atthi no ce tattheva sīsaṃ te chindissāmīti.
      Iti naṃ vatvā subhogo gīvāyaṃ gahetvā khipanto akkosanto
paribhāsanto mahāsattassa pāsādadvāraṃ agamāsi.
                    Subhogakaṇḍaṃ niṭṭhitaṃ.
      Atha naṃ dovāriko hutvā nisinno kāṇāriṭṭho tathā kilametvā
ānīyamānaṃ brāhmaṇaṃ disvā paṭimaggaṃ gantvā subhoga mā
naṃ viheṭhayi lokasmiṃ hi brāhmaṇā nāma mahābrahmuno puttā
sace mahābrahmā jānissati ime mama puttepi viheṭhentīti
kujjhitvā amhākaṃ sakalanāgabhavanaṃ vināsessati lokasmiṃ hi brāhmaṇā
nāma seṭṭhā mahānubhāvā tvaṃ tesaṃ mahānubhāvaṃ na jānāsi ahaṃ
jānāmīti āha. Kāṇāriṭṭho kira atītānantare bhave
Yaññakārabrāhmaṇo ahosi tasmā evamāha vatvā ca pana anubhūtapubbavasena
yajanasīlo hutvā subhogañca nāgaparisañca āmantetvā etha
bho yaññakārakānaṃ brāhmaṇānaṃ vo guṇe vaṇṇayissāmīti vatvā
yaññavaṇṇanaṃ ārabhanto āha
                anittarā itarasampayuttā
                yaññā ca vedā ca subhoga loke
                tadaggarayhaṃ hi vinindamāno
                jahāti vittañca satañca dhammanti.
      Tattha anittarāti subhoga imasmiṃ loke yaññā vedā ca
anittarā na lāmakā mahānubhāvā. Te itarehi brāhmaṇehi
sampayuttā tasmā brāhmaṇāpi anittarāva jātā. Tadaggarayhanti
tasmā agārayhaṃ brāhmaṇaṃ vinindamāno dhanañca satañca paṇḍitānaṃ
dhammañca jahāti.
      Idaṃ kira so iminā bhūridatte mittadubbhikammaṃ katanti vattuṃ
nāgaparisā mā labbhantūti avoca. Atha naṃ kāṇāriṭṭho
subhoga jānāsi pana ayaṃ loko kena nimmitoti vatvā na jānāmīti
vutte brāhmaṇānaṃ pitāmahena mahābrāhmunāti dassetuṃ itaraṃ
gāthamāha
                ajjhenamariyā paṭhaviṃ janindā
                vessā kasiṃ pāricariyañca suddā
                upāgū paccekaṃ yathāpadesaṃ
                Katāhu ete vasināti āhūti.
      Tattha upāgūti upāgatā. Brahmā kira brāhmaṇādayo cattāro
vaṇṇe nimminitvā ariye tāva brāhmaṇe āha tumhe ajjhenameva
upagacchatha mā aññaṃ kiñci karitthāti. Janinde āha tumhe
paṭhaviññeva jinittha mā aññaṃ kiñci karitthāti. Vesse āha
tumhe kasiṃyeva upagacchathāti. Sudde āha tumhe tiṇṇaṃ vaṇṇānaṃ
pāricariyaṃyeva upethāti. Tato paṭṭhāya ariyā ajjhenaṃ janindā paṭhaviṃ
vessā kasiṃ suddā pāricariyaṃ upagatāti vadanti. Paccekaṃ
yathāpadesanti upagacchantā ca pāṭiyekkaṃ attano kulappadesānurūpena
brahmunā vuttaniyāmeneva upagatā. Katāhu ete vasināti āhūti
evaṃ kira te vasinā mahābrahmunā katā ahesunti kathenti.
      Evaṃ mahāguṇā ete brāhmaṇā nāma yo hi etesu cittaṃ
pasādetvā dānaṃ deti tassa aññattha paṭisandhi natthi devalokameva
gacchatīti vatvā āha
                dhātā vidhātā varuṇo kuvero
                somo yamo candimā vāyu suriyo
                etepi yaññaṃ puthulo yajitvā
                ajjhāyikānaṃ atha sabbakāme
                vikāsitā cāpasatāni pañca
                yo ajjuno balavā bhīmaseno
                sahassabāhu asamo paṭhabyā
               Sopi tadā ādahi jātavedanti.
      Tattha etepīti ete dhātādayo devarājāno. Puthuloti
anekappakāraṃ yaññaṃ yajitvā. Atha sabbakāmeti atha ajjhāyikānaṃ
brāhmaṇānaṃ sabbakāme datvā etāni ṭhānāni pattāti dasseti.
Vikāsitāti ākaḍḍhitā. Cāpasatāni pañcāti na pañca cāpasatāni pañca
cāpasatappamāṇaṃ pana mahādhanuṃ sayaṃ eva ākaḍḍhati. Bhīmasenoti
bhayānakaseno. Sahassabāhūti na tassa bāhūnaṃ sahassaṃ pañcannaṃ
pana dhanuggahasatānaṃ bāhusahassena ākaḍḍhitassa mahādhanuno ākaḍḍhi
tenevaṃ vuttaṃ. Ādahi jātavedanti sopi rājā tasmiṃ kāle
brāhmaṇe sabbakāmehi santappetvā aggiṃ ādahi patiṭṭhāpetvā
paricari teneva kāraṇena devaloke nibbatto tasmā brāhmaṇā
nāma imasmiṃ loke jeṭṭhakāti āha.
      So uttariṃpi brāhmaṇeyeva vaṇṇento gāthamāha
                yo brāhmaṇe bhojayi dīgharattaṃ
                annena pānena yathānubhāvaṃ
                pasannacitto anumodamāno
                subhoga devaññataro ahosīti.
      Tattha yoti aniyamaniddesavacanaṃ yo so porāṇako
bārāṇasirājāti dasseti. Yathānubhāvanti yathābalaṃ yadassa atthi taṃ sabbaṃ
pariccajitvā bhojesi. Devaññataroti subhoga so aññataro
mahesakkhadevarājā ahosi evaṃ brāhmaṇā nāma aggadakkhiṇeyyāti.
      Athassa kāṇāriṭṭho aparaṃpi kāraṇaṃ āharitvā dassento
gāthamāha
                mahāsanaṃ devamanomavaṇṇaṃ
                yo sappinā asakkhi jetumaggiṃ
                so yaññatattaṃ varato yajitvā
                dibbaṃ gatiṃ mujatindajjhagacchīti.
      Tattha mahāsananti mahābhakkhaṃ. Jetunti santappituṃ.
Yaññatattanti yaññavidhānaṃ. Varatoti varantassa aggidevassa yajitvā.
Mujatindajjhagacchīti mujatindo adhigato.
      Eko kira pubbe bārāṇasiyaṃ mujatindo nāma rājā brāhmaṇe
pakkosāpetvā saggamaggaṃ pucchi. Atha naṃ te brāhmaṇā
brāhmaṇānañca brāhmaṇadevatānañca sakkāraṃ karohīti vatvā kā
brāhmaṇadevatāti vutte aggi devoti taṃ navanītasappinā santappahīti
āhaṃsu. So tathā akāsi.
      So tamatthaṃ pakāsento imaṃ gāthamāha
                mahānubhāvo vassasahassajīvī
                yo pabbaji dassanīyo uḷāro
                hitvā apariyantaṃ raṭṭhaṃ sasenaṃ
                rājā dudīpopajjhagāmi sagganti.
      Tattha pabbajīti pañca vassasatāni rajjaṃ kārento brāhmaṇānaṃ
sakkāraṃ katvā apariyantaṃ raṭṭhaṃ sasenaṃ jahitvā pabbaji pañca
Vassasatāni samaṇadhammaṃ karonto dassanīyo aggadakkhiṇeyyo.
Dudīpopīti so dudīpo nāma rājā brāhmaṇe pūjetvāva saggaṃ
gatoti vadati. Dudipotipi pāṭho.
      Aparānipissa udāharaṇāni dassento āha
                yo sāgaro sāgarantaṃ vijitvā
                yūpaṃ subhaṃ sovaṇṇamayaṃ uḷāraṃ
                ussesi vessānaramādahāno
                subhoga devaññataro ahosi
                yassānubhāvena subhoga gaṅgā
                pavattati dadhisannisinnaṃ samuddaṃ
                so lomapādo paricariyamaggiṃ
                aṅgo sahassakkhapuramajjhagacchīti.
      Tattha sāgarantanti sāgarapariyantaṃ paṭhaviṃ. Ussesīti brāhmaṇe
saggamaggaṃ pucchitvā suvaṇṇayūpaṃ ussāpehīti vutte pasughātanatthāya
ussāpesi. Vessānaramādahānoti vessānaraṃ aggiṃ ādahanto.
Vessānarinti vā pāṭho. Devaññataroti subhoga so hi rājā
aggiṃ pūjetvā aññataro mahesakkhadevo ahosīti vadati.
Yassānubhāvenāti subhoga gaṅgā ca samuddo ca kena kato kiṃ jānāsīti.
Na jānāmīti. Kiṃ tvaṃ jānāsi brāhmaṇeyeva pothetuṃ jānāsīti.
Atītasmiṃ hi aṅgo nāma lomapādo bārāṇasirājā brāhmaṇe
saggamaggaṃ pucchitvā tehi himavantaṃ pavisitvā brāhmaṇānaṃ sakkāraṃ
Katvā aggiṃ paricarāhīti vutte aparimāṇā gāviyo ca mahisiyo
ca ādāya himavantaṃ pavisitvā tathā akāsi. Brāhmaṇehi bhuttā
tirittaṃ khīradadhi kiṃ kātabbanti vutte chaḍḍethāti āhaṃsu. Tattha
tattha thokassa khīrassa chaḍḍitaṭṭhāne kunnanadiyo ahesuṃ. Bahu
kassa chaḍḍitaṭṭhāne gaṅgā pavattittha. Taṃ pana khīraṃ yattha dadhi
hutvā sannisinnaṃ ṭhitaṃ taṃ samuddaṃ nāma jātaṃ. Iti so evarūpaṃ
sakkāraṃ katvā brāhmaṇehi vuttavidhānena aggiṃ paricariyasahassakkhapuraṃ
ajjhagacchi.
      Iti tassa idaṃ atītaṃ āharitvā imaṃ gāthamāha
                mahiddhiko devavaro yasassī
                senāpati tidive vāsavassa
                so somayāgena malaṃ vihantvā
                subhoga devaññataro ahosīti.
      Tattha so somayāgena malaṃ vihantvāti bho subhoga yo idāni
sakkassa senāpati mahāyaso devaputto sopi pubbe bārāṇasirājā
brāhmaṇe saggamaggaṃ pucchitvā tehi somayāgena attano malaṃ
pavāhetvā devalokaṃ gacchasīti vutte brāhmaṇānaṃ mahantaṃ sakkāraṃ
katvā tehi vuttavidhānena somayāgaṃ katvā tena attano malaṃ
vihantvā devaññataro jātoti imamatthaṃ pakāsento evamāha.
      Aparānipissa udāharaṇāni dassento āha
                akārayi lokamimaṃ parañca
                Bhātirathiṃ himavantañca vijjhaṃ
                yo iddhimā devavaro yasassī
                sopi tadā ādahi jātavedaṃ
                mālāgiri himavā yo ca vijjhā
                sudassano nissabho kākaveru
                ete ca aññe ca nagā mahantā
                cityā katā yaññakarebhi māhūti.
      Tattha sopi tadā ādahi jātavedanti bhātika subhoga yena
mahābrahmunā ayañca loko paro ca loko bhātirathigaṅgā ca
himavantapabbatā vijjhā pabbatā ca kākaveru ca katā sopi yadā
brahmuppattito pubbe māṇavako ahosi tadā aggimeva ādahi aggiṃ juhitvā
mahābrahmā hutvā idaṃ sabbamakāsi evaṃ mahiddhikā brāhmaṇāti
dasseti. Cityā katāti pubbe kira eko bārāṇasirājā brāhmaṇe
saggamaggaṃ pucchitvā brāhmaṇānaṃ sakkāraṃ karohīti vutte tesaṃ
mahādānaṃ datvā mayhaṃ dāne kiṃ natthīti pucchitvā sabbaṃ deva
atthi brāhmaṇānaṃ pana āsanāni nappahontīti vutte iṭṭhikāni
cināpetvā āsanāni kāresi. Etā cityā katā sayanapīṭhakā
brāhmaṇānaṃ ānubhāvena vaḍḍhitvā mālāgiriādayo pabbatā jātā
evamete pabbatā yaññakārehi brāhmaṇehi katāti kathentīti.
      Atha naṃ puna āha bhātika jānāsi panāyaṃ samuddo kena
kāraṇena apeyyo loṇodako jātoti. Na jānāmi ariṭṭhāti.
Atha naṃ tvaṃ brāhmaṇeyeva vihiṃsituṃ jānāsi kiṃ aññaṃ jānissasi
suṇohīti vatvā gāthamāha
                ajjhāyikaṃ mantaguṇūpapannaṃ
                tapassinaṃ yācayogītidhāhu
                tīre samuddassukaṃ sajjantaṃ
                taṃ sāgarajjhohari tenapeyyoti.
      Tattha yācayogī tidhāhūti taṃ brāhmaṇaṃ yācayogīti idha loke
āhu. Udakaṃ sajjantanti so kirekadivasaṃ pāpapavāhanakammaṃ karonto
tīre ṭhatvā samuddato udakaṃ gahetvā attano upari sajjanto
abbhukkīri. Atha naṃ evaṃ karontaṃ vaḍḍhitvā sāgaro ajjhohari
taṃ kāraṇaṃ mahābrahmā sutvā iminā kira me putto hatoti
kujjhitvā samuddo apeyyo loṇodako bhavatūti abhisapi. Teneva
kāraṇena samuddo apeyyo loṇodako jāto. Evarūpā
mahāguṇā ete brāhmaṇā nāmāti.
      Punapi āha
                āyāgavatthūni puthū paṭhabyā
                saṃvijjanti brāhmaṇā vāsavassa
                purimaṃ disaṃ pacchimaṃ dakkhiṇuttaraṃ
                saṃvijjamānā janayanti vedanti.
      Tattha vāsavassāti pubbe brāhmaṇānaṃ dānaṃ datvā
vāsavattaṃ pattassa vāsavassa sakkassa. Āyāgavatthūnīti pubbe
Puññakkhettabhūtā aggadakkhiṇeyyā paṭhabyā paṭhaviyā puthū brāhmaṇā
saṃvijjanti. Purimaṃ disanti te idānipi imāsu catūsu disāsu
saṃvijjamānā tassa vāsavassa mahantaṃ vedaṃ janayanti pītisomanassaṃ
āvahanti.
      Evaṃ ariṭṭho cuddasahi gāthāhi brāhmaṇe ca yaññe ca
vede ca vaṇṇesi
                . Yaññavādavaṇṇanā niṭṭhitā.
      Tassa taṃ kathaṃ sutvā mahāsattassa gilānaṭṭhānaṃ āgatā bahū
nāgā ayaṃ bhūtameva kathetīti micchāgāhaṃ gaṇhanākārappattā
jātā. Mahāsatto gilānaseyyāya nipannova taṃ sabbaṃ assosi.
Nāgāpissa ārocesuṃ. Tato cintesi ariṭṭho micchāmaggaṃ
vaṇṇesi handāhaṃ vādaṃpissa bhinditvā parisaṃ sammādiṭṭhikaṃ karissāmīti.
So uṭṭhāya nahātvā sabbālaṅkārapaṭimaṇḍito dhammāsane
nisīditvā sabbaṃ nāgaparisaṃ sannipātāpetvā ariṭṭhaṃ pakkosāpetvā
ariṭṭha tvaṃ abhūtaṃ vatvā vede ca yaññe ca brāhmaṇe ca
vaṇṇesi brāhmaṇānaṃ hi vedavidhānena yaññayajanaṃ nāma anariyasammataṃ
na saggamaggāvahaṃ tava vāde abhūtaṃ passāmāti vatvā yaññabhedavādaṃ
nāma ārabhanto āha
                kalīhi dhīrānaṃ kataṃ magānaṃ
                bhavanti vedajjhagatā ariṭṭha
                marīcidhammaṃ asamekkhitattā
                Māyāguṇā nātivahanti paññaṃ
                vedā na tāṇāya bhavantirassa
                mittadduno bhūnahuno narassa
                na tāyate pariciṇṇova aggi
                dosantaraṃ maccamanariyakammaṃ
                sabbañca maccā sadhanā sabhogā
                ādipitaṃ dāru tiṇena missaṃ
                dahaṃ na tappe asamatthatejo
                ko taṃ subhikkhaṃ dirasaññu kiriyā
                yathāpi khīraṃ vipariṇāmadhammaṃ
                dadhibhavitvā navanītañca hoti
                evaṃpi aggi vipariṇāmadhammo
                tejo samāruhati yogayutto
                na dissati aggimanuppaviṭṭho
                sukkhesu kaṭṭhesu navesu cāpi
                nāmatthamāno araṇīnarena
                nākammunā jāyati jātavedo
                sace hi aggi antarato vaseyya
                sukkhesu kaṭṭhesu navesu cāpi
                sabbāni susseyyuṃ vanāni loke
                sukkhāni kaṭṭhāni ca pajjaleyyuṃ
                Karoti ce dārutiṇena puññaṃ
                bhojaṃ naro dhūmasikhiṃ patāpavaṃ
                aṅgārikā loṇakarā ca sūdā
                sarīradāhāpi kareyyuṃ puññaṃ
                atha ce hi etepi karonti puññaṃ
                ajjhenamaggiṃ idha tappayitvā
                na koci lokasmiṃ karoti puññaṃ
                bhojaṃ naro dhūmasikhiṃ patāpavaṃ
                kathaṃ hi lokāpacito samāno
                amanuññagandhaṃ bahūnaṃ akantaṃ
                yadeva maccā parivajjayanti
                tadappasaṭṭhaṃ dirasaññu bhuñje
                sikhiñhi devesu vadanti eke
                āpaṃ milakkhū pana devamāhu
                sabbeva ete vitathaṃ bhaṇanti
                aggi na devaññataro na āpo
                anindriyaṃ santamasaññakāyaṃ
                vessānaraṃ kammakaraṃ pajānaṃ
                paricariyamaggiṃ sugatiṃ kathaṃ vajje
                pāpāni kammāni ca kubbamāno
                sabbābhibhūtāhudha jīvikatthā
                Aggissa brahmā paricārikoti
                sabbānubhāvī ca vasī kimatthaṃ
                animmito nimmitaṃ vanditassa
                hāsaṃ anijjhānakkhamaṃ atacchaṃ
                sakkārahetu parikariṃsu pubbe
                te lābhasakkāre apātubhūte
                sandhābhitā jantubhi santidhammaṃ
                ajjhenamariyā paṭhaviṃ janindā
                vessā kasiṃ pāricariyañca suddā
                upāgū paccekaṃ yathā padesaṃ
                katāhu ete vasināti āhu
                etañca saccaṃ vacanaṃ bhaveyya
                yathā idaṃ bhāsitaṃ brāhmaṇehi
                nākhattiyo jātu labhetha rajjaṃ
                nābrāhmaṇo mantapadāni sikkhe
                nāññatra vessā hi kasiṃ kareyyuṃ
                suddo na muñce parapesanāya
                yasmā ca etaṃ vacanaṃ abhūtaṃ
                musāvime odariyā bhaṇanti
                tadappapaññā abhisaddahanti
                passanti taṃ paṇḍitā attanāva
                Khatyā hi vessānaṃ baliṃ haranti
                ādāya satthāni hananti brāhmaṇā
                taṃ tādisaṃ saṃkhubhitaṃ vibhinnaṃ
                kasmā brahmā na ujuṃ karoti lokaṃ
                sace hi so issaro sabbaloke
                brahmāpahū bhūtapatī pajānaṃ
                kiṃ sabbalokaṃ vidahi alakkhiṃ
                kiṃ sabbalokaṃ na sukhaṃ akāsi
                sace hi so issaro sabbaloke
                brahmāpahū bhūtapatī pajānaṃ
                māyā musāvajjamadena cāpi
                lokaṃ adhammena kimatthakārī
                sace hi so issaro sabbaloke
                brahmāpahū bhūtapatī pajānaṃ
                adhammiko bhūtapatī ariṭṭha
                dhamme satī yo vidahī adhammaṃ
                kīṭā paṭaṅgā uragā ca bheṅgā
                hantvā kimi sujjhati makkhikā ca
                ete hi dhammā anariyarūpā
                kambojakānaṃ vitathā bahūnanti.
      Tattha vedajjhagatāriṭṭhāti ariṭṭha idāni vedādhigamāni nāma
Dhīrānaṃ parājayasaṃkhāto kaliggāho magānaṃ bālānaṃ jayasaṃkhāto kataggāho.
Marīcidhammanti idaṃ hi vedattayaṃ marīcidhammaṃ. Tayidaṃ asamekkhitattā
yuttāyuttaṃ ajānantā bālā udakasaññāya migā marīciṃ viya
bhūtasaññāya anavajjasaññāya attano vināsaṃ upagacchanti. Nātivahanti
paññanti evarūpā pana māyā koṭṭhāsā paññaṃ paññāsampannaṃ
purisaṃ nātivahanti na vañcenti. Bhavantirassāti rakāro
byañjanasandhi assa. Bhūnahunoti vuḍḍhighātakassa mittadubbhino narassa
vedā tāṇatthāya na bhavanti. Patiṭṭhā hotuṃ na sakkontīti
attho. Pariciṇṇova aggīti aggi vā paricaṇṇo. Dosantaranti
tividhena duccaritadosena sadosacittaṃ pāpakammaṃ purisaṃ na tāyati na
rakkhati. Sabbañca maccāti sacepi hi maccā yattakaṃ loke dāru
atthi sabbaṃ taṃ sadhanā sabhogā attano dhanena ca bhogena ca
saddhiṃ tiṇena missaṃ katvā ādipeyyuṃ. Evaṃ sabbaṃpi taṃ tehi
ādipitaṃ dahanto ayaṃ asamatthatejo asadisatejo tava aggi na
tappeyya evaṃ atappanīyaṃ bhātika. Dirasaññūti dvīhi jivhāhi
rasajānanasamattha ko taṃ sappiādīhi subhikkhaṃ vā suhitaṃ vā. Kiriyāti
kareyya ko sakkuṇeyya kātuṃ. Evaṃ atittaṃ pana etaṃ mahagghasaṃ
santappetvā ko nāma devalokaṃ gamissati passa yāvañcetaṃ
dukkathitanti. Yogayuttoti araṇimathanayogena yutto hutvā taṃ paccayaṃ
labhitvāva samārohati nibbattati. Evaṃ paravāyāmena uppajjamānaṃ acetanaṃ
taṃ tvaṃ devoti vadasi. Idaṃpi abhūtameva kathesīti.
Aggimanuppaviṭṭhoti aggi anuppaviṭṭho. Nāmatthamānoti nāpi araṇihatthena
narena amatthiyamāno nibbatti. Nākammunā jāyati jātavedoti na
jātavedatthikassa purisassa kiriyaṃ vinā attano dhammatāyayeva jāyati.
Susseyyunti anto agginā sosiyamānāni vanāni susseyyuṃ
allāneva susseyyuṃ. Bhojanti bhojento. Dhūmasikhiṃ patāpavanti
dhūmasikhāya yuttaṃ patāpavantaṃ. Aṅgārikāti aṅgārakārakā.
Loṇakarāti loṇodakaṃ pacitvā loṇakārakā. Sūdāti bhattakārakā.
Sarīradāhāti matasarīrajjhāpakā. Puññanti etepi sabbe puññameva
kareyyuṃ. Ajjhenamagginti ajjhenaṃ aggiṃ mantajjhāyakā brāhmaṇāpi
hontu. Koci naro dhūmasikhiṃ patāpavantaṃ aggiṃ bhojento tappayitvāpi
puññaṃ na karoti nāma. Lokāpacito samānoti tava devo lokassa
apacito pūjito samāno. Yadevāti yaṃ ahikuṇapādiṃ paṭikulaṃ jegucchaṃ maccā
dūratoparivajjayanti. Tadappasaṭṭhanti taṃ appasaṭṭhaṃ samma dirasaññu kathaṃ
kena kāraṇena paribhuñjeyya. Devesūti eke manussā sikhiṃ devesu
aññataraṃ devaṃ vadanti. Milakkhū panāti aññāṇā pana milakkhū
udakaṃ devoti vadanti. Asaññakāyanti anindriyabaddhaṃ acittakāyaṃ
samānaṃ etaṃ acetanaṃ pajānaṃ pacanādikammakaraṃ vessānaraṃ aggiṃ
paricaritvā pāpāni kammāni karonto loko kathaṃ sugatiṃ gamissati.
Idaṃ te ativiya dukkathitaṃ. Sabbābhibhūtāhudha jīvikatthāti ime
brāhmaṇā attano jīvikatthaṃ mahābrahmā sabbābhibhūti āhaṃsu.
Sabbo loko teneva nimmitoti vadanti. Puna aggissa brahmā
Paricārikoti vadanti. Sopi kira aggiṃ jūhateva. Sabbānubhāvī ca
vasīti so pana yadi sabbānubhāvī ca vasī ca atha kimatthaṃ sayaṃ animmito
hutvā attanāva nimmitaṃ. Vanditassāti vandito bhaveyya idaṃpi te
dukkathitameva. Hāsanti ariṭṭha brāhmaṇānaṃ vacanaṃ nāma hasitabbayuttakaṃ
paṇḍitānaṃ nijjhānaṃ na khamati. Parikariṃsūti ime brāhmaṇā evarūpaṃ
musāvādaṃ attano sakkārahetu pubbe patthariṃsu. Sandhābhitā
jantūbhi santidhammanti ete ettake lābhasakkāre apātubhūte jantūhi
saddhiṃ yojetvā pāṇavadhapaṭisaṃyuttaṃ attano laddhidhammapasaṃkhātaṃ
santidhammaṃ sandhābhitā yaññasuttaṃ nāma ganthayiṃsūti attho. Etañce
saccanti yadetaṃ tayā ajjhenamariyāti ādi vuttaṃ etaṃ ce saccaṃ
bhaveyya. Nākhattiyoti evaṃ sante akhattiyo rajjaṃ nāma na labheyya
abrāhmaṇopi mantapadāni na sikkheyya. Musāvimeti musāva ime.
Odariyāti udaranissitajīvikā udarapūraṇahetu vā. Tadappapaññāti taṃ
tesaṃ vacanaṃ appapaññā. Attanā vāti paṇḍitā pana tesaṃ vacanaṃ
sadosanti attanāva passanti na saddahanti. Taṃ tādisanti taṃ tathārūpaṃ.
Saṃkhubhitanti saṃkhubhitvā brahmunā ṭhapitamariyādaṃ bhinditvā ṭhitaṃ saṃkhubhitaṃ
vibhinnaṃ lokaṃ so tava brahmā kasmā ujuṃ na karoti. Alakkhinti
kiṃ kāraṇā sabbaloke dukkhaṃ vidahi. Sukhanti kiṃ na ekantasukhameva
sabbalokamakāsi lokavināsako coro maññe tava brahmāti.
Māyāti māyāya. Adhammena kimatthakārīti iminā māyādinā
adhammena kiṃ kāraṇā sabbalokaṃ anatthakārī niratthasaṃyojayīti attho.
Ariṭṭhāti ariṭṭha tava bhūtapati adhammiko yo dasavidhe kusaladhamme
sati dhammameva avidahitvā adhammaṃ vidahi. Kīṭāti ādīsu upayogatthe
patcattavacanaṃ. Ete kīṭādayo pāṇe hantvā macco
sujjhati saggaṃ upeti ete hi kambojakaraṭṭhavāsīnaṃ bahūnaṃ anariyānaṃ
dhammā. Te pana vitathā adhammā dhammāti vuttā. Tehi tava
brahmunā nimmitehi bhavitabbanti.
      Idāni tesaṃ vitathabhāvaṃ dassento āha
                sace hi so sujjhati yo hanāti
                hatopi so saggamupeti ṭhānaṃ
                bhovādi bhovādinamārabheyyuṃ 1-
                ye vāpi tesaṃ abhisaddaheyyuṃ
                neva migā na pasunopi gāvo
                āyācanti attavadhāya keci
                vipphandamānā idha jīvikatthā
                yaññesu pāṇe pasumārabhanti 2-
                yūpassa ne pasubandhe ca bālā
                citrehi vaṇṇehi mukhaṃ nayanti
                ayante yūpo kāmaduho parattha
                bhavissati sassato samparāye
                sace ca yūpe maṇisaṃkhamuttaṃ
@Footnote: 1 mārayeyyuṃ itipi .  2 pasumāharantītipi pāṭho.
                Dhaññaṃ dhanaṃ rajataṃ jātarūpaṃ
                sukkhesu kaṭṭhesu navesu cāpi
                sace duhe tidive sabbakāme
                tevijjasaṃghāva puthū yajeyyuṃ
                na brāhmaṇā kiñci na yājayeyyuṃ
                kuto ca yūpe maṇisaṃkhamuttaṃ
                dhaññaṃ dhanaṃ rajataṃ jātarūpaṃ
                sukkhesu kaṭṭhesu navesu cāpi
                kuto duhe tidive sabbakāme
                saṭhā ca luddā ca paluddhabālā
                citrehi vaṇṇehi mukhaṃ nayanti
                ādāya aggiṃ mama dehi vittaṃ
                tato sukhī hohisi sabbakāme
                tamaggihuttaṃ saraṇaṃ pavissa
                citrehi vaṇṇehi mukhaṃ nayanti
                oropayitvā kesamassu nakhañca
                vedehi vittaṃ atigāḷhayanti
                kākā ulūkaṃva raho labhitvā
                ekaṃ samānaṃ bahukā samecca
                annāni bhotvā kuhakā kuhitvā
                muṇḍaṃ karitvā yaññapathosajjanti
                Evaṃ hi so vañcito brāhmaṇehi
                ekaṃ samānaṃ bahukā samecca
                te yogayogena vilumpamānā
                diṭṭhaṃ adiṭṭhena dhanaṃ haranti
                akāsiyā rājūhi vānusiṭṭhā
                tadassa ādāya dhanaṃ haranti
                te tādisā corasamā asantā
                vajjhā na haññanti ariṭṭha loke
                indassa bāhārasi dakkhiṇāti
                yañyesu chindanti palāsayaṭṭhiṃ
                tañcepi saccaṃ maghavā chinnabāhu
                kenassa indo asure jināti
                tañceva tucchaṃ maghavā samaṅgī
                hantvā avajjho paramo sudevo
                mantā ime brāhmaṇā tuccharūpā
                sandiṭṭhikā vañcanā esā loke
                mālāgiri himavā yo ca vijjhā
                sudassano nissabho kākaveru
                ete ca aññe ca nāgā mahantā
                cityā katā yaññakarebhimāhu
                yathāpakārāni hi iṭṭhakāni
                Cityā katā yaññakarebhimāhu
                na pabbatā honti tathāpakārā
                aññādisā acalā diṭṭhaselā
                na iṭṭhakā honti silā cirena
                na tattha sañjāyati ayo na lohaṃ
                yaññañca etaṃ parivaṇṇayantā
                cityā katā yaññakarebhimāhu
                ajjhāyikaṃ mantaguṇūpapannaṃ
                tapassinaṃ yācayogī tidhāhu
                tīre samuddassudakaṃ sajjantaṃ
                taṃ sāgarajjhohari tenapeyyo
                parosahassaṃpi samantavede
                mantūpapanne nadiyo vahanti
                na tena byāpannarasūdakāni
                kasmā samuddo atulo apeyyo
                yekeci kūpā idha jīvaloke
                loṇūdakā kūpakhanehi khātā
                na brāhmaṇajjhoharaṇena tesu
                āpo apeyyo dirasaññurāhu
                pure puraṭṭhā kā kassa bhariyā
                mano manussaṃ ajanesi pubbe
                Tenāpi dhammena na koci hīno
                evampi vossaggavibhaṅgamāhu
                caṇḍālaputtopi adhicca vede
                bhāseyya mante kusalo matimā
                na tassa muddhā vipphaleyya sattadhā
                mantā ime attavadhāya katā
                vacā katā giddhi katā gahitā
                dummocayā kābyāpathānupannā
                bālāna cittaṃ visame niviṭṭhaṃ
                tadappapaññā abhisaddahanti
                sīhassa byagghassa ca dīpino ca
                na vijjati porisayabalena
                manussabhāvo ca gavaṃva pekkho
                jāti hi tesaṃ asamā samānaṃ
                sace ca rājā paṭhaviṃ vijitvā
                sajīvavā assavā pārisajjo
                sayameva so sattusaṃghaṃ vijeyya
                tassa pajā nicca sukhī bhaveyya
                khattiyamantā ca tayo ca vedā
                atthena ete samakā bhavanti
                tesañca atthaṃ avinicchinitvā
                Na bujjhati oghapathaṃva channaṃ
                khattiyamantā ca tayo ca vedā
                atthena ete samakā bhavanti
                lābho alābho ayaso yaso ca
                sabbeva tesaṃ catunnañca dhammā
                yathāpi ibbhā dhanadhaññahetu
                kammāni kārenti puthū paṭhabyā
                tevijjasaṃghāpi tatheva luddā
                kammāni kārenti puthū paṭhabyā
                ibbhehi ete samakā bhavanti
                niccussukā kāmaguṇesu yuttā
                kammāni kārenti puthū paṭhabyā
                tadappapaññā dirasaññurā teti.
      Tattha bhovādīti brāhmaṇā. Bhovādinamārabheyyunti
brāhmaṇameva māreyyuṃ. Yevāpīti ye vāpi brāhmaṇānaṃ taṃ vacanaṃ
saddaheyyuṃ. Te attano upaṭṭhākeyeva brāhmaṇā māreyyuṃ
brāhmaṇā pana brāhmaṇe ca upaṭṭhāke ca amāretvā nānappakāre
tiracchāneyeva mārenti iti nesaṃ vacanaṃ micchā. Kecīti yaññesu
no māretha mayaṃ saggaṃ gamissāmāti āyācantā keci natthi.
Pāṇe pasumārabhantīti migādayo pāṇe ca pasuñca vipphandamāne
jīvikatthāya mārenti. Mukhaṃ nayantīti etesu yūpussāpanesu
Pasubandhesu imasmiṃ te yūpe sabbaṃ santakaṃ maṇisaṃkhamuttaṃ
dhanadhaññarajatajātarūpaṃ sannihitaṃ ayante parattha kāmaduho bhavissati sassatabhāvaṃ
āvahissatīti citrehi kāraṇehi mukhaṃ pasārenti taṃ taṃ vatvā
micchāgāhaṃ gāhayantīti attho. Sace cāti sace yūpe vā sesakaṭṭhesu
vā etaṃ maṇiādikaṃ labheyya tidive vā sabbakāmaduho assa
tevijjasaṃghā puthū hutvā yaññaṃ yajeyyuṃ bahuddhanatāya ceva
saggakāmatāya ca aññaṃ abrāhmaṇaṃ na yājeyyuṃ yasmā pana attano dhanaṃ
paccāsiṃsantā aññaṃpi yājenti tasmā abhūtavādinoti veditabbā.
Kuto cāti etasmiṃ yūpe vā sesakaṭṭhesu vā kuto etaṃ maṇiādikaṃ
avijjamānameva kuto tidive sabbakāme duhissati. Sabbathāpi
abhūtameva tesaṃ vacanaṃ. Saṭhā ca luddā ca paluddhabālāti ariṭṭha ime
brāhmaṇā nāma kerāṭikā ceva nikkaruṇā ca. Te bālā lokaṃ
palobhetvā upalāpetvā vicitrehi kāraṇehi mukhaṃ pasārenti.
Sabbakāmeti aggiṃ ādāya tavañca jūha amhākañca vittaṃ dehi.
Tato sukhīti sabbakāme labhitvā sukhito hohīti. Tamaggihuttaṃ saraṇaṃ
pavissāti taṃ rājānaṃ rājamahāmattaṃ vā ādāya aggijūhanaṭṭhā
nagehaṃ pavisitvā. Oropayitvāti vicitrāni kāraṇāni vadantā
kesamassuñca nakhe ca oropayitvā. Atigāḷhayantīti vuttatāya
tayo vede nissāya idaṃ dātabbaṃ idaṃ kātabbanti vadantā vedehi
tassa santakaṃ vittaṃ atigāḷhayanti vināsenti viddhaṃsenti. Annāni
bhotvā kuhakā kuhitvāti te kuhakā nānappakāraṃ kuhakakammaṃ katvā
Samecca samāgantvā yaññaṃ vaṇṇetvā dāyakaṃ vañcetvā tassa
santakaṃ nānaggarasabhojanaṃ bhuñjitvā atha naṃ muṇḍaṃ katvā yaññapathe
osajjanti. Gahetvā bahi yaññāvāṭaṃ gacchantīti attho.
Yogayogenāti te brāhmaṇā taṃ ekaṃ bahukā samecca tena tena yogena
tāya tāya yuttiyā vilumpamānā diṭṭhaṃ paccakkhaṃ tassa dhanaṃ adiṭṭhena
devalokena adiṭṭhaṃ devalokaṃ vaṇṇetvā amaraṭṭhānaṃ katvā haranti.
Akāsiyā rājūhi vānusiṭṭhāti idañca idañca mama baliṃ gaṇhathāti
rājūhi vā rājamahāmattehi vā anusiṭṭhā akāsiyasaṃkhātā rājapurisā
viya. Tadassāti taṃ assa dhanaṃ ādāya haranti. Corasamāti
abhūtabaliggāhakā sandhicchedakacorasadisā. Vajjhāti vadhārahā evarūpā
pāpadhammā ime loke na haññanti. Bāhārasīti bāhā asi. Idaṃ
vuttaṃ hoti idaṃpi ariṭṭha brāhmaṇānaṃ musāvādaṃ passa te kira
yaññesu mahatiṃ palāsayaṭṭhiṃ indassa bāhāsi dakkhiṇāti vatvā
chindanti tañce tesaṃ vacanaṃ saccaṃ atha chinnabāhu samāno kenassu
bāhubalena indo asure jināti. Samaṅgīti bāhusamaṅgī
acchinnabāhu arogoyeva. Hantvāti asurānaṃ hantavā. Paramoti uttamo
puññiddhiyā samannāgato aññesaṃ avajjho. Brāhmaṇāti
brāhmaṇānaṃ mantā. Tuccharūpāti tucchasabhāvā nipphalā. Vañcanāti ye
ca tesaṃ brāhmaṇānaṃ mantā nāma esā loke sandiṭṭhikā vañcanā.
Yathāpakārānīti yādisāni iṭṭhakāni gahetvā yaññakarehi cityā katāti
vadanti. Diṭṭhaselāti pabbatā hi acalā diṭṭhā anupacitā ekaghanā
Silāmayā ca na aññādisā iṭṭhakāni calāni na ekaghanāni na
silāmayāni. Parivaṇṇayantāti etaṃ yaññaṃ vaṇṇetvā brāhmaṇā.
Samantavedeti paripuṇṇavede brāhmaṇe. Vahantīti sotesupi
āvaṭṭesupi patite nadiyo vahanti nimujjāpetvā jīvitakkhayaṃ
pāpenti. Na tena byāpannarasūdakānīti ettha eko nakāro
saṃpucchanatthe nipāto hoti. Nanu tena byāpannarasūdakā nadiyoti hi
taṃ pucchanto evamāha. Kasmāti kena kāraṇena tāta mahāsamuddova
apeyyo kato kiṃ mahābrāhmā yamu nādīsu nadīsuudakaṃ apeyyaṃ kātuṃ na
sakkoti mahāsamuddeyeva sakkotīti. Dirasaññurāhūti dirasaññu ahu
jātoti attho. Pure puratthāti ito pure sabbapuratthā
paṭhamakappakāle. Kā kassa bhariyāti kā kassa bhariyā nāma. Tadā hi
purisitthīliṅgameva natthi pacchā methunadhammavasena mātāpitaro nāma
jātā. Mano manussanti tadā hi manoyeva manussaṃ ajanesi.
Manomayāva sattā nibbattiṃsūti attho. Tenāpi dhammenāti tenāpi
kāraṇena tena sabhāvena koci jātiyā hīno nāma natthi na hi tadā
khattiyādibhedo atthi tasmā yaṃ brāhmaṇā vadanti brāhmaṇāva
jātiyā seṭṭhā itare hīnāti taṃ micchā. Evaṃpīti evaṃ vattamāne
loke porāṇakavattaṃ jahitvā pacchā attanā paricchinditvā katānaṃ
vasena khattiyādayo cattāro koṭṭhāsā jātā. Evaṃpi
vossaggavibhaṅgamāhūti attanā katehi kammavossaggehi tesaṃ sattānaṃ ekacce
khattiyā jātā ekacce brāhmaṇādayoti imaṃ vibhāgaṃ kathenti
Tasmā brāhmaṇāva seṭṭhāti vacanaṃ micchāva. Sattadhāti yadi
mahābrahmunā brāhmaṇānaññeva tayo vedā dinnā na aññesaṃ
caṇḍālassa mante bhāsantassa muddhā sattadhā phaleyya na ca phalati
tasmā imehi brāhmaṇehi attavadhāya mantā katā attanoyeva
nesaṃ musā vāditaṃ pakāsentā guṇavadhaṃ karonti. Vācā katāti
ete mantā nāma musāvādena cintetvā katā. Giddhi katā
gahitāti lābhagiddhikatāya brahmaṇehi gahitā. Dummocayāti macchena
gilitabalisā viya dummocayā. Kābyāpathānupannāti kābyakārakabrāhmaṇānaṃ
taṃ vacanapathaṃ anupannā anugatā. Tehi yathā icchanti
tathā musāvādaṃ vatvā bandhā. Bālānanti tesaṃ hi bālānaṃ cittaṃ visame
niviṭṭhaṃ. Taṃ aññe appapaññā saddahanti. Porisayabalenāti
porisayasaṃkhātena balena. Idaṃ vuttaṃ hoti yaṃ etesaṃ sīhādīnaṃ
purisathāmasaṃkhātaṃ porisayabalaṃ tena balena samannāgato brāhmaṇo
nāma natthi sabbe imehi tiracchānehipi hīnāyeva. Manussabhāvo ca
gavaṃva pekkhoti api ca yo etesaṃ manussabhāvo so gunnaṃ viya
pekkhitabbo. Kiṃ kāraṇāti. Jāti hi tesaṃ asamā samānanti
tesaṃ brāhmaṇānaṃ duppaññatāya tehi saddhiṃ samānaṃ jātiyeva
asamā aññameva hi gunnaṃ saṇṭhānaṃ aññaṃ etesanti ete brāhmaṇe
tiracchānesu sīhādīsu samepi akatvā gorūpasameva karoti. Sace
ca rājāti ariṭṭha yadi mahābrāhmunā dinnabhāvena khattiyova paṭhaviṃ
vijitvā. Sajīvavāti saha jīvīhi amaccehi samannāgato. Assavā
Pārisajjoti attano ovādakārakaparisāvacaro siyā athassa parisāya
yujjhitvā rajjaṃ dātabbaṃ nāma na bhaveyya sayameva so ekakova
sattusaṃghaṃ vijeyya. Evaṃ sati yuddhe dukkhābhāvena tassa pajā
niccaṃ sukhī bhaveyya etañca saccaṃ natthi tasmāpi tesaṃ vacanaṃ micchā.
Khattiyamantāti rājasatthañca tayo ca vedā attano āṇāya ruciyā
idameva kattabbanti pavattantā atthena eteā samakā bhavanti.
Avinicchinitvāti tesaṃ khattiyamantānaṃ khattiyopi vedānaṃ brāhmaṇopi
atthaṃ avinicchinitvā āṇāvaseneva gaṇhanto taṃ atthaṃ udakoghena
channaṃ maggaṃ viya na bujjhati. Atthena eteti vañcanatthena ete
samakā bhavanti. Kiṃ kāraṇā. Brāhmaṇā hi brāhmaṇāva
seṭṭhā aññe vaṇṇā hīnāti vadanti ye ca te lābhādayo
lokadhammā sabbe te sabbesaṃpi catunnaṃ vaṇṇānaṃ dhammā ekasattopi
hi etehi muttako nāma natthi. Iti brāhmaṇā lokadhammehi
aparimuttāva samānā seṭṭhā mayanti musāvādaṃ kathenti.
Ibbhāti gahapatikā. Tevijjasaṃghāpīti brāhmaṇāpi tatheva puthūni
kasigorakkhādīni kammāni karonti. Niccussukāti niccaṃ
ussukkajātā chandajātā. Tadappapaññā dirasaññurā teti tasmā bhātika
dirasaññu nippaññā brāhmaṇā ārakā te dhammato porāṇakā
hi brāhmaṇadhammā etarahi sunakhesu sandissantīti.
      Evaṃ mahāsatto tesaṃ vādaṃ bhinditvā attano vādaṃ patiṭṭhāpesi.
Tassa dhammakathaṃ sutvā sabbe te nāgaparisā somanassajātā
Ahesuṃ. Mahāsattopi nesādabrāhmaṇaṃ nāgabhavanā nīharāpetvā
paribhāsanamattaṃpi panassa nākāsi.
                   Yaññabhedakaṇḍaṃ niṭṭhitaṃ.
      Sāgarabrahmadattopi ṭhapitadivasaṃ anatikkamitvā caturaṅginiyā senāya
parivuto pitu vasanaṭṭhānaṃ agamāsi. Mahāsattopi mātulañca
ayyakañca passissāmāti bheriñcārāpetvā mahantena sirisobhaggena
yamunāto uttaritvā tameva assamapadaṃ ārabbha pāyāsi.
Avasesabhātaro cassa mātāpitaro ca pacchato pāyiṃsu. Tasmiṃ khaṇe
sāgarabrahmadatto mahāsattaṃ mahatiyā parisāya āgacchantaṃ disvā
asañjānitvā pitaraṃ pucchanto āha
         kassa bheri mudiṅgā ca         saṃkhā paṇavadeṇḍimā
         purato paṭipannāni            hāsayantā rathesabhaṃ
         kassa kāñcanapaṭṭena          puthunā vijjuvaṇṇinā
         yuvā kalāpasannaddho          ko eti siriyā jalaṃ
         ukkāmukhe pahaṭṭhaṃva           khadiraṅgārasannibhaṃ
         mukhaṃ cārurivābhāti            ko eti siriyā jalaṃ
         kassa khambonadaṃ chattaṃ          sasalākaṃ manoramaṃ
         ādiccaraṃsāvaraṇaṃ             ko eti siriyā jalaṃ
         kassa aṅgapariggayha           vālavījanimuttamaṃ
         ubhato varapaññassa            muddhani uparūpari
         kassa pekhuṇahatthāni           citrāni ca mudūni ca
         Suvaṇṇamaṇidaṇḍāni             caranti ubhatomukhaṃ
         khadiraṅgāravaṇṇābhā           ukkāmukhapahaṃsitā
         kassete kuṇḍalā vaggū        sobhanti ubhato mukhaṃ
         kassa vātena chupitā          siniddhaggā mudu kāḷikā
         sobhayanti nalātantaṃ           nabhā vijjurivuggatā
         kassa etāni akkhīni          āyatāni puthūni ca
         ko sobhati visālakkho         kassetaṃ uṇṇajaṃ mukhaṃ
         kassete lapanajātā          suddhā saṃkhavarūpamā
         bhāsamānassa sobhanti          dantā kuppilasādisā
         kassa lākhā rasasamā          hatthapādā sukhe ṭhitā
         ko so bimboṭṭhasampanno      divā suriyova sobhati
         himaccaye himavato            brahāsālova pupphito
         ko so odātapāvāro       jayaṃ indova sobhati
         suvaṇṇapilakākiṇṇaṃ             maṇidaṇḍavicittakaṃ
         ko so parisamogayha          aṃse khaggaṃ pamuñcati
         suvaṇṇavikatā citrā           sukatā citrasibbinī
         ko so omuñcate pādā      mano katvā mahesinoti.
      Tattha paṭipannānīti kassetāni turiyāni purato paṭipannāni.
Hāsayantāti etaṃ rājānaṃ tosentā. Kassa kāñcanapaṭṭenāti
kassa nalātante bandhena uṇhīsapaṭṭena vijjuyā meghamukhaṃ viya
vaṇṇamukhaṃ pajotanti pucchati. Yuvā kalāpasannaddhoti taruṇo
Sannaddhadhanukalāpo. Ukkāmukhe pahaṭṭhaṃ vāti kammāruddhane pahaṭṭhasuvaṇṇaṃ
viya. Khadiraṅgārasannibhanti ādittakhadiraṅgārasadisaṃ. Jambonadanti
rattasuvaṇṇamayaṃ. Aṅgapariggayhāti cāmaraggāhakena aṅgena pariggahitā
hutvā. Vālavījaninti maṇivālavījanī. Uttamanti muttamā.
Pekkhuṇahatthānīti morapiñchahatthakā. Citrānīti sattaratanacitrāni.
Suvaṇṇamaṇidaṇḍānīti tapanīyasuvaṇṇena ca maṇīhi ca khacitadaṇḍāni. Ubhato
mukhanti mukhassa ubhayapassesu caranti. Vātena chupitāti vātena
pahatā. Siniddhaggāti siniddhaaggā. Nalātantanti kassete evarūpā
kesā nalātantaṃ upasobhanti. Nabhā vijjurivuggatāti nabhato
uggatavijju viya. Uṇṇajanti kāñcanādāso viya parisuddhaṃ.
Lapanajātāti mukhajātā. Kuppilasādisāti maṇḍālamakulasadisā.
Sukhe ṭhitāti sukhaparihaṭā. Jayaṃ indovāti jayappatto viya indo.
Suvaṇṇapilakākiṇṇanti suvaṇṇapilakāhi ākiṇṇaṃ. Maṇidaṇḍavicittakanti
maṇīhi pharumhi vicittakaṃ. Suvaṇṇavikatāti suvaṇṇakhacitā.
Citrāti sattaratanavicitrā. Sukatāti suniṭṭhitā. Citarasibbinīti
vicitrasibbiniyo. Pādāti ko esa pādato evarūpā suvaṇṇapādukā
omuñcatīti pucchati.
      Evaṃ puttena sāgarabrahmadattena puṭṭho iddhimā abhiññālābhī
tāpaso tāta ete dhataraṭṭhassa nāgarañño puttā tava bhāgineyyā
nāgāti ācikkhanto gāthamāha
         dhataraṭṭhassa te nāgā         iddhimanto yasassino
         Samuddajāya uppannā          ete nāgā mahiddhikāti.
      Evaṃ tesaṃ kathentānañceva nāgaparisā patvā tāpasassa pāde
vanditvā ekamantaṃ nisīdiṃsu. Samuddajāpi pitarañca jeṭṭhabhātaraṃ
rājānañca vanditvā roditvā nāgaparisāya saddhiṃ nāgabhavanameva gatā.
Sāgarabrahmadattopi tattheva katipāhaṃ vasitvā pitaraṃ vanditvā
khamāpetvā bārāṇasimeva gato. Samuddajā nāgabhavaneyeva kālamakāsi.
Bodhisattopi yāvajīvaṃ sīlaṃ rakkhitvā āyuhapariyosāne saddhiṃ
nāgaparisāya saggapadaṃ pūrayi.
      Satthā imaṃ dhammadesanaṃ āharitvā evaṃ upāsakā
porāṇakapaṇḍitā anuppannepi buddhe evarūpaṃ nāgasampattiṃ pahāya
uposathakammaṃ kariṃsūti vatvā jātakaṃ samodhānesi. Tadā mātāpitaro
mahārājakulāni ahesuṃ. Nesādabrāhmaṇo devadatto. Somadatto
ānando. Accimukhī uppalavaṇṇā. Sudassano sāriputto.
Subhogo moggallāno. Kāṇāriṭṭho sunakkhatto. Bhūridatto pana
ahameva sammāsambuddhoti.
               . Bhūridattajātakaṃ chaṭṭhaṃ niṭṭhitaṃ.
                    --------------
@Footnote:
@*** hanṛ´ānīṛ´ā´mḗmīkhṛ´amūla ***



             The Pali Atthakatha in Roman Book 44 page 1-94. http://84000.org/tipitaka/atthapali/read_rm.php?B=44&A=1              อรรถกถาบาลีอักษรไทย :- http://84000.org/tipitaka/atthapali/read_th.php?B=44&A=1              อ่านอรรถกถาแปลไทย :- http://84000.org/tipitaka/attha/attha.php?b=28&i=687              เนื้อความพระไตรปิฎกฉบับหลวง :- http://84000.org/tipitaka/read/r.php?B=28&A=4328              พระไตรปิฎกฉบับบาลีอักษรไทย :- http://84000.org/tipitaka/read/pali_read.php?B=28&A=5103              The Pali Tipitaka in Roman Character :- http://84000.org/tipitaka/read/roman_read.php?B=28&A=5103              Contents of The Tipitaka Volume 28 http://84000.org/tipitaka/read/?index_28

previous bookdispage pageNumbernext pagelast page chage to ENGLISH letter

บันทึก ๖ กุมภาพันธ์ พ.ศ. ๒๕๖๑. การแสดงผลนี้อ้างอิงข้อมูลจากอรรถกถาฉบับภาษาบาลี อักษรโรมัน. หากพบข้อผิดพลาด กรุณาแจ้งได้ที่ DhammaPerfect@yahoo.com