ขอนอบน้อมแด่
พระผู้มีพระภาคอรหันตสัมมาสัมพุทธเจ้า
                      พระองค์นั้น
บทนำ พระวินัยปิฎก พระสุตตันตปิฎก พระอภิธรรมปิฎก ค้นพระไตรปิฎก ชาดก หนังสือธรรมะ
first pageprevious pagedispage pageNumbernext book chage to ENGLISH letter
Atthakatha Book 44 : PALI ROMAN Jā.A.10 mahānipāt (2)

                      Mahānipātavaṇṇanā
                      vessantarajātakaṃ
                     ----------------
     phussatī varavaṇṇābheti idaṃ satthā kapilavatthusmiṃ upanissāya
nigrodhāme viharanto pokkharavassaṃ ārabbha kathesi.
     Yadā hi satthā pavattitapavaradhammacakko anukkamena rājagahaṃ
gantvā tattha hemantaṃ vītināmetvā udāyittherena magguddesakena
vīsatisahassakhīṇāsavaparivuto paṭhamagamanena yāva kapilavatthuṃ agamāsi.
Tadā sakyarājāno mayaṃ imaṃ siddhatthakumāraṃ amhākaṃ ñātiseṭṭhaṃ
passissāmāti sannipatitvā bhagavato vasanaṭṭhānaṃ vimaṃsamānā
nigrodhasakkassārāmo rammaṇīyoti sallakkhetvā tattha sabbaṃ paṭijagganavidhiṃ
katvā gandhapupphacuṇṇādihatthā paccuggamanaṃ karontā sabbālaṅkārapaṭimaṇḍite
daharadahare nāgaradārake ca nāgaradārikāyo ca paṭhamaṃ
pahiṇiṃsu. Tato rājakumāre ca rājakumārikāyo ca tesaṃ antarā
sāmaṃ gandhapupphacuṇṇādīhi satthāraṃ pūjayamānā bhagavantaṃ gahetvā
nigrodhārāmameva agamaṃsu. Tattha bhagavā vīsatisahassakhīṇṇāsavaparivuto
paññattapavarabuddhāsane nisīdi. Tadā sākiyā mānajātikā
manathaddhā te ayaṃ siddhatthakumāro amhehi daharataro amhākaṃ kaniṭṭho
bhāgineyyo putto nattāti cintetvā te daharadahare rājakumāre
āhaṃsu tumhe bhagavantaṃ vandatha mayaṃ tumhākaṃ piṭṭhito nisīdissāmāti.
Tesu evaṃ bhagavantaṃ avanditvā nisinnesu bhagavā tesaṃ
Ajjhāsayaṃ ñatvā na maṃ ñātayo vandanti handāhaṃ te vandāpessāmīti
abhiññāpādakaṃ catutthajjhānaṃ samāpajjitvā tato paṭṭhāya
ākāsaṃ abbhuggantvā tesaṃ ñātīnaṃ sīse pādapaṅsuṃ okīriyamāno
viya gaṇḍāmbarukkhamūle yamakapāṭihāriyasadisaṃ pāṭihāriyaṃ akāsi.
Tadā suddhodanamahārājā taṃ acchariyaṃ disvā āha bhante tumhākaṃ
jātadivase isissa kāḷadevalassa jaṭilassa vandanatthaṃ upanītānaṃ vo
pāde parivattetvā brāhmaṇassa matthake ṭhite disvā ahaṃ tumhākaṃ
vandiṃ ayaṃ me paṭhamavandanā vappamaṅgaladivase jambūchāyāya sirisayane
nipannānaṃ vo jambūchāyāya aparivattanaṃ disvā ahaṃ tumhākaṃ pāde
vandiṃ ayaṃ me dutiyavandanā idāni imaṃ adiṭṭhapubbaṃ pāṭihāriyaṃ
disvāpi ahaṃ tumhākaṃ pāde vandāmi ayaṃ me tatiyavandanāti.
Tasmiṃ raññā pana vandite avanditvā ṭhātuṃ samattho nāma
ekasākiyopi nāhosi. Sabbepi te vandiṃsuyeva. Iti bhagavā ñātayo
vandāpetvā ākāsato otaritvā paññattapavarabuddhāsane nisīdi.
Nisinne pana bhagavati sikkhappatto ñātasamāgamo ahosi. Sabbepi
ekaggacittā hutvā nisīdiṃsu. Tato mahāmegho uṭṭhahitvā
pokkharavassaṃ vassi. Tāmbavaṇṇaṃ udakaṃ heṭṭhā viravantaṃ gacchati.
Ye temitukāmāva te tementi atemitukāmassa sarīre ekabindhumattamapi
na patati. Taṃ disvā sabbe te acchariyabbhūtajātā ahesuṃ. Aho
acchariyaṃ aho abbhūtaṃ aho buddhānaṃ ānubhāvo yesaṃ ñātīnaṃ samāgame
mahāmegho evarūpaṃ pokkharavassaṃ vassīti kathaṃ samuṭṭhāpesuṃ. Taṃ
Sutvā satthā kāya nuttha bhikkhave etarahi kathāya sannisinnāti
pucchitvā imāya nāmāti vutte na bhikkhave idāneva sabbepi
bodhisattakāle mama ñātisamāgame evarūpo mahāmegho pokkharavassaṃ
vassiyevāti vatvā tuṇhī ahosi tehi yācito atītaṃ āhari.
     Atīte bhikkhave siviraṭṭhe jetuttanagare sivimahārājā nāma rajjaṃ
kārento sañjayaṃ nāma puttaṃ paṭilabhi. So tassa vayappattassa
maddarājadhītaraṃ phussatiṃ nāma rājakaññaṃ ānetvā tassa rajjaṃ
niyyādetvā phussatiṃ nāma aggamahesiṃ akāsi. Tassā ayaṃ
pubbayogo. Ito hi ekanavutikappāvasāne vipassī nāma satthā loke
udapādi. Tadā bandhumatinagare bandhumo nāma rājā rajjaṃ kāresi.
Tasmiṃ bandhumatinagaraṃ upanissāya kheme migadāye viharante tasmiṃ kāle
eko rājā rañño bandhumassa anagghena candanasārena saddhiṃ
satasahassagghanikaṃ suvaṇṇamālaṃ pesesi. Rañño pana dve dhītaro ahesuṃ.
So taṃ paṇṇākāraṃ tāsaṃ dātukāmo hutvā candanasāraṃ jeṭṭhakāya
adāsi. Suvaṇṇamālaṃ kaniṭṭhāya adāsi. Tā ubhopi na mayaṃ
imaṃ amhākaṃ sarīre upanessāma satthārameva pūjessāmāti cintetvā
rājānamāhaṃsu tāta candanasārena ca suvaṇṇamālāya ca dasabalaṃ
pūjessāmāti. Taṃ sutvā rājā sādhūti sampaṭicchi. Sā sukhumaṃ
candanasāraṃ cuṇṇaṃ kāretvā suvaṇṇasamugge pūretvā gaṇhāpesi.
Kaniṭṭhabhaginī pana suvaṇṇamālaṃ uracchadamālaṃ kāretvā suvaṇṇasamugge
pūretvā gaṇhāpesi. Tā ubhopi migadāyavihāraṃ gantvā tāsu
Dvīsu jeṭṭhakā pana candanacuṇṇena dasabalassa suvaṇṇavaṇṇasarīraṃ
pūjetvā sesacandanacuṇṇāni gandhakuṭiyaṃ vikīritvā bhante anāgate
kāle tumahādisassa buddhassa mātā bhaveyyanti patthanaṃ akāsi gāthamāha
        esā candanacuṇṇena       pūjā tumhesu me katā
        tumhādisassa buddhassa       mātā hessaṃ anāgateti.
     Kaniṭṭhabhaginī pana dasabalassa suvaṇṇavaṇṇaṃ sarīraṃ suvaṇṇamālāya
uracchadena pūjetvā bhante yāva arahattappatti tāva idaṃ
pasādhanaṃ mama sarīrā mā vigataṃ hotūti patthanaṃ akāsi gāthamāha
        bhante suvaṇṇamālāya       mayā tvaṃ pūjito asi
        tena mayhaṃ ure hotu      mālā puññena nimmitāti.
     Satthā pana tāsaṃ pūjānumodanaṃ akāsi
        yā cettha dvīhi tumhehi    pūjā mayhaṃ patiṭṭhitā
        tāya ijjhantu tumhākaṃ      yathā vo patthanā tathāti.
     Tā ubhopi yāvatāyukaṃ ṭhatvā āyuhapariyosāne tato caritvā
devaloke nibbattiṃsu. Tāsu jeṭṭhabhaginī devalokato manussalokaṃ
manussalokato devalokaṃ saṃsarantī ekanavutikappāvasāne buddhassa mātā
mahāmāyā devī nāma ahosi. Kaniṭṭhabhaganī pana tatheva saṃsarantī
kassapadasabalassa uppādakāle kikissa rañño dhītā hutvā nibbatti
sā cittakammakātāya viya uracchadamālāya alaṅkatena urena jātattā
uracchadā nāma kumārikā hutvā soḷasavassikakāle tathāgatassa
bhattānumodanaṃ sutvā sotāpattiphale patiṭṭhāya aparabhāge bhattānumodanaṃ
Suṇanteneva pitarā sotāpattiphalapattadivaseyeva arahattaṃ patvā
pabbajitvā parinibbāyi. Kakirājāpi aññā sattadhītaro paṭilabhi.
Tāsaṃ nāmāni
        samaṇī samaṇaguttā           bhikkhunī bhikkhudāsikā
        dhammā ceva sudhammā ca      saṃghadāsī ca sattimāti.
     Tā imasmiṃ buddhuppāde
        khemā ca uppallavaṇṇā ca    paṭiccharā cāpi gotamī
        dhammadinnā mahāmāyā       visākhā cāpi sattimāti.
     Tāsu phussatī sudhammā nāma hutvā dānādīni puññāni katvā
vipassisammāsambuddhassa katāya candanacuṇṇena pūjāya phalena
rattacandanaparipphositena viya sarīrena jātattā phussatī nāma kumārikā hutvā
devesu ca manussesu ca saṃsarantī aparabhāge sakkassa devarañño
aggamahesī hutvā nibbatti. Athassā yāvatāyukaṃ ṭhatvā pañcasu
pubbanimittesu uppannesu sakko devarājā tassā parikkhīṇāyukabhāvaṃ
ñatvā mahantena yasena taṃ ādāya nandavanuyyānaṃ gantvā
tattha taṃ alaṅkatasirisayanapiṭṭhe nipannaṃ sayaṃ sirisayanapasse nisīditvā
evamāha bhadde phussati te dasa vare dammi te gaṇhāhīti.
Sakko taṃ varaṃ dadanto imasmiṃ gāthāsahassapaṭimaṇḍite
mahāvessantrajādake paṭhamaṃ gāthamāha
        phussatī varavaṇṇābhe         varassu dasadhā vare
        paṭhabyā cārupubbaṅgi        yaṃ tuyhaṃ manaso piyanti.
     Evamesā mahāvessantaradhammadesanā devaloke patiṭṭhāpitā nāma
hoti. Tattha phussatīti taṃ nāmena ālapati. Varavaṇṇābheti
varāya vaṇṇābhāya samannāgate. Dasadhāti dasavidhe. Paṭhabyāti
paṭhaviyaṃ gahetabbe katvā. Varassūti gaṇhāhīti vadati. Cārupubbaṅgīti
cārunā pubbaṅgena varalakkhaṇena samannāgate. Yaṃ tuyhaṃ
manaso piyanti yaṃ yaṃ varaṃ tava manaso piyaṃ taṃ taṃ dasahi koṭṭhāsehi
gaṇhāhīti vadati.
     Sā attano cavanadhammataṃ ajānantī pamattā hutvā dutiyaṃ
gāthamāha
        devarāja mano tayatthu       kiṃ pāpaṃ pakataṃ mayā
        rammā cāvesi maṃ ṭhānā     vātova dharaṇīruhanti.
     Tattha mano tayatthūti namo te atthu. Kiṃ pāpanti kiṃ pāpaṃ
mayā tava santike pakatanti pucchati. Dharaṇīruhanti rukkhaṃ.
     Athassā pamattabhāvaṃ ñatvā sakko dve gāthā abhāsi
        na ceva te kataṃ pāpaṃ       na ca me tvamasi appiyā
        puññañca te parikkhīṇaṃ        yena tevaṃ vadāmihaṃ
        santike maraṇaṃ tuyhaṃ         vinābhāvo bhavissati
        paṭiggaṇhāhi me ete      vare dasa pavecchatoti.
     Tattha yena tevanti yena kāraṇena taṃ evaṃ vadāmi ahaṃ.
Tuyhaṃ vinābhāvoti tava amhehi saddhiṃ viyogo bhavissati. Pavecchatoti
dadamānassa.
     Sā sakkassa vacanaṃ sutvā nicchayena attano maraṇaṃ ñatvā
varaṃ gaṇhantī āha
        varañce me ado sakka         sabbabhūtānamissara
        sivirājassa bhaddante           tattha assaṃ nivesane
        nīlanettā nīlabhamū             nīlakkhīva yathā migī
        phussatī nāma nāmena           tattha assaṃ purindada
        puttaṃ labhetha varadaṃ             yācayogaṃ amacchariṃ
        pūjitaṃ paṭirājūhi               kittimantaṃ yasassinaṃ
        gabbhaṃ me dhārayantiyā          majjhimaṅgaṃ anunnataṃ
        kucchi anunnato assa           cāpaṃva likhitaṃ samaṃ
        thanā me nappavatteyyuṃ         palitā nassantu vāsava
        kāye rajo na limpetha         vajjhañcāpi pamocaye
        mayūrakoñcābhirude             nārīvaragaṇāyute
        khujjacelāvakākiṇṇe           sūdamāgadhavaṇṇite
        citraggaḷerughusite             surāmaṃsappabodhane
     sivirājassa bhaddante tattha assaṃ mahesiyāti.
     Tattha sivirājassāti sā jambūdīpatalaṃ olokentī attano
anucchavikaṃ sivirañño nivesanaṃ disvā tattha aggamahesībhāvaṃ patthenti
evamāha. Yathā migīti ekavassikā migapotikā viya. Nīlakkhīti
nimmalanīlanettā homi. Tenevamāha. Tattha phussatīti iminā nāmena
assaṃ. Labhethāti labheyyaṃ. Varadanti
Alaṅkatasīsaakkhiyugalahadayamaṃsarudhirasetacchattaputtadārādikassa yācitayācakassa
varabhaṇḍassa dāyakaṃ. Kucchīti majjhimaṅganti vuttaṃ sarūpato dasseti. Likhitanti
yathā chekena dhanukārena sammā likhitaṃ dhanuṃ. Anunnatanti anunnatamajjhaṃ
tulāvaṭṭaṃ 1- samaṃ hoti. Evarūpo me kucchi bhaveyya. Nappavatteyyunti
patitvā olambamānā na bhaveyyuṃ. Palitā nassantu vāsavāti
vāsava devaseṭṭha sirasmiṃ palitānipi me sīse nassantu mā
paññāyiṃsu. Palitāni siroruhātipi pāṭho. Vajjhañcāpīti kibbisakārakaṃ
rājāparādhikaṃ vajjhappattaṃ coraṃ attano balena mocetuṃ samatthā
assaṃ iminā attano issariyabhāvaṃ dīpeti. Sūdamāgadhavaṇṇiteti
bhojanakālādīsu thutivasena kālaṃ ārocentehi sūdehi ceva
māgadhikehi ca saṃvaṇṇite. Citraggaḷerughusiteti pañcāṅgikaturiyasaddasadisi
manorammavaraṃ ravantehi sattaratanavicittehi aggaḷehi dvārakavāṭehi
ugghosite. Surāmaṅsappabodhaneti pivatha khādathāti surāmaṃsehaṃ
pabodhiyamāne evarūpe sivirājassa nivesane tassa aggamahesī
bhaveyyanti ime dasa vare gaṇhi. Tattha sivirājassa aggamahesībhāvo
paṭhamo varo. Nīlanettatā dutiyo varo. Nīlabhamukatā tatiyo
varo. Phussatīti nāmaṃ catuttho varo. Puttapaṭilābho pañcamo
varo. Anunnatakucchitā chaṭṭho varo. Alambatthanatā sattamo varo.
Apalitabhāvo aṭṭhamo varo. Sukhumacchavībhāvo navamo varo.
Vajjhapamocanasamatthatā dasamo varo.
@Footnote: 1 guḷāvaṭṭantipi pāṭho
     Taṃ sutvā sakko āha
        ye te dasa varā dinnā        mayā sabbaṅgasobhane
        sivirājassa vijite             sabbe te lacchasi vareti.
     Tamatthaṃ pakāsento satthā āha
        idaṃ vatvāna maghavā devarājā sujampati
        phussatiyā varaṃ datvā anumodittha vāsavoti.
     Tattha anumoditthāti pamuditacitto somanassappatto. Sabbe
te lacchasi vareti sabbe te vare labhasi.
     Evaṃ sakko dasa vare datvā pamuditacitto hutvā tuṭṭhamānaso
ahosi.
                 . Dasavaragāthā niṭṭhitā.
     Iti sā vare  gahetvā tato cutā maddarañño aggamahesiyā
kucchimhi nibbatti. Jāyamānāya candanacuṇṇena paripphositena
viya sarīrena jātattā tenassā nāmaggahaṇadivase phussatītveva nāmaṃ
kariṃsu. Sā mahantena parivārena vaḍḍhitvā soḷasavassikakāle
uttamarūpadharā ahosi. Atha naṃ sivimahārājā puttassa sañjayakumārassatthāya
ānetvā tassa chattaṃ ussāpetvā taṃ soḷasannaṃ itthīsahassānaṃ
jeṭṭhakaṃ katvā aggamahesiṭṭhāne ṭhapesi.
     Tena vuttaṃ
        tato cutā sā phussatī          khattiye upapajjatha
        jetuttaramhi nagare            sañjayena samāgamīti
     Sā sañjayassa piyā manāpā ahosi. Atha sakko āvajjamāno
mayā phussatiyā dinnesu varesu nava varā samiddhāti disvā
eko puttavaro na tāva samijjhati taṃpissā samijjhāpessāmīti
cintesi. Tadā mahāsatto tāvatiṃsadevaloke vasati. Āyu cassa
parikkhīṇaṃ ahosi. Taṃ ñatvā sakko tassa santikaṃ gantvā mārisa
tayā manussalokaṃ gantuṃ vaṭṭati tattheva sivirañño aggamahesiyā
phussatiyā kucchimhi paṭisandhiṃ gaṇhituṃ vaṭṭatīti vatvā tassa ceva
aññesañca cavanadhammānaṃ saṭṭhīsahassānaṃ devaputnānaṃ paṭiññaṃ gahetvā
sakaṭṭhānameva gato. Mahāsattopi tato cavitvā tatthuppanno
sesadevaputtāpi saṭṭhīsahassānaṃ amaccānaṃ gehesu nibbattiṃsu.
Mahāsatte pana mātukucchigate phusatī dohaḷinī hutvā catūsu nagaradvāresu
nagaramajjhe ca nivesanadvāre cāti cha dānasālāyo kārāpetvā
devasikaṃ devasikaṃ cha sattasahassāni visajjetvā dānaṃ dātukāmā
ahosi. Atha rājā tassā dohaḷaṃ sutvā ne mittake brāhmaṇe
pakkosāpetvā mahāsakkāraṃ katvā tamatthaṃ pucchi. Nemittakā
mahārāja deviyā kucchimhi dānābhirato satto uppanno dānena
tittiṃ na gamissatīti byākariṃsu. Taṃ sutvā rājā tuṭṭhamānaso
hutvā vuttappakārā cha dānasālāyo kārāpetvā vuttappakāraṃ
dānaṃ paṭṭhapesi. Bodhisattassa paṭisandhiggahaṇakālato paṭṭhāya rañño
āyappamāṇaṃ nāma nāhosi. Tassa puññānubhāvena sakalajambūdīparājāno
tassa paṇṇākāraṃ pahiṇiṃsu. Devī mahantena parivārena
Gabbhaṃ dhārentī dasamāse paripuṇṇe nagaraṃ daṭṭhukāmā hutvā rañño
ārocesi. Rājā nagaraṃ devanagaraṃ viya alaṅkārāpetvā deviṃ
rathavaraṃ āropetvā nagaraṃ padakkhiṇaṃ kāresi. Tassā vessavithiyā
majjhappattakāle kammajavātā caliṃsu. Rañño ārocayiṃsu. Taṃ
sutvā rājā vessavithiyā majjhe tassā pasūtigharaṃ kāretvā ārakkhaṃ
gaṇhāpesi. Sā tattha puttaṃ vijāyi.
     Tena vuttaṃ
        dasa māse dhārayitvā          karontī purapadakkhiṇaṃ
        vessānaṃ vithiyā majjhe         janesi phussatī mamanti.
     Mahāsatto mātu kucchito nikkhamanto visuddho hutvā akkhīni
ummīlitvāva nikkhami nikkhamantoyeva ca so mātuyā hatthaṃ pasāretvā
amma dānaṃ dassāmi atthi kiñci dhananti āha. Athassa mātā
tāta yathā ajjhāsayena dānaṃ dehīti pasāritahatthe sahassathavikaṃ ṭhapesi.
     Mahāsattopi ummaṅgajātake imasmiṃ jātake pacchimattabhāveti
tīsu ṭhānesu jātamattoyeva mātarā saddhiṃ kathesi.
     Athassa nāmaggahaṇadivase vessavithiyā jātattā vessantaroti
nāmaṃ kariṃsu.
     Tena vuttaṃ
        na mayhaṃ mātikaṃ nāmaṃ           napi petikasambhavaṃ
        jātomhi vessavithiyā          tasmā vessantaro ahunti.
     Jātadivaseyeva panassa ekā ākāsacārinī kareṇukā
Abhimaṅgalasammataṃ sabbasetaṃ hatthipotakaṃ ānetvā maṅgalahatthiṭṭhāne ṭhapetvā
pakkāmi. Tassa mahāsattassa paccayaṃ katvā uppannattā
paccayotveva nāmaṃ kariṃsu. Rājā mahāsattassa atidīghādidosavajjitā
alambatthaniyo madhurakhīrāyo catusaṭṭhīdhātiyo dāpesi. Tena saddhiṃ
jātakānañca saṭṭhīdārakasahassānampi ekekā dhātiyo dāpesi. So
saṭṭhīsahassehi dārakehi saddhiṃ mahantena parivārena vaḍḍhati. Athassa
rājā satasahassagghanikaṃ kumārapilandhanaṃ kāresi. So catupañcavassikakāle
taṃ omuñcitvā dhātīnaṃ datvā puna tāhi diyamānaṃ na gaṇhi.
Tā naṃ pavattiṃ rañño ārocayiṃsu. Taṃ sutvā rājā mama puttena dinnaṃ
sudinnaṃ brahmadeyyameva hotūti aparaṃ pilandhanaṃ kārāpesi. Kumāro taṃpi
pilandhanaṃ adāsiyeva. So dārakakāleyeva dhātīnaṃ nava vāre pilandhanaṃ
adāsi. So aṭṭhavassikakāle pana pāsādavaragato sayanapiṭṭhe
nisinnoyeva cintesi ahaṃ bāhirakadānameva demi taṃ maṃ na paritoseti
ajjhattikadānaṃ dātukāmomhi sacepi maṃ koci hadayaṃ yāceyya uraṃ bhinditvā
hadayaṃ nīharitvā tassa dadeyyaṃ sace akkhīni maṃ yāceyya akkhīni
uppāṭetvā dadeyyaṃ sace sarīramaṃsaṃ yāceyya sakalasarīrato maṃsaṃ
chetvā dadeyyaṃ sacepi maṃ koci rudhiraṃ yāceyya rudhiraṃ gahetvā
dadeyyaṃ atha vāpi maṃ koci me dāso hohīti vadeyya attānamassa
samassāsetvā dāsaṃ katvā dadeyyanti. Tassevaṃ sabhāvaṃ sarasacittaṃ
cintentassa catunahutādhikadviyojanasatasahassabahalā ayaṃ mahāpaṭhavī
mattavaravāraṇo viya tajjamānā kampi. Sinerupabbatarājā
Suseditavetataṅkuro viya oṇamitvā jetuttaranagarābhimukho aṭṭhāsi.
Paṭhavīsaddena devo tajjanto khaṇikavassaṃ vassi. Akālavijjulatā nicchariṃsu.
Sāgaro ubbatti. Sakko devarājā apphoṭesi. Mahābrāhmā
sādhukāramadāsi. Yāva brahmalokā ekakolāhalaṃ ahosi.
     Vuttampi cetaṃ
        yathāhaṃ dārako homi           jātiyā aṭṭhavassiko
        tadā nisajja pāsāde          dānaṃ dātuṃ vicintayiṃ
        hadayaṃ dadeyyaṃ cakkhuṃ            maṃsaṃpi rudhaṃpi ca
        dadeyyaṃ kāyaṃ sāvetvā        yadi ko yācaye mamanti
        sabhāvaṃ cintayantassa            akampitamasaṇṭhitaṃ
        akampi tattha paṭhavī             sineruvanavaṭaṃsakāti.
     Bodhisatto soḷasavassikakāleyeva sabbasippānaṃ nipphattiṃ pāpuṇi.
Athassa pitā rajjaṃ dātukāmo mātarā saddhiṃ mantetvā
maddarājakulato mātuladhītaraṃ maddiṃ nāma rājakaññaṃ ānetvā soḷasannaṃ
itthīsahassānaṃ jeṭṭhakaṃ katvā aggamahesiṭṭhāne ṭhapetvā mahāsattaṃ
rajje abhisiñci. Mahāsatto rajje patiṭṭhitakālato paṭṭhāya
devasikaṃ devasikaṃ cha satasahassāni visajjento mahādānaṃ pavattesi.
Aparabhāge maddī devī puttaṃ vijāyi. Taṃ kāñcanajālena
sampaṭicchiṃsu. Tenassa jālikumārotveva nāmaṃ kariṃsu. Tassa padasā
gamanakāle sā dhītaraṃ vijāyi. Taṃ kaṇhājinena sampaṭicchiṃsu. Tenassā
kaṇhājinātveva nāmaṃ kariṃsu. Mahāsatto ekamāsassa chakkhattuṃ
Alaṅkatahatthikkhandhavaragato cha dānasālāyo olokesi.
     Tadā kāliṅgaraṭṭhe dubbuṭṭhikā ahosi. Sassāni na sampajjiṃsu.
Mahantaṃ chātakabhayaṃ uppajji. Manssā jīvituṃ asakkontā corakammaṃ
karonti. Dubbhikkhapīḷitā jānapadā rājaṅgaṇe sannipatitvā
upakkosiṃsu. Taṃ sutvā raññā kiṃ tātāti vuttepi tamatthaṃ ārocayiṃsu.
Atha rājā sādhu tātā devaṃ vassāpessāmīti vatvā te
uyyojetvā samādinnasīlopi sattāhaṃ uposathavāsaṃ vasantopi devaṃ
vassāpetuṃ nāsakkhi. So nāgare sannipātetvā ahaṃpi samādinnasīlo
sattāhaṃ uposathaṃ vasitvā devaṃ vassāpetuṃ nāsakkhiṃ kinnu kho
kātabbanti pucchi. Sace deva devaṃ vassāpetuṃ na sakkosi esa
jetuttaranagare sañjayarañño putto vessantaro nāma dānābhirato
tassa sabbaseto maṅgalahatthī atthi yassa gatagataṭṭhāne devo vassati
brāhmaṇe pesetvā taṃ hatthiṃ yācāpetvā ānethāti. So sādhūti
sampaṭicchitvā brāhmaṇe sannipātetvā tesu aṭṭha jane vicinitvā
tesaṃ nāmāni rāmo dhajo lakkhaṇo sujātimanto yañño sujāto
suyāmo koñḍaññoti sattannaṃ brāhmaṇānaṃ pamukho rāmo tesaṃ
paribbayaṃ katvā gacchatha vessantaraṃ hatthiṃ yācitvā ānethāti pesesi.
Aṭṭha brāhmaṇā anupubbena jetuttaranagaraṃ gantvā dānagge bhattaṃ
bhuñjitvā attano sarīraṃ rajoparikiṇṇaṃ paṃsumaggitaṃ  katvā puna divase
rājānaṃ hatthiṃ yācitukāmā hutvā raññodānaggaṃ gamanakāle pācīnadvāraṃ
agamaṃsu. Rājāpi dānaggaṃ olokessāmīti pātova nahātvā
Nānaggarasabhojanaṃ bhuñjitvā alaṅkatahatthikkhandhavaragato pācīnadvāraṃ
agamāsi. Brāhmaṇā tatthokāsaṃ alabhitvā dakkhiṇadvāraṃ gantvā
unnatappadese ṭhatvā rañño pācīnadvāre dānaggaṃ oloketvā
dakkhiṇadvāraṃ āgamanakāle dakkhiṇahatthaṃ pasāretvā jayatu bhavaṃ jayatu
bhavaṃ vessantaroti āhaṃsu. Mahāsatto brāhmaṇe disvā hatthiṃ
tesaṃ ṭhitaṭṭhānaṃ pesetvā hatthikkhandhe nisinnova paṭhamaṃ gāthamāha
        paruḷhakacchanakhalomā            paṅkadantā rajassirā
        paggayha dakkhiṇaṃ bāhuṃ kiṃ maṃ yācanti brāhmaṇāti.
     Tattha paruḷhakacchanakhalomāti paruḷhakacchā paruḷhanakhā paruḷhalomā
dīghanakhā dīghalomāti attho. Kacche jātā lomā. Kacchā ca
nakhā ca lomā ca kacchanakhalomā. Paruḷhā kacchanakhalomā yesaṃ
te paruḷhakacchanakhalomā.
     Brāhmaṇā āhaṃsu
        ratanaṃ deva yācāma            sivīnaṃ raṭṭhavaḍḍhanaṃ
        dadāhi pavaraṃ nāgaṃ             īsādantaṃ uruḷhavanti.
     Tattha uruḷhavanti ubbāhanasamatthaṃ.
     Taṃ sutvā mahāsatto ahaṃ sīsamādiṃ katvā ajjhattikadānaṃ
dātukāmomhi ime maṃ bāhirakadānameva yācanti tathāpi pūressāmi
tesaṃ manorathanti cintetvā hatdikkhandhavaragato imaṃ gāthamāha
        dadāmi na vikampāmi            yaṃ maṃ yācanti brāhmaṇā
        pabhinnaṃ kuñjaraṃ dantiṃ            upaguyhaṃ gajuttamanti.
     Tena vuttaṃ. Paṭijānitvā ca pana
        hatthikkhandhato oruyha          rājā cāgādhimānaso
        brāhmaṇānaṃ adā dānaṃ         sivīnaṃ raṭṭhavaḍḍhanoti.
     Tattha upaguyhanti rājavāhanaṃ. Cāgādhimānasoti cāgena adhikamānaso
adāti brāhmaṇānaṃ adāsi. So vāraṇassa alaṅkataṭṭhāne
olokanatthaṃ tikkhattuṃ padakkhiṇaṃ katvā analaṅkataṭṭhāne adisvā
kusmamissakasugandhodakabharitaṃ suvaṇṇabhiṅgāraṃ gahetvā ito etha
mahābrāhmaṇāti vatvā alaṅkatarajatadāmasadisaṃ hatthisoṇḍaṃ tesaṃ hatthesu
ṭhapetvā udakaṃ pātetvā alaṅkatavāraṇaṃ adāsi. Tassa catūsu
pādesu alaṅkārā cattāri satasahassāni agghanti. Ubhosu passesu
alaṅkārā dve satasahassāni agghanti. Heṭṭhā udare rattakambalaṃ
satasahassaṃ agghati. Piṭṭhiyaṃ muttājālaṃ maṇijālaṃ kāñcanajālanti
tīṇi jālāni tīṇi satasahassāni agghanti. Ubhosu kanṇesu
alaṅkārā dve satasahassāni agghanti. Paṭṭhiyaṃ attharaṇakambalaṃ
satasahassaṃ agghati. Kumbhālaṅkāro satasahassaṃ. Tayo vaṭaṃsakā
tīṇi satasahassāni. Kaṇṇacūḷālaṅkārā dve satasahassāni.
Dvinnaṃ dantānaṃ alaṅkārā dve satasahassāni. Soṇḍāya
sovatthikālaṅkāro satasahassaṃ. Naṅguṭṭhālaṅkāro satasahassaṃ. Ṭhapetvā
anagghabhaṇḍaṃ kāyāruḷha pasādhanaṃ bāvīsatisatasahassāni agghati.
Ārohaṇanisseṇi satasahassaṃ. Bhuñjanakaṭāhaṃ satasahassanti idaṃ tāva
ettakaṃ dhanaṃ catuvīsatisatasahassāni agghati. Chattapiṇḍiyaṃ pana maṇi
Cuḷāmaṇi muttāhāro maṇi aṅkuso maṇi hatthino kaṇṭhaveṭhanamuttāhāro
maṇi hatthikumbhe maṇīti imāni cha anagghāni hatthīpi anagghoyevāti
hatthinā saddhiṃ satta anagghāni tāni sabbāni brāhmaṇānaṃ
adāsi. Tathā hatthino paricārakāni pañca kusalatāni hatthimeṇḍahatthigopakehi
saddhiṃ adāsi. Saha dāneneva panassa heṭṭhā vuttanayeneva
bhūmikampādayo ahesuṃ.
     Tamatthaṃ pakāsento satthā āha
        tadāsi yaṃ bhiṃsanakaṃ              tadāsi lomahaṃsanaṃ
        hatthināge padinnamhi           medanī samakampatha
        tadāsi yaṃ bhiṃsanakaṃ              tadāsi lomahaṃsanaṃ
        hatthināge padinnamhi           khubhittha nagaraṃ tadā
        samākulaṃ puraṃ āsi             ghoso ca vipulo mahā
        hatthināge padinnamhi           sivīnaṃ raṭṭhavaḍḍhaneti.
     Tattha tadāsīti tadā āsi. Hatthināgeti hatthisaṃkhāte nāge.
Khubhittha nagaraṃ tadāti saṃkhubhi ahosi.
     Brāhmaṇā kira dakkhiṇadvāre hatthiṃ labhitvā hatthipiṭṭhe
nisīditvā mahājanaparivārā nagaramajjhena pāyiṃsu. Mahājanā te
disvā āhaṃsu ambho brāhmaṇā amhākaṃ hatthiṃ abhiruḷhā kuto
vo laddho hatthīti. Brāhmaṇā āhaṃsu vessantaramahārājena no
hatthī dinno ke tumheti mahājanaṃ hatthīvikārādīhi ghaṭentā nagaramajjhena
pājetvā uttaradvārena nikkhamiṃsu. Nāgarā devatāvaṭṭanena
Bodhisattassa kuddhā rājadvāre sannipatitvā mahantaṃ upakkosamakaṃsu.
     Tena vuttaṃ
        samākulaṃ puraṃ āsi             ghoso ca vipulo mahā
        hatthināge padinnamhi           sivīnaṃ raṭṭhavaḍḍhane
        athettha vattati saddo          tumulo bheravo mahā
        hatthināge padinnamhi           khubhittha nagaraṃ tadā
        athettha vattati saddo          tumulo bheravo mahā
        hattināge padinnamhi           sivīnaṃ raṭṭhavaḍḍhaneti.
     Tattha ghosoti upakkosanasaddo. Vipuloti patthaṭattā
vipulo. Mahāti uddhaṃ gatattā mahā. Sivīnaṃ raṭṭhavaḍḍhaneti
siviraṭṭhavāsīnaṃ raṭṭhavaḍḍhanakare.
     Athassa dānena saṃkhubbhitacittā hutvā nagaravāsino rañño
ārocesuṃ.
     Tena vuttaṃ
        uggā ca rājaputtā ca         vesiyānā ca brāhmaṇā
        hatthārohā anīkaṭṭhā          rathikā pattikārakā
        kevalo cāpi nigamo            siviyo cāpi samāgatā
        disvā nāgaṃ niyamānaṃ           te rañño paṭivedayuṃ
        vidhamaṃ deva te raṭṭhaṃ           putto vessantaro tava
        kathaṃ no hatthinaṃ dajjā          nāgaṃ raṭṭhassa pūjitaṃ
        kathaṃ no kuñjaraṃ dajjā          īsādantaṃ uruḷhavaṃ
        Khettaññuṃ sabbayuddhānaṃ          sabbasetaṃ gajuttamaṃ
        paṇḍukambalasañchannaṃ             pabhinnaṃ sattumaddanaṃ
        dantiṃ savālavījaniṃ              setaṃ kelāsasādisaṃ
        sasetacchattaṃ supattheyyaṃ         sāthabbanaṃ sahatthipaṃ
        aggayānaṃ rājavāhiṃ            brāhmaṇānaṃ adā dhananti.
     Tattha uggāti uggatā paññātā pākaṭā. Nigamoti
negamakuṭumbikajano. Vidhamaṃ deva te raṭṭhanti deva tava raṭṭhaṃ vidhamaṃ.
Kathaṃ no hatthinaṃ dajjāti kena nāma kāraṇena amhākaṃ hatthinaṃ
abhimaṅgalasammataṃ kāliṅgaraṭṭhavāsīnaṃ brāhmaṇānaṃ dadeyya. Khettaññuṃ
sabbayuddhānanti sabbayuddhānaṃpi jayabhūmisīsapajānanasamatthaṃ. Dantinti
manoramadantayuttaṃ. Savālavījaninti vālavījaniyā saha yuttaṃ.
Supattheyyanti saattharaṇabhaṇḍaṃ. Sāthabbananti sahatthivejjaṃ. Sahatthipanti
hatthiparicārakānaṃ paṇcannaṃ kulasatānaṃ hatthimeṇḍahatthigopakānañca vasena
sahatthipaṃ. Evañca pana vatvā puna evamāhaṃsu
        annapānañca so dajjā         vatthasenāsanāni ca
        etaṃ kho dānapaṭirūpaṃ           etaṃ kho brāhmaṇārahaṃ
        ayaṃ te vaṃsarājāno           sivīnaṃ raṭṭhavaḍḍhano
        kathaṃ vessantaro putto         gajaṃ bhājeti sañjaya
        sace tvaṃ na karissasi           sivīnaṃ vacanaṃ idaṃ
        maññe taṃ saha puttena          sivihatthe karissareti.
     Tattha vaṃsarājānoti paveṇiyā āgato mahārājā. Bhājetīti
Deti. Sivihatthe karissareti siviraṭṭhavāsino janā saha puttena taṃ
attano hatthe karissanti.
     Taṃ sutvā rājā ete vessantaraṃ māretuṃ icchantīti saññāya
āha
        kāmaṃ janapado māsi            raṭṭhañcāpi vinassatu
        nāhaṃ sivīnaṃ vacanā             rājaputtaṃ adūsakaṃ
        pabbājeyyaṃ sakā raṭṭhā        putto hi mama oraso
        kāmaṃ janapado māsi            raṭṭhañcāpi vinassatu
        nāhaṃ sivīnaṃ vacanā             rājaputtaṃ adūsakaṃ
        pabbājeyyaṃ sakā raṭṭhā        putto hi mama atrajo
        na cāhaṃ tasmiṃ dubbheyyaṃ         ariyasīlavato hi so
        asilokopi me assa           pāpañca pasave bahuṃ
        kathaṃ vessantaraṃ puttaṃ           satthena ghātayāmaseti.
     Tattha māsīti mā ahosi 1-. Mā hotūti attho. Ariyasīlavatoti
ariyena sīlena vatena ca ariyāya samācārasampattiyā samannāgato.
Ghātayāmaseti ghātessāma. Dubbheyyanti mama puttaṃ niddosaṃ
niraparādhanti attho.
     Taṃ sutvā siviyo avocuṃ
        mā naṃ daṇḍena satthena         na hi so bandhanāraho
        pabbājehi ca naṃ raṭṭhā         vaṅke vasatu pabbateti.
@Footnote: 1 āsītipi pāṭho
     Tattha mā naṃ daṇḍena satthenāti deva mā tumhe taṃ daṇḍena
vā satthena vā ghātayittha. Na hi so bandhanārahoti so bandhanārahopi
na hotiyeva.
     Taṃ sutvā rājā āha
        eso ce sivīnaṃ chando         chandaṃ na panudāmahase
        imaṃ so vasatu rattiṃ            kāme ca paribhuñjatu
        tato ratyā vivasane           suriyassuggamanaṃ pati
        samaggā siviyo hutvā          raṭṭhā pabbajayantu tanti.
     Tattha vasatūti so puttadārassa ovādaṃ dadamāno vasatu
ekarattimassa okāsaṃ dethāti vadati.
     Te ekarattimattaṃ vasatūti rañño vacanaṃ sampaṭicachiṃsu. Atha
ne nāgare rājā uyyojetvā puttassa sāsanaṃ pesento kattāraṃ
āmantetvā tassa santikaṃ pesesi. So sādhūti sampaṭicchitvā
vessantarassa nivesanaṃ gantvā taṃ pavuttiṃ ārocesi.
     Tamatthaṃ pakāsento satthā āha
        uṭṭhehi katte taramāno        gantvā vessantaraṃ vada
        siviyo deva te kuddhā         negamā ca samāgatā
        uggā ca rājaputtā ca         vesiyānā ca brāhmaṇā
        hatthārohā anīkaṭṭhā          rathikā pattikārakā
        kevalo cāpi nigamo           siviyo cāpi samāgatā
        asmā ratyā vivasane          suriyassasuggamanaṃ pati
        Samaggā siviyo hutvā          raṭṭhā pabbājayanti taṃ
        sakattā taramānova            sivirājena pesito
        āmuttasabbābharaṇo            suvattho candanapphosito
        sīsaṃnahāto udake so          āmuttamaṇikuṇḍalo
        upāgami puraṃ rammaṃ             vessantaranivesanaṃ
        tatthaddasa kumāraṃ so           rammamānaṃ sake pure
        parikiṇṇaṃ avaccehi             tidasānaṃva vāsavaṃ
        so tattha gantvā rammamānaṃ      kattā vessantaramabravi
        dukkhaṃ te vedayissāmi          mā me kujjha rathesabha
        vanditvā rodamāno so        kattā rājānamabravi
        bhattā mesi mahārāja          sabbakāmarasāharo
        dukkhaṃ te vedayissāmi          tattha assāsayantu maṃ
        siviyo deva te kuddhā         negamā ca samāgatā
        uggā ca rājaputtā ca         vesiyānā ca brāhmaṇā
        hatthārohā anīkaṭṭhā          rathikā pattikārakā
        kevalo cāpi nigamo           siviyo cāpi samāgatā
        asmā ratyā vivasane          suriyassuggamanaṃ pati
        samaggā siviyo hutvā          raṭṭhā pabbājayanti tanti.
     Tattha kumāranti mātāpitūnaṃ atthitāya kumārotveva saṃkhyaṃ gataṃ
rājānaṃ. Rammānanti attanā dinnadānassa vaṇṇaṃ kathayamānaṃ somanassappattaṃ
hutvā nisinnaṃ. Amaccehīti sahajātehi saṭṭhīsahassehi
Amaccehi parivutaṃ samussitasetacchatte rājāsane nisinnaṃ.
Vedayissāmīti kathayissāmi. Tattha assāyantu manti tasmiṃ dukkhasāsane
ārocite kilamantaṃ maṃ deva te pādā assāsentu visattho
kathehīti maṃ vadathāti adhippāyenevamāha.
     Mahāsatto āha
        kismiṃ me siviyo kuddhā         yo na passāmi dukkaṭaṃ
        taṃ me katte viyācikkha         kasmā pabbājayantimanti.
     Tattha kisaminti katarasmiṃ kāraṇe. Viyācakkhāti vitthārato
kāthehi.
     Kattā āha
        uggā ca rājaputtā ca         vesiyānā ca brāhmaṇā
        hatthārohā anīkaṭṭhā          rathikā pattikārakā
        nāgadānena khīyanti            tasmā pabbājayantanti
     tattha khīyantīti kujjhanti
     taṃ sutvā mahāsatto somanassappatto āha
        hadayaṃ cakkhumpahaṃ dajjaṃ           kiṃ me bāhirakaṃ dhanaṃ
        hiraññaṃ vā suvaṇṇaṃ vā          muttā veḍuriyā 1- maṇī
        dakkhiṇaṃ vāmahaṃ bāhuṃ            disvā yācakamāgate
        dadeyyaṃ na vikampeyyaṃ          dāne me ramatī mano
        kāmaṃ maṃ siviyo sabbe          pabbājentu hanantu vā
@Footnote: 1 veḷuriyāti yuttataraṃ.
        Neva dānā viramissaṃ           kāmaṃ chindantu sattadhāti.
     Tattha yācakamāgateti yācake āgate taṃ yācakaṃ disvā.
Neva dānā viramissanti neva dānā viramissāmi.
     Taṃ sutvā kattā neva raññā na nāgarehi dinnaṃ attano
matiyāva aparaṃpi sāsanaṃ kathento āha
        evantaṃ siviyo āhu           negamā ca samāgatā
        kontimārāya tīrena           girimārañjaraṃ pati
        yena pabbājitā yanti          tena gacchatu subbatoti.
     Tattha kontimārāyāti kontimārāya nāma nadiyā tīrena.
Girimārañjaraṃ patīti ārañjaraṃ nāma giriṃ abhimukho hutvā. Yenāti
yena maggena raṭṭhā pabbājitā rājāno gacchanti tena maggena
subbato vessantaropi gacchatūti evaṃ siviyo kathentīti āha. Idaṃ
kira so devatāviggahito hutvā katheti.
     Taṃ sutvā bodhisatto sādhu dosakārakānaṃ rājūnamahaṃ
gamanamaggena gamissāmi maṃ kho pana nāgarā na aññena dosena
pabbājenti mayā hatthissa dinnattā pabbājenti evaṃ santepi ahaṃ
ekadivasaṃ sattasatakamahādānaṃ dassāmi nāgarā me ekadivasaṃ dānaṃ dātuṃ
okāsaṃ dentu sve dānaṃ datvā tatiyadivase gamissāmīti vatvā āha
        sohaṃ tena gamissāmi           yena gacchanti dūsakā
        ratatindivaṃ me khamatha            yāva dānaṃ dadāmihanti.
     Taṃ sutvā kattā sādhu deva nāgarānaṃ rājūnañca taṃ vakkhāmīti
Vatvā pakkāmi. Mahāsatto taṃ uyyojetvā mahāsenāguttaṃ
pakkosāpetvā ahaṃ sve sattasatakamahādānaṃ dassāmi sattahatthisatāni
sattaassasatāni sattarathasatāni sattaitthīsatāni sattadhenusatāni
sattadāsasatāni sattadāsīsatāni paṭiyādehi nānappakārāni ca
annapānādīni antamaso suraṃpi adātabbayuttakaṃ sabbaṃ taṃ upaṭṭhapehīti
sattasatakamahādānaṃ vicāretvā amacce uyyojetvā ekakova maddiyā
vasanaṭṭhānaṃ gantvā sirisayanapiṭṭhe nisīditvā tāya saddhiṃ kathaṃ pavattesi.
     Tamatthaṃ pakāsento satthā āha
        āmantayittha rājā naṃ          maddiṃ sabbaṅgasobhanaṃ
        yaṃ te kiñci mayā dinnaṃ         dhanadhaññañca vijjati
        hiraññaṃ vā suvaṇṇaṃ vā          muttā veḍuriyā bahū
        sabbantaṃ nidaheyyāsi           yañca te petikaṃ dhananti.
     Tattha nidaheyyāsīti nidhiṃ katvā ṭhapeyyāsi. Petikanti
pitito ābhaṭaṃ.
        Tamabravi rājaputtī             maddī sabbaṅgasobhanā
        kuhiṃ deva nidaheyyāsi          taṃ me akkhāhi pucchitoti.
     Tattha tamabravīti mayhaṃ sāminā vessantarena ettakaṃ kālaṃ dhanaṃ
nidaheyyāsīti na vuttapubbaṃ idāneva vadati kuhiṃ nu kho nidahetabbaṃ
pucchissāmi nanti cintetvā taṃ abravi.
     Vessantaro āha
        sīlavantesu dajjesi            dānaṃ maddi yathārahaṃ
        Na hi dānā paraṃ atthi          patiṭṭhā sabbapāṇinanti.
     Tattha dajjesīti bhadde maddi mama vijite koṭṭhādīsu ṭhānesu
dhanaṃ anidahitvā anugāmikaṃ nidhiṃ nidahamānā sīlavantesu dajjeyyāsīti.
Na hi dānā paranti dānato uttaritaraṃ patiṭṭhā nāma natthi.
     Sā sādhūti tassa vacanaṃ sampaṭicchi. Atha naṃ utriṃ ovadanto āha
        puttesu maddi dayesi           sassuyā sassuramhi ca
        yo ca taṃ bhattā maññeyya       sakkaccantaṃ upaṭṭhahi
        no ce taṃ bhattā maññeyya      mayā vippavasena te
        aññaṃ bhattāraṃ pariyesi          mā kilittha mayā vināti.
     Tattha dayesīti dayaṃ mettaṃ kareyyāsi. Yo ca taṃ bhattā
maññeyyāti bhadde yo ca mayi gate ahaṃ te bhattā bhavissāmīti
maññissati taṃpi sakkaccaṃ upaṭṭhaheyyāsi. Mayā vippavasena teti mayā
saddhiṃ tava vippavāsena sace koci ahaṃ te bhattā bhavissāmīti taṃ na
maññeyya atha sayameva aññaṃ bhattāraṃ pariyesi. Mā kilittha mayā
vināti mayā vinā bhūtā hutvā mā kilā bhava mā kilamasītiattho.
     Atha naṃ maddī kiṃ nu kho esa evarūpaṃ vacanaṃ bhaṇatīti
cintetvā kasmā deva imaṃ ayuttakaṃ kathaṃ kathesīti pucchi. Atha naṃ
mahāsatto bhadde mayā hatthissa dinnattā siviyo kuddhā maṃ raṭṭhā
pabbājenti sve ahaṃ sattasatakamahādānaṃ datvā tatiyadivase nagarā
nikkhamissāmīti vatvā āha
        Ahaṃ hi vanaṃ gacchāmi           ghoraṃ bāḷamigāyutaṃ
        saṃsayo jīvitaṃ mayhaṃ            ekakassa brahāvaneti.
     Tattha saṃsayoti anekapaccatthike ekantasukhumālassa mama vane
vasantassa kuto jīvitaṃ nicchayena marissāmīti adhippāyenevamāha
        tamabravi rājaputtī            maddī sabbaṅgasobhanā
        abhumme kathaṃ nu bhaṇasi          pāpakaṃ vata bhāsasi
        nesa dhammo mahārāja         yaṃ tvaṃ gaccheyya ekako
        ahaṃ pi tena gacchāmi          yena gacchasi khattiya
        maraṇaṃ vā tayā saddhiṃ          jīvitaṃ vā tayā vinā
        tadeva maraṇaṃ seyyo          yañce jīve tayā vinā
        aggiṃ ujjālayitvāna          ekajālasamāhitaṃ
        tattheva maraṇaṃ seyyo         yañce jīve tayā vinā
        yathā āraññikaṃ nāgaṃ          dantiṃ anveti hatthinī
        jessantaṃ giriduggesu          samesu visame ca
        evantaṃ anugacchāmi           putte ādāya pacchato
        subharā te bhavissāmi          na te hessāmi dubbharāti.
     Tattha abhummeti abhūtapubbaṃ vata me katheyyāsi. Gaccheyyāti
gacchati. Nesa dhammoti na eso sabhāvo netaṃ kāraṇaṃ. Tadevāti
yaṃ tayā saddhiṃ maraṇaṃ tadeva mama seyyo. Tatthāti tasmiṃ ekajālabhūte
dārucitake. Jessantanti vicarantaṃ.
     Evaṃ vatvā puna sā diṭṭhapubbaṃ viya himavantappadesaṃ vaṇṇentī āha
        Ime kumāre passanto        mañjuke piyabhāṇine
        āsine vanagumbasmiṃ           na rajjassa sarissasi
        ime kumāre passanto        mañjuke piyabhāṇine
        kīḷante vanagumbasmiṃ           na rajjassa sarissasi
        ime kumāre passanto        mañjuke piyabhāṇine
        assame rammaṇīyamhi           na rajjassa sarissasi
        ime kumāre passanto        mañjuke piyabhāṇine
        kīḷante assame ramme        na rajjassa sarissasi
        ime kumāre passanto        māladhārī alaṅkate
        assame ramaṇīyamhi            na rajjassa sarissasi
        ime kumāre passanto        māladhārī alaṅkate
        kīḷante assame ramme        na rajjassa sarissasi
        yadā dakkhasi naccante         kumāre māladhārine
        assame ramaṇīyamhi            na rajjassa sarissasi
        yadā dakkhasi naccante         kumāre māladhārine
        kīḷante assame ramme        na rajjassa sarissasi
        yadā dakkhasi mātaṅgaṃ          kuñjaraṃ saṭṭhihāyanaṃ
        ekaṃ araññe vicarantaṃ         na rajjassa sarissasi
        yadā dakkhasi mātaṅgaṃ          kuñjaraṃ saṭṭhihāyanaṃ
        sāyaṃ pāto vicarantaṃ          na rajjassa sarissasi
        yadā kareṇusaṃghassa            yūthassa purato vajaṃ
        Koñcaṃ kāhati mātaṅgo        kuñjaro saṭṭhihāyano
        tassa taṃ nadato sutvā         na rajjassa sarissasi
        ubhato vanavikāse            yadā dakkhasi kāmadaṃ
        vane bāḷamigākiṇṇe          na rajjassa sarissasi
        migaṃ disvāna sāyaṇhaṃ          pañcamālinimāgataṃ
        kiṃpurise ca naccante          na rajjassa sarissasi
        yadā sossasi nigghosaṃ         sandamānāya sindhuyā
        gītaṃ kiṃpurisānañca             na rajjassa sarissasi
        yadā sossasi nigghosaṃ         girigabbharacārino
        vasamānassulūkassa             na rajjassa sarissasi
        yadā sīhassa byagghassa         khaggassa gavayassa ca
        vane sossasi bāḷānaṃ         na rajjassa sarissasi
        yadā morīhi parikiṇṇaṃ          varahinaṃ matthakāsinaṃ
        moraṃ dakkhasi naccantaṃ          na rajjassa sarissasi
        yadā morīhi parikiṇṇaṃ          aṇḍajaṃ citrapekkhunaṃ
        moraṃ dakkhasi naccantaṃ          na rajjassa sarissasi
        yadā morīhi parikiṇṇaṃ          nīlagīvaṃ sikhiṇḍinaṃ
        moraṃ dakkhasi naccantaṃ          na rajjassa sarissasi
        yadā dakkhasi hemante         pupphite dharaṇīruhe
        surabhisampavāyante            na rajjassa sarissasi
        yadā hemantake māse        haritaṃ dakkhasi medaniṃ
        Indagopakasañchannaṃ            na rajssa sarissasi
        yadā dakkhasi hemante         pupphite dharaṇīruhe
        kuṭajaṃ bimbajālañca            pupphitaṃ loddapadamakaṃ
        surabhisampavāyante            na rajjassa sarissasi
        yadā hemantake māse        vanaṃ dakkhasi pupphitaṃ
        opupphāni padumāni           na rajjassa sarissasīti.
        Tattha mañjuketi madhurasare madhurakathe. Kareṇusaṃghassāti
hatthinīghaṭāya. Yūthassāti hatthiyūthassa purato gacchanto. Ubhatoti
ubhato maggassa. Vanavikāseti vanaghaṭāyo. Kāmadanti mayhaṃ
sabbakāmadadaṃ. Sindhuyāti nadiyā. Vasamānassulūkassāti
ulūkasakuṇassa vasato. Bāḷānanti bāḷamigānaṃ. Tesaṃ hi
sāyaṇhasamaye so saddo pañcāṅgikaturiyasaddo viya bhavissati tasmā tesaṃ
saddaṃ sutvā na rajjassa sarissasīti vadati. Varahinanti kalāpasañchannaṃ.
Matthakāsinanti niccaṃ pabbatamatthake nisinnaṃ. Mattakāsinantipi
pāṭho. Kāmamadamattaṃ hutvā kāsinanti attho. Bimbajālanti
rattaṅkurapattaṃ. Opupphānīti olambakapupphāni patitapupphāni.
     Evaṃ maddī himavantavāsinī viya ettakāhi gāthāhi himavantaṃ
vaṇṇesi.
                  Himavantavaṇṇanā niṭṭhitā.
     Phussatīpi kho devī puttassa me kaṭukasāsanaṃ āgataṃ kinnu kho
karoti ahaṃ gantvā jānissāmīti paṭicchannayogena āgantvā
Sirisayanagabbhadvāre ṭhitā tesaṃ taṃ sallāpaṃ sutvā kalūnaṃ paridevaṃ paridevi.
     Tamatthaṃ pakāsento satthā āha
        tesaṃ lālapitaṃ sutvā          puttassa suṇisāya ca
        kalūnaṃ paridevesi             rājaputtī yasassinī
        seyyo visaṃ me khāyitaṃ        papātā papateyyahaṃ
                     rajjuyā bajjhamiyāhaṃ
        kasmā vessantaraṃ puttaṃ        pabbājenti adūsakaṃ
        ajjhāyikaṃ dānapatiṃ            yācayogaṃ amacchariṃ
        pūjitaṃ paṭirājūhi              kittimantaṃ yasassinaṃ
        kasmā vessantaraṃ puttaṃ        pabbājenti adūsakaṃ
        mātā petibharaṃ jantuṃ          kule jeṭṭhāpacāyinaṃ
        kasmā vessantaraṃ puttaṃ        pabbājenti adūsakaṃ
        rañño hitaṃ devahitaṃ           ñātīnaṃ sakhinaṃ hitaṃ
                    hitaṃ sabbassa raṭṭhassa
        kasmā vessantaraṃ puttaṃ        pabbājenti adūsakanti.
     Tattha rājaputtīti phussatī maddarājadhītā. Papateyyahanti papateyyaṃ
ahaṃ. Rajjuyā bajjhamiyāhanti rajjuyā gīvaṃ bandhitvā mareyyaṃ ahaṃ.
Kasmāti evaṃ amatāyameva mayi kena kāraṇena mama puttaṃ adūsakaṃ
siviyo pabbājenti. Ajjhāyikanti tiṇṇaṃ vedānaṃ pāragataṃ
nānāsippesu nipphattiṃ pattaṃ.
     Iti sā kalūnaṃ paridevitvā puttañca suṇisañca assāsetvā
Rañño santikaṃ gantvā āha
        madhūneva paḷitāni             ambāva patitā chamā
        evaṃ hessati te raṭṭhaṃ        pabbājenti adūsakaṃ
        haṃso nikkhīṇapattova           pallalasmiṃ anūdake
        apaviṭṭho amaccehi           eko rājā vihaññasi
        taṃ taṃ brūmi mahārāja          attho te mā upajjhagā
        mānaṃ sivīnaṃ vacanā            pabbājesi adūsakanti.
     Tattha paḷitānīti palātamakkhikāni madhūni viya. Patitā chamāti
bhūmiyaṃ patitāni ambapakkāni viya ca. Evaṃ mama putte pabbājite
deva tava raṭṭhaṃ sabbasādhāraṇaṃ bhavissatīti dassesi. Nikkhīṇapattoti
paggharitapatto. Apaviṭṭho amaccehīti mama puttena sahajātehi
saṭṭhīsahassehi amaccehi chaḍḍito hutvā. Vihaññasīti kilamissasi.
Sivīnaṃ vacanāti sivīnaṃ vacanena mā naṃ adūsakaṃ mama puttaṃ pabbājesīti.
     Taṃ sutvā rājā āha
        dhammassāpacitiṃ kummiṃ           sivīnaṃ vinayaṃ dhajaṃ
        pabbājemi sakaṃ puttaṃ          pāṇā piyataro hi meti.
     Tassattho bhadde ahaṃ sivīnaṃ dhajaṃ vessantarakumāraṃ vinayaṃ vinayanto
pabbājento siviraṭṭhe porāṇakarājūnaṃ paveṇīdhammassa apacitiṃ kummiṃ
karomi tasmā sacepi me pāṇā piyataropi so tathāpi naṃ pabbājemīti.
     Sā taṃ sutvā paridevamānā āha
        yassa pubbe dhajaggāni         kaṇikārāva pupphitā
        Yāyantamanuyāyanti            svājjekova gamissati
        yassa pubbe dhajaggāni         kaṇikārā vanāniva
        yāyantamanuyāyanti            svājjekova gamissati
        yassa pubbe anīkāni          kaṇikārāva pupphitā
        yāyantamanuyāyanti            svājjekova gamissati
        yassa pubbe anīkāni          kaṇikārā vanāniva
        yāyantamanuyāyanti            svājjekova gamissati
        indagopakavaṇṇābhā           gandhārā paṇḍukambalā
        yāyantamanuyāyanti            svājjekova gamissati
        yo pubbe hatthinā yāti       sivikāya rathena ca
        svājja vessantaro rājā     kathaṃ gacchati pattiko
        kathaṃ candanalittaṅgo           naccagītappabodhano
        kharājinaṃ parāsuñca            khārikājañca hāriti
        kasmā nābhiharīyanti           kāsāvā ajināni ca
        pavisantaṃ brahāraññaṃ           kasmā cīraṃ na bajjhare
        kathaṃ nu cīraṃ dhārenti          rājapabbajitā janā
        kathaṃ kusamayaṃ cīraṃ              maddī paridahessati
        kāsiyāni padhāretvā         khomakodumbarāni ca
        kusacīrāni dhārentī           kathaṃ maddī karissati
        vayhāhi pariyāyitvā          sivikāya rathena ca
        sā kathajja anuccaṅgī          kathaṃ gacchati pattikā
        Yassā mudutalā hatthā         calanāva sukhe ṭhitā
        sā kathajja anuccaṅgī          pathaṃ gacchati pattikā
        yassā mudutalā pādā         calanāva sukhe ṭhitā
        pādukāhi suvaṇṇāhi           pīḷamānāva gacchati
        sā kathajja anuccaṅgī          pathaṃ gacchati pattikā
        yassu itthīsahassassa           purato gacchati mālinī
        sā kathajja anuccaṅgī          vanaṃ gacchati ekikā
        yā sā sivāya sutvāna        mahuṃ utrasate pure
        sā kathajja anuccaṅgī          vanaṃ gacchati bhīrukā
        yā sā indasagottassa        ulūkassa pavassato
        sutvāna nadato bhītā          vāriṇīva pavedhati
        sā kathajja anuccaṅgī          vanaṃ gacchati bhīrukā
        sakuṇī hataputtāva             suññaṃ disvā kulāvakaṃ
        ciraṃ dukkhena jhāyissaṃ          suññaṃ āgammimaṃ puraṃ
        sakuṇī hataputtāva             suññaṃ disvā kulāvakaṃ
        kīsā paṇḍu bhavissāmi          piye putte apassatī
        sakuṇī hataputtāva             suññaṃ disvā kulāvakaṃ
        tena tena padhāvissaṃ          piye putte apassatī
        kururīva hatacchāpā            suññaṃ disvā kulāvakaṃ
        ciraṃ dukkhena jhāyissaṃ          suññaṃ āgammimaṃ puraṃ
        kururīva hatacchāpā            suññaṃ disvā kulāvakaṃ
        Kīsā paṇḍu bhavissāmi          piye putte apassatī
        kururīva hatacchāpā            suññaṃ disvā kulāvakaṃ
        tena tena padhāvissaṃ          piye putte apassatī
        sā nūna cākavākīva           pallalasmiṃ anūdake
        ciraṃ dukkhena jhāyissaṃ          suññaṃ āgammimaṃ puraṃ
        sā nūna cākavākīva           pallalasmiṃ anūdake
        kīsā paṇḍu bhavissāmi          piye pute apassatī
        sā nūna cākavākīva           pallalasmiṃ anūdake
        tena tena padhāvissaṃ          piye putte apassatī
        evañca me vilapantiyā        rājaputtaṃ adūsakaṃ
        pabbājesi ca naṃ raṭṭhā        maññe hessāmi jīvitanti.
     Tattha kaṇikārāvāti suvaṇṇābharaṇālaṅkārasuvaṇṇavatthapaṭimaṇḍitatāya
supupphitakaṇikārā viya. Yāyantamanuyāyantīti uyyānavanakīḷādīnaṃ
atthāya gacchantaṃ vessantaraṃ anugacchanti. Svājjeko
vāti so ajja ekova gamissati. Anīkānīti hatthānīkādīni.
Gandhārā paṇḍukambalāti gandhāraraṭṭhe uppannā satasahassagghanikā
senāya pārutā rattakambalā. Hāritīti khandhe katvā harissati.
Pavisanatanti pavisantassa vessantarassa. Kasmā cīraṃ na bajjhareti
kasmā bandhituṃ jānantā vākacīraṃ na bandhanti .  rājapabbajitāti
rājāno hutvā pabbajitā. Khomakodumbarānīti khomaraṭṭhe kodumbararaṭṭhe
uppannāni sāṭakāni. Sā kathajjāti sā kathaṃ ajja.
Anuccaṅgīti aninditaagarahitaṅgī. Pīḷamānāvāti kampitvā kilantā viya
gacchati. Yassu itthīsahassāti ādīsu padesu assūti nipāto yāti
attho. Yāsātipi pāṭho. Sivāyāti siṅgāliyā. Pureti pubbe
nagare vasantī. Indasagottassāti kosiyagottassa. Vāriṇīvāti
devatāpaviṭṭhā yakkhadāsī viya. Dukkhenāti puttaviyogasokadukkhena.
Āgammimaṃ puranti imaṃ putte gate puttassa nivesanaṃ āgantvā. Piye
putteti vessantarañca maddiñca sandhāyāha. Hatacchāpāti hataputtā
hatapotakā. Pabbājesi ca naṃ raṭṭhāti yadi naṃ vessantaraṃ raṭṭhā
pabbājesi.
     Deviyā paridevasaddaṃ sutvā sabbā sañjayassa sivikaññāyo
samāgatā pakkandiṃsu. Tāsaṃ pakkanditasaddaṃ sutvā mahāsattassa
nivesane tatheva pakkandiṃsu. Iti dvīsu rājakulesu koci sakabhāvena
saṇṭhāretuṃ asakkonto vātavegena pamadditā sālā viya patitvā
paridevamāno paridevi.
     Tamatthaṃ pakāsento satthā āha
        tassā lālapitaṃ sutvā         sabbā antepure ahu
        bāhā paggayha pakkanduṃ        sivikaññā samāgatā
        sālāva sampamathitā           mālutena pamadditā
        senti puttā ca dārā ca      vessantaranivesane
        orodhā ca kumārā ca        vesiyānā ca brāhmaṇā
        bāhā paggayha pakkanduṃ        vessantaranivesane
        Hatthārohā anīkaṭṭhā         rathikā pattikārakā
        bāhā paggayha pakkanduṃ        vessantaranivesane
        tato ratyā vivasane          suriyassuggamanaṃ pati
        atha vessantaro rājā        dānaṃ dātuṃ upāgami
        vatthāni vatthakāmānaṃ          soṇḍānaṃ detha vāruṇiṃ
        bhojanaṃ bhojanatthīnaṃ            sammādeva pavecchatha
        mā ca kiñci vanibbake         heṭṭhayittha idhāgate
        tappetha annapānena          gacchanti paṭipūjitā
        tesu mattā kilantāva         sampatanti vanibbakā
        nikkhamante mahārāje         sivīnaṃ raṭṭhavaḍḍhane
        acchecchuṃ vata bho rukkhaṃ        nānāphaladadaṃ dumaṃ
        yathā vessantaraṃ raṭṭhā        pabbājenti adūsakaṃ
        acchecchuṃ vata bho rukkhaṃ        nānāphaladharaṃ dumaṃ
        yathā vessantaraṃ raṭṭhā        pabbājenti adūsakaṃ
        acchecchuṃ vata bho rukkhaṃ        sabbakāmadadaṃ dumaṃ
        yathā vessantaraṃ raṭṭhā        pabbājenti adūsakaṃ
        acchecchuṃ vata bho rukkhaṃ        sabbakāmarasāharaṃ
        yathā vessantaraṃ raṭṭhā        pabbājenti adūsakaṃ
        ye vuḍḍhā ye ca daharā       ye ca majjhimaporisā
                   bāhā paggayha pakkanduṃ
        nikkhamante mahārāje         sivīnaṃ raṭṭhavaḍḍhane
        Atiyakkhā vessavarā          itthāgārā ca rājino
                   bāhā paggayha pakkanduṃ
        nikkhamante mahārāje         sivīnaṃ raṭṭhavaḍḍhane
        thiyopi tattha pakkanduṃ          yātamhi nagare ahuṃ
        nikkhamante mahārāje         sivīnaṃ raṭṭhavaḍḍhane
        ye brāhmaṇā ye ca samaṇā    aññe vāpi vanibbakā
        bāhā paggayha pakkanduṃ        adhammo kira bho iti
        yathā vessantaro rājā       yajamāno sake pure
        sivīnaṃ vacanatthena             samhā raṭṭhā nirajjati
        sattahatthisate datvā          sabbālaṅkārabhūsite
        suvaṇṇakacche mātaṅge         hemakappanivāsase
        āruḷhe gāmaṇīyebhi          tomaraṅkusapāṇibhi
        esa vessantaro rājā       samhā raṭṭhā nirajjati
        sattaassasate datvā          sabbālaṅkārabhūsite
        ājānīye ca jātiyā         sindhave sīghabāhane
        āruḷhe gāmaṇīyebhi          indiyācāpadhāribhi
        esa vessantaro rājā       samhā raṭṭhā nirajjati
        sattarathasate datvā           sannaddhe ussitaddhaje
        dīpe athopi veyyagghe        sabbālaṅkārabhūsite
        ārūḷhe gāmaṇīyebhi          cāpahatthehi cammibhi
        esa vessantaro rājā       samhā raṭṭhā nirajjati
        Sattaitthīsate datvā          ekāmekā rathe ṭhitā
        sannaddhā nikkharajjūhi          suvaṇṇena alaṅkatā
        pītālaṅkārā pītavasanā        pītābharaṇabhūsitā
        āḷārappamukhā hasulā         susaññā tanumajjhimā
        esa vessantaro rājā       samhā raṭṭhā nirajjati
        sattadhenusate datvā          sabbā kaṃsupadhārino
        esa vessantaro rājā       samhā raṭṭhā nirajjati
        sattadāsīsate datvā          sattadāsasatāni ca
        esa vessantaro rājā       samhā raṭṭhā nirajjati
        hatthī asse rathe datvā       nāriyo ca alaṅkatā
        esa vessantaro rājā       samhā raṭṭhā nirajjati
        tadāsi yaṃ bhiṃsanakaṃ             tadāsi lomahaṃsanaṃ
        mahādāne padinnamhi          medanī samakampatha
        tadāsi yaṃ bhiṃsanakaṃ             tadāsi lomahaṃsanaṃ
        yaṃ pañjalīkato rājā          samhā raṭṭhā nirajjatīti.
     Tattha sivikaññāti bhikkhave phussatiyā paridevitasaddaṃ sutvā
sabbāpi sañjayassa sivirañño itthiyo samāgatā hutvā pakkanduṃ
rodiṃsu. Vessantaranivesaneti tattha itthīnaṃ pakkanditaṃ saddaṃ sutvā
vessantarassāpi nivesane tatheva pakkanditvā dvīsupi rājakulesu keci
sakabhāvena saṇṭhāretuṃ asakkontā vātavegena sampamathitā sālā
viya patitvā parivattantā parideviṃsu. Tato ratyā vivasaneti bhikkhave
Tato tassā rattiyā accayena suriye uggate dānaveyyāvaṭikā dānaṃ
paṭiyāditanti rañño ārocesuṃ. Na atha vessantaro rājā pātova
nahāyitvā sabbālaṅkārapaṭimaṇḍito sādhurasabhojanaṃ bhuñjitvā
mahājanaparivuto sattasatakamahādānaṃ dātuṃ dānaggaṃ upāgami. Dethāti
tattha gantvā saṭṭhīsahasse amacce āṇāpento evamāha.
Vāruṇinti majjadānaṃ nāma nipphalanti jānāti evaṃ santepi
surāsoṇḍā dānaggaṃ patvā vessantarassa dānagge suraṃ pivituṃ na
labhimhāti vattuṃ mā labhantūti dāpesi. Vanibbaketi vanibbakajanesu
yācakesu kiñci ekaṃpi mā viheṭhayittha. Paṭipūjitāti mayā pūjitā
hutvā yathā maṃ thomayamānā gacchanti tathā karothāti vadati. Iti
so suvaṇṇālaṅkārānaṃ suvaṇṇadhajānaṃ hemajālapaṭicchannānaṃ hatthīnaṃ
sattasatāni ca tathārūpānañceva assānaṃ sattasatāni ca sīhacammādīhi
parikkhittānaṃ nānāratanavicitrānaṃ sovaṇṇadhajānaṃ rathānaṃ sattasatāni ca
sabbālaṅkārapaṭimaṇḍitānaṃ uttamarūpadharānaṃ khadtiyakaññādīnaṃ itthīnaṃ
sattasatāni ca varausabhajeṭṭhakānaṃ kuṇḍopadohinīnaṃ dhenūnaṃ sattasatāni ca
suvinītānaṃ susikkhitānaṃ dāsīnaṃ sattasatāni ca tathārūpānañca dāsānaṃ
sattasatāni ca aparimāṇapānabhojananti sattasatakamahādānaṃ adāsi.
     Tasmiṃ evaṃ dānaṃ dadamāne jetuttaranagaravāsino khattiyabrāhmaṇa-
vessasuddādayo sāmi vessantara siviraṭṭhavāsino taṃ dānaṃ dentaṃ
pabbājenti tvaṃ puna dānameva desīti parideviṃsu
     tena vuttaṃ
        Athettha vattati saddo         tumulo bheravo mahā
        dānena taṃ nīharanti           puna dānaṃ dadāti soti.
     Dānapaṭiggāhakā pana dānaṃ gahetvā idāni kira vessantaro
rājā amhe anāthe katvā araññaṃ pavisissati ito paṭṭhāya
kassa santikaṃ gamissāmāti chinnapādā viya patantā āvaṭṭantā
parivattantā mahāsaddena parideviṃsu.
   Tamatthaṃ pakāsento satthā āha
      te su mattā kilantāva      sampatanti  vanibbakā
      nikkhamante mahārāje       sivīnaṃ raṭṭhavaḍḍhaneti (ādi vuttaṃ).
   Tattha te su mattāthi ettha sukāro nipātamatto te
vanibbakāti attho. Mattā kilantāvāti mattā viya ca kilantā viya
hutvā. Sampatantīti parivattitvā bhūmiyaṃ patanti. Acchecchuṃ
vatāti chindiṃsu vata. Yathāti yena kāraṇena. Atiyakkhāti
bhūtavejjāpi ikkhaṇikāpi. Vessavarāti uddatadījā orodhapālakā.
Vacanatthenāti vacanakāraṇena. Samhā raṭṭhā nirajjatīti attano raṭṭhā
nigacchati. Gāmaṇīyebhīti hatthācariyehi. Jātiyeti jātisampanne.
Gāmaṇīyebhīti assācariyehi. Indiyācāpadhāribhīti indiye ca ācāpe
ca dhārentehi. Dīpe athopi veyyaggheti dīpicammabyagghacammehi
parikkhitte. Ekamekā rathe ṭhitāti so kira ekekaṃ itthīratanaṃ rathe
ṭhapetvā aṭṭhahi vaṇṇadāsīhi parivutaṃ adāsi. Nikkharajjūhīti
suvaṇṇanikkhasuttamayehi pāmaṅgehi. Āḷārappamukhāti
Visālakkhigaṇḍā. Hasulāti hasitapubbaṅgamakathā. Susaññāti sussoṇiyo.
Tanumajjhimāti tanumajjhimaṅgā. Kaṃsupādhārinoti idha kaṃsanti rajatassa
nāmaṃ. Rajatamayena khīrapaṭicchannabhājanena saddhiṃyeva adāsīti attho.
Padinnamhīti dīyamāne. Samakampathāti dānānubhāvena kampittha.
Yaṃ pañjalīkatoti yaṃ so vessantaro rājā mahādānaṃ datvā añjaliṃ
paggayha attano dānaṃ namassamāno sabbaññutañāṇasseva me idaṃ
paccayo hotūti pañjalikato ahosi taṃpi bhiṃsanakameva ahosi. Tasmiṃ
khaṇe paṭhavī kampitthāti attho. Nirajjatīti evaṃ datvāpi nigacchatiyeva
na naṃ koci nivāretīti attho
     tadā pana devatā jambūdīpatale rājūnaṃ vessantaro rājā
khattiyakaññādikaṃ mahādānaṃ detīti ārocayiṃsu. Tasmā khattiyā
devatānubhāvena āgantvā tā khattiyakaññāyo gaṇhitvā pakkamiṃsu.
     Evaṃ khattiyabrāhmaṇavessasuddādayo tassa dānaṃ gahetvā
pakkamiṃsu. Api ca tassa dānaṃ dadantasseva sāyaṃ ahosi. So attano
nivesnameva gantvā mātāpitaro vanditvā sve gamissāmīti cintetvā
alaṅkatarathena mātāpitūnaṃ vasanaṭṭhānaṃ gato maddī devīpi ahaṃpi sāminā
saddhiṃ gantvā sassusassure anujānāpessāmīti tena saddhiṃ gatā.
Mahāsatto pitaraṃ vanditvā attano gamanabhāvaṃ kathesi.
     Tamatthaṃ pakāsento satthā āha
        āmantayittha rājānaṃ          sañjayaṃ dhammikaṃ varaṃ
        avaruddhasi maṃ deva            vaṅkaṃ gacchāmi pabbataṃ
        Ye hi keci mahārāja         bhūtā ye ca bhavissare
        atittāyeva kāmehi          gacchanti yamasādhanaṃ
        sohaṃ sake abhisasiṃ            yajamāno sake pure
        sivīnaṃ vacanatthena             samhā raṭṭhā nirajjahaṃ
        aghantaṃ paṭisevissaṃ            vane bāḷamigākiṇṇe
                     khaggadīpinisevite
        ahaṃ puññāni karomi           tumeeha paṅkamhi sīdathāti.
     Tattha dhammikaṃ varanti dhammikarājūnaṃ antare uttamaṃ. Avaruddhasīti
raṭṭhā nīharasi. Bhūtāti atītā. Bhavissareti ye ca anāgate
bhavissanti paccuppanne ca nibbattā. Sohaṃ sake abhisasinti so
ahaṃ attano nagaravāsinoyeva pīḷesiṃ kiṃ karonto. Yajamānoti
dānaṃ dadamāno. Sake pureti sakapāsāde. Pāliyaṃ pana sohaṃ
dānaṃ dadamānoti likhitaṃ. Nirajjahanti nikkhamanto ahaṃ. Aghantanti
yaṃ araññe vasantena paṭisevitabbaṃ dukkhaṃ taṃ paṭisevissāmi.
Paṅkamhīti tumhe pana kāmapaṅke sīdathāti vadati.
     Iti mahāsatto imāhi catūhi gāthāhi pitarā saddhiṃ kathetvā
mātu santikaṃ gantvā vanditvā pabbajjaṃ anujānāpento āha
        anujānāhi maṃ amma           pabbajjā mama ruccati
        sohaṃ sake abhisasiṃ            yajamāno sake pure
        sivīnaṃ vacanatthena             samhā raṭṭhā nirajjahaṃ
        aghantaṃ paṭisevissaṃ            vane bāḷamigākiṇṇe
                     Khaggadīpinisevite
        ahaṃ puññāni karomi           vaṅkaṃ gacchāmi pabbatanti.
     Taṃ sutvā phussatī āha
        anujānāmi taṃ putta           pabbajjā te samijjhatu
        ayañca maddī kalyāṇī          susaññā tanumajjhimā
        acchataṃ saha puttehi           kiṃ araññe karissatīti.
     Tattha samijjhatūti jhānena samiddhā hotu. Acchatanti acchatu
idheva hotūti vadati.
     Vessantaro āha
        nāhaṃ akāmā dāsīpi          araññaṃ netumussahe
        sace maṃ icchati anvetuṃ        sace necchati acchatūti.
     Tattha akāmāti amma kiṃ nāmetaṃ kathetha ahaṃ anicchāya
dāsiṃpi netu na ussahāmi.
     Tato rājā puttassa kathaṃ sutvā suṇhaṃ yācituṃ paṭipajji.
     Tamatthaṃ pakāsento satthā āha
        tato suṇhaṃ mahārājā         yācituṃ paṭipajjatha
        mā candanasamācāre          rajojallaṃ adhārayi
        kāsiyāni padhāretvā         kusacīramadhārayi
        dukkho vāso araññasmiṃ        mā hi tvaṃ lakkhaṇe gamīti.
     Tattha paṭipajjathāti bhikkhave puttassa kathaṃ sutvā rājā suṇhaṃ
yācituṃ paṭipajji. Mā candanasamācāreti lohitacandanena
Parikiṇṇasarīre. Mā hi tvaṃ lakkhaṇe gamīti subhalakkhaṇena samannāgate
mā hi tvaṃ araññaṃ gamīti.
        Tamabravī rājaputtī            maddī sabbaṅgasobhaṇā
        nāhantaṃ sukhamiccheyyaṃ          yaṃ me vessantaraṃ vināti.
     Tattha tamabravīti taṃ sassuraṃ abravi avoca.
        Tamabravī mahārājā           sivīnaṃ raṭṭhavaḍḍhano
        iṅgha maddi nisāmehi          vane ye honti dussahā
        bahū kīṭā paṭaṅgā ca          makasā madhumakkhikā
        tepi taṃ tattha hiṃseyyuṃ         tante dukkhataraṃ siyā
        apare passa santāse         nadīnūpanisevite
        sappā ajagarā nāma          avisā te mahabbale
        te manussaṃ migaṃ vāpi          apicāsannamāgataṃ
        parikkhipitvā bhogehi          vasamānenti attano
        aññepi kaṇhājaṭino          acchā nāma aghammigā
        na tehi puriso diṭṭho         rukkhamāruyha muñcati
        saṃghaṭṭayantā siṅghāni          tikkhaggāni pahārino
        mahisā vicarantettha           nadiṃ sotumbaraṃ pati
        disvā migānaṃ yūthānaṃ          gavaṃ vicarantaṃ vane
        dhenuva vacchagiddhāva           kathaṃ maddi karissasi
        disvā sampatite ghore        dummaggesu palvaṅgame
        akhetataññāya te maddi        bhavitante mahabbhayaṃ
        Yā tvaṃ sivāya sutvāna        mahuṃ uttasate pure
        sā tvaṃ vaṅkaṃ anuppattā       kathaṃ maddi karissasi
        ṭhite majjhantike kāle        sannisinnesu pakkhisu
        suṇateva brahāraññaṃ           tattha kiṃ gantumicchasīti.
     Tattha tamabravīti taṃ suṇhaṃ abravi. Apare passa santāseti
aññepi santāse bhayajanake passa passāhi. Nadīnūpaniseviteti
nadīnaṃ upanisevite āsannaṭṭhānena nadīkūle vasanteti attho. Avisāti
nibbisā. Apicāsannanti āsannaṃ attano sarīraphassaṃ āgatanti
attho. Aghammigāti aghakarā migā. Dukkhāvahā migātiattho.
Nadiṃ sotumbaraṃ patīti sotumbarāya nāma nadiyā tīre. Yūthānanti
yūthāni. Ayameva pāṭho. Dhenuva vacchagiddhāvāti tava dārake
apassantī vacchagiddhā dhenu viya kathaṃ karissasi. Vakāro panettha
nipātamattova. Sampatiteti sampatante. Ghoreti bhiṃsanake virūpe.
Palvaṅgameti makkaṭe. Akhettaññāyāti araññe bhūmiyaṃ
akusalāya. Bhavitanteti bhavissati te. Yā tvaṃ sivāya sutvānāti
siṅgāliyā saddaṃ sutvā. Mahunti nagare vasantīpi punappunaṃ
uttasasi. Suṇatevāti nadati saddaṃ karoti viya.
        Tamabravī rājaputtī            maddī sabbaṅgasobhaṇā
        yāni etāni akkhāsi         vane paṭibhāyāni me
        sabbāni abhisambhossaṃ          gacchaññeva rathesabha
        kāsaṃ kusaṃ potakilaṃ            usiraṃ muñjapabbajaṃ
        Urasā panūdahessāmi        nāssa hessāmi dunnayā
        bahūhi vattacariyāhi          kumārī vindate patiṃ
        udarassuparodhena           gohanuveṭṭhanena ca
        aggissa pāricariyāya        udakummajjanena ca
        vedhabyaṃ kaṭukaṃ lokaṃ         gacchaññeva rathesabha
        apissā hoti appatto      ucchiṭṭhaṃ paribhuñjituṃ
        yo naṃ hatthe gahetvāna     akāmaṃ parikaḍḍhati
        vedhabyaṃ kaṭukaṃ loke        gacchaññeva rathesabha
        kesaggahaṇamukkhepā         bhūmyāca parisumbhanā
        datvā ca no pakkamati       bahuṃ dukkhaṃ anappakaṃ
        vedhabyaṃ kaṭukaṃ loke        gacchaññeva rathesabha
        sukkacchavī vedhaverā        datvā subhaggamānino
        akāmaṃ parikaḍḍhanti          ulūkaññeva vāyasā
        vedhabyaṃ kaṭukaṃ loke        gacchaññeva rathesabha
        api ñāti kule phite        kaṃsappajjotane vasaṃ
        nevātivākyaṃ na labhe       bhātūhi sakhikehi ca
        vedhabyaṃ kaṭukaṃ loke        gacchaññeva rathesabha
        naggā nadī anūdakā         naggaṃ raṭṭhaṃ arājikaṃ
        itthīpi vidhavā naggā        yassāpi dasa bhātaro
        vedhabyaṃ kaṭukaṃ loke        gacchaññeva rathesabha
        dhajo rathassa paññāṇaṃ        dhūmo paññāṇamaggino
        Rājā raṭṭhassa paññāṇaṃ      bhattā paññāṇamitthiyā
        vedhabyaṃ kaṭukaṃ loke        gacchaññeva rathesabha
        yā daliddī daliddassa        aḍḍhā aḍḍhassa kittimā
        taṃ ve devā pasaṃsanti       dukkaraṃ hi karoti sā
        sāmikaṃ anubandhissaṃ          sadā kāsāya vāsinī
        paṭhabyāpi abhijjantyā       vedhabyaṃ kaṭukitthiyā
        api sāgarapariyantaṃ          bahuvittadharaṃ mahiṃ
        nānāratanaparipūraṃ           nicche vessantaraṃ vinā
        kathannu tāsaṃ hadayaṃ          sukharā vata itthiyo
        yā sāmike dukkhitamhi       sukhamicchanti attano
        nikkhamante mahārāje       sivīnaṃ raṭṭhavaḍḍhane
        tamahaṃ anubandhissaṃ           sabbakāmadado hi meti.
     Tattha tamabravīti bhikkhave maddī rañño vacanaṃ sutvā taṃ rājānaṃ
abravi. Abhisambhossanti sahissāmi abhivāsessāmi. Potakilanti
potakilatiṇaṃ. Panūdahessāmīti dvedhā katvā vessantarassa purato
gamissāmi. Udarassuparodhenāti upavāsena khudādhivāsena.
Gohanuveṭṭhanenāti visālakaṭiyo onatapassā ca sāmikaṃ labhantīti ñatvā
gohanunā kaṭiphalakaṃ koṭāpetvā veṭṭhanena passāni onāmetvā
kumārikā patiṃ labhanti. Kaṭukanti asātaṃ. Gacchaññevāti
gamissāmiyeva. Appattoti assā vidhavāya ucchiṭṭhakaṃ paribhuñjituṃ
ananucchavikoyeva. Yo nanti yo nīcajacco taṃ vidhavaṃ anicchamānaññeva
Hatthe gahetvā kaḍḍhati. Kesaggahaṇamukkhepā bhūmyā ca
parisumbhanāti assāmikaṃ itthiṃ hatthapādehi kesaggahaṇaṃ ukkhepā bhūmiyaṃ
pātenti etā avamaññā nātikkamanti. Datvā cāti
assāmikāya itthiyā evarūpaṃ bahuṃ anappakaṃ dukkhaṃ paro puriso datvā
ca. No pakkamatīti taṃ nirāsaṃko olokentova tiṭṭhati.
Sukkacchavīti nahāniyacuṇṇehi ubbhattitachavivaṇṇā. Vedhaverāti
vidhavatthikā. Datvāti kiñcideva appamattakaṃ dhanaṃ datvā. Subhaggamāninoti
mayaṃ subhaggāti maññamānā. Akāmanti taṃ vidhavaṃ assāmikaṃ akāmaṃ.
Ulūkaññeva vāyasāti kākā viya ulūkaṃ parikaḍḍhanti. Kaṃsappajjotaneti
suvaṇṇabhājanehi pajjotante. Vasanti evarūpepi ñātikule
vasamānā. Nevātivākyaṃ na labheti ayaṃ itthī nissāmikā yāvajīvaṃ
amhākaññeva bhārā jātāti ādīni vacanāni vadantehi bhātūhipi
sakhikehipi ativākyaṃ garahavacanaṃ etaṃ vacanaṃ neva na labhe labhatiyeva.
Paññāṇanti pākaṭabhāvakaraṇaṃ. Yā daliddī daliddassāti deva
kittisampannā yā itthī attano sāmikassa daliddassa dukkhappattassa
kāle sayaṃpi daliddī samānā dukkhā ca hoti. Tassa sāmikassa aḍḍhassa
sukhappattassa kāle teneva saddhiṃ aḍḍhā sukhappattā hoti. Taṃ
ve devā pasaṃsantīti devāpi taṃ evarūpaṃ itthiṃ pasaṃsanti.
Abhijjantyāti abhejjantiyā sacepi hi itthiyā sakalapaṭhavī na bhijjati
sakalāya paṭhaviyā sā ca issarā hoti tathāpi vedhabyaṃ kaṭukamevāti
attho. Sukharā vata itthiyoti suṭṭhu kharā vata itthiyoti.
        Tamabravī mahārājā         maddiṃ sabbaṅgasobhanaṃ
        ime te daharā puttā      jālī kaṇhājinā cubho
        nikkhipa lakkhaṇe gaccha        mayante posayāmaseti.
     Tattha jālī kaṇhājinā cubhoti jālī ca kaṇhājinā cāti
ubho. Nikkhipāti ime nikkhipitvā ṭhapetvā gacchāhīti.
        Tamabravī rājaputtī          maddī sabbaṅgasobha nā
        piyā me puttakā deva      jālī kaṇhājinā cubho
        tyamhaṃ tattha ramissanti       araññe jīvisokinanti.
     Tattha tyamhanti te dārakā amhākaṃ tattha araññe.
Jīvisokinanti avigatasokānaṃ hadayaṃ ramissantīti attho.
        Tamabravī mahārājā         sivīnaṃ raṭṭhavaḍḍhano
        sālīnamodanaṃ bhutvā         sucimaṃsūpasecanaṃ
        rukkhaphalāni bhuñjantā        kathaṃ kāhanti dārakā
        bhutvā satapale kaṃse        sovaṇṇe satarājike
        rukkhapattesu bhuñjantā       kathaṃ kāhanti dārakā
        kāsiyāni padhāretvā       khomakodumbarāni ca
        kusacīrāni dhārentā        kathaṃ kāhanti dārakā
        vayhāhi pariyāyitvā        sivikāya rathena ca
        pattikā paridhāvantā        kathaṃ kāhanti dārakā
        kūṭāgāre sayitvāna        nivāte phussitaggaḷe
        sayantā rukkhamūlasmiṃ         kathaṃ kāhanti dārakā
        Pallaṅkesu sayitvāna        gonake citrasanthite
        sayantā tiṇasanthare         kathaṃ kāhanti dārakā
        gandhikena vilimpetvā       aggalucandanena ca
        rajojalāni dhārentā        kathaṃ kāhanti dārakā
        cāmaramorahatthehi          vijitaṅgā sukhe ṭhitā
        phuṭṭhā ḍaṃsehi makasehi       kathaṃ kāhanti dārakāti.
     Tattha satapale kaṃseti palasatena katāya kāñcanapātiyā.
Gonake citrasanthateti mahāpīṭhiyaṃ kāḷakojavehi ceva citra santharehi ca
santhate. Cāmaramorahatthehīti cāmarehiceva morahatthehi ca vijitaṅgā.
     Evaṃ tesaṃ sallapantānaññeva ratti vibhāyi suriyo uggacchi.
Mahāsattassa catusindhavayuttaṃ alaṅkatarathaṃ ānetvā rājadvāre ṭhapayiṃsu.
Maddī devī sassusassure vanditvā sesitthiyo apaloketvā dve
putte ādāya vessantarato paṭhamataraṃ gantvā rathe aṭṭhāsi.
     Tamatthaṃ pakāsento satthā āha
        tamabravī rājaputtī          maddī sabbaṅgasobhanā
        mā deva paridevesi        mā ca tvaṃ vimano ahu
        yathā mayaṃ bhavissāma         tathā hessanti dārakā
        idaṃ vatvāna pakkāmi        maddī sabbaṅgasobhanā
        sivimaggena anvesi         putte ādāya lakkhaṇāti.
     Tattha sivimaggenāti siviraññā gantabbamaggeneva. Anvesīti
taṃ agamāsi pāsādā otaritvā rathaṃ abhiruhīti attho.
        Tato vessantaro rājā     dānaṃ datvāna khattiyo
        pitu mātu ca vanditvā       katvā ca naṃ padakkhiṇaṃ
        catuvāhiṃ rathaṃ yuttaṃ          sīghamāruyha sindhavaṃ
        ādāya puttadārañca        vaṅkaṃ pāyāsi pabbatanti.
     Tattha tatoti bhikkhave tassā maddiyā rathaṃ abhiruhitvā ṭhitakāle.
Datvānāti hiyyo dānaṃ datvā. Katvā ca naṃ padakkhiṇanti
padakkhiṇañca katvā. Nanti nipātamattaṃ.
        Tato vessantaro rājā     yenāsi bahuko jano
        āmanta kho taṃ gacchāma      arogā hotha ñātayoti.
     Tassattho bhikkhave tato vessantaro rājā yamhi ṭhāne
vessantaraṃ rājānaṃ passissāmāti bahuko jano ṭhito āsi tattha rathaṃ
pesetvā mahājanaṃ āpucchanto āmanta kho taṃ gacchāma arogā
hotha ñātayoti āha. Tattha tanti nipātamattaṃ. Bhikkhave
vessantaro rājā ñātake āha ñātakā tumhe āmantetvā mayaṃ
gacchāma tumhe sukhitā hotha niddukkhāti.
     Evaṃ mahāsatte mahājanaṃ āmantetvā appamattā hotha
dānādīni puññāni karothāti tesaṃ ovādaṃ datvā gacchante
bodhisattassa mātāputto dānacittako dānaṃ detūti ābharaṇehi saddhiṃ
sattaratanapūrāni sakaṭāni ubhosu passesu pesesi. Sopi attano
kāyāruḷhameva ābharaṇabhaṇḍaṃ omuñcitvā sampattayācakānaṃ aṭṭhārasa
vāre datvā avasesaṃ sabbaṃ adāsi. So nagarā nikkhamitvā
Nivattitvā nagaraṃ oloketukāmo ahosi. Athassa manaṃ paṭicca
rathappamāṇe ṭhāne paṭhavī bhijjitvā kulālacakkaṃ viya parivattitvā rathaṃ
nagarābhimukhaṃ akāsi. So mātāpitūnaṃ vasanaṭṭhānaṃ olokesi.
Tena kāruññena paṭhavīkampādayo ahesuṃ.
     Tena vuttaṃ.
        Nikkhamitvāna nagarā         nivattitvā vilokite
        tadāpi paṭhavī kampi          sineruvanavaṭaṃsakāti.
     Sayaṃ pana oloketvā maddiṃpi olopetuṃ gāthamāha
        iṅgha maddi nisāmehi        rammarūpaṃva dissati
        āvāso siviseṭṭhassa       pettikaṃ bhavanaṃ mamanti.
     Tattha nisāmehīti olokehi.
     Atha mahāsatto sahajāte saṭṭhīsahasse amacce ca sesajanañca
nivattāpetvā rathaṃ pājento maddiṃ āha bhadde sace pacchato
yācakā āgacchanti upadhāreyyāsīti. Sāpi olokentī nisīdi.
Athassa sattasatakamahādānaṃ sampāpuṇituṃ asakkontā cattāro
brāhmaṇā nagaraṃ gantvā kuhiṃ rājāti pucchitvā dānaṃ datvā gatoti
vutte kiṃ gahetvā gatoti pucchitvā rathena gatoti sutvā asse
naṃ yācissāmāti anubandhiṃsu. Atha maddī te āgacchante disvā
yācakā āgacchanti devāti ārocesi. Mahāsatto rathaṃ ṭhapesi.
Te āgantvā asse yāciṃsu. Mahāsatto caturo asse tesaṃ
adāsi.
     Tamatthaṃ pakāsento satthā āha
        taṃ brāhmaṇā anvagamuṃ       te taṃ asse ayācisuṃ
        yācito paṭiyādesi         catunnaṃ caturo hayeti.
     Assesu pana dinnesu rathadhuraṃ ākāseyeva aṭṭhāsi. Atha
brāhmaṇesu gatamattesuyeva cattāro devaputtā rohitamigavaṇṇenā
gantvā rathadhuraṃ sampaṭicchitvā agamaṃsu. Mahāsatto tesaṃ devaputtabhāvaṃ
ñatvā imaṃ gāthamāha
        iṅgha maddi nisāmehi        cittarūpaṃva dissati
        migā rohitavaṇṇena         dakkhiṇassā vahantimanti.
     Tattha dakkhiṇassā vahanti manati susikkhitā assā viya maṃ
vahanti.
     Atha naṃ evaṃ gacchantaṃ aparo brāhmaṇo āgantvā rathaṃ
yāci. Mahāsatto puttadāraṃ otāretvā rathaṃ tassa adāsi.
Rathe pana dinne devaputtā antaradhāyiṃsu. Rathassa pana dinnabhāvaṃ
pakāsento satthā āha
        athettha pañcamo āgā      yo naṃ rathamayācatha
        tassa taṃ paṭiyādesi         na cassa pahato mano
        tato vessantaro rājā     oropetvā sakaṃ janaṃ
        assāsayi assarathaṃ          brāhmaṇassa dhanesinoti.
     Tattha ethatthāti athetasmiṃ vane. Na cassa pahato manoti na
cassa mano olino. Assāsayīti paritosento niyyādesi.
     Tato paṭṭhāya pana te sabbepi pattikāva ahesuṃ.
     Atha mahāsatto maddiṃ avoca
                 tvaṃ maddi kaṇhājinaṃ gaṇhāhi
                 lahukā esā kaniṭṭhakā
                 ahaṃ jāliṃ gaṇhissāmi
                 garuko bhātiko hi soti.
     Evañca pana vatvā ubhopi dve dārake aṅkenādāya pakkamiṃsu.
     Tamatthaṃ pakāsento satthā āha
        rājā kumāraṃ ādāya       rājaputtī ca dārikaṃ
        sammodamānā pakkāmuṃ       aññamaññaṃ piyaṃ vadāti.
                      Dānakaṇḍaṃ niṭṭhitaṃ
     te paṭipathe āgacchante manusse disvā kuhiṃ vaṅkapabbatoti
pucchanti. Manussā dūreti vadanti.
     Tena vuttaṃ
        yadi keci manujā enti      anumagge paṭīpathe
        maggante paṭipucchāma        kuhiṃ vaṅkatapabbato
        te tattha amhe passitvā    kalūnaṃ paridevayuṃ
        dukakhante paṭivedenti       dūre vaṅkatapabbatoti.
     Maggassa ubhosu passesu vividhaphaladhārino rukkhe disvā dārakā
rodanti. Mahāsattassānubhāvena phaladhārino rukkhā onamitvā
hatthasamphassaṃ āgacchanti. Tato supakkaphalāphalāni uccinitvā tesaṃ
deti. Taṃ disvā maddī acchariyaṃ pavedeti.
     Tena vuttaṃ
        yadi passanti pavane         dārakā phalite dume
        tesaṃ phalānaṃ hetumhi        uparodanti dārakā
        rodante dārake disvā     ubbiggā vipulā dumā
        sayamevonamitvāna          upagacchanti dārake
        idaṃ accherakaṃ disvā        abbhūtaṃ lomahaṃsanaṃ
        sādhukāraṃ pavattesi         maddī sabbaṅgasobhaṇā
        accheraṃ vata lokasmiṃ        abbhūtaṃ lomahaṃsanaṃ
        vessantarassa tejena       sayamevonatā dumāti.
     Jetuttaranagarato suvaṇṇagiritālo nāma pabbato pañcayojanāni
tato kontimārā nāma nadī pañcayojanāni tato añjanāgiri 1-
nāma pabbato pañcayojanāni tato tuṇṇavithanālidaṇḍabrāhmaṇagāmo 2-
pañcayojanāni tato mātulanagaraṃ dasayojanāni
iti taṃ raṭṭhaṃ jetuttaranagarato tiṃsayojanaṃ hoti. Devatā taṃ maggaṃ
saṃkhipiṃsu. Te ekadivaseneva mātulanagaraṃ pāpuṇiṃsu.
     Tena vuttaṃ
        saṃkhipiṃsu pathaṃ yakkhā          anukampāya dārake
        nikkhantadivaseneva          cetaraṭṭhamupāgamunti.
     Upagacchantā ca pana jetuttaranagarato pātarāsasamaye nikkhamitvā
sāyaṇhasamaye cetaraṭṭhe mātulanagaraṃ sampattā.
     Tamatthaṃ pakāsento satthā āha
@Footnote: 1 ca-rañjaragirītipi pāṭho 2 dunniviṭṭhātipi pāṭho
        Te gantvā dīghamaddhānaṃ      cetaraṭṭhamupāgamuṃ
        iddhaṃ phitaṃ janapadaṃ           bahumaṃsasurodananti.
     Tadā mātulanagare saṭṭhīkhattiyasahassāni vasanti. Mahāsatto
antonagaraṃ apavisitvā nagaradvāre sālāyaṃ nisīdi. Athassa maddī
mahāsattassa pādesu rajaṃ puñjitvā pāde sambāhitvā vessantarassa
āgatabhāvaṃ jānāpessāmīti sālāto nikkhamitvā tassa cakkhupathe
sāladvāre aṭṭhāsi. Tena nagaraṃ pavisantiyo ca nikkhamantiyo ca
itthiyo taṃ disvā parivāresuṃ.
     Tamatthaṃ pakāsento satthā āha
        cetiyo parikariṃsu           disvā lakkhaṇamāgataṃ
        sukhumālī ayaṃ ayyā         pattikā paridhāvati
        vayhāhi pariyāyitvā        sivikāya rathena ca
        sājja maddī araññasmiṃ       pattikā paridhāvatīti.
     Tattha lakkhaṇamāgatanti sabbalakkhaṇasamapannaṃ maddiṃ āgataṃ.
Paridhāvatīti evaṃ sukhumālī vata hutvā pattikāva vicarati. Pariyāyitvāti
pubbe jetuttaranagare vicaritvā. Sivikāyāti suvaṇṇasivikāya.
     Mahājano maddiñca vesantarañca dve putte cassa anāthāgamanena
āgate disvā gantvā rājūnaṃ ārocesi. Te saṭṭhīsahassā
rājāno rodantā paridevantā tassa santikaṃ āgamiṃsu.
     Tamatthaṃ pakāsento satthā āha
        taṃ disvā cetapāmokkhā     rodamānā upāgamuṃ
        Kacci nu deva kusalaṃ         kacci deva anāmayaṃ
        kacci pitā arogo te      sivīnañca anāmayaṃ
        ko te balaṃ mahārāja       ko nu te rathamaṇḍalaṃ
        anassako arathako          dīghamaddhānamāgato
        kaccāmittehi pakato        anuppattosimaṃ disanti.
     Tattha disvāti dūratova passitvā. Cetapāmokkhāti cetarājāno.
Upāgamunti upasaṅkamiṃsu. Kusalanti ārogyaṃ. Anāmayanti
niddukkhabhāvaṃ. Ko te balanti kuhiṃ nu tava balanikāyo.
Rathamaṇḍalanti yenāsi alaṅkatarathena āgato so kuhinti pucchanti.
Anassakoti anassakoyeva. Arathakoti ayānako. Dīghamaddhānamāgatoti
dīghamaggaṃ āgatosi. Pakatoti abhibhūto upadduto.
     Atha nesaṃ saṭṭhīsahassānaṃ rājūnaṃ mahāsatto attano
āgatakāraṇaṃ kathento āha
        kusalañceva me sammā       atho sammā anāmayaṃ
        atho pitā arogo me      sivīnañca anāmayaṃ
        ahaṃ hi kuñjaraṃ dajjaṃ         īsādantaṃ uruḷhavaṃ
        khettaññuṃ sabbayuddhānaṃ       sabbasetaṃ gajuttamaṃ
        paṇḍukambalasañchannaṃ          pabhinnaṃ sattumaddanaṃ
        dantiṃ savālavījaniṃ           setaṃ kelāsasādisaṃ
        sasetacchantaṃ supattheyyaṃ      sāthabbanaṃ sahatthipaṃ
        aggayānaṃ rājavāhiṃ         brāhmaṇānaṃ adā dhanaṃ 1-
@Footnote: 1 adāsa-hantipi pāṭho
        Tasmiṃ me siviyo kuddhā      pitā cupahatomano
        avaruddhasi maṃ rājā         vaṅkaṃ gacchāmi pabbataṃ
        okāsaṃ sammā janātha       vane yattha vasemhaseti.
     Tattha tasmiṃ meti tasmiṃ kāraṇe mayhaṃ siviyo kuddhā.
Upahatomanoti upahatacitto kuddhova hutvā maṃ raṭṭhā pabbājesi.
Yatthāti yasmiṃ vane mayaṃ vaseyyāma tattha no vasanokāsaṃ jānāthāti
āha.
     Tato rājāno āhaṃsu
        svāgatante mahārāja       atho te adurāgataṃ
        issarosi anuppatto        yaṃ idhatthi pavedaya
        sākaṃ bhiṃsaṃ madhumaṃsaṃ           suddhasālinamodanaṃ
        paribhuñja mahārāja          pāhuno nosi āgatoti.
     Tattha paveyāti kathehi sabbaṃ paṭiyādetvā dassāma. Bhiṃsanti
bhiṃsamūlaṃ yaṃkiñci kandajātaṃ.
     Tato vessantaro āha
        paṭiggahitaṃ yaṃ dinnaṃ          sabbassa agghiyaṃ kataṃ
        avaruddhasi maṃ rājā         vaṅkaṃ gacchāmi pabbataṃ
        okāsaṃ sammā jānātha      vane yattha vasemhaseti.
     Tattha paṭiggahitanti sabbametaṃ tumhehi dinnaṃ mayā ca paṭiggahitameva
hotu. Sabbassa agghiyaṃ katanti sabbassa tumhehi mayhaṃ
agghiyaṃ nivedayaṃ kataṃ. Avaruddhasi maṃ rājāti rājā pana maṃ avaruddhasi
Raṭṭhā pabbājesi tasmā vaṅkatameva gamissāmi tasmiṃ me araññe
vasanaṭṭhānaṃ jānāthāti.
     Te rājāno āhaṃsu
        idheva tāva acchassu        cetaraṭṭhe rathesabha
        yāva cetā gamissanti       rañño santikayācituṃ
        nijjhāpetuṃ mahārājaṃ        sivīnaṃ raṭṭhavaḍḍhanaṃ
        taṃ taṃ cetā purakkhitvā      pītitā laddhapaccayā
        parivāretvāna gacchanti      evaṃ jānāhi khattiyāti.
     Tattha rañño santikayācitunti rañño santikaṃ yācanatthāya
gamissanti. Nijjhāpetunti tumhākaṃ niddosabhāvaṃ jānāpetuṃ.
Laddhapaccayāti laddhapatiṭṭhā. Gacchantīti gamissanti.
     Mahāsatto āha
        mā vo rucittha gamanaṃ        rañño santikayācituṃ
        nijjhāpetuṃ mahārājaṃ        rājā tattha na issaro
        accuggatā hi siviyo        balaggā negamā ca ye
        te padhaṃsetumicchanti         rājānaṃ mama kāraṇāti.
     Tattha tatthāti tasmiṃ mama niddosabhāvaṃ nijjhāpane rājāpi
anissaro. Accuggatāti atikuddhā. Balaggāti balakāyā
balanāyakā. Padhaṃsetunti rajjato nīharituṃ. Rājānanti rājānaṃpi.
     Te rājāno āhaṃsu
        sace esā pavattettha      raṭṭhasmiṃ raṭṭhavaḍḍhana
        Idheva rajjaṃ kārehi        cetehi parivārito
        iddhaṃ phitañcidaṃ raṭṭhaṃ         iddho janapado mahā
        matiṃ karohi tvaṃ deva        rajjassamanusāsitunti.
     Tattha sace esā pavattetthāti sace etasmiṃ raṭṭhe esā
pavatti. Rajjassamanusāsitunti rajjaṃ anusāsituṃ. Ayameva vā pāṭho.
     Tato vessantaro āha
        na me chando mati atthi      rajjassamanusāsituṃ
        pabbājitassa raṭṭhasmā       cetaputtā suṇātha me
        atuṭṭhā siviyo assu        balaggā negamā ca ye
        pabbājitassa raṭṭhasmā       cetā rajjebhisecayuṃ
        asammodiyaṃpi vo assa       accantaṃ mama kāraṇā
        sivīhi bhaṇḍanañcāpi          viggaho me na ruccati
        athassa bhaṇḍanaṃ ghoraṃ         sampahāro anappako
        ekassa kāraṇā mayhaṃ       hiṃseyya bahuko jano
        paṭiggahitaṃ yaṃ dinnaṃ          sabbassa agghiyaṃ kataṃ
        avaruddhasi maṃ rājā         vaṅkaṃ gacchāmi pabbataṃ
        okāsaṃ sammā jānātha      vane yattha vasemhaseti.
     Tattha cetā rajkhebhisecayunti cetaraṭṭhavāsino kira vessantaraṃ
rajje abhisecayunti tumhākaṃpi te atuṭṭhā assu. Asammodiyanti
asāmaggiyaṃ. Assāti bhaveyya bhavissatītyattho. Athassāti atha
mayhaṃ ekassa kāraṇā tumhākaṃ bhaṇḍanaṃ bhavissatīti.
     Evañca pana vatvā mahāsatto anekapariyāyena yācitopi
rajjaṃ na icchi. Athassa te cetarājāno mahantaṃ sakkāraṃ kariṃsu.
So antonagaraṃ pavisituṃ na icchati. Atha naṃ sālameva alaṅkaritvā
sāṇiyā parikkhepaṃ katvā mahāsayanaṃ paññāpetvā sabbe rājāno
ārakkhaṃ katvā parivārayiṃsu. So ekarattaṃ vasitvā tehi saṃgahitārakkho
sālāyaṃ sayitvā puna divase pātova nahātvā nānaggarasabhojanaṃ
bhuñjitvā tehi rājūhi parivuto sālāto nikkhami. Te
saṭṭhīsahassā khattiyā tena saddhiṃ paṇṇarasayojanamaggaṃ gantvā
vanadvāre ṭhatvā purato paṇṇarasayojanamaggaṃ ācikkhantā āhaṃsu
        taggha te mayamakkhāma        yathāpi kusalā tathā
        rājisī yattha sammanti        āhutaggī samāhitā
        esa selo mahārāja       pabbato gandhamādano
        yattha tvaṃ saha puttehi       saha bhariyāya cacchasi
        taṃ cetā anusāsiṃsu         assunettā rudammukhā
        ito gaccha mahārāja        ujuṃ yenuttarā mukho
        atha dakkhasi bhaddante        vipulaṃ nāma pabbataṃ
        nānādumagaṇākiṇṇaṃ          sītacchāyaṃ manoramaṃ
        tamatikkama bhaddante         atha dakkhasi āpakaṃ
        nadiṃ ketumatiṃ nāma          gambhīraṃ girigabbharaṃ
        puthulomamacchākiṇṇaṃ          supatitthaṃ mahodakaṃ
        tattha nahātvā pivitvā ca    assāsetvā saputtake
        Atha dakkhasi bhaddante        nigrodhaṃ madhuvipphalaṃ
        rammake sikhare jātaṃ        sītacchāyaṃ manoramaṃ
        atha dakkhasi bhaddante        nālikaṃ nāma pabbataṃ
        nānādijagaṇākiṇṇaṃ          selaṃ kiṃpurisāyutaṃ
        tassa uttarapubbena         mucalindo nāmaso saro
        puṇḍarīkehi sañchanno        setasogandhiyehi ca
        so vanaṃ meghasaṅkāsaṃ        dhuvaṃ haritasaddalaṃ
        sīhovāmisapekkhīva          vanasaṇḍaṃ vigāhiya
        puppharukkhehi sañchannaṃ        phalarukkhehi cūbhayaṃ
        tattha bindussarā vaggū       nānāvaṇṇā bahū dijā
        kūjantamupakūjanti            utusampupphite dume
        gantvā girividuggāni        nadīnaṃ pabhavāni ca
        so addasa pokkharaṇiṃ        karañjakakudhāyutaṃ
        puthulomamacchākiṇṇaṃ          supatitthaṃ mahodakaṃ
        samañca caturassañca          sādhuṃ appaṭigandhiyaṃ
        tassā uttarapubbena        paṇṇasālaṃ amāpaya
        paṇṇasālaṃ amāpetvā       uñchācariyāya īhathāti.
     Tattha rājisīti rājāno hutvā pabbajitā. Samāhitāti
ekaggacittā hutvā. Esāti dakkhiṇahatthaṃ ukhipitvā iminā pabbatapādena
gacchathāti ācikkhantā vadanti. Acchasīti vasissasi. Āpakanti āpagaṃ
udakavāhakaṃ nadiṃ. Girigabbharanti girīnaṃ kucchito pavattaṃ.
Madhuvipphalanti madhuraphalaṃ. Rammaketi rammaṇīye. Kiṃpurisāyutanti kiṃpurisehi
āyuttaṃ parikiṇṇaṃ. Setasogandhiyehi cāti nānappakārehi setuppalehi
ceva sogandhiyehi ca samannāgato. Sīhovāmisapekkhīvāti
āmisaṃ patthento sīho viya. Bindussarāti sampiṇḍitasarā.
Vaggūti madhurasarā. Kūjantamupakūjantīti paṭhamaṃ kūjamānaṃ pakkhiṃ
pacchā puna upakūjanti. Utusampupphite dumeti utusamaye pupphite
dume nilīyitvā kūjantaṃ upakūjanti. So addasāti so tvaṃ
passissasīti attho. Karañjakakudhāyutanti karañjarukkhehi ceva
kukudharukkhehi ca samparikiṇṇaṃ. Appaṭigandhiyanti paṭikūlagandhavirahitaṃ.
Madhurodakassa sampuṇṇaṃ nānappakārehi padumuppalādīhi sañchannaṃ.
Paṇṇasālaṃ amāpayāti paṇṇasālaṃ māpeyyāsi. Amāpetvāti
māpetvā. Uñchācariyāya īhathāti atha tumhe deva
uñchācariyāya yāpentā appamattā īhatha āraddhaviriyā hutvā
vihareyyāthāti attho.
     Evaṃ cetarājāno tassa paṇṇarasayojanamaggaṃ ācikkhitvā
taṃ uyyojetvā vessantarassa antarāyabhayassa vinodanatthaṃ mā koci
deva paccāmito okāsaṃ labheyyāti cintetvā ekaṃ byattaṃ susikkhitaṃ
cetaputtaṃ pakkosākepatvā tvaṃ gacchante ca āgacchante ca
parigaṇhāhīti vatvā vanadvāre ārakkhaṇatthāya ṭhapetvā sakanagaraṃ
paccāgamiṃsu. Vessantaropi saputtadāro gandhamādanaṃ patvā taṃ
divasaṃ tattha vasitvā tato uttarābhimukho vipulapabbatapādena gantvā
Ketumatīnadītīre nisīditvā vanacarakena dinnaṃ madhuramaṃsaṃ khāditvā tassa
suvaṇṇasūciṃ datvā tattha nahātvā paṭippassaddhadaratho nadiṃ uttaritvā
sānupabbatasikhare ṭhitassa nigrodhassa mūle thokaṃ nisīditvā
nigrodhaphalāni khāditvā uṭṭhāya gacchanto nālikaṃ nāma pabbataṃ patvā
taṃ pariharanto mucalinadasaraṃ gantvā saratīrena pubbuttarakaṇṇaṃ
patvā ekapadikamaggena vanaghaṭaṃ pavisitvā taṃ atikkamma giriduggānaṃ
nadīpabhavānaṃ purato caturassapokkharaṇiṃ sampāpuṇi.
     Tasmiṃ khaṇe sakkassa bhavanaṃ uṇhākāraṃ dassesi. Sakko
āvajjento taṃ kāraṇaṃ ñatvā mahāsatto himavantaṃ paviṭṭho tassa
vasanaṭṭhānaṃ laddhuṃ vaṭṭatīti cintetvā vissukammaṃ āmantetvā gaccha
tāta tvaṃ vaṅkatapabbatakucchimhi rammaṇīye ṭhāne assamapadaṃ māpetvā
ehīti vissukammaṃ pesesi. So sādhūti sampaṭicchitvā devalokato
otaritvā tattha gantvā dve paṇṇasālāyo dvicaṅkame
rattiṭṭhānadivāṭṭhānāni ca māpetvā caṅkamakoṭiyaṃ tesu tesu ṭhānesu
nānāpupphavicitte pupphagacche ca kadalīvanāni ca dassetvā sabbe
pabbajitaparikkhāre paṭiyādetvā ye keci pabbajitukāmā te ime
gaṇhantūti akkharāni likhitvā amanusse ca bheravasadde migapakkhino
ca paṭikkamāpetvā sakaṭṭhānameva gato. Mahāsattopi ekapadikamaggaṃ
disvā pabbajitānaṃ vasanaṭṭhānaṃ bhavissatīti sallakkhetvā maddiñca
putte ca assamapadadvāre ṭhapetvā sayaṃ assamapadaṃ pavisitvā
akkharāni oloketvā sakkena diṭṭhosmīti sakkadattiyabhāvaṃ
Ñatvā paṇṇasāladvāraṃ vivaritvā pavisitvā khaggañca dhanuñca apanetvā
sāṭake omuñcitvā rattavākacīraṃ nivāsetvā ajinacammaṃ
aṅse katvā jaṭāmaṇḍalaṃ bandhitvā isivesaṃ gahetvā kattaradaṇḍaṃ
ādāya paṇṇasālāto nikkhamitvā pabbajitasiriṃ samuṭṭhahanto aho
sukhaṃ paramaṃ sukhaṃ pabbajjā me adhigatāti udānaṃ udānetvā caṅkamaṃ
āruyha aparāparaṃ caṅkamitvā paccekabuddhasadisena upasamena puttadārānaṃ
santikaṃ agamāsi. Maddī devīpi olokentī sañjānitvā
mahāsattassa pādesu nipatitvā vanditvā roditvā teneva saddhiṃ
assamapadaṃ pavisitvā attano paṇṇasālaṃ gantvā rattavākacīraṃ
nivāsetvā ajinacammaṃ aṃse katvā jaṭāmaṇḍalaṃ bandhitvā isinīvesaṃ
gaṇhi. Te pacchā puttepi tāpasakumāre kariṃsu. Cattāropi
khattiyā vaṅkatapabbatakucchiyaṃ vasiṃsu. Atha maddī mahāsattaṃ varaṃ yāci
deva tumhe phalāphalatthāya araññaṃ agantvā putte gahetvā idheva
hotha ahaṃ phalāphalaṃ āharissāmīti. Tato paṭṭhāya sā araññato
phalāphalāni āharitvā tayo jane paṭijaggati. Bodhisattopi taṃ
varaṃ yāci bhadde maddi mayaṃ ito paṭṭhāya akāle mama santikaṃ
mā āgacchāhīti. Sā sādhūti sampaṭicchi. Mahāsattassa
mettānubhāvena samantā tiyojane ṭhāne sabbe tiracchānāpi
aññamaññaṃ mettacittaṃ paṭilabhiṃsu. Maddī devī pāto vuṭṭhāya pānīyaṃ
paribhojanīyaṃ upaṭṭhapetvā mukhodakaṃ āharitvā dantakaṭṭhaṃ datvā assamapadaṃ
Sammajjitvā dve putte pitu santike ṭhapetvā
pacchikhanittīaṅkusahatthā araññaṃ pavisitvā vanamūlaphalāphalāni ādāya pacchiṃ
pūretvā sāyaṇhasamaye araññato āgantvā paṇṇasālāyaṃ phalāphalāni
ṭhapetvā nahātvā putte nahāpesi. Atha cattāropi khattiyā
paṇṇasāladvāre nisīditvā phalāphalaṃ paribhuñjanti. Tato maddī
dve putte gahetvā attano paṇṇasālaṃ gacchati. Imināva niyāmena
te cattāro khattiyā vaṅkatapabbatakucchimhi sattamāse vasiṃsūti.
                    Vanappavesakaṇḍaṃ niṭṭhitaṃ
     tadā kāliṅgaraṭṭhe dunnaviṭṭhabrāhmaṇagāmavāsī jūjako nāma
brāhmaṇo bhikkhācariyāya kahāpaṇasataṃ labhitvā ekasmiṃ brāhmaṇakule
ṭhapetvā puna dhanaṃ pariyesanatthāya gato. Tasmiṃ cirāyante
brāhmaṇakulaṃ kahāpaṇe valañjetvā pacchā itarena āgantvā
codiyamānaṃ kahāpaṇe dātuṃ asakkontaṃ amittatāpanaṃ nāma dhītaraṃ tassa
adāsi. So taṃ ādāya kāliṅgaraṭṭhe dunnaviṭṭhabrāhmaṇagāmaṃ
gantvā vasi. Amittatāpanā sammā brāhmaṇaṃ paṭijaggi. Atha
aññe taruṇabrāhmaṇā tassā ācārasampattiṃ disvā ayaṃ
amittatāpanā mahallakabrāhmaṇaṃ sammā paṭijaggi tumhe amhesu kiṃ
pamajjathāti attano bhariyāyo tajjenti. Tā imaṃ amittatāpanaṃ
imamhā gāmā palāpessāmāti nadītitthādīsu sannipatitvā taṃ
paribhāsiṃsu.
     Tamatthaṃ pakāsento satthā āha
        Ahu vāsī kaliṅgesu         jūjako nāma brāhmaṇo
        tassāpi daharā bhariyā       nāmenāmittatāpanā
        tā naṃ tattha gatāvocuṃ       nadīudakahāriyā
        thiyo naṃ paribhāsiṃsu          samāgantvā kutūhalā
        amittā nūna te mātā      amittā nūna te pitā
        ye taṃ jiṇṇassa pādaṃsu       evaṃ dahariyaṃ satiṃ
        ahitaṃ vata te ñātī         manatyiṃsu rahogatā
        ye taṃ jiṇṇassa pādaṃsu       evaṃ dahariyaṃ satiṃ
        dukkaṭaṃ vata te ñātī        mantayiṃsu rahogatā
        ye taṃ jiṇṇassa pādaṃsu       evaṃ hadariyaṃ satiṃ
        pāpakaṃ vata te ñātī        mantayiṃsu rahogatā
        ye taṃ jiṇṇassa pādaṃsu       evaṃ hadariyaṃ satiṃ
        amanāpaṃ vata te ñātī       mantayiṃsu rahogatā
        ye taṃ jiṇṇassa pādaṃsu       evaṃ hadariyaṃ satiṃ
        amanāpavāsaṃ vasi           jiṇṇena patinā saha
        yā tvaṃ vasasi jiṇṇassa       matante jīvitā varaṃ
        na hi nūna tuyhaṃ kalyāṇī      pitā mātā ca sobhane
                    aññaṃ bhattāraṃ vindiṃsu
        ye taṃ jiṇṇassa pādaṃsu       evaṃ dahariyaṃ satiṃ
        duyiṭṭhante navamiyaṃ          akataṃ aggihuttakaṃ
        ye taṃ jiṇṇassa pādaṃsu       evaṃ dahariyaṃ satiṃ
        Samaṇe brāhmaṇe nūna       brāhmacariyaparāyane
        sā tvaṃ loke abhissasi      sīlavante bahussute
        yā tvaṃ vasasi jiṇṇassa       evaṃ dahariyaṃ satiṃ
        na dukkhaṃ ahinā daḍḍhaṃ        na dukkhaṃ sattiyā hataṃ
        tañca dukkhañca tippañca       yaṃ passe jiṇṇakaṃ patiṃ
        natthi khiḍḍā natthi rati       jiṇṇena patinā saha
        natthi allāpasallāpo       jaghitampi na sobhati
        yadā daharo daharā ca       mantayiṃsu rahogatā
        sabbe sokā vinassanti      yekeci hadayanissatā
        daharā tvaṃ rūpavatī          purisānaṃbhipatthitā
        gaccha ñātikule accha        kiṃ jiṇṇo ramayissatīti.
     Tattha ahūti ahosi. Vāsī kaliṅgesūti kāliṅgaraṭṭhe
dunnaviṭṭhabrāhṇagāmavāsī. Tā naṃ tattha gatāvocunti tā tattha gāme
itthiyo nadītitthe udakahārikā hutvā gatā naṃ avocuṃ. Thiyo naṃ
paribhāsiṃsūti tā itthiyo na aññaṃ kiñci avocuṃ atha kho naṃ
paribhāsiṃsu. Kutūhalāti kotuhalā jātā viya hutvā. Samāgantvāti
samantato parikkhipitvā. Dahariyanti dahariṃ taruṇiṃ sobhaggappattaṃ
samānaṃ. Jiṇṇassāti jarājiṇṇassa gehe. Duyiṭṭhante
navamiyanti tayā navamiyaṃ yāgaṃ duyiṭṭhaṃ bhavissati so te yāgapiṇḍo paṭhamaṃ
mahallakakākena gahito bhavissati duyiṭṭhā te navamiyātipi pāṭho.
Navamiyā tayā duyiṭṭhā bhavissatīti attho. Akataṃ aggihuttakanti
Aggijūhanaṃpi tayā akataṃ bhavissati. Abhissasīti samaṇabrāhmaṇe
samitapāpe vā bāhitapāpe vā akkosi. Tassa te pāpassa
idaṃ phalanti adhippāyenevamāhaṃsu. Jagghitaṃpi na sobhatīti khaṇḍadante
vivaritvā hasantassa mahallakassa hasitaṃpi na sobhati. Sabbe sokā
vinassantīti sabbe etesaṃ sokā vinassanti. Kiṃ jiṇaṇoti ayaṃ
jiṇaṇo taṃ pañcahi kāmaguṇehi kathaṃ ramayissatīti.
     Sā tāsaṃ santikā paribhāsaṃ labhitvā udakaghaṭaṃ ādāya rodamānā
gharaṃ gantvā kiṃ bhoti rodasīti brāhmaṇena puṭṭhā tassa ārocentī
imaṃ gāthamāha
        na te brāhmaṇa gacchāmi     nadiṃ udakahāriyā
        thiyo maṃ paribhāsiṃsu          tayā jiṇṇena brāhmaṇāti.
     Tassattho brāhmaṇa tayā jiṇṇena maṃ itthiyo paribhāsanti
tasmā ito paṭṭhāya tava udakahārikā hutvā nadiṃ na gamissāmīti.
     Jūjako āha
        mā me tvaṃ akarā kammaṃ     mā me udakamāhari
        ahaṃ udakamāhissaṃ           mā bhotī kuppitā ahūti.
     Tattha udakamāhissanti ahaṃ udakaṃ āharissāmīti.
     Brāhmaṇī āha
        nāhaṃ tamhi kule jātā      yaṃ tvaṃ udakamāhare
        evaṃ brāhmaṇa jānāhi      na te vacchāmihaṃ ghare
        sace me dāsaṃ dāsiṃ vā     nānayissasi brāhmaṇa
        Evaṃ brāhmaṇa jānāhi      na te vacchāmi santiketi.
     Tattha nāhaṃ tamhīti yamhi kule sāmike kammaṃ kārenti nāhaṃ
tattha jātā. Yaṃ tvanti tasmā yaṃ udakaṃ tvaṃ āharissasi na mayhaṃ
tena atthoti.
     Jūjako āha
        natthi me sippaṭṭhānaṃ vā     dhanadhaññaṃ vā brāhmaṇi
        kutohaṃ dāsaṃ dāsiṃ vā       ānayissāmi bhotiyā
        ahaṃ bhotiṃ upaṭṭhissaṃ         mā bhotī kuppitā ahūti.
     Sā devatāya viggahitā hutvā brāhmaṇaṃ āha
        ehi te ahamakkhissaṃ        yathā me vacanaṃ sutaṃ
        esa vessantaro rājā     vaṅke vasati pabbate
        taṃ tvaṃ gantvāna yācassu     dāsaṃ dāsiñca brāhmaṇa
        so te dassati yācito      dāsaṃ dāsiñca khattiyoti.
     Tattha ehi te ahamakkhissanti ahaṃ te ācikkhissāmi. Idaṃ
sā devatāviggahitā hutvā āha.
     Jūjako āha
        jiṇṇohamasmi dubbalo        dīgho caddhā suduggamo
        mā bhoti paridevasi         mā bhotī vimanā ahu
        ahaṃ bhotiṃ upaṭṭhissaṃ         mā bhotī kuppitā ahūti.
     Tattha jiṇṇohamasmīti bhadde ahaṃ jiṇṇo asmi kathaṃ
gamissāmīti.
     Brāhmaṇī āha
        yathā agantvā saṃgāmaṃ       ayuddhevassa parājito
        evameva tuvaṃ brahme       agantvāva parājito
        sace me dāsaṃ dāsiṃ vā     nānayissasi brāhmaṇa
        evaṃ brāhmaṇa jānāhi      na te vacchāmihaṃ ghare
        amanāpante karissāmi       tante dukkhaṃ bhavissati
        nakkhatte utupubbesu        yadā maṃ dakkhasilaṅkataṃ
        aññehi saddhiṃ rammamānaṃ      tante dukkhaṃ bhavissati
        adassanena mayhante        jiṇṇassa paridevato
        bhiyyo vaṅkā palitā ca      bahū hessanti brāhmaṇāti.
     Tattha amanāpanteti vessantarassa santikaṃ gantvā dāsaṃ vā
dāsiṃ vā anāharantassa tava aruccanakaṃ kammaṃ karissāmi. Nakkhatte
utupubbesūti nakkhattayogavasena vā channaṃ utūnaṃ tassa utussa
pubbavasena vā pavattesu chaṇesu.
     Taṃ sutvā brāhmaṇo bhīto ahosi.
     Tamatthaṃ pakāsento satthā āha
        tato so brāhmaṇo bhīto    brāhmaṇiyā vasānugo
        addito kāmarāgena        brāhmaṇiṃ etadabravi
        pātheyyaṃ me karohi tvaṃ     saṃkulo saṅguḷāni ca
        madhupiṇḍikā sukatāyo        sattubhattañca brāhmaṇi
        ānayissaṃ methunake         ubho dāsakumārake
        Te taṃ paricarissanti         rattindivamatanditāti.
     Tattha additoti upadduto pīḷito. Saṃkuloti tilapūve.
Saṅguḷāni cāti saṅguḷapūve ca. Sattubhattanti baddhasattu
abaddhasattuñceva pūṭabhattañca. Methunaketi jātigottakulappadesehi sadise.
Dāsakumāraketi tava dāsatthāya kumārake.
     Sā khippaṃ pātheyyaṃ paṭiyādetvā brāhmaṇassa ārocesi.
So gehe dubbalaṭṭhānaṃ thiraṃ katvā dvāraṃ paṭisaṃkharitvā araññā
dārūni āharitvā ghaṭena udakaṃ āharitvā gehe sabbabhājanāni pūretvā
tattheva tāpasavesaṃ samādayitvā bhadde ito paṭṭhāya vikāle mā
nikkhami yāva mamāgamanā appamattā hohīti taṃ ovaditvā upāhanaṃ
āruyha pātheyyapasibbakaṃ aṃse laggetvā amittatāpanaṃ padakkhiṇaṃ
katvā assupuṇaṇehi nettehi roditvā pakkāmi.
     Tamatthaṃ pakāsento satthā āha
        idaṃ katvā brahmabandhu       paṭimuñci upāhanaṃ
        tato so mantayitvāna       bhariyaṃ katvā padakkhiṇaṃ
        pakkāmi so ruṇṇamukho       brāhmaṇo sahitabbato
        sivīnaṃ nagaraṃ phitaṃ            dāsapariyesanañcaranti.
     Tattha ruṇṇamukhoti rudamukho. Sahitabbatoti samādinnavato.
Gahitatāpasavesoti attho. Caranti dāsadāsīpariyesanaṃ caranto sivīnaṃ
nagaraṃ ārabbha pakkāmi.
     So taṃ nagaraṃ gantvā sannipatitaṃ janaṃ disvā vessantaro
Rājā kuhinti pucchi.
     Tamatthaṃ pakāsento satthā āha
        so tattha gantvā avaca      ye tatthāsuṃ samāgatā
        kuhiṃ vessantaro rājā      kattha passemu khattiyaṃ
        so jano taṃ avacāsi        ye tatthāsuṃ samāgagā
        tumhehi brahme pakato      atidānena khattiyo
        pabbājito sakā raṭṭhā      vaṅke vasati pabbate
        tumhehi brahme pakato      atidānena khattiyo
        ādāya puttadārañca        vaṅke vasati pabbateti.
     Tattha pakatoti upadduto piḷito attano nagare vasituṃ alabhitvā
idāni vaṅkatapabbate vasatīti.
     Evaṃ tumhe amhākaṃ rājānaṃ nāsetvā punapi āgatā idha
tiṭṭhathāti te leḍḍudaṇḍādihatthā brāhmaṇaṃ anubandhiṃsu. So
devatāviggahito hutvā vaṅkatapabbatamaggameva gaṇhi.
     Tamatthaṃ pakāsento satthā āha
        so codito brāhmaṇiyā     brāhmaṇo kāmagiddhimā
        aghantaṃ paṭisevittha          vane bāḷamigākiṇṇe
                     khaggadīpinisevite.
        Ādāya veluvaṃ daṇḍaṃ        aggihuttaṃ kamaṇḍaluṃ
        so pāvisi brahāraññaṃ       yattha assosi kāmadaṃ
        taṃ paviṭṭhaṃ brahāraññaṃ        kokā naṃ parivārayuṃ
        Vikandi so vippanaṭṭho       dūre panthā apakkami
        tato so brāhmaṇo gantvā  bhogaluddho asaññato
        vaṅkassoharaṇenattho        sunakhehi parivārito
        rukkhasmiñca nisinno va       imā gāthā abhāsathāti.
     Tattha aghantanti taṃ mahājanena anubandhanadukkhañceva
vanapariyogāhaṇadukkhañca. Aggihuttanti aggijūhanakkaṭacchuṃ. Kokā naṃ
parivārayunti so hi araññaṃ pavisitvā vaṅkatapabbatagāmimaggaṃ ajānanto
maggamuḷho hutvā vicari. Atha naṃ ārakkhaṇatthāya nisinnassa
cetaputtassa sunakhā parivārayiṃsūti attho. Vikandi soti so ekaṃ
rukkhaṃ āruyha mahantena ravena kandi. Vippanaṭṭhoti vippanaṭṭhamaggo.
Dūre panthāti vaṅkatapabbatagāmipathato dūre apakkami
bhogaludadhoti bhogalābhe luddho. Asaññatoti dussīlo.
Vaṅkassoharaṇenatthoti vaṅkatapabbatassa gamanamagge vippanaṭṭho.
     So sunakhehi parivārito rukkhe nisinnova imā gā abhāsatha
        ko rājaputtaṃ nisabhaṃ         jayantamaparājitaṃ
        bhaye khemassa dātāraṃ       ko me vessantaraṃ vidū
        yo yācataṃ patiṭṭhāsi        bhūtānaṃ dharaṇīriva
        dharaṇūpamaṃ mahārājaṃ          ko me vessantaraṃ vidū
        yo yācataṃ gati āsi        vasantīnaṃ va sāgaro
        udadhūpamaṃ mahārājaṃ          ko me vessantaraṃ vidū
        kalyāṇatitthaṃ supivaṃ          sītūdakaṃ manoramaṃ
        Puṇḍarīkehi sañchannaṃ         yuttaṃ kiñjakkhareṇunā
        rahadūpamaṃ mahārājaṃ          ko me vessantaraṃ vidū
        assatthaṃva pathe jātaṃ        sītacchāyaṃ manoramaṃ
        santānaṃ visametānaṃ         kilantānaṃ paṭiggahaṃ
        tathūpamaṃ mahārājaṃ           ko me vessantaraṃ vidū
        nigrodhaṃva pathe jātaṃ        sītacchāyaṃ manoramaṃ
        santānaṃ visametānaṃ         kilantānaṃ paṭiggahaṃ
        tathūpamaṃ mahārājaṃ           ko me vessantaraṃ vidū
        ambaṃ viya pathe jātaṃ        sītacchāyaṃ manoramaṃ
        santānaṃ visametānaṃ         kilantānaṃ paṭiggahaṃ
        tathūpamaṃ mahārājaṃ           ko me vessantaraṃ vidū
        sālaṃ viya pathe jātaṃ        sītacchāyaṃ manoramaṃ
        santānaṃ visametānaṃ         kilantānaṃ paṭiggahaṃ
        tathūpamaṃ mahārājaṃ           ko me vessantaraṃ vidū
        dumaṃ viya pathe jātaṃ         sītacchāyaṃ manoramaṃ
        santānaṃ visametānaṃ         kilantānaṃ paṭiggahaṃ
        tathūpamaṃ mahārājaṃ           ko me vessantaraṃ vidū
        evañca me vilapato        paviṭṭhassa brahāvane
        ahaṃ jānanti yo vajjā      nandiṃ so janaye mamaṃ
        evañca me vilapato        paviṭṭhassa brahāvane
        ahaṃ jānanti yo vajjā      vessantaranivāsanaṃ
        Tāya so ekavācāya       pasave puññaṃ anappakanti.
     Tattha jayantanti maccheravijitaṃ. Ko me vessantaraṃ vidūti
ko mayhaṃ vessantaraṃ ācikkheyyāti vadati. Patiṭṭhāsīti patiṭṭhā
āsi. Santānanti pariyantānaṃ. Kilantānanti maggakilantānaṃ.
Paṭiggahanti paṭiggāhakaṃ patiṭṭhābhūtaṃ. Ahaṃ jānanti yo vajjāti
ahaṃ vessantarassa vasanaṭṭhānaṃ jānāmīti yo evaṃ vadeyyāti attho.
     Tassa taṃ paridevanasaddaṃ ārakkhaṇatthāya ṭhapito cetaputto
migaludadako hutvā araññe vicaranto sutvā ayaṃ brāhmaṇo
vessantarassatthāya paridevati na kho panesa dhammatāya āgato
maddiṃ vā dārake vā yācissati idheva naṃ māressāmīti tassaṃ santikaṃ
gantvā brāhmaṇa na te jīvitaṃ dassāmīti dhanuṃ āropetvā
ākaḍḍhitvā tajjesi.
     Tamatthaṃ pakāsento satthā āha
        tassa ceto paṭissosi       araññe luddako caro
        tumhehi brahma pakato       atidāne khattiyo
        pabbājito sakā raṭṭhā      vaṅke vasati pabbate
        tumhahi brahme pakato       atidānena khattiyo
        ādāya puttadārañca        vaṅke vasati pabbate
        akiccakārī dummedho        raṭṭhā vivanamāgato
        rājaputtaṃ gavesanto        bako macchamivodake
        tassa tyāhaṃ na dassāmi      jīvitaṃ idha brāhmaṇa
        Ayaṃ hi te mayā nunno      saro pāssati lohitaṃ
        siro te vajjhayitvāna       hadayaṃ chetvā sabandhanaṃ
        panthasakuṇaṃ yajissāmi         tuyhaṃ maṃsena brāhmaṇa
        tuyhaṃ maṃsena medena        matthaluṅgena brāhmaṇa
        āhutiṃ paggahessāmi        chetvāna hadayaṃ tava
        taṃ me suyiṭṭhaṃ suhutaṃ         tuyhaṃ maṅsena brāhmaṇa
        na ca tvaṃ rājaputtassa       bhariyaṃ putte ca nessasīti.
     Tattha akiccakārīti tvaṃ akiccakārako. Dummedhoti
nippañño. Raṭṭhā vivanamāgatoti raṭṭhato mahāaraññaṃ āgato.
Saro pāssatīti ayaṃ saro tava lohitaṃ pivissati. Vajjhayitvānāti
taṃ māretvā rukkhā patitassa te sīsaṃ tālaphalaṃ viya luñcitvā
sabandhanaṃ hadayamaṃsaṃ chinditvā panthadevatāya panthasakuṇaṃ nāma
yajissāmi. Na ca tavanti evaṃ sante tvaṃ rājaputtassa bhariyaṃ vā
putte vā na nessasīti.
     So tassa vacanaṃ sutvā maraṇabhayatajjito musāvādaṃ kathento āha
        avajjho brāhmaṇo dūto     cetaputta suṇohi me
        tasmā dūtaṃ na hananti        esa dhammo sanantano
        nijjhattā siviyo sabbe      pitā naṃ daṭṭhumicchati
        mātā ca dubbalā tassa      acirā cakkhūni jīyare
        tesāhaṃ pahito dūto        cetaputta suṇohi me
        rājaputtaṃ nayissāmi         yadi jānāsi saṃsa meti.
     Tattha nijjhattāti saññattā. Acirā cakkhūni khīyareti niccaṃ
rodanena nacirasseva cakkhūni jīyissanti.
     Tadā cetaputto idāni vessantaraṃ kira ānetuṃ āgacchatīti
somanassappatto hutvā sunakhe bandhitvā ekamante ṭhapetvā
brāhmaṇaṃ otāretvā sākhāsanthare nisīdāpetvā bhojanaṃ datvā
paṭisanthāraṃ karonto imaṃ gāthamāha
        piyassa me piyo dūto       puṇṇapattaṃ dadāmi te
        idañca madhuno tumbaṃ         migasatthiñca brāhmaṇa
        tañca te desamakkhissaṃ       yattha sammati kāmadoti.
     Tattha piyassa meti mama piyassa vessantarassa tvaṃ piyo dūto
tava ajjhāsayapūraṇatthaṃ puṇṇapattaṃ demīti.
                    Jūjakapabbaṃ niṭṭhitaṃ
     evaṃ cetaputto brāhmaṇaṃ bhojetvā pātheyyassatthāya tassa
madhuno tumbañceva pakkamigasatthiñca datvā magge ṭhapetvā dakkhiṇahatthaṃ
ukkhipitvā mahāsattassa vasanokāsaṃ ācikkhanto āha
        esaselo mahābrahme      pabbato gandhamādano
        yattha vessantaro rājā     sahaputtehi sammati
        dhārento brāhmaṇavaṇṇaṃ     āsadañca masañjaṭaṃ
        cammavāsī chamā seti        jātavedaṃ namassati
        ete nīlā padissanti       nānāphaladharā dumā
        uggatā abbhakūṭāva         nīlā añjanapabbatā
        Dhavassakaṇṇā khadirā         sālā phandanamāluvā
        sampavedhenti vātena       sakiṃ pītāva māṇavā
        upari dumapariyāyesu         saṅgītiyova suyyare
        najjuhā kokilā saṃghā       sampatanti dumā dumaṃ
        avhayanteva gacchantaṃ        sākhāpattasamīritā
        ramayanteva āgantuṃ         modayanti nivāsanaṃ
        yattha vessantaro rājā     saha puttehi sammati
        dhārento brāhmaṇavaṇṇaṃ     āsadañca masañjaṭaṃ
        cammavāsī chamā seti        jātavedaṃ namassatīti.
     Tattha gandhamādanoti esa gandhamādanapabbato etassa pādena
uttarābhimukho gacchanto yattha sakkadattiye assame vessantaro
rājā saha puttadārehi vasati taṃ passissasīti attho. Brāhmaṇavaṇṇanti
seṭṭhapabbajitavesaṃ. Āsadañca masañjaṭanti ākaḍḍhitvā
phalāphalaṃ gahaṇatthaṃ aṅkusañca aggijuhanañca masañca jaṭañca dhārento.
Cammavāsīti ajinacammadharo. Chamā setīti paṭhaviyaṃ paṇṇasanthare
sayati. Dhavassakaṇṇā khadirāti dhavā ca assakaṇṇā ca
khadirā ca. Sakiṃ pītāva māṇavāti ekavārameva pītā
majjapānasoṇḍā viyaṃ. Upari dumapariyāyesūti rukkhasākhāsu. Saṅgītiyova
suyyreti nānāsakuṇānaṃ vasantānaṃ saddā dibbasaṅgīti viya suyyanti.
Najjuhāti najjuhasakuṇā. Sampatantīti vikūjantā vicaranti.
Sākhā pattasamīritāti sākhānaṃ pattehi saṃghaṭṭitā hutvā vikūjantā
Sakuṇā vātena samīritapattā sākhā yeva vā. Āgantunti
apagantukajanaṃ. Yatthāti yasmiṃ assamapade vessantaro vasati tvaṃ
tattha gantvā imaṃ assamapadasampattiṃ passissasīti.
     Tato uttariṃpi assamapadaṃ vaṇṇento āha
        ambā kapitthā panasā       sālā jambū vibhedakā
        harītakī āmalakā           assatthā badarāni ca
        cārutimbarukkhā cettha       nigrodhā ca kapitthanā
        madhumadhukā thevanti          nīce pakkā cudumbarā
        pārevatā bhaveyyā ca      muddikā ca madhutthikā
        madhuṃ anelakaṃ tattha          sakamādāya bhuñjare
        aññettha pupphitā ambā     aññe tiṭṭhanti dovilā
        aññe āmā ca pakkā ca    bheṅgavaṇṇā tadūbhayaṃ
        athettha heṭṭhā puriso      ambapakkāni gaṇhati
        āmāni ceva pakkāni       vaṇṇagandharasuttamā
        ateva me acchariyaṃ         hiṅkāro paṭibhāti maṃ
        devānamiva āvāso        sobhati nandanūpamo
        vibhedikā nāḷikerā        khajjurīnaṃ brahāvane
        mālāva ganthitā ṭhanti       dhajaggāneva dissare
        nānāvaṇṇehi pupphehi       nabhaṃ tārā citāmiva
        kuṭajī kuṭṭhatagarā           pāṭaliyo ca pupphitā
        punnāgā giripunnāgā       koviḷārā ca pupphitā
        Uddhālakā somarukkhā       agarubhalliyā bahū
        puttajīvā ca kukkuṭā        asanā cettha pupphitā
        kuṭajā salaḷā nīpā         kosambalabujā dhavā
        sālā ca pupphitā tattha      palālakhalasannibhā
        tassāvidūre pokkharaṇī       bhūmibhāge sanorame
        padumuppalasañchannā          devānamiva nandane
        athettha puppharasamattā       kokilā mañjubhāṇikā
        abhippanādenti taṃ vanaṃ       utusampupphite dume
        bhassanti makarandehi         pokkhare pokkharemadhū
        athettha vātā vāyanti      dakkhiṇā atha pacchimā
        padumakiñjakkhareṇūhi          okiṇṇo hoti assamo
        thūlā siṃghāṭakā cettha       sasādiyā pasādiyā
        macchakacchapabyāvidhā         bahū cettha mūpayānakā
        madhuṃ bhiṃsehi savati           khīraṃ sappi muḷālibhi
        surabhi taṃ vanaṃ vāyati         nānāgandhasamīritaṃ
        sammoditeva gandhehi        pupphasākhāhi taṃ vanaṃ
        bhamarā pupphagandhena         samantāmabhināditā
        athettha sakuṇā santi        nānāvaṇṇā bahū dijā
        modanti saha bhariyāhi        aññamaññaṃ pakūjino
        nandikā jīvaputtā ca        jīvaputtā piyā cano
        piyā puttā piyā nandā     dijā pokkharaṇīgharā
        Mālāva ganthitā ṭhanti       dhajaggāneva dissare
        nānāvaṇṇehi pupphehi       kusaleheva gandhikā
        yattha vessantaro rājā     saha puttehi sammati
        dhārento brāhmaṇavaṇṇaṃ     āsadañca masañjaṭaṃ
        cammavāsī chamā seti        jātavedaṃ namassatīti.
     Tattha cārutimbarukkhāti suvaṇṇatimbarukkhā. Madhumadhukāti madhurasā
madhukā. Thevantīti virocanti. Madhutthikāti madhu viya
paggharantiyo madhuratāya vā madhusadisā. Pārevatāti cārudantā
rukkhā. Bhaveyyāti dīghaphalā kadaliyo. Sakamādāyāti taṃ sayameva
gahetvā bhuñjanti. Dovilāti patitapupphadalapattā sañjāyamānaphalā.
Bheṅgavaṇṇā tadūyanti te ubhopi ambā āmā ca pakkā ca
maṇḍūkapiṭaṭhivaṇṇāyeva. Athettha heṭṭhā purisoti athettha assame
tesaṃ ambānaṃ heṭṭhā ṭhitako va puriso ambaphalāni gaṇhati
ārohanakiccaṃ natthi. Vaṇṇagandharasuttamāti etehi vaṇṇādīhi uttamāni.
Ateva me acchariyanti ativiya me acchariyaṃ. Hiṅkāroti hiṃhinti
karaṇaṃ. Vibhedikāti tālā. Mālāva ganthitāti supupphitarukkhānaṃ
upari ganthitā mālā viya pupphāni tiṭṭhanti. Dhajaggāneva dissareti
tāni rukkhāni alaṅkatadhajaggāni viya dissanti. Kuṭajī kuṭṭhatagarāti
kuṭajīnāmekā rukkhajāti kuṭṭhagacchā ca tagaragacchā ca. Giripunnā
gāti mahāpunnāgā. Koviḷārāti koviḷārarukkhā. Uddhālakāti
pītapupphavaṇṇā rājarukkhā nāma. Bhalliyāti bhallirukkhā nāma.
Labujāti labujā rukkhā nāma. Puttajīvāti mahānigrodharukkhā.
Palālakhalasannibhāti tesaṃ heṭṭhā paggharitapupphapuñjā palālakhalasadisāti
vadati. Pokkharaṇīti caturassapokkharaṇī. Nandaneti nandanavane
nandanapokkharaṇī viya. Puppharasamattāti puppharasena mattā
luḷitā. Makarandehīti kiñjakkharehi. Pokkhare pokkhareti
paduminipaṇṇe tesaṃ hi kiñjakkharato reṇu bhassitvā pokkharamadhu nāma
hoti. Dakkhiṇā atha pacchimāti ettāvatā sabbā disā vidisā
vātā dassitā honti. Thūlā siṃghāṭakāti mahantā siṃghāṭakā.
Sasādiyāti ṭhitā sayañjātasālī khuddakasālī sukkasālītipi vuccanti.
Pasādiyāti teyeva bhūmiyaṃ patitā. Byāvidhāti pasanne udake
saṇḍasaṇḍacārino byāvidhā paṭipāṭiyā gacchantā dissanti.
Mūpayānakāti kakkaṭakā. Madhuṃ bhiṃsehīti bhiṃsakoṭiyā bhinnāya paggharaṇaraso
madhusadiso hoti. Khīraṃ sappi mūḷālibhīti mūḷālehi paggharaṇaraso
khīramissakanavanītasappi viya hoti. Sammoditevāti sampattajanaṃ modayati
viya. Samantāmabhināditāti samantā abhinādentā vicaranti.
Nandikāti ādīni tesaṃ nāmāni. Tesu hi paṭhamā sāmi vessantara
imasmiṃ vane vasanto nandāti vadanti. Dutiyā tvañca sukhena jīva
puttā ca teti vadanti. Tatiyā tvañca jīva piyā puttā ca
teti vadanti. Catutthā tvañca nanda piyā puttā ca teti
vadanti. Tena tesaṃ etāneva nāmāni ahesuṃ. Pokkharaṇīgharāti
pokkharaṇiyaṃ nivāsino.
     Evaṃ cetaputtena vessantarassa vasanaṭṭhāne akkhāte jūjakopi
tusitvā paṭisanthāraṃ karonto imaṃ gāthamāha
        idañca me sattubhattaṃ        madhunā paṭisaṃyutaṃ
        madhupiṇḍikā ca sukatāyo      sattubhattaṃ dadāmi teti.
     Tattha sattubhattanti pakkamadhusannibhaṃ sattusaṃkhātaṃ bhattaṃ. Idaṃ
vuttaṃ hoti idaṃ mama atthi taṃ te dammi gaṇhāhi nanti.
     Taṃ sutvā cetaputto āha
        tuyheva sambalaṃ hotu        nāhaṃ icchāmi sambalaṃ
        itopi brahme gaṇhāhi      gaccha brahme yathāsukhaṃ
        ayaṃ ekapadī eti          ujuṃ gacchati assamaṃ
        isipi uccuto tattha         paṅkadanto rajassiro
        dhārento brāhmaṇavaṇṇaṃ     āsadañca masañjaṭaṃ
        cammavāsī chamā seti        jātavedaṃ namassati
        taṃ tvaṃ gantvāna pucchassu     so te maggaṃ pavakkhatīti.
     Tattha sambalanti pātheyyaṃ. Etīti yo ekapadikamaggo
amhākaṃ abhimukho eti esa assamapadaṃ ujuṃ gacchati. Accutoti
evaṃ nāmako eko isi tattha vasati.
        Idaṃ sutvā brahmabandhu       cetaṃ katvā padakkhiṇaṃ
        udaggacitto pakkāmi        yenāsi accuto isīti.
     Tattha yenāsīti yasmiṃ ṭhāne accuto isi ahosi tattha
gatoti.
                    Culavanavaṇṇanā niṭṭhitā
        Gacchanto so bhāradvājo    addasa accutaṃ isiṃ
        disvāna taṃ bhāradvājo      sammodi isinā saha
        kacci nu bhoto kusalaṃ        kacci bhoto anāmayaṃ
        kacci uñchena yāpetha       kacci mūlaphalā bāhū
        kacci ḍaṃsā ca makasā        appameva siriṃsapā
        vane bāḷamigākiṇṇe        kacci hiṃsā na vijjatīti.
     Tattha bhāradvājoti jūjako. Appamevāti appāyeva. Hiṃsāti
tesaṃ vasena tumhākaṃ vihiṃsā.
     Tāpaso āha
        kusalañceva me brahme      atho brahme anāmayaṃ
        atho uñchena yāpemi       atho mūlaphalā bāhū
        atho ḍaṃsā ca makasā        appameva siriṃsapā
        vane bāḷamigākiṇṇe        hiṃsā mayhaṃ na vijjati
        bahūni vassapūgāni           assame sammato mama
        nābhijānāmi uppannaṃ        ābādhaṃ amanoramaṃ
        svāgatante mahābrahme     atho te adurāgataṃ
        anto pavisa bhaddante       pāde pakkhālayassu te
        tiṇḍukāni piyālāni         madhuke kāsamāriyo
        phalāni khuddakappāni         bhuñja brahme varaṃ varaṃ
        idaṃpi pānīyaṃ sītaṃ           ābhataṃ girigabbharā
        tato piva mahābrahme       sace tvaṃ abhikaṅkhasīti.
     Jūjako āha
        paṭiggahitaṃ yaṃ dinnaṃ          sabbassa agghiyaṃ kataṃ
        sañjayassa sakaṃ puttaṃ         sivīhi vippavāsitaṃ
        tamahaṃ dassanamāgato         yadi jānāsi saṃsa meti.
     Tattha tamahaṃ dassanamāgatoti taṃ ahaṃ dassanāya āgato.
     Tāpaso āha
        na bhavaṃ eti puññatthaṃ        sivirājassa dassanaṃ
        maññe bhavaṃ patthayati         rañño bhariyaṃ patibbataṃ
        maññe kaṇhājinaṃ dāsiṃ       jāliṃ dāsañca icchasi
        atha vā tayo mātāputte    araññā netumāgato
        na tassa bhogā vijjanti      dhanadhaññañca brāhmaṇāti.
     Tattha na tassa bhogā vijjantīti bho brāhmaṇa tassa vessantarassa
araññe viharantassa neva bhogā vijjanti dhanadhaññañca na
vijjati duggato hutvā vasati tassa santikaṃ gantvā kiṃ karissasīti.
     Taṃ sutvā jūjako āha
        akuddharūpāhaṃ bhoto         nāhaṃ yācitumāgato
        sāhu dassanamariyānaṃ         sannivāso sadā sukho
        adiṭṭhapubbo sivirājā       sivīhi vippavāsito
        tamahaṃ dassanamāgato         yadi jānāsi saṃsa meti.
     Tattha jānāsi saṃsa meti idaṃ vuttaṃ hoti ahaṃ bhoto akuddharūpo
asmi ettāvatā ahaṃ pana na kiñci vassantaraṃ yācituṃ āgato
Apica ariyānaṃ dassanaṃ sādhu sannivāso ca tehi saddhiṃ sukho. Ahaṃ
tassa ācariyabrāhmaṇo mayā ca kho yato sivīhi vippavāsito
tato paṭṭhāya adiṭṭhapubbo tenāhaṃ taṃ dassanāya āgato yadi tassa
vasanaṭṭhānaṃ janāsi saṃsa meti.
     So tassa vacanaṃ sutvā saddahitvā hotu sve taṃ dassissāmi
te ajja tāva idheva vasāhīti taṃ phalāphalehi santappetvā puna
divase maggaṃ dassento dakkhiṇahatthaṃ pasāretvā āha
        esa selo mahābrahme     pabbato gandhamādano
        yattha vessantaro rājā     saha puttehi sammati
        dhārento brāhmaṇavaṇṇaṃ     āsadañca masañjataṃ
        cammavāsī chamā seti        jātavedaṃ na massati
        ete nīlā padissanti       nānāphaladharā dumā
        uggatā abbhakūṭāva         nīlā añjanapabbatā
        dhavassakaṇṇā khadirā         sālā phandanamāluvā
        sampavedhenti vātena       sakiṃ pītāva māṇavā
        upari dumapariyāyesu         saṅgītiyova suyyare
        najjūhā kokilā saṃghā       sampatanti dumādumaṃ
        avhayanteva gacchantaṃ        sākhā pattasamīritā
        ramayanteva āgantuṃ         modayanti nivāsanaṃ
        yattha vessantaro rājā     saha puttehi sammati
        dhārento brāhmavaṇṇaṃ      āsadañca masañjaṭaṃ
        Cammavāsī chamā seti        jātavedaṃ namassati
        kirerimālā vigatā         bhūmibhāge manorame
        saddalā haritā bhūmi         na tatthuddhaṃsate rajo
        mayuragīvasaṃkāsā            tūlaphassasamūpamā
        tiṇāni nātivattanti         samantā caturaṅgulā
        ambā jambū kapiṭṭhā ca      nīce pakkā cudumbarā
        paribhogehi rukkhehi         vanantaṃ rativaḍḍhanaṃ
        veḷuriyavaṇṇasannibhaṃ          macchagumbanisevitaṃ
        suci sugandhaṃ salilaṃ           āpo tatthapi sandati
        tassāvidūre pokkharaṇī       bhūmibhāge manorame
        padumuppalasañchannā          devānamiva nandane
        tīṇi uppalajātāni          tasmiṃ sarasi brāhmaṇa
        vicitranīlānekāni          setāni lohitakāni cāti.
     Tassattho heṭṭhā vuttasadisova. Karerimālā vigatāti kareripupphehi
vigatā. Saddalā haritāti dhuvasaddalena haritā bhūmi.
Na tatthuddhaṃ sate rajoti tasmiṃ ṭhāne appamattopi rajo na
uddhaṃsati. Tūlaphassasamūpamāti mudusamphassatāya tūlaphassasadisā. Tiṇāni
nātivattantīti tāni tassā bhūmiyā mayuragīvavaṇṇāni tiṇāni
samantato caturaṅgulappamāṇāneva pavattanti tato pana uttariṃ na
vaḍḍhanti. Ambā jambū kapiṭṭhā cāti ambā ca jambū ca kapiṭṭhā
ca. Paribhogehīti nānāvidhehi pupphupagaphalupagehi paribhokharukkhehi.
Sandatīti tasmiṃ vanasaṇḍe pabbatato otarantaṃ udakaṃ sandati
pavattatīti attho. Vicitranīlākāni setāni lohitakāni cāti
ekāni nīlāni ekāni setāni ekāni holitakāni cāti imehi
tīhi uppalajātehi taṃ saraṃ vicittasusajjitaṃ pupphacaṅkoṭakaṃ viya
sobhatīti dasseti.
     Evaṃ caturassapokkharaṇiṃ vaṇṇetvā puna mucalindasaraṃ vaṇṇento āha
        khomāva tattha padumā        setasogandhiyehi ca
        kalambakehi sañchanno        mucalindo nāma so saro
        athettha padumā phullā       apariyantāva dissare
        gimhā hemantakā phullā     jaṇṇutagghā upattharā
        surabhī sampavāyanti          vicitrā pupphasaṇṭhitā
        bhamarā pupphagandhena         samantāmabhināditāti.
     Tattha khomāvāti khomamayā viya paṇḍarā. Setasogandhiyehi
cāti setuppalehi ca sogandhiyehi ca kalambakehi ca so saro
sañchanno. Apariyantāva dissareti aparimāṇā viya dissanti.
Gimhā hemantakāti gimhe ca hemante ca supupaphitā padumā.
Jaṇṇutagghā upattharāti jaṇṇuppamāṇe udake upattharā phullā
honti saṇṭhitā viya khāyanti. Vicitrā pupphasanṭhitānīti vicitrā
hutvā pupphehi saṇṭhitā sadā surabhī sampavāyanti.
        Athettha udakantasmiṃ         rukkhā tiṭṭhanti brāhmaṇa
        Kadambā pāṭalī phullā       koviḷārā ca pupphitā
        aṅkorā kaccikārā ca      pārijaññā ca pupphitā
        vāraṇā vuyhanā rukkhā      mucalindamubhato saraṃ
        sirīsā setapārisā         sādhu vāyanti padmakā
        niggaṇḍī saraniggaṇḍī         asanā cettha pupphitā
        paṅkurā bahulā selā       sobhañjanā ca pupphitā
        ketakā kaṇikārā ca        karavirā ca pupphitā
        ajjunā ajjukaṇṇā ca       mahānāmā ca pupphitā
        sampupphitaggā tiṭṭhanti       pajjalanteva kiṃsukā
        setapaṇṇi sattapaṇṇā        kadaliyo kusumbharā
        dhanutakkārīpupphahi           sīsapāvāraṇāhi ca
        acchipā sibalīrukkhā         sallakiyo ca pupphitā
        setagerūtagarikā           maṃsikoṭṭhakulāvarā
        daharā rukkhā vuḍḍhā ca      akuṭilā cettha pupphitā
        assamaṃ ubhato ṭhanti         agyāgāraṃ samantatoti.
     Tattha tiṭṭhantīti saraṃ parikkhipitvā tiṭṭhanti. Kadambāti
kadambarukkhā ceva. Kaccikārā cāti evaṃ nāmakā hutvā rukkhā.
Pārijaññāti rattakamālā. Vāraṇāvuyhanāti nāgarukkhā.
Mucalindamubhatoti muccalindassa ubhayapassesu. Setapārisāti
setagaccharukkhā. Te kira setakkhandhā mahāpaṇṇā kaṇikārasadisapupphā
honti. Niggaṇḍī saraniggaṇḍīti pakatiniggaṇḍī ceva
Kāḷaniggaṇḍī ca. Paṅkurāti paṇḍararukkhā. Kusumbharāti ekā gacchā.
Dhanutakkārīpupphehīti dhanūnañca takkārīnañca pupphehi upasobhitā.
Sīsapāvāraṇāhi cāti sīsapehi ca vāraṇehi ca upasobhitā.
Acchipāti ādayopi rukkhāyeva. Setagerūtagarikāti setagerū ca tagarā
ca. Maṃsikoṭṭhakulāvarāti maṃsigacchā ca koṭṭhagacchā ca kulāvarā
ca. Akuṭilāti ujukā. Agyāgāraṃ samantatoti agyāgāraṃ
parikkhipitvā ṭhitāti attho
        athettha udakantasmiṃ         bahū jātā phaṇijjakā
        muggatiyo karatiyo          sevālaṃ sīsakaṃ bahu
        uddhāpavattaṃ ullulitaṃ        makkhikā hiṅgujālikā
        dāsimakañcako cettha        bahū nīce kalambakā
        elambarukkhāhi sañchannā     rukkhā tiṭṭhanti brāhmaṇa
        sattāhaṃ dhāriyamānānaṃ       gandho tesaṃ na chijjati
        ubhato sarañca mucalindaṃ       vappā tiṭṭhanti bhāgaso
        indavarehi sañsannaṃ         vanantamupasobhitaṃ
        aḍḍhamāsaṃ dhāriyamānānaṃ      gandho tesaṃ na chijjati
        nīlapupphisetavārī           pupphitā girikaṇṇikā
        kalerukkhehi sañchannaṃ        vanantaṃ tulasīhi ca
        sammoditeva gandhena        pupphasākhāhi taṃ vanaṃ
        bhamarā pupphagandhena         samantāmabhināditā
        tīṇi kakkārujātāni         tasmiṃ sarasi brāhmaṇa
        Kumbhamattānicekāni         muramattāni vā ubhoti.
     Tattha phaṇijjakāti bhūtatiṇakā. Muggatiyoti ekā
muggajāti. Karatiyoti rājamāso. Sevālaṃ sīsakanti imepi
gacchāyeva. Api ca sīsakāti rattacandanaṃ vuttaṃ. Uddhāpavattaṃ
ullulitanti taṃ udakaṃ tīramariyādabandhaṃ vātāhataṃ ullulitaṃ hutvā
tiṭṭhati. Makkhikā hiṅgujālikāti hiṅgujālasaṅkhāte vikasitapupphagacche
pañca vaṇṇā madhumakkhikā madhussarena viravantiyo tattha vicarantīti
attho dāsimakañcako cetthāti imāpi dve rukkhajātiyo ettha.
Nīce kalambakāti nīce kalambakā. Elambakarukkhasañchannāti evaṃ
nāmikāya valliyā sañchannā. Tesanti tesaṃ tassā valliyā
pupphānaṃ sabbesaṃpi etesaṃ dāsimakādīnaṃ pupphānaṃ sattāhaṃ gandho
na chijjati. Evaṃ sugandhasampannāni pupphāni rajatapattasadisā
vālukapuṇṇā bhūmibhāgā. Gandho tesanti tesaṃ indavarapupphādīnaṃ
gandho aḍḍhamāsaṃ na chijjati. Nīlapupphīti ādikā pupphavalliyo.
Tulasīhi cāti tulasīgacchehi ca kakkārujātānīti tīṇi valliphalāni.
Tattha ekissā valliyā phalāni mahāghaṭamattāni dvinnaṃ mudiṅgamattāni.
Tena vuttaṃ. Mūramattāni vā ubhoti
        athettha sāsapo bahuko      nādiyo haritāyuto
        asītālāva tiṭṭhanti         chejjā indavarā bahū
        apphoṭā suriyavallī ca       kāḷiyā madhugandhiyā
        asokā mudayantī ca         vallibho khuddapupphiyo
        Koraṇḍakā anojā ca       pupphitā nāgamallikā
        rukkhamāruyha tiṭṭhanti        phullā kiṃsukavalliyo
        kateruhā pavāsenti        yodhikā madhugandhiyā
        niliyā sumanā bhaṇḍī         sobhati padumuttaro
        pāṭalisamuddakappāsī          kaṇikārā ca pupphitā
        hemajalāva dissanti         rucirā aggisikhūpamā
        yāni tāni ca pupphāni       thalajānūdakāni ca
        sabbāni tattha dissanti       evaṃ rammo mahodadhīti.
     Tattha sāsapoti siddhatthako. Bahukoti bahu. Nādiyo
haritāyutoti haritena āyutto nādiyo imā dvepi lasunajātiyo
sopi lasuno tattha bahukoti attho. Asītālāva tiṭṭhantīti asīti
evaṃ nāmakā rukkhā siniddhāya bhūmiyā upaṭṭhitā tālā viya
tiṭṭhanti. Chejjā indavarā bahūti udakapariyante bahū suvaṇṇaindavarā
muṭṭhinā chinditabbā hutvā ṭhitāti attho. Apphoṭāti
apphoṭavallī. Vallibho khuddapupphiyoti vallibho ca khuddapupphiyo
ca. Nāgamallikāti nāgā ca mallikā ca. Kiṃsukavalliyoti
sugandhamattā vallījāti. Kateruhā pavāsentīti ime ca dve
pupphagacchā. Madhugandhiyāti madhusamānagandhā. Niliyā sumanā bhaṇḍīti
vallīsumanā ca pakatisumanā ca bhaṇḍī ca. Padumuttaroti eko rukkho.
Kaṇikārā cāti vallikaṇikārāpi rukkhakaṇikārāpi. Hemajālāvāti
pasāritahemajālā viya dissanti. Mahodadhīti mahato udakassa
Ādhārabhato mucalindasaroti.
        Athassā pokkharaṇiyā        bahukā vārigocarā
        rohitā nalapesiṅgū         kumbhilā makarā susū
        madhu ca madhulaṭṭhi ca          tāliyā ca piyaṅgukā
        kuddajā bhaddamuṭṭhā ca       sattapupphā ca lolupā
        surabhimarutagarā             bahukā tuṅgavalliyo
        padmakā nāradā koṭaṭhā     jhāmakā ca hareṇukā
        haliddakā gandhaselā        hariverā ca guggulā
        vibhedakā corakoṭṭhā       kappurā ca kaliṅgukāti.
     Tattha athassā pokkharaṇiyāti idha pokkharaṇīsadisatāya sarameva
pokkharaṇīti vadati. Rohitāti ādīni tesaṃ vārigocarānaṃ nāmāni.
Madhu cāti nimmakkhikamadhu ca. Madhulaṭṭhi cāti laṭṭhimadhukañca.
Tāliyāti ādikā sabbā gandhajātiyo
        athettha sīhā byagghā ca     purisālū ca hatthiyo
        eṇeyyā pasadā ceva      rohitā sarabhā migā
        koṭṭhasuṇā suṇopi ca        tuliyā naḷasannibhā
        cāmarī calanī laṅghī          jhāpitā makkaṭā picu
        kakkaṭā katamāyā ca        ikkā goṇasirā bahū
        khaggā varāhā nakulā       kāḷakettha bahutaso
        mahisā soṇā siṅgālā      cappakā ca samantato
        ākuccā pacalākā ca       citrakā cāpi dīpiyo
        Pelakā ca vighāsādā       sīhā kokanisātakā
        aṭṭhapādā ca morā ca      bhassarā ca kukkuṭṭhakā
        caṅkorā kukkuṭā nāgā     aññamaññaṃ pakūjino
        bakā balākā najjūhā       dindibhā koncavādikā
        byagghinasā lohapiṭṭhā       cappakā jīvajīvakā
        kapiñjarā tittirāyo        kulāvā paṭikuṭṭhakā
        maṇḍālakā celakeḷu        bhaṇḍutittiranāmakā
        celāvakā piṅgulāyo       kodhakā aṅgahetukā
        karavikā ca saggā ca        uhuṅkārā ca kukkuhā
        nānājigaṇākiṇṇaṃ           nānāsaranikūjitanti.
     Tattha purisālūti valavāmukhayakkhiniyo. Rohitā sarabhā migāti
rohitā ceva sarabhā migā ca. Koṭṭhasuṇāti siṅgālasunakhā.
Koṭṭhasoṇātipi pāṭho. Suṇāpi cāti ekā celakā khuddakamigajāti.
Tuliyāti pakkhiviḷārā. Naḷasannibhāti naḷapupphavaṇṇā rukkhasunakhā.
Cāmarī calanī laṅghīti cāmarīmigā ca calanīmigā ca vātamigā
ca. Jhāpitā makkaṭāti dvepi mahāmakkaṭajātiyova. Picūti
sarapariyante gocaragāhī ekā makkaṭī. Kakkaṭā katamāyā cāti dve
mahāmigā. Ikkāti acchā. Goṇasirāti araññagoṇā. Kāḷakettha
bahutasoti kāḷamigā nāmettha bahutaso. Soṇā siṅgālāti kokasunakhā
ca rukkhasunakhā ca siṅgālā ca. Cappakāti 1- assamapadaṃ parikkhipitvā
@Footnote: 1 pampakātipi pāṭho
Ṭhitā mahāveḷucappakā 1-. Ākuccāti godhā. Pacalākāti gajakumbhamigā.
Citrakā cāpi dīpiyoti vicitramigā ca dīpimigā ca. Pelakā
cāti sasā. Vighāsādāti ete gijjhā sakuṇā. Sīhāti kesarasīhā.
Kokanisātakāti koke gahetvā khādanasīlā duṭṭhamigā. Aṭṭhapādāti
sarabhā migā. Bhassarāti setahaṃsā ca. Kakuṭṭhakāti kakuṭṭhasakuṇā.
Caṅkorāti caṅkorasakuṇā. Kukkuṭāti vanakukkuṭā. Dindibhā
koñcavādikāti ime tayopi sakuṇāyeva. Byagghinasāti senā.
Lohapiṭṭhāti lohitavaṇṇasakuṇā. Cappakāti cappakaṭakā. Kapiñjarā
tittirāyoti kapiñjarā ca tittirā ca. Kulāvā paṭikuṭṭhakāti
imepi dve sakuṇā. Maṇḍālakā pelakeḷūti maṇḍālakā ca
pelakeḷū ca. Bhaṇḍutittiranāmakāti bhaṇḍū ca tittirā ca nāmakā
ca. Celavakā piṅgulāyoti dve sakuṇajātiyo ca. Tathā godhakā
aṅgahetukā. Saggāti vātasakuṇā uhuṅkārāti ulūkasakuṇā
        athettha sakuṇā santi        nīlakā mañjubhāṇikā
        modanti saha bhariyāhi        aññamaññaṃ pakūjino
        athettha sakuṇā santi        dikhā mañjussarāsitā
        setakkhikūṭā bhadrakkhā       aṇḍajā citrapekkhaṇā
        athettha sakuṇā santi        dijā mañjussarāsitā
        sikhiṇḍīnīlagīvāhi            aññamaññaṃ pakūjino
        kukkuṭṭhakā kuḷīrakā         koṭṭhā pokkharasātakā
@Footnote: 1 mahāveṇupampaṭikātipi pāṭho
        Kāḷaveyyā balīyakkhā       kadambā suvasālikā
        haliddā lohitā setā      athettha naḷakā bahū
        vāraṇā bheṅgarājā ca      kadambā suvakokilā
        kukkusā kururā haṃsā        āṭā parivadentikā
        cākahaṃsā atibalā          najjuhā jīvajīvakā
        pārevatā ravihaṃsā         cākavākā nadīcarā
        vāraṇābhirudā rammā        ubho kālupakūjino
        athettha sakuṇā santi        nānāvaṇṇā bahū dijā
        modanti saha bhariyāhi        aññamaññaṃ pakūjino
        athettha sakuṇā santi        nānāvaṇṇā bahū dijā
        sabbe mañjū nikūjanti        mucalindamubhato saraṃ
        athettha sakuṇā santi        karavīkā nāma te dijā
        modanti saha bhariyāhi        aññamaññaṃ pakūjino
        athettha sakuṇā santi        karavīkā nāma te dijā
        sabbe mañjū nikūjanti        mucalindamubhato saraṃ
        eṇeyyā pasatākiṇṇaṃ       nāgasaṃghanisevitaṃ
        nānālatāhi sañchannaṃ        kadalīmiganisevitaṃ
        athettha sāmā bahukā       nivāro varako bahu
        sālī akaṭṭhapāko ca        ucchu tattha anappako
        ayaṃ ekapadī eti          ujuṃ gacchati assamaṃ
        khudaṃ pipāsaṃ aratiṃ           tattha patto na vindati
        Yattha vessantaro rājā     saha putehi sammati
        dhārento brāhmaṇavaṇṇaṃ     āsadañca masañjaṭaṃ
        cammavāsī chamā seti        jātavedaṃ namassatīti.
     Tattha nīlakāti citrarājipattā. Mañjussarāsitāti nibaddhamadhussarā.
Setakkhikūṭā bhadrakkhāti ubhayapassesu setehi akkhikūṭehi
samannāgatā sundarakkhā. Citrapekkhaṇāti citrapattā. Kuḷīrakāti
kakkaṭakā. Koṭṭhāti ādayo sakuṇā. Vāraṇāti hatthiliṅgasakuṇā.
Kadambāti mahākadambā gahitā. Suvakokilāti kokilehi
saddhiṃ vicaraṇā suvakā ceva kokilā ca. Kukkusāti kāḷakururā.
Kururāti setakururā. Haṃsāti setasakuṇahaṃsā. Āṭāti
dabbīsaṇṭhānamukhasakuṇā. Parivadentikāti ekā sakuṇajāti.
Vāraṇābhirudārammāti rammābhirudā vāraṇā. Ubho kālupakūjinoti sāyaṃ pātaṃ
pabbatapādaṃ ekaninnādaṃ karontā nikūjanti. Eṇeyyā
pasatākiṇṇanti eṇeyyamigehi ca pasatamigehi ca citramigehi ca ākiṇṇaṃ.
Tattha patto na vindatīti brāhmaṇa vessantarassa assamaṃ patto
puriso tattha assame chātaṃ vā pānīyaṃ pipāsaṃ vā ukkaṇṭhitaṃ
vā na paṭilabhatīti.
     Tamatthaṃ pakāsento satthā āha
        idaṃ sutvā brahmabandhu       isiṃ katvā padakkhiṇaṃ
        udaggacitto pakkāmi        yattha vessantaro ahūti.
     Tattha vessantaro ahūti yasmiṃ ṭhāne vessantaro ahosi taṃ
Ṭhānaṃ gatoti.
                  Mahāvanavaṇṇanā niṭṭhitā.
     Jūjakopi accutatāpasena kathitamaggena yāva caturassapokkharaṇītīraṃ
patvā cintesi ajjatikasāyaṇhe idāni maddī araññato āgamissati
mātugāmo hi nāma dānassa antarāyakaro hoti sve tassā
araññagatakāle assamapadaṃ gantvā vessantaraṃ upasaṃkamitvā dārake
yācitvā tāya anāgatāya evante gahetvā pakkamissāmīti.
Athassāvidūre ekaṃ sānupabbataṃ āruyha phāsukaṭṭhāne nipajji.
     Taṃ pana rattiṃ paccusakāle maddī supinaṃ addasa evarūpo
supino diṭṭho ahosi eko puriso kaṇho dve kāsāyāni
paridahitvā dvīsu kaṇṇesu rattamālaṃ pilanditvā āvudhahattho
tajjento āgantvā paṇṇasālaṃ pavisitvā maddiṃ jaṭāsu gahetvā
ākaḍḍhitvā bhūmiyaṃ uttānaṃ pātetvā viravantiyā tassā deviyā dve
akkhīni uppāṭetvā dve bāhāni chinditvā uraṃ bhinditvā
paggharantalohitabinduṃ hadayamaṃsaṃ ādāya pakkāmīti. Sā maddī pabujjhitvā
bhītatasitā pāpako me supino diṭṭhoti supinapāṭhako pana vessantarena
sadiso nāma natthi pucchāmi nanti cintetvā gantvā mahāsattassa
paṇṇasāladvāraṃ ākoṭesi.
     Atha mahāsatto taṃ saddaṃ sutvā ko esoti āha. Ahaṃ
deva maddīti. Bhadde amhākaṃ katikavattaṃ bhinditvā kasmā akāle
āgatāsīti. Deva ahaṃ na kilesavasena āgacchāmi apica kho pana
Me pāpako supino diṭṭhoti āha. Tenāhi kathehi maddīti. Sā
attanā diṭṭhaniyāmeneva kathesi. Mahāsatto taṃ supinaṃ pariggaṇhitvā
mayhaṃ dānapāramiyo pūressanti sve maṃ yācako āgantvā
putte yācissati maddiṃ assāsetvā uyyojessāmīti cintetvā maddi
tava dussayanadubbhojanehi cittaṃ ālulitaṃ bhavissati mā bhāyīti
pamohetvā assāsetvā uyyojesi. Sā vibhātāya rattiyā sabbaṃ
kattabbakammaṃ katvā dve putte āliṅgitvā sīse cumditvā ajja
me dussupino diṭṭho ammatātā appamattā bhaveyyāthāti ovaditvā
mahāsattassa santikaṃ gantvā deva dārakesu appamattā hothāti
mahāsattaṃ putte paṭicchāpetvā pacchikhaṇittiādīni ādāya assūni
muñcantī mūlaphalāphalatthāya vanaṃ pāvisi.
     Jūjakopi idāni maddī araññaṃ gatā bhavissatīti sānupabbatā
oruyha ekapadikamaggena assamābhimukho pāyāsi. Atha mahāsatto
paṇṇasālato nikkhamitvā pāsāṇaphalake suvaṇṇapatimā viya nisīditvā
cintesi idāni yācako āgamissatīti pipāsito viya surāsoṇḍo
tassāgamanamaggaṃ olokento nisīdi. Puttāpissa pādamūle kīḷanti.
So maggaṃ olokento brāhmaṇaṃ āgacchantaṃ disvā sattamāse
nikkhittaṃ dānadhuraṃ ukkhipento viya ehi vata bho brāhmaṇāti
somanassappatto jālikumāraṃ āmantento imaṃ gāthamāha
        uṭṭhehi jāli patiṭṭha        porāṇaṃ viya dissati
        brāhmaṇaṃ viya passāmi       nandiyo mābhikīrareti.
     Tattha porāṇaṃ viya dissatīti pubbe jetuttaranagare nānādisāhi
yācakānaṃ āgamanaṃ viya ajja yācakānaṃ āgamanaṃ dissati. Nandiyo
mābhikīrareti etassa brāhṇassa diṭṭhakālato paṭṭhāya maṃ somanassāni
abhikīranti ghammābhitattassa sīse sītūdakaghaṭasahassābhisecanakālo
viya jāto.
     Taṃ sutvā kumāro araha
        ahaṃpi tāta passāmi         yo so brahmāva dissati
        atthiko viya āyāti        atithī no bhavissatīti.
     Vatvā ca pana jālikumāro mahāsattassa apacitiṃ karonto
uṭṭhāya brāhmaṇaṃ paccuggantvā parikkhāragahaṇaṃ āpucchi. Brāhmaṇo
taṃ oloketvā ayaṃ vessantarassa putto jālikumāro nāma bhavissati
ādito paṭṭhāyevassa pharusavacanaṃ kathessāmīti cintetvā apehi
apehīti accharaṃ pahari. Kumāro apagantvā ayaṃ brāhmaṇo
atipharuso kinnukhoti tassa sarīraṃ olokento aṭṭhārasa purisadose passi.
Brāhmaṇopi bodhisattaṃ upasaṅkamitvā paṭisanthāraṃ karonto āha
        kicci nu bhoto kusalaṃ        kacci bhoto anāmayaṃ
        kacci uñchena yāpetha       kacci mūlaphalā bahū
        kacci ḍaṃsā ca makasā        appameva siriṃsapā
        vane bāḷamigākiṇṇe        kacci hiṃsā na vijjatīti.
     Bodhisattopi tena saddhiṃ paṭisanthāraṃ karonto āha
        kusarañceva no brahme      atho brahme anāmayaṃ
        Atho uñchena yāpema       atho mūlaphalā bahū
        atho ḍaṃsā ca makasā        appameva sariṃsapā
        vane bāḷamigākiṇṇe        hiṃsā mayhaṃ na vijjati
        sattano māse vasataṃ        araññe jīvisokinaṃ
        idaṃpi paṭhamaṃ passāmi         brāhmaṇaṃ devavaṇṇinaṃ
        ādāya veḷuvaṃ daṇḍaṃ        aggihuttaṃ kamaṇḍaluṃ
        svāgatante mahābrahme     atho te adurāgataṃ
        anto pavissa bhaddante      pāde pakkhālayassu te
        tiṇḍukāni piyālāni         madhuke kāsamāriyo
        phalāni khuddakappāni         bhuñja brahme varaṃ varaṃ
        idaṃpi pānīyaṃ sītaṃ           ābhataṃ girigabbharā
        tato piva mahābrahme       sace tvaṃ abhikaṅgasīti.
     Vatvā ca pana mahāsatto ayaṃ brāhmaṇo na akāraṇena
imaṃ brahāraññaṃ āgamissati āgamanakāraṇaṃ papañcaṃ akatvā
pucchisasāmi nanti cintetvā imaṃ gāthamāha
        atha tvaṃ kena vaṇṇena       kena vā pana hetunā
        anuppattosi brahāraññaṃ      taṃ me akkhāhi pucchitoti.
     Tattha vaṇṇenāti kāraṇena. Hetunāti paccayena.
Jūjako āha
        yathā vārivaho pūro        sabbakālaṃ na khīyati
        evantaṃ yācitā gañchiṃ       putte me dehi yācitoti.
     Tattha vārivahoti pañcasu mahānadīsu udakavāho. Na khīyatīti
pipāsitehi nadiṃ āgantvā hatthehi bhājanehipi ussiñcitvā pivamāno
na khīyati. Evantaṃ yācitā gañchinti tvaṃ saddhāya pūritattā
evarūpoyevāti maññamāno ahantaṃ yācituṃ āgañchiṃ. Putte me
dehi yācitoti mayā yācito tava putte mayhaṃ dāsatthāya dehīti.
     Taṃ sutvā mahāsatto somanassappatto hutvā pāsāritahatthe
sahassatthavikaṃ ṭhapento viya pabbatapādaṃ unnādento āha
        dadāmi na vikampāmi         issaro naya brāhmaṇa
        pāto gatā rājaputtī       sāyaṃ uñchāto ehiti
        akarattiṃ vasitvāna          pāto gacchasi brāhmaṇa
        tassā nahāte upasiṃghāṭe    atha ne māladhārine
        ekarattiṃ vasitvāna         pāto gacchasi brāhmaṇa
        nānāpupphehi sañchanne      nānāgandhehi bhūsite
        nānāmūlaphalākiṇṇe         gacchissādāya brāhmaṇāti.
     Tattha issaroti tvaṃ mama puttānaṃ issaro sāmiko hutvā
ete naya apica kho panetaṃ kāraṇaṃ atthi etesaṃ mātā rājaputtī
phalāphalatthāya pātova gatā sāyaṃ araññato āgamissati tāya
ānītāni madhuraphalāphalāni paribhuñjitvā idheva vane ajjekarattiṃ
vasitvā pātova dārake gahetvā gamissasīti. Tassā nahāteti
tāya nahāpite. Upasiṃghāṭeti sīse upasiṃghāṭe. Atha ne
māladhārineti atha vicitrāya mālāya alaṅkate taṃ mālaṃ vahamāne.
Pālipotthakesu pana atha neti likhitaṃ. Tassattho na vicārito.
Mūlaphalākiṇṇeti magge pātheyyassatthāya dinnehi nānāmūlaphalāphalehi
ākiṇṇe.
     Jūjako āha
        na vāsamabhirocāmi          gamanaṃ mayhaṃpi ruccati
        antarāyopi me assa       gacchaññeva rathesabha
        na hetā yācayogī naṃ       antarāyassa kāriyā
        itthiyo mantaṃ jānanti       sabbaṃ gaṇhanti vāmato
        saddhāya dānaṃ dadato        mā samadakkhi mātaraṃ
        antarāyaṃpi sā kayirā       gacchaññeva rathesabha
        āmantayassu te putte      mā te mātaramaddasuṃ
        saddhāya dānaṃ dadato        evaṃ puññaṃ pavaḍḍhati
        āmantayassu te putte      mā te mātaramaddasuṃ
        mādisassa dhanaṃ datvā        rāja saggaṃ gamissasīti.
     Tattha na hetā yācayogī nanti ettha nanti nipātamattaṃ.
Idaṃ vuttaṃ hoti mahārāja etā itthiyo nāma na hi yācayogī
yācanāya anucchavikā na honti kevalaṃ. Antarāyassa kāriyāti
dāyakānaṃ puññantarāyaṃ yācakānaṃ lābhantarāyaṃ karonti. Mantanti
itthī māyaṃ nāma jānanti. Vāmatoti sabbaṃ vāmato gaṇhanti na
dakkhiṇato. Saddāya dānaṃ dadatoti kammañca phalañca saddahitvā
dānaṃ dadato. Māsanti mā etesaṃ mātaraṃ adakkhi. Kayirāti
Kareyya. Āmantayassūti jānāpehi mayā saddhiṃ pesehīti vadati.
Dadatoti dadantassa.
     Vessantaro āha
        sace tvaṃ nicchase daṭṭhuṃ      mama bhariyaṃ patibbataṃ
        ayyakassapime dehi         jālī kaṇhājinā cubho
        ime kumāre disvāna       mañjuke piyabhāṇine
        pītito sumano citto        bahuṃ dassati te dhananti.
     Tattha ayyakassāti mayhaṃ pituno sañjayamahārājassa. Dassati
teti so rājā tuyhaṃ bahuṃ dhanaṃ dassati.
     Jūjako āha
        acchedanassa bhāyāmi        rājaputta suṇohi me
        rājadaṇḍāya maṃ dajjā       vikkiṇeyya haneyya vā
        chinno dhanañca dāse ca      gāreyhassa brahmabandhuyāti.
     Tattha acchedanassāti acchinditvā gahaṇassa. Rājadaṇḍāya
maṃ dajjāti ayaṃ brāhmaṇo dārakacoro daṇḍamassa upanethāti evaṃ
daṇḍatthāya maṃ amaccānaṃ dadeyya. Gāreyhassa brahmabandhuyāti
brāhmaṇiyā ca garahitabbo bhavismāmīti.
     Vessantaro āha
        ime kumāre disvāna       mañjuke piyabhāṇine
        dhamme ṭhito mahārājā      sivīnaṃ raṭṭhavaḍḍhano
        laddhā pītisomanassaṃ         bahuṃ dassati te dhananti.
     Jūjako āha
        nāhantaṃpi karissāmi         yaṃ maṃ tvaṃ anusāsasi
        dārakeva ahaṃ nessaṃ        brāhmaṇiyā paricāriketi.
     Tattha dārakevāti alaṃ mayhaṃ aññena dhanena ahaṃ ime dārakeva
attano brāhmaṇiyā paricārike nessāmīti.
     Tantassa pharusavacanaṃ sutvā dārakā bhītā piṭṭhipaṇṇasālaṃ
gantvā tatopi palāyitvā gumbagahane nilīyitvā tatrāpi jūjakenāgantvā
gahitaṃ viya attānaṃ sampassamānā kampamānā katthaci
saṇṭhāretuṃ asamatthā ito cito ca padhāvitvā yāva caturassapokkharaṇītīraṃ
gantvā daḷhaṃ vākacīraṃ nivāsetvā bhītā udakaṃ oruyha
pokkharaṇapattaṃ sīse ṭhapetvā udakena paṭicchannā hutvā aṭṭhaṃsu.
     Tamatthaṃ pakāsento satthā āha
        tato kumārā byatthitā      sutvā luddassa bhāsitaṃ
        tena tena padhāviṃsu         jālī kaṇhājinā cubhoti.
     Jūjakopi kumāre adisvā bodhisattaṃ apasādesi bho vessantara
tvaṃ idāneva mayhaṃ dārake datvā mayā nāhaṃ jetuttaranagaraṃ
gamissāmi dārake mama brāhmaṇiyā paricārike nessāmīti vutte
iṅghitasaṇñaṃ datvā putte palāpetvā ajānanto viya nisinno
natthi maññe lokasmiṃ tayā sadiso musāvādīti.
     Taṃ sutvā mahāsattopi kampito hutvā dārakā palātā
bhavissantīti cintetvā brāhmaṇa mā cintayi ānessāmi te
Kumāreti vatvā uṭṭhāya piṭṭhipaṇṇasālaṃ gantvā tesaṃ vanagahanaṃ
paviṭṭhabhāvaṃ ñatvā padavalañjānusārena pokkharaṇītīraṃ gantvā udake
otiṇṇapade disvā udake oruyha ṭhitā bhavissantīti ñatvā tāta
jālīti pakkositvā gāthamāha
        ehi tāta piyaputta         pūretha mama pāramiṃ
        hadayaṃ mebhisiñcetha          karotha vacanaṃ mama
        yānanāvāva me hotha       acalā bhavasāgarā
        jātipāraṃ tarissāmi         santāressaṃ sadevakanti.
     Kumāro pitu kathaṃ sutvā evaṃ cintesi ayaṃ brāhmaṇo maṃ yathāruciṃ
karotu pitarā saddhiṃ dve kathā na kathessāmīti sīsaṃ nīharitvā
pokkharapattāni viyūhitvā udakā uttaritvā mahāsattassa dakkhiṇapāde
nipatitvā goppakasandhiṃ daḷhaṃ gahetvā parodi. Atha naṃ mahāsatto
āha tāta bhaginī te kuhinti. Tāta ime sattānāma bhaye uppanne
attānameva rakkhantīti. Atha mahāsatto puttehi me katikā
katā bhavissatīti ñatvā ehi amma kaṇheti pakkositvā gāthamāha
        ehi amma piyā dhītā       piyā me dānapāramī
        hadayaṃ mebhisiñcetha          karotha vacanaṃ mama
        yānanāvāva me hotha       acalā bhavasāgarā
        jātipāraṃ tarissāmi         uddharissaṃ sadevakanti.
     Sā pitu vacanaṃ sutvā pitarā saddhiṃ dve kathā na kathessāmīti
tatheva udakā uttaritvā mahāsattassa vāmapāde nipatitvā
Goppakasandhiṃ daḷhaṃ gahetvā parodi. Tesaṃ assūni mahāsattassa
phullapadumavaṇṇe pādapiṭṭhe patanti tassa assūni tesaṃ suvaṇṇaphalakasadisāya
piṭṭhiyā patanti.
     Atha mahāsatto vilīnamānahadayo viya vipphandamāpanno
muduhatthena kumārānaṃ piṭṭhiṃ parāmasanto kumāre uṭṭhāpetvā
assāsetvā tāta jāli kiṃ tvaṃ mama dānavitakkabhāvaṃ na jānāsi
ajjhāsayaṃ me tāta matthakaṃ pāpehīti vatvā goṇe agghāpento viya
tattheva ṭhito kumāre agghāpesi. So kira puttaṃ āmantetvā
āha tāta jāli sace tvaṃ bhujisso hotukāmo brāhmaṇassa
nikkhasahassaṃ datvā bhujisso bhaveyyāsi bhaginī kho pana te
utatamarūpadharā koci nīcajātiko brāhmaṇassa kiñcideva dhanaṃ datvā tava
bhaginiṃ bhujissaṃ katvā jātisambhedaṃ kareyya aññatra raññā
sabbasatadāyako nāma natthi tasmā tava bhaginī bhujissā hotukāmā
brāhmaṇassa dāsīsataṃ dāsasataṃ hatthisataṃ assasataṃ gavasataṃ nikkhasatanti
evaṃ sabbasataṃ datvā bhujissā hotūti. Evaṃ kumāre agghāpetvā
samassāsetvā assamapadaṃ gantvā kamaṇḍalunā udakaṃ gahetvā ehi
vata bho brāhmaṇāti āmantetvā sabbaññutañāṇassa nibandhanaṃ
katvā tassa hatthe udakaṃ pātetvā ambho brāhmaṇa piyaputtehi
sataguṇena sahassaguṇena satasahassaguṇena sabbaññutañāṇameva piyataranti
paṭhaviṃ unnādento brāhmaṇassa piyaputte dānamadāsi.
     Tamatthaṃ pakāsento satthā āha
        Tato kumāre ādāya       jālī kaṇhājinā cubho
        brāhmaṇassa adā dānaṃ      sivīnaṃ raṭṭhavaḍḍhano
        tato kumāre ādāya       jālī kaṇhājinā cubho
        brāhmaṇassa adā citto 1-  puttake dānamuttamaṃ
        tadāsi yaṃ bhiṃsanakaṃ           tadāsi lomahaṃsanaṃ
        yaṃ kumāre padinnamhi        medanī samakampatha
        tadāsi yaṃ bhiṃsanakaṃ           tadāsi lomahaṃsanaṃ
        yaṃ pañjalikato rājā        kumāre sukhavacchite
        brāhmaṇassa adā dānaṃ      sivīnaṃ raṭṭhavaḍḍhanoti.
     Tattha cittoti pītisommanassajāto hutvā. Tadāsi yaṃ
bhiṃsanakanti tadā dānatejena unnadantī mahāpathavī catunahutādhikadvi-
yojanasatasahassabahalā mattavāraṇo viya tajjamānā kampi. Tadā sāgaro
ubbatti. Sinerupabbatarājā suseditavettaṅkuro viya onamitvā
vaṅkatapabbatābhimukho aṭṭhāsi. Sakko devarājā apphoṭesi.
Mahābrahmā sādhukāramadāsi. Sabbe devā sādhukāramadaṃsu. Yāva
brahmalokā ekakolāhalaṃ ahosi. Pathavīsaddena devo tajjento
khaṇikavassaṃ vassi. Akālavijjulatā nicchariṃsu. Himavantavāsino
sīhādayo catuppādā sakalahimavantaṃ ekaninnādaṃ kariṃsu. Evarūpaṃ
bhiṃsanakaṃ ahosi. Pāliyaṃ pana medanī samakampathāti ettakameva
vuttaṃ. Yanti yadā. Kumāre sukhavaḍchiteti sukhavaḍḍhite sukhavasite
@Footnote: 1 vittotipi pāṭho
Sukhaparicāge adāsi. Adā dānanti ambho brāhmaṇa puttehi me
sataguṇena sahassaguṇena satasahassaguṇena sabbaññutañāṇameva piyataranti
tassatthāya adāsi.
     Mahāsatto dānaṃ datvā aho sudinnaṃ vata me dānanti pītiṃ
uppādetvā kumāre olokento aṭṭhāsi.
     Jūjakopi vanagumbagahanaṃ pavisitvā valliṃ dantehi chinditvā
ādāya kumārassa dakkhiṇahatthaṃ kumārikāya vāmahatthena saddhiṃ ekato
bandhitvā tameva vallīkoṭiṃ gahetvā pothayamāno gahetvā pāyāsi.
     Tamatthaṃ pakāsento satthā āha
        tato so brāhmaṇo luddo  lataṃ dandehi chindiya
        latāya hatthe bandhitvā     latāya anumajjatha
        tato rajjumādāya         daṇḍamādāya brāhmaṇo
        ākoṭayanto te neti     sivirājassa pekkhatoti.
     Tattha tattha tesaṃ pahatapahataṭṭhāne chavi chijji. Lohitāni
paggharanti. Paharaṇakāle aññamaññassa piṭṭhiṃ dadanti. Athekasmiṃ
visamaṭṭhāne brāhmaṇo pakkhalitvā pati. Kumārānaṃ muduhatthehi
thaddhavallī galitā. Te rodamānā palāyitvā mahāsattassa santikaṃ
agamaṃsu.
     Tamatthaṃ pakāsento satthā āha
        tato kumārā pakkāmuṃ      brāhmaṇassa pamuñciya
        assupuṇṇehi nettehi      pitaraṃ so udikkhasi
        Vedhamassaṭṭhapattaṃva         pitupādabhivandati
        pitu pādāni vanditvā      idaṃ vacanamabravi
        ammā ca tāta nikkhantā    tavañca no tāta dassasi
        yāva ammaṃpi passemu       atha no tāta dassasi
        ammā ca tāta nikkhantā    tvañca no tāta dassasi
        mā no tvaṃ tāta adadā    yāva ammāpi eti no
        tadāyaṃ brāhmaṇo kāmaṃ     vikkīṇātu hanātu vā
        balaṅkapādo addhanakho      atho obaddhapiṇḍiko
        dīghottaroṭṭho capalo      kaḷāro bhagganāsako
        kumbhodaro bhaggapiṭṭhi       atho visamacakkhuko
        lohamassu haritakeso       valīnaṃ tilakāhato
        piṅgalo ca vinato ca       vikaṭo ca brahā kharo
        ajinānipi sannaddho        amanusso bhayānako
        manusso udāhu yakkho      maṃsalohitabhojano
        gāmā araññaṃ āgamma      dhanaṃ taṃ tāta yācati
        nīyamānā pisācena        kinnu tāta udakkhasi
        asmā nūna te hadayaṃ       ayasā daḷhabandhanaṃ
        yo no bandhe na jānāsi   brāhmaṇena dhanesinā
        accāyikena luddena       yo no gāvova sumbhati
        idheva acchataṃ kaṇhā       na sā jānāti kismiñci
        migīva khīrasamattā          yūthā hīnāva kandatīti.
     Tattha udakkhasīti mahāsattassa santikaṃ gantvā kampamāno
olokesi. Vedhanti vedhamāno. Tvañca no tāta dassasīti tāta
tavañca amhe tāya anāgatāya eva brāhmaṇassa adāsi. Evaṃ mā
kari adhivāsehi tāva tāta yāva ammaṃpi passemu atha no tāta tāya
diṭṭhakāle tvaṃpi dassasi. Vikkīṇātu hanātu vāti tāta ammāya
āgatakāle esa amhe vikkīṇātu vā hanātu vā yaṃ vā icchiti taṃ karotu.
Apica kho panesa kakkhalo pharuso aṭṭhārasahi purisadosehi samannāgatoti
aṭṭhārasa purisadose kathesi. Tattha balaṅkapādoti patthaṭapādo.
Addhanakhoti pūtinakho. Obaddhapiṇḍikotiheṭṭhā gaḷitapiṇḍikamaṃso.
Dīghottaroṭṭhoti mukhaṃ pidahitvā ṭhitena dīghena uttaroṭṭhena
samannāgato. Capaloti paggharitalālo. Kaḷāroti sūkaradāṭhāhi viya
nikkhantadantehi samannāgato. Bhagganāsakoti bhaggāya visamāya
nāsāya samannāgato. Lohamassūti tambalohavaṇṇamassu. Haritakesoti
suvaṇṇavaṇṇaḷakeso viruḷhakeso. Valīnanti sarīracammassa valī
na gahito. Tilakāhakoti kāḷatilakaparikiṇṇo. Piṅgaloti
nibbiṭṭhapiṅgalo viḷārakkhisadisehi akkhīhi samannāgato. Vinatoti kaṭiyaṃ piṭṭhiyaṃ
kaṇṭheti tīsu ṭhānesu vaṅko. Vikaṭoti vikaṭapādo ravaṭṭhisandhītipi
vuttaṃ kaṭakaṭāti viravantehi aṭṭhisandhīhi samannāgato. Brahāti
dīgho. Amanussoti na manusso manussavesena vane vicaranto yakkhopi kho
tāta esa. Bhayānakoti ativiyā bhiṃsanako. Manusso udāhu yakkhoti
tāta sace koci etaṃ brāhmaṇaṃ disvā puccheyya atha maṃsalohitabhojanoti
Vattuṃ yuttaṃ. Dhanaṃ taṃ tāta yācatīti tāta esa amhākaṃ maṃsaṃ khāditukāmo
tumhe puttadhanaṃ yācati. Udikkhasīti ajjhupekkhasi. Asmā nūna te
hadayanti tāta mātāpitūnaṃ hadayaṃ nāma puttesu mudukaṃ hoti puttānaṃ dukkhaṃ
na sahati tava pana pāsāṇova maññe hadayaṃ. Athavā. Ayasā daḷhabandhanaṃ
tena amhākaṃ evarūpe dukkhe uppanne na rujati. Najānāsīti
ajānanto viya acchasi. Accāyikena luddenāti ativiya luddena
pamāṇātikkantena. Yo noti brāhmaṇena no amhe kaniṭṭhabhātike baddhe
bandhite yo tvaṃ na jānāsi. Sumbhatīti potheti. Idheva acchatanti tāta
ayaṃ kaṇhājinā na kiñci dukkhaṃ jānāti yathā nāma khīrasamattā
migapotikā yūthā parihīnā mātaraṃ apassantī khīratthāya kandati evaṃ
ammaṃ apassantī kanditvā sussitvā marissati. Tasmā maññeva
brāhmaṇassa dehi ahaṃ gamissāmi ayaṃ kaṇhā idheva hotūti.
     Evaṃ vuttepi mahāsatto na kiñci kathesi. Tato kumāro
mātāpitaro ārabbha paridevanto āha
        na me idaṃ tathā dukkhaṃ     labbā hi pumunā idaṃ
        yañca ammaṃ na passāmi     taṃ me dukkhataraṃ ito
        na me idaṃ tathā dukkhaṃ     labbā hi pumunā idaṃ
        yañca tātaṃ na passāmi     taṃ me dukkhataraṃ ito
        sā nūna kapaṇā ammā     ciraṃ rattāya rucchiti
        kaṇhājinaṃ apassantī       kumāriṃ cārudassaniṃ
        so nūna kapaṇo tāto     ciraṃ rattāya rucchiti
        Kaṇhājinaṃ apassanto      kumāriṃ cārudasniṃ
        sā nūna kapaṇā ammā     ciraṃ rucchiti assame
        kaṇhājinaṃ apassantī       kumāriṃ cārudasniṃ
        so nūna kapaṇo tāto     ciraṃ rucchiti assame
        kaṇhājinaṃ apassanto      kumāriṃ cārudassaniṃ
        sā nūna kapaṇā ammā     ciraṃ rattāya rucchiti
        aḍaḍhratteva ratte vā    nadīva avasussati
        so nūna kapaṇo tāto     ciraṃ rattāya rucchiti
        aḍḍharatteva ratte vā    nadīva avasussati
        ime te jambukā rukkhā   vedisā sindhuvāritā
        vividhāni rukkhajātāni      tāni ajja jahāmhase
        assatthā panasā ceme    nigrodhā ca kapitthanā
        vividhāni phalajātāni       tāni ajja jahāmhase
        ime tiṭṭhanti ārāmā    ayaṃ sītūdakā nadī
        yatthassu pubbe kīḷāma     tāni ajja jahāmhase
        vividhāni pupphajātāni      asmiṃ upari pabbate
        yānassu pubbe dhārema    tāni ajja jahāmhase
        vividhāni phalajātāni       asmiṃ upari pabbate
        yānassu pubbe bhuñjāma    tāni ajja jahāmhase
        ime no hatthikā assā   balibaddā ca no ime
        yehissu pubbe kīḷāma     tāni ajja jahāmhaseti.
     Tattha pumunāti idaṃ bhave vicarantena purisena labhitabbaṃ. Taṃ
me dukkhataraṃ itoti taṃ me ammaṃ passituṃ alabhantassa dukkhaṃ ito
pothanadukkhato sataguṇena sahassaguṇena satasahassaguṇena dukkhataraṃ.
Ruccatīti rodissati. Aḍḍharatteva ratte vāti aḍḍharatte vā
sakalaratte vā amhe saritvā ciraṃ rodissati. Avasussatīti appodakā
kunnadī viya avasussati yathā sā khippameva avasussati evaṃ aruṇe
gacchanteyeva sussitvā marissatīti adhippāyenevamāha. Vedisāti
olambanasākhā. Tānīti yesaṃ no mūlapupphaphalāni gaṇhantehi
ciraṃ kīḷitāni tāni ajja ubhopi mayaṃ jahāma. Hatthikāti tātena
amhākaṃ kīḷanatthāya katahatthikā.
     Tassa evaṃ paridevamānasseva saddhiṃ bhaganiyā jūjako āgantvā
kumāre pothento gahetvā pakkāmi.
     Tamatthaṃ pakāsento satthā āha
        nīyamānā kumārā te      pitaraṃ etamabravuṃ
        ammaṃ ārogyaṃ vajjāsi     tvañca tāta sukhī bhava
        ime no hatthikā assā    balibaddā ca no ime
        tāni ammāya dajjāsi      sokantehi vinessati
        ime no hatthikā assā    balibaddā ca no ime
        tāni ammā udikkhantī      sokaṃ paṭivinessatīti.
     Tadā mahāsattassa putte ārabbha balavasoko uppajji.
Hadayamaṃsaṃ uṇhaṃ ahosi. So sokena kesarasīhena
Gahitamattavāravāraṇo viya rāhumukhe paviṭṭhacando viya ca kampamāno sakabhāvena
sandhāretuṃ asakkonto assupuṇṇehi nettehi paṇṇasālaṃ pavisitvā
kalūnaṃ paridevi.
     Tamatthaṃ pakāsento satthā āha
        tato vessantaro rājā     dānaṃ datvāna khattiyo
        paṇṇasālaṃ pavisitvā         kalūnaṃ paridevayīti.
     Tato paraṃ mahāsattassa vilāpagāthā honti
        kanvajjacchātā tasitā       uparucchenti dārakā
        sāyaṃ saṃvesanākāle        ko ne dassati bhojanaṃ
        kanvajjacchātā tasitā       uparucchenti dārakā
        sāyaṃ saṃvesanākāle        ammacchātamhā detha no
        kathannu pathaṃ gacchanti         pattikā anupāhanā
        santā suṇehi pādehi       ko ne hatthe gahessati
        kathannu so na lajjeyya      sammukhā paharaṃ mama
        adūsakānaṃ puttānaṃ          alajjī vata brāhmaṇo
        yopime dāsīdāsassa        añño vā pana pesiyo
        tassāpi suvihīnassa          ko lajjī paharissati
        vārijasseva me sato       bandhassa kumino mukhe
        akkosati paharati           piye putte apassatoti.
     Tattha kanvajjāti kaṃ nu ajja. Uparucchentīti saṭṭhīyojanamaggaṃ
upagantvā rodissanti. Saṃvesanākāleti mahājanassa parivesanakāle.
Ko ne dassatīti ko nesaṃ bhojanaṃ dassati. Kathannu pathaṃ gacchantīti kathaṃ
nu saṭṭhīyojanamaggaṃ gamissanti. Pattikāti hatthiyānādīhi virahitā.
Upāhanāti upāhanamattenāpi virahitā sukhumālapādā. Gahessatīti
kilamathavinodanatthāya ko gaṇhissati. Dāsīdāsassāti dāsī
dāso assa. Añño vā pana pesiyoti tassāpi dāso tassāpi
dāsoti evaṃ dāsapatidāsaparamparāya yo mayhaṃ catuttho pesiyo
pesanakārako assa. Tassa evaṃ suvihīnassāpi ayaṃ vessantarassa
dāsapatidāsoti ñatvā. Ko lajjīti ko lajjāsampanno pahareyya
na yuttaṃ nukho tassa nillajjassa mama putte paharitunti. Vārijassevāti
kummino mukhe bandhassa macchasseva sato mama. Apassatoti
akāro nipātamattaṃ. Passantasseva piye putte akkosati ceva
paharati ca aho esa atidāruṇoti. Athassa kumāresu sinehena
evaṃ parivitakko udapādi ayaṃ brāhmaṇo mama putte ativiya
viheṭhetīti sokaṃ saṇṭhāretuṃ asakkonto brāhmaṇaṃ anubandhitvā
jīvitakkhayaṃ pāpetvā ānessāmi te kumāreti. Tato aṭṭhānametaṃ
kumārānaṃ pīḷanaṃ me ativiya dukkhaṃ dānaṃ datvā pacchā anutappanaṃ
nāma sataṃ dhammo na hotīti cintesi. Tadatthajotanā imā dve
parivitakkagāthā nāma honti
        ādū cāpaṃ gahetvāna      khaggaṃ bandhitvā vāmato
        āneyyāmi sake putte    puttānaṃ hi vadho dukkho
        aṭṭhānametaṃ dukkharūpaṃ       yaṃ kumārā vihaññare
        Satañca dhammamaññāya        ko datvā anutappatīti.
     Tattha satanti pubbe bodhisattānaṃ paveṇīdhammaṃ. So kira tasmiṃ
khaṇe bodhisattānaṃ paveṇiṃ anussari. Tato sabbe bodhisattā
dhanapariccāgaṃ aṅgapariccāgaṃ jīvitapariccāgaṃ puttapariccāgaṃ bhariyapariccāganti
ime pañcamahāpariccāge apariccajitvā buddhabhūtapubbā nāma natthi
ahaṃpi tesaṃ abbhantare anupaviṭṭho ahosiṃ. Mayāpi puttadhītaro
adatvā na sakkā buddhena bhavitunti cintetvā kiṃ pana tvaṃ vessantara
paresaṃ dāsatthāya dinnaputtānaṃ dukkhabhāvaṃ na jānāsi yena
brāhmaṇaṃ anubandhitvā jīvitakkhayaṃ pāpessāmīti saññaṃ uppādesi.
Dānaṃ datvā pacchānutāpo nāma tava nānurūpo hotīti evaṃ attānaṃ
paribhāsitvā sacepi eso kumāre māressati dinnakālato paṭṭhāya
mama kiñci na hotīti daḷhaṃ sīlasamādānaṃ adhiṭṭhāya paṇṇasālato
nikkhamitvā paṇṇasāladvāre pāsāṇaphalake kāñcanapatimā viya nisīdi.
     Jūjakopi bodhisattassa sammukhe kumāre pothetvā neti.
     Tato kumāro vilapanto āha
        saccaṃ kirevamāhaṃsu         narā ekacciyā idha
        yassa natthi sakā mātā     yathā natthi tatheva so
        ehi kaṇhe marissāma      natthattho jīvitena no
        dinnamhāpi janindena       brāhmaṇassa dhanesino
        accāyikassa luddassa       yo no gāvova sumbhati
        ime te jambukā rukkhā    vedisā sindhuvāritā
        Vividhāni rukkhajātāni       tāni kaṇhe jahāmhase
        assatthā panasā ce me    nigrodhā ca kapitthanā
        vividhāni phalajātāni        tāni kaṇhe jahāmhase
        ime tiṭṭhanti ārāmā     ayaṃ sītūdakā nadī
        yatthassu pubbe kīḷāma      tāni kaṇhe jahāmhase
        vividhāni pupphajātāni       asmiṃ upari pabbate
        yānassu pubbe dhārema     tāni kaṇhe jahāmhase
        vividhāni phalajātāni        asmiṃ upari pabbate
        yānassu pubbe bhuñjāma     tāni kaṇhe jahāmhase
        ime no hatthikā assā    balibaddā ca no ime
        yehissu pubbe kīḷāma      tāni kaṇhe jahāmhaseti.
     Tattha yassāti yassa santike sakā mātā natthi. Puna
brāhmaṇo ekasmiṃ visamaṭṭhāne pakkhalitvā patati. Tesaṃ hatthato
bandhanaṃ muñcitvā galitaṃ. Te pahatakukkuṭā viya kampamānā palāyitvā
ekavegeneva pitu santikaṃ āgamiṃsu.
     Tamatthaṃ pakāsento satthā āha
        nīyamānā kumārā te      brāhmaṇassa pamuñciya
        tena tena padhāviṃsu        jālī kaṇhājinā cubhoti.
     Tattha tena tenāti tena muttakkhaṇena yena tesaṃ pitā tena
padhāviṃsu. Padhāvitvā pitu santikaṃyeva āgamiṃsūti attho.
     Jūjakopi vegenuṭṭhāya vallīdaṇḍahattho kappuṭṭhānaggi viya
Avattharanto āgantvā ativiya palāyituṃ chekā tumheti hatthe
bandhitvā puna te neti.
     Tamatthaṃ pakāsento satthā āha
        tato so rajjumādāya      daṇḍamādāya brāhmaṇo
        ākoṭayanto te neti     sivīrājassa pekkhatoti.
     Evaṃ nīyamānesu kaṇhājinā nivattitvā olokentī pitarā
saddhiṃ sallapi.
     Tamatthaṃ pakāsento satthā āha
        taṃ taṃ kaṇhājināvoca        ayaṃ maṃ tāta brāhmaṇo
        laṭṭhiyā paṭikoṭeti         ghare jātaṃva dāsiyaṃ
        na cāyaṃ brāhmaṇo tāta     dhammikā honti brāhmaṇā
        yakkho brāhmaṇavaṇṇena      khādituṃ tāta neti no
        nīyamānā pisācena         kinnu tāta udikkhasīti.
     Tattha tanti taṃ passamānaṃ nisinnaṃ pitaraṃ sivīrājaṃ. Dāsiyanti
dāsikaṃ. Khāditunti khādanatthāya. Ayaṃ hi tāta no giridvāresu
asampatteyeva ubhohi cakkhūhi rattalohitapaggharantehi khādituṃ neti
sabbe khādissāmīti neti tvañca khādituṃ vā pacituṃ vā nīyamāne
amhe udikkhasi sabbadā sukhito hohīti paridevi. Daharakumārikāya
vilapantiyā kampamānāya gacchantiyā mahāsattassa balavasoko
uppajji. Hadayavatthu uṇhaṃ ahosi. Nāsikāya appahontiyā mukhena
uṇhe assāsapassāse visajjesi. Assūni lohitavindūni hutvānettehi
Nikkhamiṃsu. So idaṃ evarūpaṃ dukkhaṃ sinehadosena jātaṃ na aññena kāra
ṇena mayā tasmā sinehaṃ akatvā majjhatteneva bhavitabbanti tathārūpaṃ
sokaṃ attano ñāṇabalena vinodetvā pakatinisinnākāreneva nisīdi.
     Giridvāraṃ asampattā kumārikā vilapantī agamāsi.
        Ime no pādukā dukkhā      dīgho caddhā suduggamo
        nīce volambake suriye       brāhmaṇova tareti no
        okandāmhase bhūtāni        pabbatāni vanāni ca
        sarassa sirasā vandāma        supatitthe ca āpake
        tiṇā latā ca osathyo       pabbatāni vanāni ca
        ammaṃ ārogyaṃ vajjātha       ayaṃ no neti brāhmaṇo
        vajjantu bhonto ammañca      maddiṃ asmākamātaraṃ
        sace anuppatitukāmā         khippaṃ anuppateyya no
        ayaṃ ekapadī eti           ujuṃ gacchati assamaṃ
        tameva anuppatteyyāsi       api passesi no lahuṃ
        aho vata re jaṭinī          vanamūlaphalāhāriyā
        suññaṃ disvāna assamaṃ         tante dukkhaṃ bhavissati
        ativelaṃ nūna ammāya         uñchāladdhaṃ anappakaṃ
        yā no bandhe na jānāti     brāhmaṇena dhanesinā
        accāyikena luddena         yo no gāvova sumbhati
        apajja ammaṃ passemu         sāyaṃ uñchāto āgataṃ
        dajjā ammā brāhmaṇassa     phalaṃ khuddena missakaṃ
        Tadāyaṃ āsito chāto        na bāḷhaṃ tarayeyya no
        suṇā ca vata no pādā       bāḷhaṃ tarati brāhmaṇo
        iti tattha vilapiṃsu            kumārā mātugiddhinoti.
     Tattha pādukāti khuddakapādā. Okandāmhaseti avakkandāma.
Apacitiṃ nīcavuttiṃ dassentā jānāpema. Sarassāti imassa
padumasarassa pariggahitā devatā nāgakulāni sirasā vandāma.
Supatitthe ca āpaketi supatitthāya nadiyā adhivatthā devatāpi
vandāma. Tiṇā latāti tiṇāni ca olambanalatāyo ca. Osathyoti
osadhiyo. Sabbattha adhivatthā devatāyo sandhāya evamāha.
Anupatitukāmāti sacepi sā amhākaṃ padānupadaṃ āgacchatukāmā
ammā. Api passesi no lahunti api nāma etāya ekapadiyā
anuppattamānā puttake tava lahuṃ passeyyāsīti evaṃ vadeyyātha.
Jaṭinīti mātaraṃ parammukhālapanena ālapantī āha. Ativelanti
pamāṇātikkantaṃ katvā. Uñchāti uñchācariyāya laddhaṃ
vanamūlaphalaṃ. Khuddena missakanti khuddakamadhunā missakaṃ. Āsitoti
āsitāsino paribhuttapphalo. Chātoti suhito. Na bāḷhaṃ
tarayeyyāti na thaddhavegena nayeyya. Mātugiddhinoti mātari giddhena
samannāgatā balavasinehā evaṃ vilapiṃsūti.
                    Kumārapabbaṃ niṭṭhitaṃ.
     Yaṃ pana raññā mahāpaṭhaviṃ unnādetvā brāhmaṇassa
piyaputtesu dinnesu yāva brahmalokā ekakolāhalaṃ jātaṃ tenāpi
Bhijjitahadayā viya himavantavāsino devatāyo tesaṃ brāhmaṇena
nīyamānānaṃ taṃ vilāpaṃ sutvā mantayiṃsu sace maddī sakālasseva
assamaṃ āgamissati sā tattha putte adisvā vessantaraṃ pucchitvā
brāhṇassa dinnabhāvaṃ sutvā balavasinehena padānupadaṃ dhāvitvā
mahantaṃ dukkhaṃ anubhaveyyāti.
     Atha te tayo devaputte tumhe sīhabayagghadīpivesena deviyā
āgamanamaggaṃ rumhitvā tāya yāciyamānāpi yāva suriyatthaṅgamā maggaṃ
adatvā yathā candālokena assamaṃ pavisati evamassāpi sīhādīhi
aviheṭhanatthāya ārakkhaṃ susaṃvidahitaṃ kareyyāthāti āṇāpesuṃ.
     Tamatthaṃ pakāsento satthā āha
        tesaṃ lālapitaṃ sutvā       tayo bāḷā vane migā
        sīho bayaggho ca dīpī ca     idaṃ vacanamabravuṃ
        mā heva no rājaputtī     sāyaṃ uñchāto āgatā
        mā hevamhākaṃ nibbhoge    heṭhayittha vane migā
        sīho cenaṃ viheṭheyya      bayaggho dīpī ca lakkhaṇaṃ
        neva jālikumārassa        kuto kaṇhājinā siyā
        ubhayeneva jiyyetha        patiputte ca lakkhaṇāti.
     Tattha idaṃ vacanamabaravunti tumhe tayo janā sīho ca bayaggho
ca dīpī cāti evaṃ tayo bāḷā vane migā hothāti idaṃ tā devatā
tayo devaputte vacanaṃ abravuṃ. Mā heva noti maddī rājaputtī
uñchāto sāyaṃ mā āgami candālokena sāyameva āgacchatūti
Vadanti. Mā hevamhākaṃ nibbhogeti amhākaṃ nibbhoge vijite
amhākaṃ vanaghaṭāya mā taṃ koci vane bāḷamigo viheṭhayittha.
Yathā na viheṭhenti evamassāpi arakkhaṃ gaṇhathāti vadanti. Sīho
ce nanti sace hi naṃ anārakkhaṃ sīhādīsu koci viheṭheyya athassā
jīvitakkhayaṃ pattāya neva jālikumāro vassa kuto kaṇhājinā siyā
evaṃ sā lakkhaṇasampannā ubhayeneva jiyyetha. Patiputte cāti
davīhi koṭṭhāsehi jiyyetha tasmā susaṃvidahitaṃ ārakkhaṃ karothāti.
     Atha te tayo devaputtā sādhūti tāsaṃ devatānaṃ vacanaṃ
paṭisuṇitvā sīhabayagghadīpino hutvā āgantvā tassā āgamanamagge
paṭipāṭiyā nipajjiṃsu.
     Maddī pi kho ajja mayā dussunopi diṭṭho sakālasaseva
vanamūlaphalāphalāni gahetvā assamapadaṃ gamissāmīti kampamānā
mūlaphalāphalāni upadhāresi. Athassā hatthato khaṇittikaṃ patati. Tathā
aṃsato pacchi patati. Dakkhiṇakkhi ca phandati phalino rukkhā aphalā
viya aphalāva phalino viya khāyiṃsu. Sabbā disā na paññāyiṃsu.
Sā kinnu kho idaṃ pubbe abbhūtapubbaṃ ajja me hoti kiṃ bhavissati
mayhaṃ vā me puttānaṃ vā udāhu vessantarassa cāti cintetvā āha
        khaṇittikaṃ me patitaṃ          dakkhiṇakkhi ca phandati
        aphalā phalino rukkhā        sabbā muyhanti me disā
        tassā sāyaṇhakālamhi       assamāgamanaṃ pati
        atthaṅgatamhi suriye         bāḷā panthe upaṭṭhahuṃ
        Nīce volambake suriye      dūre ca vata assamo
        yañca nesaṃ ito hāsaṃ       tante bhuñjeyyuṃ bhojanaṃ
        so nūna khattiyo eko      paṇṇasālāya acchati
        tosento dārake chāte    mamaṃ disvā anāyatiṃ
        te nūna puttakā mayhaṃ       kapaṇāya varākiyā
        sāyaṃ saṃvesanākāle        khīraṃ pītāva acchare
        te nūna puttakā mayhaṃ       kapaṇāya varākiyā
        sāyaṃ saṃvesanākāle        vāriṃ pītāva acchare
        te nūna puttakā mayhaṃ       kapaṇāya varākiyā
        paccuggatā maṃ tiṭṭhanti       vacchā bālāva mātaraṃ
        te nūna puttakā mayhaṃ       kapaṇāya varākiyā
        paccuggatā maṃ tiṭṭhanti       haṃsāvūparipallale
        te nūna puttakā mayhaṃ       kapaṇāya varākiyā
        paccuggatā maṃ tiṭṭhanti       assamassāvidūrato
        ekāyano ekapatho        sarā sobbhā ca passato
        aññaṃ maggaṃ na passāmi       yena gaccheyya assamaṃ
        migā namatthu rājāno       kānanasmiṃ mahabbalā
        dhammena bhātaro hotha       maggaṃ me detha yācitā
        avaruddhassāhaṃ bhariyā        rājaputtassa sirīmato
        tañcāhaṃ nātimaññāmi        rāmaṃ sītāvanubbatā
        tumhe ca putte passetha     sāyaṃ saṃvesanaṃ patiṃ
        Ahañca putte passeyyaṃ      jāliṃ kaṇhājinaṃ cubho
        bahuñcidaṃ mūlaphalaṃ            bhakkho cāyaṃ anappako
        tato upaḍḍhaṃ dassāmi        maggaṃ me detha yācitā
        rājaputtī ca no mātā      rājaputto ca no pitā
        dhammena bhātaro hotha       maggaṃ me detha yācitāti.
     Tattha tassāti tassā mama. Assamāgamanaṃ patīti assamaṃ
paṭicca sandhāya āgacchantiyā. Upaṭṭhahunti upaṭṭhāya ṭhitā.
Te kira paṭhamaṃ paṭipāṭiyā nipajjitvā tāya āgamanakāle uṭṭhāya
vijimhitvā maggaṃ rumbhantā paṭipāṭiyā tiriyaṃ aṭṭhaṃsu. Yañca
nesanti ahañca yaṃ ito mūlaphalāphalaṃ tesaṃ harissaṃ taṃ vessantaro
ca ubho puttakā passāti te tayopi janā bhuñjeyyuṃ aññaṃ nesaṃ
bhojanaṃ natthi. Anāyatinti anāgacchantiṃ maṃ ñatvā ekakova nūna
dārake tosento nisinno. Saṃvesanākāleti aññesu divasesu
attano khādāpanapipāyanakāle. Khīraṃ pītāvāti yathā khīrapītā
migapotakā khīrassatthāya kanditvā taṃ alabhitvā kandantāva niddaṃ
okkamanti evaṃ te phalāphalatthāya kanditvā taṃ alabhitvā
kandantāva niddaṃ upagatā bhavissantīti vadati. Vāriṃ pītāvāti
assamapade yathā migapotakā pipāsikā pānīyatthāya kanditvā taṃ alabhitvā
kandantāva niddaṃ okkamantīti iminā nayena attho daṭṭhabbo.
Acchareti acchanti. Paccuggatā maṃ tiṭṭhantīti maṃ paccuggatā
hutvā tiṭṭhanti. Paccuggatuntipi pāṭho. Paccuggantvāti attho.
Ekāyanoti ekasseva āyano ekapadikamaggo. Ekapathoti so
ca ekova dutiyo natthi okkamitvāpi gantuṃ na sakkā. Kasmā.
Yasmā sarā sobbhā ca passato. Namatthūti sā aññaṃ maggaṃ
adisvā ete yācitvā paṭikkamāpessāmīti phalapacchiṃ aṃsato
otāretvā añjaliṃ paggayha namasmānā evamāha. Bhātaroti mayaṃ
hi manussarājaputtā tumhepi migarājaputtā iti me dhammena bhātaro
hotha. Avaruddhassāti raṭṭhato pabbājitassa. Rāmaṃ sītāvanubbatāti
yathā dasarathamahārājaputtaṃ rāmaṃ tassa kaniṭṭhā sītā devī tasseva
aggamahesī hutvā taṃ anubbatā patidevatā hutvā appamattā
upaṭṭhāti tathā ahaṃpi vessantaraṃ appamattā upaṭṭhāsinti vadati. Tumhe
cāti tumhe ca mayhaṃ maggaṃ datvā sāyaṃ gocaraggahaṇakāle putte
passatha ahañca attano putte passeyyaṃ detha magganti yācati.
     Atha te devaputtā velaṃ olokentā idāni tassā maggaṃ
dātuṃ velāti ñatvā uṭṭhāya apagacchiṃsu.
     Tamatthaṃ pakāsento satthā āha
        tassā lālappamānāya      bahukāruññasaññitaṃ
        sutvā nelapatiṃ vācaṃ       bāḷā panthā apakkamunti.
     Tattha nelapatinti na elapatiṃ elapātarahitaṃ visadaṃ madhuravācaṃ.
     Sā bāḷesu apagatesu assamaṃ agamāsi. Tadā ca puṇṇamīuposatho
ahosi. Sā caṅkamanakoṭiṃ patvā yesu yesu ṭhānesu
pubbe putte passati tesu tesu ṭhānesu apassantī āha
        Imamhi naṃ padesamhi        puttakā paṃsukuṇṭhitā
        paccuggatā maṃ tiṭṭhanti      vacchā bālāva mātaraṃ
        imamhi naṃ padesamhi        puttakā paṃsukuṇṭhitā
        paccuggatā maṃ tiṭṭhanti      haṃsāvūparipallale
        imamhi naṃ padesamhi        puttakā paṃsukuṇṭhitā
        paccuggātā maṃ tiṭṭhanti     assamassāvidūrato
        te migā viya ukkaṇṇā     samantāmabhidhāvino
        ānandino pamuditā        vattamānāva kampare
        tyajja putte na passāmi    jālī kaṇhājinā cubho
        chagilīva migī chāpaṃ          pakkhī puttāva pañjarā
        ohāya putte nikkhamma     sihīvāmisagiddhinī
        tyajja putte na passāmi    jālī kaṇhājinā cubho
        idaṃ nesaṃ parakkantaṃ        nāgānamiva pabbate
        citakā parikiṇṇāyo        assamassāvidūrato
        tyajja putte na passāmi    jālī kaṇhājinā cubho
        vālukāyapi okiṇṇā       puttakā paṃsukuṇṭhitā
        samantāmabhidhāvanti         te na passāmi dārake
        ye maṃ pure paccudenti     araññā dūramāyatiṃ
        tyajja putte na passāmi    jālī kaṇhājinā cubho
        chagilīva migī chāpā         paccugantvāna mātaraṃ
        dūre maṃ paṭivilokenti      te na passāmi dārake
        Idañca nesaṃ kīḷanaṃ         patitaṃ paṇḍuveluvaṃ
        tyajja putte na passāmi    jālī kaṇhājinā cubho
        thanā ca mayhaṃ me pūrā     uro ca sampadālibhi
        tyajja putte na passāmi    jālī kaṇhājinā cubho
        uccaṅke me kovicinati     thanā mekāva lambati
        tyajja putte na passāmi    jālī kaṇhājinā cubho
        yassā sāyaṇhasamayaṃ        puttakā paṃsukuṇṭhitā
        uccaṅke me vivattanti     te na passāmi dārakā
        ayaṃ so assamo pubbe     sammajjo paṭibhāti maṃ
        tyajja putte na passantyā  bhamate viya assamo
        kimidaṃ appasaddova         assamo paṭibhāti maṃ
        kākolāpi na vassanti      matā me nūna dārakā
        kimidaṃ appasaddova         assamo paṭibhāti maṃ
        sakuṇāpi na vassanti        matā me nūna dārakāti.
     Tattha nanti nipātamattaṃ. Paṃsukuṇṭhitāti paṃsumakkhitā.
Paccuggatā manti maṃ paccuggatā hutvā paccuggantuntipi pāṭho.
Paccuggantvā icceva attho. Ukkaṇṇāti yathā migapotakā
mātaraṃ disvā kaṇṇe ukkhipitvā gīvaṃ pasāretvā mātaraṃ upagantvā
haṭṭhatuṭṭhā samantā abhidhāvino honti. Vattamānāva kampareti
vattamānā mātu hadayamaṃsaṃ kampenti viya evaṃ pubbe mama puttā
honti. Tyajjāti te ajja na passāmi. Chagilīva migī chāpanti
Yathā chagilī ca migī ca pañjarasakhātā kulāvakā muttā pakkhī ca
āmisagiddhinī sīhī ca attano chāpaṃ ohāya gocarāya pakkamanti
tathāhaṃ ohāya putte nikkhamantīti vadati. Idaṃ nesaṃ parakkantanti
vassāratte sānupabbate nāgānaṃ padavalañjaṃ viya idaṃ nesaṃ kīḷanaṭṭhāne
ādhāvanaparidhāvanaparikkantaṃ paññāyati. Citakāti saññitanicitā
vālukapuñjā. Parikiṇṇāyoti vippakiṇṇāyo. Samantāmabhidhāvantīti
aññesu divasesu samantā abhidhāvanti. Paccudentīti
puccuggacchanti. Dūramāyatinti dūrato āgacchantiṃ. Chagilīva migī
chāpāti attano mātaraṃ disvā chagiliṃ viya migiṃ chāpāti. Idañca
nesaṃ kīḷananti hatthīrūpakādīhi kīḷantānaṃ idañca nesaṃ suvaṇṇavaṇṇaṃ
kīḷanaṃ veluvaṃ pariggalitvā patitaṃ. Mayhimeti mayhaṃ ime thanā ca
khīrassa pūrā. Uro ca sampadālibhīti hadayañca phalati viya.
Uccaṅke me vivattantīti mama uccaṅke āvaṭaṭnti parivattanti.
Sammajjo paṭibhāti manti sammajjaṭṭhānaṃ viya mama upaṭṭhāsi. Tyajjāti
te ajja. Apassantyāti apassantiyā mama. Bhamate viyāti
kulālacakkaṃ viya bhamati. Kākolāti vanakākā. Matā nūnāti
addhā matā kenaci nītā bhavissanti. Sakuṇāpīti avasesasakuṇā.
Matā nūnāti addhā matā bhavissanti.
     Iti sā vilapantī mahāsattassa santikaṃ gantvā phalapacchiṃ
otāretvā mahāsattaṃ tuṇhimāsinaṃ disvā dārakepassa santike
appassantī āha
        Kimidaṃ tuṇhībhūtosi       api ratteva me mano
        kākolāpi na vassanti   matā me nūna dārakā
        kimidaṃ tuṇhībhūtosi       api ratteva me mano
        sakuṇāpi na vassanti     matā me nūna dārakā
        kacci nu me ayyaputta   migā khādiṃsu dārake
        araññe īrine vivane   kena nītā me dārakā
        ādū te pahitā dūtā   ādū suttā piyaṃvadā
        ādū bahino nikkhantā   khiddāsu pasutā nute
        nevāsaṃ kesā dissanti  hatthapādā ca jālino
        sakuṇānañca opāto    kena nītā me dārakāti.
     Tattha api ratteva me manoti apica balavapaccūse supinaṃ
passantiyā viya me mano. Migāti sīhādayo bāḷamigā. Īrineti
niroje. Vivaneti vivite. Ādū teti ādū jetuttaranagare
sivirañño santikaṃ tayā dūtā katvā pesitā. Ādū suttāti
anto paṇṇasālaṃ pavisitvā sayitā. Ādū bahi noti ādū no
te dārakā khiddāpasutā hutvā bahi nikkhantāti pucchati. Nevāsaṃ
kesā dissantīti sāmi vessantara neva tesaṃ kāḷañjanavaṇṇā kesā
dissanti jālavicittā hatthapādā dissanti. Sakuṇānañca opātoti
himavantappadese hatthiliṅgasakuṇā nāma atthi tepi upatitvā
ādāya ākāseneva gacchanti tena taṃ pucchāmi kintehi sakuṇehi
nītā ito aññesaṃpi kesañci tesaṃ sakuṇānaṃ viya opāto jāto
Akkhāhi kena nītā me dārakāti.
     Evaṃ vuttepi mahāsatto na kiñci kathesi. Atha naṃ sā
deva kasmā mayā saddhiṃ na kathesi ko mama dosoti vatvā āha
        idaṃ tato dukkhataraṃ         sallaviddho yathā vaṇo
        tyajja putte na passāmi    jāliṃ kaṇhājinaṃ cubho
        idaṃpi dutiyaṃ sallaṃ          kampeti hadayaṃ mama
        yañca putte na passāmi     tvañca maṃ nābhibhāsasi
        ajja ce me imaṃ rattiṃ     rājaputte na saṃsasi
        maññe okkantasantamaṃ      pāto dakkhasi no matanti.
     Tattha idaṃ tato dukkhataranti sāmi vessantara yaṃ mama raṭṭhā
pabbajitāya araññe vasantiyā putte ca apassantiyā dukkhaṃ idaṃ
tava mayā saddhiṃ akathanaṃ mayhaṃ tato dukkhataraṃ tvaṃ hi maṃ aggidaḍḍhaṃ
paṭidahanto viya tālā patitaṃ daṇḍena pothento viya sallena vaṇe
paṭivijjhanto viya tuṇhībhāvena kilamesi. Idaṃ hi me hadayaṃ
sallaviddho yathā vaṇo tatheva kampati ceva rujati ca. Saṃviddhotipi
pāṭho. Sampaṭividdhoti attho. Okkantasantamanti apagatajīvitaṃ
maṃ. Dakkhasi noti ettha nokāro nipātamatto. Kālasseva
mataṃ maṃ passasīti attho.
     Atha mahāsatto kakkhalakathāya naṃ puttasokaṃ jahāpessāmīti
cintetvā imaṃ gāthamāha
        nanu maddī varārohā      rājaputtī yasassinī
        Pāto gatāsi uñchāya     kimidaṃ sāyamāgatāti.
     Tattha kimidaṃ sāyamāgatāti maddi tvaṃ abhirūpā pāsādikā
himavante ca nāma bahū vanacarakā tāpasavijjādharādayo ca vicaranti
ko jānāti kiñci tayā kataṃ tvaṃ pātova gantvā kimidaṃ
sāyamāgacchasi daharakumāre ohāya araññagatitthiyo nāma sassāmikitthiyo
vā assāmikitthiyo evarūpā na honti kā nu kho me dārakānaṃ
pavutti kiṃ vā me sāmiko cintessatīti ettakaṃpi te nāhosi tvaṃ
pātova gantvā candālokena āgacchasi mama duggatabhāvassevesa
dosoti tajjetvā nibbajetvā kathesi.
     Sā tassa kathaṃ sutvā āha
        nanu tvaṃ saddamassosi       ye saraṃ pātumāgatā
        sīhassa vinadantassa         byagghassa ca nikūjitaṃ
        ahu pubbanimittaṃ me        vicarantyā brahāvane
        khaṇitto me hatthā patito   uggīvañcāpi aṃsato
        tadāhaṃ byatthitā bhītā      puthuṃ katvāna añjaliṃ
        sabbā disā namassissaṃ      api sotthi ito siyā
        mā heva no rājaputto    hato sīhena dīpinā
        dārakā vā parāmaṭṭhā     acchakokataracchibhi
        sīho byaggho ca dīpī ca     tayo bāḷā vane migā
        te maṃ pariyāvaruṃ maggaṃ      tena sāyamhi āgatāti.
     Tattha ye saraṃ pātunti ye pānīyaṃ pātuṃ imaṃ saraṃ āgatā.
Byagghassa cāti byagghassa ca aññesañca hatthiādīnaṃ catuppadānañceva
sakuṇasaṃghassa ca nikūjitaṃ ekaninnādaṃ saddaṃ kiṃ tvaṃ vassosīti
pucchati. So pana mahāsattena puttānaṃ dinnavelāya saddo
ahosi. Ahu pubbanimittanti deva imassa me dukkhassa
anubhavanatthāya pubbanimittaṃ ahosi. Uggīvanti aṃsakūṭe pacchilagganakaṃ.
Puthunti visuṃ visuṃ sabbā dasadisā namassissaṃ. Mā heva noti amhākaṃ
rājaputto sīhādīhi hato mā hotu dārakā acchādīhi parāmaṭṭhā
mā hontūti patthayantī namassissaṃ. Te maṃ pariyāvaruṃ magganti sāmi
ahaṃ imāni ca bhiṃsanakāni mahantāni dussupino ca me diṭṭho ajja
sakālasseva āgamissāmīti phalitarukkhe aphale viya aphale ca phalite
viya passāmi kicchena phalāphalāni gahetvā giridvāraṃ sampāpuṇituṃ
asakkontī atha te sīhādayo maṃ disvā maggaṃ paṭipāṭiyāva rumhitvā
aṭṭhaṃsu tena sāyaṃ āgatamhi khamāhi me sāmīti vadati.
        Mahāsatto tāya saddhiṃ ettakameva kathaṃ vatvā yāva
aruṇuggamanā na kiñci kathesi. Ito paṭṭhāya maddī nānappakāraṃ
vilapantī āha
        ahaṃ patiñca putte ca     ācariyamiva māṇavo
        anuṭṭhitā divārattiṃ      jaṭinī brahmacārinī
        ajināni paridahitvā      vanamūlaphalahāriyā
        vicarāmi divārattiṃ       tumhaṃ kāmā hi puttakā
        idaṃ suvaṇṇahāliddaṃ       ābhataṃ paṇḍuveluvaṃ
        Rukkhapakkāni cāhāsiṃ     ime vo puttakīḷanā
        idaṃ muḷālivattakaṃ        sālukaṃ jiñjarodakaṃ
        bhuñja khuddena saṃyuttaṃ     saha puttehi khattiya
        padumaṃ jālino dehi      kumudaṃ pana kumāriyā
        māline passa naccante   siviputtāni avhaya
        tato kaṇhājinā yāti    nisāmehi rathesabha
        mañjussarāya vagguyā     assamaṃ upagacchantiyā
        samānasukhadukkhamhā       raṭṭhā pabbājitā ubho
        api siviputte passesi    jāliṃ kaṇhājinaṃ cubho
        samaṇe brāhmaṇe nūna    brahmacariyaparāyane
        ahaṃ loke abhisasiṃ       sīlavante bahussute
        tyajja putte na passāmi  jāliṃ kaṇhājinaṃ cubhoti.
     Tattha ācariyamiva māṇavoti vattasampanno antevāsiko
ācariyaṃ viya paṭijaggati. Anuṭṭhitāti pāricariyāya uṭṭhānena
anuṭṭhitā appamattā hutvā paṭijaggāmi. Tumhaṃ kāmāti tumhākaṃ
kāmena tumhe patthayanti. Puttakāti kumāre ālapantī paridevati.
Suvaṇṇahāliddanti puttakā ahaṃ tumhākaṃ nahāpanatthāya
suvaṇṇavaṇṇaṃ hāliddaṃ nissadāyaṃ ghaṃsitvā ādāya āgatā.
Paṇḍuveluvanti kīḷanatthāya ca vo idaṃ suvaṇṇavaṇṇaṃ veluvapakkaṃpaṃ mayā
ābhataṃ. Rukkhapakkānīti tumhākaṃ kīḷanatthāya aññānipi manāpāni
kukhaphalāni āhāsiṃ. Ime voti puttakā ime vo kīḷanāti
Vadati. Mūḷālivattakanti mūḷālikaṇḍalikaṃ. Sālukanti idaṃ
uppalādisālukampi me bahu ābhataṃ. Jiñjarodakanti siṃghāṭakaṃ.
Bhuñjāti idaṃ sabbaṃ khuddakamadhunā saṃyuttaṃ puttehi saddhiṃ bhuñjāti
paridevati. Siviputtāni avhayāti sāmi sivirāja paṇṇasālāya
sayāpitaṭṭhānato siṃghaṃ putte pakkosi. Api siviputte pasaṃsesīti
sāmi sivirāja api putte passasi sace passasi me dassehi mā maṃ
ativiya kilamehi. Abhisasinti tumhākaṃ puttadhītaro mā passathāti
evaṃ nūna akkosiṃ.
     Evaṃ vilapamānāyapi tāya saddhiṃ mahāsatto na kiñci kathesi.
Sā tasmiṃ akathente kampamānā candālokena attano putte
vicinantī yesu yesu jambukā rukkhādīsu ṭhānesu te pubbe kīḷiṃsu
tāni tāni sabbāni ṭhānāni patvā paridevantī āha
        ime te jambukā rukkhā    vedisā sindhuvāritā
        vividhāni rukkhajātāni       te kumārā na dissare
        assatthā panasā ceme     nigrodhā ca kapitthanā
        vividhāni phalajātāni        te kumārā na dissare
        ime tiṭṭhanti ārāmā     ayaṃ sītūdakā nadī
        yatthassu pubbe kīḷiṃsu       te kumārā na dissare
        vividhāni pupphajātāni       asmiṃ uparipabbate
        yānassu pubbe dhāriṃsu      te kumārā na dissare
        vividhāni phalajātāni        asmiṃ uparipabbate
        Yānassu pubbe bhuñjiṃsu      te kumārā na dissare
        ime no hatthikā assā    balibaddā ca no ime
        yehissu pubbe kīḷiṃsu       te kumārā na dissareti.
     Tattha ime no hatthikā assāti sā pabbatupari dārake
gavesantī adisvā paridevamānā tato oruyha puna assamapadaṃ
āgantvā tattha te upadhārentī tesaṃ kīḷanabhaṇḍakāni disvā evamāha.
Athassā paridevanasaddena ceva padasaddena ca migapakkhino caliṃsu.
     Sā te disvā āha
        ime sāmā sasolūkā      bahukā kadalīmigā
        yehissu pubbe kīḷiṃsu       te kumārā na dissare
        ime haṃsā ca koñcā ca    mayūrā citrapekhunā
        yehissu pubbe kīḷiṃsu       te kumārā na dissareti.
     Tattha sāmāti khuddakā sāmavaṇṇamigā. Sasolūkāti sasā
ca vanaulūkā ca.
     Sā assamapade piyaputte adisvā tato nikkhamitvā
pupphavanaghaṭaṃ pavisitvā taṃ taṃ ṭhānaṃ oloketvā āha
        imā tā vanagumbāyo       pupphitā sabbakālikā
        yatthassu pubbe kīḷiṃsu        te kumārā na dissare
        imā tā pokkharaṇī rammā    cakkavākūpakūjitā
        maṇḍālakehi sañsannā       padumuppalakehi ca
        yatthassu pubbe kīḷiṃsu        te kumārā na dissareti.
     Tattha vanagumbāyoti vanamālāgumbāva. Sā kacthaci putte
adisvā puna mahāsattassa santikaṃ āgantvā taṃ dummukhaṃ nisinnaṃ
disvā āha
        na te kaṭṭhāni bhinnāni       na te udakamābhataṃ
        aggipi te na hāsito        kinnu mandova jhāyasi
        piyo piyena saṅgamma         samohaṃ byapahaññati
        tyajja putte na passāmi      jāliṃ kaṇhājinaṃ cubhoti.
     Tattha na hāsitoti na jalito. Idaṃ vuttaṃ hoti sāmi tvaṃ
pubbe kaṭṭhāni bhindasi udakaṃ āharitvā ṭhapesi aṅgārakapalle
aggiṃ karosi ajja etesu ekaṃpi akatvā kinnu mandova jhāyasi
tava kiriyā mayhaṃ na ruccati. Piyo piyenāti vessantaro mayhaṃ
piyo ito me piyataro natthi iminā me piyena saṅgamma
sammāgantvā pubbe samohaṃ byapahaññati dukkhaṃ vigacchati ajja pana me
imaṃ passantiyāpi soko na vigacchati kinnu kho kāraṇanti.
Tyajjāti hotu diṭṭhaṃ me kāraṇaṃ te ajja putte na passāmi tena
me imaṃ passantiyāpi soko na vigacchatīti.
     Tāya evaṃ vuttepi mahāsatto tuṇhībhūtova nisīdi. Sā
tasmiṃ akathente sokasallasamappitā pahatakukkuṭī viya kampamānā puna
paṭhamaṃ vicaraṇaṭṭhānāni vicaritvā mahāsattassa santikaṃ paccāgantvā
āha
        na kho no deva passāmi yena te nīhaṭā matā
        Kākolāpi na vassanti      matā me nūna dārakā
        na kho no deva passāmi    yena te nīhaṭā matā
        sakuṇāpi na vassanti        matā me nūna dārakāti.
     Tattha na kho noti deva na kho amhākaṃ putte passāmi.
Yena te nīhaṭā matāti kenaci tesaṃ nīhaṭabhāvaṃpi na jānāmīti
adhippāyeneva āha.
     Tāya evaṃ vuttepi mahāsatto na kiñci kathesi. Sā
puttasokena phuṭṭhā putte upadhārentī tatiyavāraṃ tāni tāni ṭhānāni
vātavegena vicari. Tāya kira ekarattiṃ vicaritaṭṭhānaṃ uparigayhamānaṃ
paṇṇarasayojanamaggaṃ ahosi. Atha ratti vibhāyi. Aruṇodayo
jāto. Sā punāgantvā mahāsattassa santike ṭhitā paridevi.
     Tamatthaṃ pakāsento satthā āha
        sā tattha paridevitvā     pabbatāni vanāni ca
        punadevassamaṃ gantvā      sāmikassanti rodati
        na kho no deva passāmi   yena te nīhaṭā matā
        kākolāpi na vassanti     matā me nūna dārakā
        na kho no deva passāmi   yena te nīhaṭā matā
        sakuṇāpi na vassanti       matā me nūna dārakā
        na kho no deva passāmi   yena te nīhaṭā matā
        vicarantī rukkhamūlesu       pabbatesu guhāsu ca
        iti maddī varārohā      rājaputtī yasassinī
        Bāhā paggayha kanditvā   tattheva patitā chamāti.
     Tattha sāmikassanti rodatīti bhikkhave sā maddī tattha
vaṅkatapabbatakucchiyaṃ sānupabbatāni ca vanagahanāni ca vicarantī paridevitvā
punāgantvā sāmikaṃ nissāya tassa santike ṭhitā puttānaṃ atthāya
rodanti na kho noti ādīni vadantī paridevatīti attho. Iti
maddī varārohāti bhikkhave evaṃ sā uttanamarūpadharā varārohā maddī
rukkhamūlādīsu vicarantī dārake adisvā nissaṃsayaṃ matā bhavissantīti
bāhā paggayha kanditvā tattheva vessantarassa pādamūle
chinnasuvaṇṇakadalī viya chamāyaṃ patati.
     Atha mahāsatto matā maddīti saññāya kampamāno aṭṭhāne
videse matā maddī sace hissā jetuttaranagare kālakiriyā bhavissati
mahanto parihāro abhavissa dve raṭṭhāni caleyyuṃ. Ahaṃ pana
araññe ekakova kinnukho karissāmīti uppannabalavasokopi satiṃ
paccupaṭṭhapetvā jānissāmi tāvāti uṭṭhāya hadaye dakkhiṇahatthaṃ
ṭhapetvā santāpapavuttiṃ ñatvā kamaṇḍalunā udakaṃ āharitvā sattamāse
kāyasaṃsaggaṃ anāpannapubbopi balavasokena attano pabbajitabhāvaṃ
sallakkhetuṃ asakkonto assupuṇṇehi nettehi tassā sīsaṃ
ukkhipitvā ūrūsu ṭhapetvā udakena paripphositvā mukhañca hadayañca
parimajjanto nisīdi. Maddīpi kho thokaṃ vītināmetvā satiṃ
paṭilabhitvā hirottappaṃ paccupaṭṭhapetvā vuṭṭhāya mahāsattaṃ vanditvā
sāmi vessantara dārakā te kuhiṃ gatāti pucchi. So āha devi
Ekassa brāhmaṇassa dāsatthāya mayā dinnāti.
     Tamatthaṃ pakāsento satthā āha
        tmajja pattaṃ rājaputtiṃ     udakenābhisiñcitha
        assaṭṭhaṃ naṃ viditvāna      atha naṃ etamabravīti.
     Tattha tmajja pattanti attayo santikaṃ pattaṃ. Pādamūle
patitvā visaññībhūtanti attho. Etamabravīti etaṃ ekassa me
brāhmaṇassa dāsatthāya dinnāti vacanaṃ abravīti.
     Tato tāya deva putte brāhmaṇassa datvā mama sabbarattiṃ
paridevitvā vicarantiyā kinnācikkhasīti vutte mahāsatto āha
        ādiyeneva te maddi     dukkhaṃ nakkhātumicchissaṃ
        daliddo yācako vuḍḍho    brāhmaṇo gharamāgato
        tassa dinnā mayā puttā   maddi mā bhāyi assasa
        maṃ passa maddi mā putte   mā bāḷhaṃ paridevayi
        lacchāma putte jīvantā    arogā ca bhavāmhase
        putte pasuñca dhaññañca     yañca aññaghare dhanaṃ
        dajjā sappuriso dānaṃ     disvā yācakamāgate
        anumodāhi me maddi      puttake dānamuttamanti.
     Tattha ādiyenevāti ādikena. Idaṃ vuttaṃ hoti sace te ahaṃ
ādito paṭṭhāya etamatthaṃ ācikkhissaṃ. Taṃ sutvā tava sokaṃ
saṇṭhāretuṃ asakkontiyā hadayaṃ phaleyya. Tasmā ādiyeneva te
maddi dukkhaṃ na akkhātumicchissaṃ. Gharamāgatoti idaṃ amhākaṃ
Vasanaṭṭhānaṃ āgato. Arogā ca bhavāmhaseti yathā tathā mayaṃ
arogā homa jīvamānā avassaṃ putte brāhmaṇena nītepi
passissāmāti vadati. Yañca aññaghare dhananti yaṃ aññaghare
saviññāṇakāviññāṇakadhanaṃ. Dajjā sappuriso dānanti sappuriso uttamatthaṃ
patthento uraṃ bhinditvā hadayamaṃsaṃpi gahetvā dānaṃ dadeyyāti.
     Maddī āha
        anumodāmi te deva      puttake dānamuttamaṃ
        datvā cittaṃ pasādehi     bhiyyo dānaṃ dado bhava
        yo tvaṃ maccherabhūtesu     manussesu janādhipa
        brāhmaṇassa adā dānaṃ    sivīnaṃ raṭṭhavaḍḍhanoti.
     Tattha anumodāmi teti dasamāse kucchiyā dhāretvā vijāyitvā
divasassa dvitikkhattuṃ nahāpetvā pāyetvā bhojetvā ure
nipajjāpetvā paṭijaggi te puttakesu bodhisattena dinnesu sayaṃ pattiṃ
anumodanti evamāha. Iminā kāraṇena jānitabbaṃ pitāva dārakānaṃ
sāmikoti. Bhiyyo dānaṃ dado bhavāti mahārāja uttariṃpi punappunaṃ
dānaṃ dāyakova hohīti sudinnante dānaṃ cittaṃ pasādehi yo tvaṃ
maccherabhūtesu sattesu piyaputte adāsīti.
     Evaṃ vuttepi mahāsatto maddi kinnāmetaṃ kathesi sace hi
mayā putte datvā cittaṃ pasādetuṃ nābhavissa imāni me acchariyāni
nappavatteyyunti sabbāni paṭhavininnāditādīni kathesi. Tato maddī
tāneva acchariyāni pakittetvā dānaṃ anumodantī āha
        Ninnāditā te paṭhavī      saddo te tidivaṅgato
        samantā vijjutā āgū     girīnaṃva paṭissutāti.
     Tattha vijjutā āgūti akālavijjulatā himavantappadese samantā
nicchariṃsu. Girīnaṃva paṭissutāti girīnaṃ paṭissutasaddā viya viravā
upaṭṭhahiṃsu
     tassa te anumodanti         ubho nāradapabbatā
     indo ca brahmā ca pajāpati ca somo yamo vessavaṇṇo ca rājā
     sabbe devā anumodandi      tāvatiṃsā saindakā
     iti maddī varārohā         rājaputtī yasassinī
     vessantarassa anumodi        puttake dānamuttamanti.
        Tattha nāradapabbatāti imepi te dve devanikāyā attano
vimānadvāre ṭhitāva sudinnaṃ vata te dānanti anumodanti. Tāvatisā
saindakāti indajeṭṭhakā tāvatiṃsāpi devā te dānaṃ anumodanti.
Evaṃ mahāsattena attano dāne vaṇṇite tameva vatthaṃ parivattitvā
mahārāja vessantara sudinnaṃ te dānanti. Maddīpi kho tatheva dānaṃ
vaṇṇetvā anumodamānā nisīdi. Tena satthā iti maddī varārohāti
gāthamāha
                     maddīpabbaṃ niṭṭhitaṃ.
     Evantesu aññamaññaṃ sammodanīyaṃ kathaṃ kathentesu sakko
devarājā cintesi ayaṃ vessantaramahārājā hiyyo jūjakassa paṭhaviṃ
unnādetvā dārake adāsi idāni naṃ koci hīnapuriso upasaṅkamitvā
Sabbalakkhaṇasampannaṃ sīlavatiṃ maddiṃ yācitvā rājānaṃ ekakaṃ katvā
maddiṃ gahetvā gaccheyya tato esa anātho nippaccayo bhaveyya
yannūnāhaṃ brāhmaṇavaṇṇena naṃ upasaṅkamitvā maddiṃ yācitvā pāramikūṭaṃ
gāhāpetvā kassaci avisajjanīyaṃ katvā puna taṃ tasseva datvā
āgamissāmīti. So suriyuggamanavelāyaṃ tassa santikaṃ agamāsi.
     Tamatthaṃ pakāsento satthā āha
        tato ratyā vivasane     suriyassuggamanaṃ pati
        sakko brāhmaṇavaṇṇena   pāto nesaṃ adissathāti.
     Tattha pāto nesaṃ adissathāti pātova nesaṃ dvinnaṃ janānaṃ
paññāyamānarūpo purato aṭṭhāsi. Ṭhatvā ca pana paṭisanthāraṃ
karonto āha
        kacci nu bhoto kusalaṃ      kacci bhoto anāmayaṃ
        kacci uñchena yāpetha     kacci mūlaphalā bahū
        kacci ḍaṃsā ca makasā      appameva siriṃsapā
        vane bāḷamigākiṇṇe      kacci hiṃsā na vijjatīti.
     Evaṃ vuttepi mahāsatto tena saddhiṃ paṭisanthāraṃ karonto
āha
        kusalañceva no brahme    atho brahme anāmayaṃ
        atho uñchena yāpema     atho mūlaphalā bahū
        atho ḍaṃsā ca makasā      appameva siriṃsapā
        vane bāḷamigākiṇṇe      hiṃsā mayhaṃ na vijjati
        Satta no māse vasataṃ     araññe jīvisokinaṃ
        idaṃpi dutiyaṃ passāma       brāhmaṇaṃ devavaṇṇinaṃ
        ādāya veluvaṃ daṇḍaṃ      dhārentaṃ ajinakkhipaṃ
        svāgatante mahābrahme   atho te adurāgataṃ
        anto pavisa bhaddante     pāde pakkhālayassu te
        tiṇḍukāni piyālāni       madhuke kāsamāriyo
        phalāni khuddakappāni       bhuñja brahme varaṃ varaṃ
        idaṃpi pānīyaṃ sītaṃ         ābhataṃ girigabbharā
        tato piva mahābrahme     sace tvaṃ abhikaṅkhasīti.
     Evaṃ tena saddhiṃ paṭisanthāraṃ katvā mahāsatto āha
        atha tvaṃ kena vaṇṇena     kena vā pana hetunā
        anuppattosi brahāraññaṃ    taṃ me akkhāhi pucchitoti.
     Iti so tassa āgamanakāraṇaṃ pucchi. Atha naṃ sakko mahārāja
ahaṃ mahallako idhāgacchanto tava bhariyaṃ maddiṃ yācituṃ āgatomhi
taṃ me dehīti vatvā gāthamāha
        yathā vārīvaho pūro      sabbakālaṃ na khīyati
        evantaṃ yācitāgacchiṃ      bhariyaṃ me dehi yācitoti.
     Avaṃ vuttepi mahāsatto hiyyo me brahmaṇassa dārakā dinnā
ahaṃ araññe ekakova hutvā kathante maddiṃ dassāmīti avatvā
pasāritahatthe sahassatthavikaṃ ṭhapento viya asajjitvā avajjitvā
anolīnamānaso hutvā giriṃ unnādento viya imaṃ gāthamāha
        Dadāmi na vikampāmi        yaṃ maṃ yācasi brāhmaṇa
        santaṃ nappaṭiguyhāmi        dāne me ramate manoti.
     Tattha sanataṃ nappaṭiguyahāmīti saṃvijjamānaṃ na niguyhāmi.
     Evañca pana vatvā mahāsatto sīghameva kamaṇḍalunā udakaṃ
āharitvā udakaṃ brāhmaṇassa hatathe pātetvā piyabhariyaṃ
brāhmaṇassa adāsi. Taṃkhaṇaññeva heṭṭhāvuttappakārāni sabbāni
acchariyāni pāturahesuṃ.
     Tamatthaṃ pakāsento satathā āha
        maddiṃ hatthe gahetvāna     udakassa kamaṇḍaluṃ
        brāhmaṇassa adā dānaṃ     sivīnaṃ vaṭṭhavaḍḍhano
        tadāsi yaṃ bhiṃsanakaṃ          tadāsi lomahaṃsanaṃ
        maddiṃ pariccajantassa        medanī samakampatha
        nevassa maddī bhakuṭī        na sandhīyati na rodati
        pekkhatevassa tuṇhiyā      esa jānāti yaṃ varanti.
     Tattha vadā dānanti ambho brāhmaṇa madditopi me sataguṇena
sahassahaguṇena satasahassaguṇena sabbaññutañāṇameva piyataraṃ idaṃ
me dānaṃ sabbaññutañāṇapaṭivedhassa paccayo hotūti vatvā dānaṃ
adāsi.
     Vuttampi cetaṃ
        jāliṃ kaṇhājinaṃ dhītaṃ        maddiṃ deviṃ patibbataṃ
        cajjamāno na cintesiṃ      bodhiyāyeva kāraṇā
        Na me dessā ubho puttā  maddī devī naappiyā
        sabbaññutaṃ piyaṃ mayhaṃ        tasmā piye adāsahanti.
     Tattha samakampathāti paṭhavī udakapariyantaṃ katvā kampittha.
Nevassa maddī bhakuṭīti bhikkhave tasmiṃ khaṇe maddiyā mahallakabrāhmaṇassa
maṃ rājā detīti kodhavasena mukhe bhakuṭīpi nāhosi.
Na sandhīyati na rodatīti sāmikimaṃ olokesīti neva maṅku ahosi na
akkhīni pūretvā rodati. Atha jo tuṇhiyā hutvā mādisaṃ
itthīratanaṃ dadamāno na nikkāraṇā dassati. Esova yaṃ varaṃ
jānātīti phullapadumavaṇṇaṃ assa mukhaṃ pekkhateva olokiyamānā
ṭhitāti attho.
     Atha mahāsatto kīdisā maddīti tassā mukhaṃ olokesi.
Sā kiṃ maṃ deva mukhaṃ olokesīti vatvā sīhanādaṃ nadantī imaṃ
gāthamāha
        komārī yassāhaṃ bhariyā    sāmiko mama issaro
        yassicche tassa maṃ dajjā   vikkīṇeyya haneyya vāti.
     Tattha yassāti yassa tavāhaṃ komāriyā bhariyā so tvañceva
mama sāmiko issaro ca nāma āsi yassicchati tassa vā dadeyya
dhanena vā atthe sati maṃ vikkīṇeyya maṃsena vā atthe sati
haneyya tasmā yaṃ vo ruccati taṃ karotha nāhaṃ kujjhāmīti.
     Atha sakko tesaṃ paṇītajjhāsayaṃ viditvā tassa thutiṃ akāsi.
     Tamatthaṃ pakāsento satthā āha
        Tesaṃ saṅkappamaññāya       devindo etadabravi
        sabbe jitā te paccuhā    ye dibbā ye ca mānusā
        ninnāditā te paṭhavī       saddo te tidivaṅgato
        samantā vijutā āgū       girīnaṃ patissutā
        tassa te anumodanti       ubho nāradapabbatā
               indo ca brahmā ca pajāpati ca
               somo yamo vessavaṇṇo ca rājā
        sabbe devā anumodanti    dukkaraṃ hi karoti so
        duddadaṃ dadamānānaṃ         dukkaraṃ kammakubbataṃ
        asanto nānukubbanti       sataṃ dhammo duranvayo
        tasmā satañcā satañca      nānā hoti ito gati
        asanto nirayaṃ yanti        santo saggaparāyanā
        yametaṃ kumāre adadā      bhariyaṃ adadā vane vasaṃ
        brahmayānamanokkamma       sagge te taṃ vipaccatūti.
     Tattha paccuhāti paccathikā. Dibbāti dibbasampattipaṭibāhakā.
Mānusāti manussasampattipaṭibāhakā. Ke pana teti
macchariyadhammā te sabbe puttadāraṃ dentena mahāsattena jitā.
Tenāha sabbe jitā te paccuhāti. Dukkaraṃ hi karoti soti so
vessantaro rājā ekakova araññe vasanto bhariyaṃ brāhmaṇassa
dento dukkaraṃ karotīti evaṃ te sabbe devā anumodantīti vadati.
Yametanti gāthaṃ anumodanaṃ karonto āha. Vane vasanti vane
Vasanto. Brahmayānanti seṭṭhayānaṃ tividho hi sucaritadhammo evarūpo
ca dānadhammo ariyamaggassa paccayo hotīti brahmayānanti vuccati.
Tasmā yantaṃ idaṃ ajja dānaṃ dadato nipphannaṃ brāhmayānaṃ apāyabhūmiṃ
anokkamitvā. Sagge te taṃ vipaccatūti vipākapariyosāneva
sabbaññutañaṇassa dāyakaṃ hotūti.
     Evamassa sakko anumodanaṃ katvā idāni mayā idheva papañcaṃ
akatvā imaṃ imasseva datvā gantuṃ vaṭṭatīti cintetvā āha
        dadāmi bhoto bhariyaṃ      maddiṃ sabbaṅgasobhaṇaṃ
        tavañceva maddiyā channo  maddī ca patinā saha
        yathā payo ca saṅkho ca   ubho samānavaṇṇino
        evaṃ tuvañca maddī ca     samānamanacetasā
        avaruddhettha araññasmiṃ    ubho sammatha assame
        khattiyā gottasampannā   sujātā mātupetito
        yathā puññāni kayirātha    dadantā aparāparanti.
     Tattha channoti anurūpo. Ubho samānavaṇṇinoti samānavaṇṇā
ubhopi parisuddhāyeva. Samānamanacetasāti ācārādīhi
samānena manasaṃkhātena cetasā samannāgatā. Avaruddhetthāti raṭṭhato
pabbājitā hutvā ettha araññe vasatha. Yathā puññānīti yathā
jetuttaranagare vo bahūni puññāni katāni hiyyo puttānaṃ ajja
bhariyāya dānavasenapi katānīti ettakeneva paritosaṃ akatvā tato
uttariṃpi aparāparaṃ dadantā yathānurūpāni puññāni kareyyātha yevāti.
     Atha sakko mahāsattassa maddiṃ paṭicchādetvā varaṃ dātuṃ
attānaṃ ācikkhanto āha
        sakkohamassami devindo    āgatosmi tavantike
        varaṃ varassu rājisi        vare aṭṭha dadāmi teti.
     Kathento kathentoyeva dibbattabhāvena jalanto taruṇasuriyo
viya ākāse aṭṭhāsi.
     Tato bodhisatto varaṃ gaṇhanto āha
        varañce me ado sakka    sabbabhūtānamissara
        pitā maṃ anumodeyya      ito pattaṃ sakaṃ gharaṃ
        āsanena nimanteyya      paṭhametaṃ varaṃ vare
        purisassa vadhaṃ na roceyyaṃ   api kibbisakārakaṃ
        vajjaṃ vadhamhā moceyyaṃ    dutiyetaṃ varaṃ vare
        ye vuḍḍhā ye ca daharā   ye ca majjhimaporisā
        mameva upajīveyyuṃ        tatiyetaṃ varaṃ vare
        paradāraṃ na gaccheyyaṃ      sadārapasuto siyaṃ
        thīnaṃ vasaṃ na gaccheyyaṃ      catutthetaṃ varaṃ vare
        putto me sakka jāyetha   so ca dīghāyuko siyaṃ
        dhammena jine paṭhaviṃ       pañcametaṃ varaṃ vare
        tato ratyā vivasane      suriyassuggamanaṃ pati
        dibyā bhakkhā pātubhaveyyuṃ  chaṭṭhametaṃ varaṃ vare
        dadato me na khīyetha      datvā nānutappeyyahaṃ
        Dadaṃ cittaṃ pasādeyyaṃ      sattametaṃ varaṃ vare
        ito vimuccamānāhaṃ       saggagāmī visesagū
        anibbattī tato assaṃ      aṭṭhametaṃ varaṃ vareti.
     Tattha anumodeyyāti sampaṭiccheyya na kujjheyya. Ito
pattanti imamhā araññā sakaṃ gharaṃ anuppattaṃ. Āsanenāti
rājāsanena rajjaṃ me detūti vadati. Api kibbisakārakanti rājā
hutvā rājāparādhikaṃpi vajjhaṃ vadhamhā moceyyaṃ evarūpassapi me vadho
nāma mā ruccatu. Mameva upajīveyyunti sabbe te mamaññeva
upajīveyyuṃ. Dhammena jineti dhammena jinetu samena rajjaṃ kāretūti
attho. Visesagūti visesagamano hutvā tusitapure nibbattī homīti
vadati. Anibbattī tato assanti tato tusitabhavanato cavitvā
manussattaṃ āgatova punabbhaveva anibbattī assaṃ sabbaññutaṃ
pāpuṇeyyanti vadati.
     Tamatthaṃ pakāsento satthā āha
        tassa taṃ vacanaṃ sutvā       devindo etadabravi
        aciraṃ vata te tāto       pitā taṃ daṭṭhumessatīti.
     Tattha daṭṭhumessatīti mahārāja tava pītā acireneva taṃ
passitukāmo hutvā idhāgamissati āgantvā ca pana te setacchattaṃ
datvā jetuttaranagarameva nessati sabbe te manorathā
matthakampāpunisasanti mā cintayi appamatto hohi mahārājāti.
     Evaṃ mahāsattassa ovādaṃ datvā sakko sakaṭṭhānameva gato.
     Tamatthaṃ pakāsento satthā āha
        idaṃ vatvāna maghavā        devarājā sujampati
        vessantare varaṃ datvā     saggakāyaṃ apakkamīti.
     Tattha vessantareti vessantarassa. Apakkamīti gato
anuppattoyevāti.
                     Sakkapabbaṃ niṭṭhitaṃ.
     Tadā bodhisatto ca maddī ca sammodamānā sakkadattiye
assame vasiṃsu. Atha jūjakopi kumāre gahetvā saṭṭhīyojanamaggaṃ
paṭipajji. Devatā kumārānaṃ ārakkhamakariṃsu. Jūjakopi suriye
atthaṅgamite kumāre gacche bandhitvā bhūmiyaṃ nipajjāpetvā sayaṃpi
caṇḍavāḷamigabhayena rukkhaṃ āruyha sākhāviṭapassabbhantare sayati.
     Tasmiṃ khaṇe eko devaputto vessantaravaṇṇenāgantvā atha
ekādevadhītā maddīvaṇṇenāgantvā dve kumāre mocetvā tesaṃ
hatthapāde sambāhitvā nahātvā maṇḍetvā dibbabhojanaṃ
bhuñjāpetvā sabbālaṅkārena alaṅkaritvā dibbasayane sayāpetvā yāva
aruṇuggamanakāle puna bandhākāreneva nipajjāpetvā antaradhāyanti.
Evaṃ te devatāsaṅgahena arogā hutvā gacchanti. Etāya rattiyā
vibhātāya rukkhā oruyha mukhodakaṃ dantakaṭṭhaṃ khāditvā so phalāphalaṃ
paribhuñjitvā tadā jūjako dve dārake gahetvā ekamaggaṃ gantvā
kāliṅgaraṭṭhaṃ gacchāmīti cintetvā gantvā dve magge disvā ekaṃ
maggaṃ kāliṅgaraṭṭhaṃ ekaṃ maggaṃ jetuttaranagaraṇcāti devatāvigahito hutvā
Kāliṅgaraṭṭhamaggaṃ pahāya ekamaggaṃ jetuttaranagaraṃ disvā ayaṃ kāliṅgaraṭṭhaṃ
gamanamaggoti saññāya dve dārake ānesi. Kāliṅgaraṭṭhaṃ
gacchāmīti giriduggānaṃ pabbatapādaṃ atikkamma aḍḍhamāsena
jetuttaranagaraṃ sampatto.
     Taṃ divasaṃ paccūsakāle sañjayo sivimahārājā supinaṃ passi.
Evarūpopi supino ahosi rañño mahāvinicchaye nisinnassa eko
puriso kaṇho dve padumāni āharitvā rañño hatthe ṭhapesi.
Rājā tāni gahetvā dvīsu kaṇṇesu pilandhati tesaṃ reṇū bhassitvā
rañño ure patanti. So pabujjhitvā pātova supinapāṭhake
brāhmaṇe pakkosāpetvā rājā pucchi. Te brāhmaṇā
cirappavuṭṭhā te deva bandhavā āgamissantīti byākariṃsu taṃ sutvā rājā
tuṭṭho te uyyojetvā pātova sīsaṃ nhātvā nānaggarasabhojanaṃ
bhuñjitvā sabbābharaṇālaṅkārehi attānaṃ aliṅkaritvā mahāvinicchaye
nisīdi. Devatā brāhmaṇaṃ dvīhi kumārehi saddhiṃ ānetvā
rājaṅgaṇe ṭhapayiṃsu. Tasmiṃ khaṇe rājā maggaṃ olokento dve kumāre
disvā āha
        kassetaṃ mukhamābhāti     hemaṃvuttattamagginā
        nikkhaṃva jātarūpassa      ukkāmukhapahaṃsitaṃ
        ubho sadisapaccaṅgā     ubho sadisalakkhaṇā
        jālissa sadiso eko   ekā kaṇhājinā yatha
        sīhā vilāva nikkhantā   ubho sampattirūpakā
        Jātarūpamayāyeva       ime dissanti dārakāti.
     Tattha vuttattamaggināti uttattaṃ agginā. Sīhā vilāva
nikkhantāti suvaṇṇaguhātova nikkhantasīho viya.
     Evaṃ rājā tīhi gāthāhi kumāre vaṇṇetvā ekaṃ amaccaṃ
byattaṃ susikkhitaṃ āṇāpesi gaccha tvaṃ brāhmaṇaṃ dvīhi dārakehi
saddhiṃ ānehīti. So taṃ sutvā uṭṭhāya vegena gantvā brāhmathaṃ
davīhi dārakehi saddhiṃ ānetvā rañño dassesi. Atha rājā
brāhmaṇaṃ pucchanto āha
        kuto nu tvaṃ bhāradvāja   ime ānesi dārake
        ajja raṭṭhamanuppa        kuto āgacchasi brāhmaṇāti.
     Jūjako āha
        mayhante dārakā deva   dinnā cittena sañjaya
        ajja paṇṇarasā rattī     yato laddhā me dārakāti.
     Taṃ sutvā rājā sañjayo āha
        kena vācāya peyyena   sammā ñāyena saddahe
        ko te taṃ dānamadadā    puttake dānamuttamanti.
     Tattha dinnā cittenāti tuṭṭhena pasannena. Ajja paṇṇarasā
rattīti mayā imesaṃ laddhadivasato paṭṭhāyayeva ajja paṇṇarasā
rattīti vadati. Tattha kena vācāya peyyenāti brāhmaṇa kena
piyavacanena te tayā laddhā. Sammā ñāyena saddaheti musāvādaṃ akatvā
sammādeva ñāyena kāraṇena amhe saddahāpeyyāsi. Puttaketi
Attano piyaputtake uttamaṃ dānaṃ katvā ko te etaṃ adadā.
     Jūjako āha
        yo yācataṃ patiṭṭhāsi        bhūtānaṃ dharaṇīriva
        so me vessantaro rājā   puttedāsi vane vasaṃ
        yo yācataṃ gati āsi        savantīnaṃva sāgaro
        so me vessantaro rājā   puttedāsi vane vasanti.
     Tattha patiṭṭhāsīti patiṭṭhā āsi
     taṃ sutvā amaccā vessantaraṃ garahamānā āhaṃsu
        dukkaṭaṃ vata bho raññā       saddhena gharamesinā
        kathaṃ nu puttake dajjā       araññe avaruddhako
        imaṃ bhonto nisāmetha       yāvantettha samāgatā
        kathaṃ vessantaro           rājā puttedāsi vane vasaṃ
        dāsaṃ dāsiñca so          dajjā assaṃ vāssatarīrathaṃ
        hatthiñca kuñjaraṃ dajjā       kathaṃ nu puttake dajjā
        suvaṇṇaṃ rajataṃ silaṃ           muttā veḷuriyāmaṇi
        pabāḷaratanaṃ dajjā          kathaṃ so dajjā dāraketi.
     Tattha saddhenāti bho saddhenāpi saddhāya sampannenapi satā.
Gharamesināti gharāvāsaṃ vasantena raññā idaṃ dukkaṭaṃ vata ayuttaṃ vata
kataṃ. Avaruddhakoti raṭṭhā pabbājito vessantaro araññe
vasanto. Imaṃ kontoti bhonto nagaravāsino yāvanto ettha samāgatā
sabbe imaṃ nisāmetha upadhāretha kathaṃ nāmeso attano puttake
Dāse katvā ādāsi kena nāmena evarūpaṃ katapubbanti
adhippāyenevamāhaṃsu. Dajjāti dāsādīsu yaṃkiñci dhanaṃ detu. Kathaṃ so
dajjā dāraketi ime pana dārake kena kāraṇena adāsīti āhaṃsu.
     Taṃ sutvā kumāro pitu garahaṃ asahanto vātābhihatassa
sineruno attano bāhunā upatthambhento viya imaṃ gāthamāha
        yassa nāssa ghare dāso     asso vāssatarīratho
        hatthī ca kuñjaro nāgo      kiṃ so dajjā pitāmahā
        yassa nāssassame silaṃ       suvaṇṇarajataṃ maṇi
        pabāḷaharatanaṃ ceva          kiṃ so dajjā pitāmahāti.
     Taṃ sutvā sañjayo āha
        dānamassa pasaṃsāma          nāvanindāma potaka
        kathaṃ nu hadayaṃ āsi          tumhe datvā vanibbaketi.
     Tattha dānamassa pasaṃsāmāti potaka mayaṃ tava pituno dānaṃ
pasaṃsāma na nindāmāti.
     Taṃ sutvā kumāro āha
        pitā mayhaṃ mahārāja        amhe datvā vanibbake
        sutvāna kalūnaṃ vācaṃ         acchakaṇhāya bhāsitaṃ
        dukkhassa hadayaṃ āsi         atho uṇhaṃpi assasi
        rohiṇīheva tāmbakkhī        pitā assūni vattayīti.
     Tattha dukkhassāti pitāmahā mama bhaginiyā kaṇhājināya vuttaṃ
etaṃ vacanaṃ sutvā tassa hadayaṃ dukkhaṃ āsi. Rohiṇīheva tāmbakkhīti
Tāmbavaṇṇā rohiṇī viya tāmbakkhīhi mama pitā tasmiṃ khaṇe
lohitaassūni pavattayīti idāni taṃ kaṇhājināya vacanaṃ dassento āha
        yantaṃ kaṇhājināvoca        ayaṃ maṃ tāta brāhmaṇo
        laṭṭhiyā paṭikoṭeti         ghare jātaṃva dāsiyaṃ
        na cāyaṃ brāhmaṇo tāta     dhammikā honti brāhmaṇā
        yakkho brāhmaṇavaṇṇena      khādituṃ tāta neti no
        nīyamānā pisācena         kinnu tāta udikkhasīti.
     Atha so te brāhmaṇassa hatthato amuñcanteyeva disvā
rājā gāthamāha
        rājaputtī ca vo mātā      rājaputto ca vo pitā
        pubbe me aṅkamāruyha      kinnu tiṭṭhatha ārakāti.
     Tattha pubbe meti tumhe ito pubbe maṃ disvā vegenāgantvā
mama aṅkamāruyha idāni kinnu kho kāraṇaṃ ārakā
tiṭṭhathāti.
     Jālikumāro āha
        rājaputtī ca no mātā      rājaputto ca no pitā
        dāsā mayaṃ brāhmaṇassa      tasmā tiṭṭhāma ārakāti.
     Tattha dāsā mayanti pubbe mayaṃ deva rājaputtāti jānāma
idāni pana mayaṃ brāhmaṇassa dāsā na tumhākaṃ nattāroti.
     Rājā sañjayo āha
        mā sammevaṃ avacuttha        dayhate hadayaṃ mama
        Citakāyaṃva me kāyo        āsane na sukhaṃ labhe
        mā sammevaṃ avacuttha        bhiyyo sokaṃ janetha maṃ
        nikkīṇissāmi dabbena        na vo dāsā bhavissatha
        kimagghiyaṃ hi vo tāta        brāhmaṇassa pitā adā
        yathābhūtaṃ me akkhātha        paṭipādentu brāhmaṇanti
     tattha sammāti piyavacanaṃ. Citakāyaṃva me kāyoti idāni
mama kāyo aṅgāracitakāyaṃ āropito viya. Janetha manti janetha
me ayameva pāṭho. Nikkīṇissāmi dabbenāti dhanaṃ datvā
mocessāmi. Kimagghiyanti kiṃ agghaṃ katvā. Paṭipādentūti dhanaṃ
paṭicchādentu.
     Taṃ sutvā kumāro āha
        sahassagghaṃ hi maṃ tāta        brāhmaṇassa pitā adā
        acchaṃ kaṇhājinaṃ kaññaṃ        hatthiādisatena vāti.
     Tattha sahassagghamhi manti deva maṃ tāto nikkhasahassa
agghāpetvā tassa adāsi. Acchanti kaniṭṭhaṃ pana me kaṇhājinaṃ kaññaṃ.
Hatthiādisatenāti hatthinā assena ca rathena cāti sabbesaṃ etesaṃ
satānaṃ satena antamasopi mañcapīṭhake upādāya sabbasatena agghāpesīti
āha.
     Taṃ sutvā rājā kumārānaṃ nikkayaṃ dāpento āha
        uṭṭhehi katte taramāno     brāhmaṇassa avākara
        dāsīsataṃ dāsasataṃ           gavaṃ hatthūsabhaṃ sataṃ
        Jātarūpasahassañca           potānaṃ dehi nikkayanti.
     Tattha avākarāti dehi. Nikkayanti agghassa mūlaṃ dehi.
     Taṃ sutvā kattā tathā katvā kumārānaṃ agghassa mūlaṃ
brāhmaṇassa khippaṃ dāpesi.
     Tamatthaṃ pakāsento satthā āha
        tato kattā taramāno       brāhmaṇassa avākari
        dāsīsataṃ dāsasataṃ           gvaṃ hatthusabhaṃ sataṃ
        jātarūpasahassañca           potānaṃdāsi nikkayanti.
     Tattha avākarīti adāsi. Nikkayanti agghassa mūlaṃ dehi.
     Evaṃ brāhmaṇassa sabbasatañca nikkhasahassañca kumārānaṃ
nikkayaṃ adāsi. Sattabhūmikañca pāsādaṃ tassa adāsi. Tato
paṭṭhāya brāhmaṇassa mahāparivāro ahosi. So dhanaṃ paṭisāmetvā
pāsādaṃ abhiruyha mahāpallaṅke nisīditvā sādhurasabhojanaṃ
bhuñjitvā mahāsayane nipajji.
     Tamatthaṃ pakāsento satthā āha
        dāsīsataṃ dāsasataṃ          gvaṃ hatthusabhaṃ sataṃ
        assatarīrathañceva          sabbabhoge sataṃ sataṃ
        jātarūpasahassañca          brāhmaṇassa dhanesino
        accāyikassa luddassa       potānaṃdāsi nikkayanti.
     Atha sañjayo mahārājā kumārepi sīsaṃ nahāpetvā bhojanaṃ
bhuñjāpetvā dve kumāre alaṅkaritvā sīsaṃ cumbitvā ekaṃ
Ayyako ekaṃ ayyikāti dve khattiyā uccaṅke upaveseyyuṃ.
     Tamatthaṃ pakāsento satthā āha
        nikkīṇitvā nahāpetvāna    bhojayitvāna dārake
        samalaṅkaritvā bhaṇḍehi      uccaṅke upavesayuṃ
        sīsaṃ nahāte sucivatthe      sabbābharaṇabhūsite
        rājā aṅke karitvāna     ayyako paripucchatha
        kuṇḍale ghusite māle      sabbālaṅkārabhūsite
        rājā aṅke karitvāna     idaṃ vacanamabravi
        kacci ubho arogā te     jāli mātāpitā tava
        kacci uñchena yāpenti     kacci mūlaphalā bahū
        kacci ḍaṃsā ca makasā       appameva siriṃsapā
        vane bāḷamigākiṇṇe       kacci hiṃsā na vijjatīti.
     Tattha kuṇḍaleti kuṇḍalāni pilandhāpetvā. Ghusiteti ugghosite
manorammaravaṃ ravante kuṇḍale. Māleti ubho tāni pupphāni
pilandhāpetvā. Aṅke karitvānāti jālikumāraṃ aṅke nisīdāpetvā.
     Taṃ sutvā jālikumāro āha
        atho ubho arogā te     deva mātāpitā mama
        atho uñchena yāpenti     atho mūlaphalā bahū
        atho ḍaṃsā ca makasā       appameva siriṃsapā
        vane bāḷamigākiṇṇe       hiṃsā nesaṃ na vijjati
        khanantālukalambāni         viḷānitakkalāni ca
        Kolambalā takkaṃ veḷuṃ       sā no āhacca posati
        yañceva sā āharati       vanamūlaphalahāriyā
        taṃ no sabbe samāgantvā   rattiṃ bhuñjāma no divā
        ammā ca no kīsā paṇḍu    āharantī dumapphalaṃ
        vātātapena sukhumālī       padumaṃ hatthagatamiva
        ammāya patanūkesā        vicarantyā brahāvane
        vane bāḷamigākiṇṇe       khaggadīpinisevite
        kesesu jaṭaṃ bandhitvā      kacche jallamadhārayi
        dhārento brāhmaṇavaṇṇaṃ    āsadañca masañjaṭaṃ
        cammavāsī chamā seti       jātavedaṃ namassatīti.
     Tattha khanantālukalambānīti ālūni ca kalambāni ca khananti
iminā mātāpitūnaṃ kicchena jīvitaṃ vaṇṇeti. Tannoti ettha noti
nipātamattaṃ. Padumaṃ hatthagatamivāti hatthena parimadditaṃ padumaṃ viya
jātā. Patanūkesāti deva ammāya me brahāvane vicarantiyā te
bhamarapattavaṇṇā kāḷakesā rukkhasākhādīhi viluttā patanūkesā jātā.
Jallamadhārayīti ubhohi kacchehi jallikaṃ dhāreti kiliṭṭhavesena vicaratīti.
     So evaṃ mātu dukkhitabhāvaṃ kathetvā puna ayyakaṃ codento
imaṃ gāthamāha
        puttā piyā manussānaṃ      lokasmiṃ udapajjiṃsu
        na hi nūnamhākaṃ ayyakassa    putte sineho ajāyathāti.
     Tattha udapajjiṃsūti uppajjanti.
     Tato rājā attano dosaṃ āvikaronto āha
        dukkaṭañca hi no pota      bhūnahaccaṃ kataṃ mayā
        yohaṃ sivīnaṃ vacanā         pabbājesiṃ adūsakaṃ
        yaṃ me kiñci idha atthi      dhanadhaññañca vijjati
        etu vessantaro rājā    siviraṭṭhe pasāsatūti.
     Tattha potāti pota jālikumāra etaṃ amhākaṃ dukkaṭaṃ.
Bhūnahaccanti vuḍḍhighātakammaṃ. Yaṃ me kiñcīti yaṃ me kiñci idha
atthi sabbametaṃ te pituno demi. Siviraṭṭhe pasāsatūti imasmiṃ
nagare so rājā hutvā pasāsatu.
     Jālikumāro āha
        na deva mayhaṃ vacanā       ehiti sivisuttamo
        sayameva devo gantvāna    siñca bhogehi atrajanti.
     Tattha sivisuttamoti siviseṭṭho. Siñcāti mahāmegho viya
vuṭṭhiyā bhogehi abhisiñca.
     So tassa vacanaṃ sutvā senāguttaṃ pakkosāpetvā
mahābheriñcārāpetvā āṇāpesi.
     Tamatthaṃ pakāsento satthā āha
        tato senāpatiṃ rājā      sañjayo ajjhabhāsatha
        hatthi assā rathā patti     senā sannāhayantu naṃ
        negamā ca maṃ anventu     brāhmaṇā ca purohitā
        tato saṭṭhīsahassāni        yodhino cārudassanā
        Khippamāyantu sannaddhā      nānāvatthehi alaṅkatā
        nīlavatthādharāneke        pītāneke nivāsitā
        aññe lohitauṇhīsā       suddhāneke nivāsitā
        khippamāyantu sannaddhā      nānāvatthehi alaṅkatā
        himavā yathā gandharo       pabbato gandhamādano
        nānārukkhehi sañchanno     mahābhūtagaṇālayo
        osathehi ca dibbehi       disā bhāti pavāti ca
        khippamāyantu sannaddhā      disā bhantu pavantu ca
        tato nāgasahassāni        yojayantu catuddasa
        suvaṇṇakacche mātaṅge      hemakappanivāsase
        āruḷhe gāmaṇīyebhi       tomaraṃ kusapāṇibhi
        khippamāyantu sannaddhā      hatthikhandhehi dassitā
        tato assasahassāni        yojayantu catuddasa
        ājāniye ca jātiye      sindhave sīghavāhane
        ārūḷhe gāmaṇīyebhi       illiyācāpadhāribhi
        khippamāyantu sannaddhā      assapiṭṭhe alaṅkatā
        tato rathasahassāni         yojayantu catuddasa
        ayosukatanemiyo          suvaṇṇacitrapokkhare
        āropentu dhaje tattha     cammāni kavacāni ca
        vipphālentu ca cāpāni     daḷhadhammā pahārino
        khippamāyantu sannaddhā      rathesu rathajīvinoti.
     Tattha sannāhayantūti āvudhāni sannayhantu. Saṭṭhīsahassānīti
mama puttena sahajātā saṭṭhīsahassā amaccā. Nīlavatthādharāneketi
eke nīlavatthādharā nīlavatthāni nivāsitā hutvā āyantu.
Mahābhūtagaṇālayoti yakkhagaṇānaṃ ālayo. Disā bhantu pavantu cāti
vuttappakārā himavā viya ābharaṇavilepanādīhi obhāsayantu ceva
pavāyantu ca. Hatthikkhandhehīti te hatthigāmino hatthikkhandhehi
khippamāyantu. Dassitāti dassitavibhūsanā. Ayosukatanemiyoti
ayena suṭṭhu parikkhitanemiyo. Suvaṇṇacitrapokkhareti suvaṇṇena
khacitapokkhare evarūpe catuddasasahassarathe yojayantūti vadati.
Vipphālentūti āropentu.
     Evaṃ rājā senāṅgaṃ taṃ vicāretvā puttassa me jetuttaranagarato
yāva vaṅkatapabbatā aṭṭhausabhavitthārato āgamanamaggaṃ samatalaṃ
alaṅkaritvā maggālaṅkāratthāya idañcidañca karothāti āṇāpento
āha
        lājā olokiyā pupphā     mālāgandhavilepanā
        aggiyāni patiṭṭhantu         yena maggena ehiti
        gāme gāme sataṃ kumbhā     merayassa surāya ca
        maggamhi patitā ṭhantu        yena maggena ehiti
        maṃsā pūvā ca saṃkulyā       kummāsā macchasaṃyutā
        maggamhi patitā ṭhantu        yena maggena ehiti
        sappi telaṃ dadhi khīraṃ         kaṅgupiṭṭhā bahū surā
        Maggamhi patitā ṭhantu        yena maggena ehiti
        āḷārikā ca sūdā ca       naṭṭanāṭakagāyikā
        pāṇissarā kumbhathūniyo       muddikā sokajjhāyikā
        āhayantu sabbavīṇāyo       bheriyo dindimāni ca
        kharamukhāni dhamantu           nadantu ekapokkharā
        mudiṅgā paṇḍavā saṃkhā       godhā parivadentikā
        dindimāni ca haññantu        kuṭumbā dindimāni cāti.
     Tattha lājā olokiyā pupphāti lājehi saddhiṃ lājapañcamākāni
pupphāni okīraṇapupphāni paṭiyādethāti āṇāpesi. Mālāgandhavilepanā
maggamhi vitānesu olambakamālāni ceva gandhavilepanāni
ca. Agghiyāni cāti pupphagghiyāni ca ratanagghiyāni ca yena
maggena mama putto ehiti tattha magge tiṭṭhantu. Gāme gāmeti
gāmadvāre gāmadvāre patiṭṭhite. Patitā ṭhantūti pipāsitānaṃ
pivanatthāya patiyāditā hutvā surāmerayakumbhādīni tiṭṭhantu.
Macchasaṃyutāti macchehi saṃyuttā. Kaṅgupiṭṭhāti kaṅgupiṭṭhamayā.
Muddikāti maṇḍakagāyikā. Sokajjhāyikāti māyākārā aññepi
vā yekeci upannasokaharaṇasamatthā sokajjhāyikāti vuccanti.
Kharamukhānīti sāmuddikā mahāsaṃkhā dakkhiṇāvaṭṭā. Saṃkhāti muṭṭhisaṃkhā
nāḷikasaṃkhāti dve saṃkhā. Godhā parivadentikā dindimāni kuṭumbāni
cāti imāni cattāri turiyāneva.
     Evaṃ rājā maggālaṅkāraṃ vicāresi. Tadā jūjakopi pamāṇātikkantaṃ
Bhuñjitvā jirāpetuṃ asakkonto tattheva kālamakāsi.
Atha rājā tassa sarīrakiccaṃ kārāpetvā nagare mahābheriñcārāpetvā
yekeci tassa ñātakā imāni te gaṇhantūti kiñci tassa ñātakaṃ
apassitvā sabbaṃ dhanaṃ puna attanoyeva koṭṭhāgāre saṃharāpesi.
Atha rājā sattameva divase sabbā dvādasaakkhobhiṇī senāyo
sannipatiṃsu. Rājā mahantena parivārena jālikumāraṃ magganāyakaṃ
katvā senaṃ ādāya nagarā nikkhami.
     Tamatthaṃ pakāsento satthā āha
        sā senā mahatī āsi       uyyuttā sivibāhiṇī
        jālinā magganāyena        vaṅkaṃ pāyāsi pabbataṃ
        koñcaṃ nadati mātaṅgo       kuñjaro saṭṭhihāyano
        kacchāya bajjhamānāya        koñcaṃ nadati vāraṇo
        ājāniyā hasissanti        nemighoso ajāyatha
        nabhaṃ rajo acchādehi        uyyuttā sivibāhiṇī
        sā senā mahatī āsi       uyyuttā hārihārinī
        jālinā magganāyena        vaṅkaṃ pāyāsi pabbataṃ
        te pāviṃsu brahāraññaṃ       bahusākhaṃ mahodakaṃ
        puppharukkhehi sañchannaṃ        phalarukkhehi cūbhayaṃ
        tattha vindussarā vaggū       nānāvaṇṇā bahū dijā
        kūjantamupakūjanti            utusaṃpupphite dume
        te gantvā dīghamaddhānaṃ      ahorattānamaccayena
        Padesantaṃ upagañchuṃ          yattha vessantaro ahūti.
     Tattha mahatīti dvādasaakkhobhiṇīsaṃkhātā senā. Uyyuttāti
payātā. Koñcaṃ nadatīti tadā kāliṅgaraṭṭhavāsino brāhmaṇā
attano raṭṭhe deve vuṭṭhe taṃ mahānāgaṃ āharitvā sañjayassa
adaṃsu. So sāmikaṃ vata passituṃ labhissāmīti tuṭṭho koñcanādaṃ
akāsi. Taṃ sandhāyetaṃ vuttaṃ. Tattha kacchāyāti suvaṇṇakacchāya
bajjhamānāyapi tusitvā koñcaṃ nadati. Hasissantīti mahāsaddaṃ
akaṃsu. Hārihārinīti haritabbaharaṇasamatthā. Pāviṃsūti pavisiṃsu.
Bahusākhanti bahurukkhasākhaṃ. Dīghamaddhānanti saṭṭhīyojanamaggaṃ.
Upāgañchunti yattha vessantaro ahosi taṃ padesaṃ upāgatāti
attho.
                   Mahārājapabbaṃ niṭṭhitaṃ.
     Jālikumāropi mucalindasaratīre khandhāvāraṃ nivāsāpetvā
catuddasatharasahassāni āgatamaggābhimukhāneva ṭhapāpetvā tasmiṃ tasmiṃ padese
sīhabyagghadīpikhaggādīsu ārakkhaṃ saṃvidahi. Hatthiādīnaṃ saddo mahā
ahosi. Atha mahāsatto taṃ saddaṃ sutvā kinnu kho me paccāmittā
mama pitaraṃ ghātetvā mamatthāya āgatāti maraṇabhayabhīto maddiṃ
ādāya pabbataṃ āruyha senaṃ olokesi.
     Tamatthaṃ pakāsento satthā āha
        tesaṃ sutvāna nigghosaṃ      bhīto vessantaro ahu
        pabbataṃ abhiruhitvā         bhīto senaṃ udikkhati
        Iṅgha maddi nisāmehi       nigghoso yādiso vane
        ājānīyā hasissanti       dhajaggāneva dissare
        ime nūna araññamhi        migasaṃghāni luddakā
        vāgurāhi parikkhitvā       sobbhe pātetvā tāvade
        vikkosamānā tippāhi      hanti nesaṃ varaṃ varaṃ
        tathā mayaṃ adūsakā         araññe avaruddhakā
        amittahatthaṭṭhagatā         passa dubbalaghātakanti.
     Tattha iṅghāti codanatthe nipāto. Nisāmehīti sakasenā vā
parasenā vāti olokehi upadārehi. Ime nūna araññamhīti
ādīnaṃ aḍḍhateyyagāthānaṃ evaṃ atthasambandho veditabbo. Maddi
yathā araññamhi migasaṃghāni luddakā vāgurāhi parikkhipitvā atha
vā sobbhe pātetvā tāvadeva hanatha are duṭṭhamigeti vikkosamānā
tippāhi migamāraṇasattīhi nesaṃ migānaṃ varaṃ varaṃ hanti hananti.
Ime nūna tatheva amhe asabbhāhi vācāhi vikkosamānā tippāhi
sattīhi hanissanti mayañca adūsakā araññe avaruddhakā raṭṭhā
pabbājitā vasāma evaṃ santepi. Amittahatthaṭṭhagatāti amittānaṃ
hatthaṭṭhagatā. Passa dubbalaghātakanti evaṃ maraṇabhayena paridevi.
     Sā tassa vacanaṃ sutvā senaṃ oloketvā sakasenāya bhavitabbanti
mahāsattaṃ assāsentī imaṃ gāthamāha
        amittā nappasaheyyuṃ        aggiva udakaṇṇave
        tadeva tvaṃ vicintehi        api sotthi ito siyāti.
     Tattha aggiva udakaṇṇaveti yathā tiṇukkādivasena uppanīto
aggi aṇṇavasaṃkhātāni puthulagambhīrāni udakāni nappasahati tāpetuṃ na
sakkoti tathā paccāmittā nappasaheyyuṃ nābhibhavissanti. Tadevāti yaṃ
pana sakkena tuyhaṃ varaṃ datvā mahārāja nacirasseva te pitā ehitīti
vuttaṃ tadeva tvaṃ vicintehi apica nāma ito balanikāyato amhākaṃ
sotthi siyāti mahāsattaṃ assāsesi.
     Atha mahāsatto sokaṃ tanuṃ panuditvā tāya saddhiṃ pabbatā oruyha
paṇṇasāladvāre nisīdi itarāpi attano paṇṇasāladvāre nisīdi.
     Tamatthaṃ pakāsento satthā āha
        tato vessantaro rājā     orohitvāna pabbatā
        nisīdi paṇṇasālāyaṃ          daḷhaṃ katvāna mānasanti.
     Tattha daḷhaṃ katvāna mānasanti mayaṃ pabbajitā nāma amhākaṃ
koci kiṃ karissatīti thiraṃ hadayaṃ katvā nisīdi.
     Tasmiṃ khaṇe sañjayo deviṃ āmantetvā bhadde phussati amhesu
sabbesu ekato gatesu soko mahā bhavissati paṭhamantāva ahaṃ gacchāmi
tato idāni sokaṃ vinodetvā nisinnā bhavissantīti sallakkhetvā
tvaṃ mahantena parivārena gaccheyyāsi atha thokaṃ kālaṃ vītināmetvā
jālī ca kaṇhājinā ca pacchato āgacchantūti vatvā rathaṃ vivattāpetvā
āgatamaggābhimukhaṃ katvā tattha tattha ārakkhaṃ saṃvidahitvā
alaṅkatahatthikkhandhavaragato oruyha pustassa santikaṃ agamāsi.
     Tamatthaṃ pakāsento satthā āha
        Nivattayitvāna rathaṃ         vuṭṭhāpetvāna seniyo
        ekaṃ araññe viharantaṃ      pitā puttaṃ upāgami
        hatthikkhandhato oruyha      ekaṃso pañjalīkato
        parikiṇṇo amaccehi        puttaṃ siñcitumāgami
        tatthaddasa kumāraṃ so       rammarūpaṃ samāhitaṃ
        nisinnaṃ paṇṇasālāyaṃ        jhāyantaṃ akutobhayanti.
     Tattha vuṭṭhāpetvāna seniyoti ārakkhaṇatthāya balanikāye
vuṭṭhāpetvā. Ekaṃsoti ekaṃsaṃ katautarāsaṅgo. Siñcitumāgamīti rajje
abhisiñcituṃ upāgami. Rammarūpanti anañjitamaṇḍitaṃ
        tañca disvāna āyantaṃ      pitaraṃ puttagidadhinaṃ
        vessantaro ca maddī ca     paccugagantvā avandisuṃ
        maddī ca sirasā pāde      sasurassābhivādayi
        maddī ahañca te deva      pāde vandāmi te husā
        tesu tattha palisajja        pāṇinā parimajjathāti.
     Tattha pāde vandāmi te husāti deva ahaṃ te suṇisā pāde
vandāmīti evaṃ vatavā vandi. Tesu tatthāti te ubhopi jane
tasmiṃ sakkadattiye assame. Palisajjāti hadaye nipajjāpetvā sīse
paricumbitvā mudukena pāṇinā parimajjatha piṭṭhiyo nesaṃ parimajji.
     Tato rājā roditvā paridevitvā soke parinibbute tehi
saddhiṃ paṭisanthāraṃ karonto āha
        kacci vo kusalaṃ putta       kacci putta anāmayaṃ
        Kacci uñchena yāpetha      kacci mūlaphalā bahū
        kacci ḍaṃsā ca makasā       appameva siriṃsapā
        vane bāḷamigākiṇṇe       kacci hiṃsā na vijjatīti.
     Pitu vacanaṃ sutvā mahāsatto āha
        atthi no jīvikā deva      sā ca yādisi kīdisā
        kasirā jīvikā homa        uñchācariyāya jīvitaṃ
        aniddhinaṃ mahārāja         dametyassaṃva sārathi
        tyamhā aniddhikā dantā    asamiddhi dameti no
        api no kīsāni maṃsāni      pitu mātu adassanā
        avaruddhānaṃ mahārāja       araññe jīvisokinanti.
     Tattha yādisi kīdisāti yā vā sā vā lāmakāti attho.
Kasirā jīvikā homāti tāta amhākaṃ uñchācariyāya jīvitannāma
kīdisaṃ dukkhā no jīvikā ahosi. Aniddhinanti mahārāja aniddhi
asamiddhinaṃ daliddaṃ purisaṃ nāma dameti sā ca aniddhi cheko sārathi
assaṃ viya dameti nibbisevanaṃ karoti te mayaṃ idha vasantā aniddhikā
dantā nibbisevanā katā asamiddhiyeva no dametīti. Dametha notipi
pāṭho damayittha noti attho. Jīvisokinanti avigatasokānaṃ araññe
vasantānaṃ kinnāma amhākaṃ sukhanti vadati.
     Evañca pana vatvā puna puttānaṃ pavuttiṃ pacchanto āha
        yepi te siviseṭṭhassa      dāyādappattamānasā
        jālī kaṇhājinā cubho      brāhmaṇassa vasānugā
        Accāyikassa luddassa       yo ne gāvova sumbhati
        te rājaputtiyā putte     yadi jānātha saṃsatha
        pariyāpuṇātha no khippaṃ      sappadaṭṭhaṃva māṇavanti.
     Tattha dāyādappattamānasāti mahārāja ye te tava siviseṭṭhassa
dāyādāva appattamānasā asampuṇṇamanorathā hutvā brāhmaṇassa
vasānugā jātā te dve kumārā yo so brāhmaṇo gāvo viyapi
sumbhati te rājaputtiyā putte yadi diṭṭhavasena vā sutavasena
vā jānātha saṃsatha. Sappadaṭṭhaṃva māṇavanti visanimmadanatthāya
sappadaṭṭhaṃ māṇavaṃ tikicchanto viya khippaṃ no pariyāpuṇātha kathethāti
vadati.
     Rājā āha
        ete kumārā nikkītā     jālī kaṇhājinā cubho
        brāhmaṇassa dhanaṃ datvā     putta mā bhāyi assasīti.
     Tattha nikkītāti nikkayaṃ datvā gahitā.
     Taṃ sutvā mahāsatto paṭiladdhassāso pitarā saddhiṃ paṭisanthāraṃ
karonto āha
        kacci nu tāta kusalaṃ        kacci tāta anāmayaṃ
        kacci nu tāta me mātu     cakkhu na parihāyatīti.
     Tattha cakkhūti puttasokena rodantiyā cakkhu na parihāyatīti
pucchi.
     Rājā āha
        Kusalañceva me putta        atho putta anāmayaṃ
        atho ca putta te mātu      cakkhu na parihāyatīti.
     Mahāsatto āha
        kacci arogaṃ yoggante      kacci vahati vāhanaṃ
        kacci phīto khanapado         kacci vuṭṭhi na chijjatīti.
     Tattha vuṭṭhīti devo.
     Rājā āha
        atho arogaṃ yoggamme     atho vahati vāhanaṃ
        atho phīto janapado        atho vuṭṭhi na chijjatīti.
     Evaṃ tesaṃ sallapantānañceva phussatīpi kho devī idāni
te tayo sokaṃ tanukaṃ katvā nisinnā bhavissantīti sallakkhetvā
mahantena parivārena saddhiṃ puttassa santikaṃ agamāsi.
     Tamatthaṃ pakāsento satthā āha
        icceva mantayantānaṃ       mātā nesaṃ adissatha
        rājaputtī giridvāre       pattikā anupāhanā
        tañca disvāna āyantiṃ      mātaraṃ puttagiddhiniṃ
        vessantaro ca maddī ca     paccuggantvā avandisuṃ
        maddī ca sirasā pāde      sassuyā abhivādayi
        maddī ahañhi te ayye     pāde vandāmi husāti.
     Tesaṃ hi phussatiṃ deviṃ vanditvā ṭhitakāle dve puttā
kumārakumārikāhi parivutā āgamiṃsu. Maddī ca tesaṃ āgamanamaggaṃ
Olokentīyeva aṭṭhāsi. Sā putte sotthinā āgacchante disvā
sakabhāvena sanṭhāretuṃ asakkontī taruṇavacchā viya gāvī paridevamānā
tato pāyāsi. Tepi taṃ disvā paridevantā tadabhimukhāva dhāviṃsu.
      Tamatthaṃ pakāsento satthā āha
        maddiñca puttakā disvā    dūrato sotthimāgatā
        kandantā abhidhāviṃsu        vacchā bālāva mātaraṃ
        maddī ca puttake disvā     dūrato sotthimāgate
        vāruṇīva pavedhenti        thanadhārābhisiñcathāti.
     Tattha kandantā abhidhāviṃsūti kandantā abhidhāviṃsu. Vāruṇīva
pavedhentīti yakkhapaviṭṭhā ikkhaṇikā viya pavedhamānā. Thanadhārābhisiñcathāti
khīradhārā dvīhi thanehi abhisiñcatha.
      Sā kira mahantena saddena paridevitvā kampamānā visaññī
hutvā dīghato paṭhaviyaṃ patati. Kumārāpi vegenāgantvā mātaraṃ
patvā visaññino hutvā mātu upariyeva patitā. Tasmiṃ khaṇe
tassā dvīhi thanehi dve khīradhārā nikkhamitvā tesaṃ mukheyeva
pavisiṃsu. Sace kira ettako assāso nābhavissa dve kumārā
sukkhahadayā hutvā anassiṃsu. Vessantaropi piyaputte disvā
sokaṃ saṇṭhāretuṃ asakkonto visaññī hutvā tattheva patati.
Mātāpitaropissa visaññino hutvā tattheva patiṃsu. Tathā
mahāsattassa sahajātā saṭṭhīsahassā amaccā te disvā visaññino
hutvā tattheva patiṃsu. Taṃ kāruññaṃ passantesu tesu ekopi
Sakabhāvena saṇṭhāretuṃ nāsakkhi. Sakalaṃ assamapadaṃ yugantavātamadditaṃ
viya sālavanaṃ ahosi. Tasmiṃ khaṇe pabbatā nadiṃsu mahāpaṭhavī
kampi mahāsamuddo saṃkhubhi sinerupabbatarājā onami chakāmāvacaradevalokā
ekakolāhalā ahesuṃ.
     Atha sakko devarājā cha khattiyā saparisā visaññino jātā
tesu ekopi uṭṭhāya kassaci sarīre udkaṃ siñcituṃ samattho nāma natthi
handadāni nesaṃ pokkharavassaṃ vassāpessāmīti cintetvā chakkhattiyasamāgame
pokkharavassaṃ vassāpesi. Tattha ye temitukāmā te
tementi atemitukāmānaṃ upari ekavindumattampi na saṇṭhāti
padumapattato udakaṃ viya vinivattitvā gacchati. Iti pokkharapatte
patitavassaṃ viya taṃ pokkharavassaṃ ahosi. Tadā cha khattiyā assāsaṃ
paṭilabhiṃsu. Mahājano mahāsattassa ñātisamāgame pokkharavassaṃ vassi
mahāpaṭhavī kampīti acchiriyaṃ pavedesi.
    Tamatthaṃ pakāsento satthā āha
      samāgatānaṃ ñātīnaṃ         mahāghoso ajāyatha
      pabbatā samanādiṃsu         mahī ākampitā ahu
      vuṭṭhidhāraṃ pavattento      devo pāvassi tāvade
      atha vessantaro rājā     ñātīhi samagacchatha
      nattāro suṇisā putto     rājā devī ca ekato
      yadā samāgatā āsuṃ       tadāsi lomahaṃsanaṃ
      pañjalikā tassa yācanti     rodantā bherave vane
      Vessantarañca maddiñca      sabbe raṭṭhā samāgatā
      tvaṃ nosi issaro rājā    rajjaṃ kāretha no ubhoti.
    Tattha ghosoti kāruññaghoso. Pañjalikāti sabbe nāgarā
ceva negamā ca jānapadā ca paggahitañjalī hutvā. Tassa yācantīti
tassa pādesu patitvā roditvā kanditvā deva tvaṃ no sāmiko
issaro pitā te idheva abhiñcitvā nagaraṃ netukāmo hutvā kulasantakaṃ
setacchattaṃ paṭicchathāti yācantīti.
                   Chakkhattiyapabbaṃ niṭṭhitaṃ.
    Taṃ sutvā mahāsatto pitarā saddhiṃ sallapanto imaṃ gāthamāha
      dhammena rajjaṃ kārentaṃ     raṭṭhā pabbājayittha maṃ
      tavañca jānapadā ceva      negamā ca samāgatāti.
    Tato rājā attano dosaṃ puttaṃ khamāpento āha
      dukkaṭañca hi no putta      bhūnahaccaṃ kataṃ mayā
      yohaṃ sivīnaṃ vacanā         pabbājesiṃ adūsakanti.
     Imaṃ gāthaṃ vatvā attano dukkhaharaṇatthaṃ puttaṃ yācanto
itaraṃ gāthamāha
      yena kenaci vaṇṇena       pitu dukkhaṃ udabbahe
      mātuyā bhaginiyāpi         api pāṇehi attanoti.
    Tattha udabbaheti hareyya. Api pāṇehi attanoti tāta
puttena nāma jīvitaṃ pariccajitvāpi mātāpitūnaṃ sokadukkhaṃ haritabbaṃ
tasmā mama dosaṃ hadaye akatvā mama vacanaṃ karohi imaṃ isiliṅgaṃ
Nīharitvā rājavesaṃ gaṇha tātāti iminā kira taṃ adhippāyenevamāha
     bodhisatto rajjaṃ kāretukāmopi ettake pana vacane akathite
garukannāma na hoti tasmā raññā saddhiṃ kathesi. Rājā mahāsattaṃ
ārādhesi. Mahāsatto sādhūti sampaṭicchi. Athassa adhivāsanaṃ
viditvā sahajātā saṭṭhīsahassā amaccā nahānakālo mahārāja
rajojallaṃ pavāhayāti vadiṃsu. Athane mahāsatto thokaṃ adhivāsethāti
vatvā paṇṇasālaṃ pavisitvā isibhaṇḍaṃ omuñcitvā paṭisāmetvā
saṅkhavaṇṇaṃ sāṭakaṃ nivāsetvā paṇṇasālato nikkhamitvā idaṃ mayā
navamāse aḍḍhamāsañca samaṇadhammassa kataṭṭhānaṃ pāramīkūṭaṃ
gaṇhanatena dānaṃ datvā paṭhaviyā kampitaṭṭhānanti paṇṇasālaṃ tikkhattuṃ
padakkhiṇaṃ katvā pañcāṅgapatiṭṭhitena vanditvā aṭṭhāsi. Athassa
kappakādayo kesamassukammādīni kariṃsu. Tattheva naṃ sabbābharaṇabhūsitaṃ
devarājamiva virājamānaṃ rajje abhisiñciṃsu.
     Tena vuttaṃ
        tato vessantaro rājā   rajojallaṃ pavāhayi
        sabbaṃ vattaṃ cajetvāna     rājavesamadhārayīti.
     Tattha pavāhayīti hāresi hāretvā ca pana rājavesaṃ gaṇhīti
attho.
     Athassa yaso mahā ahosi. Tena olokitolokitaṭṭhānaṃ
kampi. Mukhamaṅgalikā maṅgalāni ghosayiṃsu. Sabbaturiyāni paggaṇhiṃsu.
Mahāsamuddakucchiyaṃ meghatajjitanigghoso viya turiyanigghoso
Mahā ahosi. Hatthiratanaṃ alaṅkaritvā amaccā upanayiṃsu. So
khaggaratanaṃ bandhitvā hatthiratanaṃ abhiruhi. Tāvadeva naṃ sabbe sahajātā
saṭṭhīsahassā amaccā sabpālaṅkārapaṭimaṇḍitā parivārayiṃsu. Sabbā
kaññāyo maddiṃpi deviṃ nahāpetvā alaṅkaritvā abhisiñcitvā sīse
ca panassā abhisekodakaṃ abhisiñciyamānā vessantaro abhipāletūti
ādīni maṅgalāni vadiṃsu.
     Tamatthaṃ pakāsento satthā āha
         sīsanahāto sucivattho       sabbālaṅkārabhūsito
         paccayaṃ nāgamāruyha        khaggaṃ bandhi parantapaṃ
         tato saṭṭhīsahassāni        yodhino cārudassanā
         sahajātā parikariṃsu         nandayantā rathesabhaṃ
         tato maddiṃ nahāpesuṃ       sivikaññā samāgatā
         vessantarotaṃ pāletu      jālī kaṇhājinā cubho
         athopi taṃ mahārāja        sañjayo abhirakkhatūti.
     Tattha paccayaṃ nāgamāruyhāti taṃ attano jātadivase upannaṃ
hatthināgaṃ. Parantapanti amittatāpanaṃ. Pakariṃsūti parivārayiṃsu.
Nandayantāti tosentā. Sivikaññāti sivirañño pajāpatiyo
sannipatitvā gandhodakena nahāpesuṃ. Jālī kaṇhājinā cubhoti
ime te puttāpi mātaraṃ rakkhantūti.
         Idañca paccayaṃ laddhā       pubbe kilesamattano
         ānandiyaṃ paricariṃsu         rammaṇīye giribbaje
         Idañca paccayaṃ laddhā       pubbe kilesamattano
         ānandacittā sumanā       putte saṅgamma lakkhaṇā
         idañca paccayaṃ laddhā       pubbe kilesamattano
         ānandacittā pītitā       saha puttehi lakkhaṇāti.
     Tattha idañca paccayaṃ laddhāti bhikkhave vessantaro ca maddī
ca idaṃ paccayaṃ idaṃ patiṭṭhaṃ labhitvā rajje patiṭṭhahitvāti attho.
Pubbeti ito pubbe attano vanavāsaṃ kilesaṃ anussaritvā ānandiyaṃ
bheriṃ ācariṃsu. Rammaṇīye giribbajeti rammaṇīye vaṅkatagirikucchimhi
vessantarassa rañño āṇāti kañcanalatāvinaddhaṃ ānandabheriñcārāpetvā
ānandachaṇaṃ kariṃsu. Ānandacittā sumanāti lakkhaṇasampannā.
Maddī putte saṅgamma pāpuṇitvā cittā sumanā hutvā
ativiya nanditvāti attho. Pītitāti pavattapītisomanassā hutvā.
Evaṃ pītitā hutvā ca pana putte āha
         ekabhattā pure āsiṃ       niccaṃ thaṇḍilasāyinī
         iti metaṃ vataṃ āsi         tumhaṃ kāmā hi puttakā
         tameva taṃ samiddhajja         tumhe saṅgamma puttakā
         mātujaṃpi taṃ pāletu         pitujaṃpi ca puttakā
         athopi taṃ mahārājā        sañjayo abhirakkhatu
         yaṃkiñcitthi kataṃ puññaṃ         mayhañceva pitu ca te
         sabbena tena kusalena       ajaro tvaṃ amaro bhavāti.
     Tattha tumhaṃ kāmā hi puttakāti puttakā ahaṃ tumhe
Patthayamānā pure tumhesu brāhmaṇena nītesu ekabhattaṃ bhuñjitvā bhūmiyaṃ
sayiṃ iti me tumhākaṃ kāmā etaṃ vataṃ āsīti vadati. Samiddhajjāti
tameva vataṃ ajja samiddhaṃ. Mātujaṃpi taṃ pāletu pitujaṃpi
ca puttakāti puttakā mātujātaṃ somanassaṃ pitujātaṃ somanassaṃpi
pāletu mātāpitūnaṃ santakaṃ puññaṃ taṃ pāletūti attho. Tenevāha
yaṃkiñcitthi kataṃ puññanti.
     Phussatīpi kho devī ito paṭṭhāya mama suṇhā imāneva
vatthāni nivāsetu imāni ca ābharaṇāni dhāretūti suvaṇṇasamugge
pūretvā pahiṇi.
     Tamatthaṃ pakāsento satthā āha
          kappāsikañca koseyyaṃ      khomakodumbarāni ca
          sassū suṇhāya pāhesi      yehi maddī asobhatha
          tato khomañca kāyūraṃ       aṅgadaṃ maṇimekhalaṃ
          sassū suṇhāya pāhesi      yehi maddī asobhatha
          tato khomañca kāyūraṃ       gīveyyaṃ ratanāmayaṃ
          sassū suṇhāya pāhesi      yehi maddī asobhatha
          uṇṇataṃ mukhaphullañca         nānāratte ca māṇiye
          sassū suṇhāya pāhesi      yehi maddī asobhatha
          uggatthanaṃ giṅgamakaṃ         mekhalaṃ paṭipādukaṃ
          sassū suṇhāya pāhesi      yehi maddī asobhatha
          sutatañca suttavajjañca       upanijjhāya seyyasi
          Asobhatha rājaputtī         devakaññāva nandane
          sīsanahātā sucivatthā       sabbābharaṇabhūsitā
          asobhatha rājaputtī         tāvatiṃsāva accharā
          kadalī vātacchupitā         jātā cittalatāvane
          dantāvaraṇasampannā        rājaputtī asobhatha
          sakuṇī mānusinīva           jātā cittappattā pati
          nigrodhapakkabimboṭṭhī       rājaputtī asobhathāti.
     Tattha khomañca kāyūranti suvaṇṇamayaṃ khajjūrīphalasaṇṭhānaṃ
gīvāpasādhanameva. Ratanāmayanti aparaṃpi ratanamayaṃ gīveyyaṃ. Aṅgadaṃ
maṇimekhalanti aṅgadābharaṇañca maṇimayamekhalañca. Uṇṇatanti ekaṃ
pasādhanaṃ. Mukhaphullanti nalātante tilakamālābharaṇaṃ. Nānāratteti
nānāvaṇṇe. Māṇiyeti maṇimaye. Uggatthanaṃ giṅgamakanti etānipi
dve ābharaṇāni. Mekhalanti suvaṇṇarajatamayaṃ mekhalaṃ. Paṭipādukanti
pādapasādhanaṃ. Suttañca suttavajjañcāti suttāruḷhañca
asuttāruḷhañca pasādhanaṃ. Pāliyaṃ pana suppañca suppavajjañcātipi
likhitaṃ. Upanijjhāya seyyasīti etaṃ suttāruḷhañca asuttāruḷhaṃ
ābharaṇaṃ taṃ taṃ onaṭṭhānaṃ oloketvā alaṅkaritvā ṭhitā seyyasi
uttamarūpadharā maddī devī devakaññāva nandavane asobhatha. Vātacchupitāti
cittalatāvane jātā vātasaṃphuṭṭhāsuvaṇṇakadalī viya taṃ divasaṃ
sā vijimhamānā asobhatha. Dantāvaraṇasampannāti bimbaphalasadisehi
rattadantāvaraṇehi samannāgatā. Sakuṇī mānusinīva jātā
Cittapattā patīti yathā manussasarīrena jātā mānusinī nāma sakuṇīpi
cittappattā ākāse pattamānā pakkhe pasāretvā gacchantī sobhati
evaṃ sā rattaoṭṭhatāya nigrodhabimbapakkasadisaoṭṭhā asobhatha
          tassā ca nāgamānesuṃ      nātivuḍḍhaṃva kuñjaraṃ
          sattikkhamaṃ sarakkhamaṃ         īsādantaṃ uruḷhavaṃ
          sā maddī nāgamāruhi       nātivuḍḍhaṃva kuñjaraṃ
          sattikkhamaṃ sarakkhamaṃ         īsādantaṃ uruḷhavanti.
     Tattha tassā cāti bhikkhave tassā ca maddiyā sabbālaṅkāra
paṭimaṇḍitaṃ katvā nātivuḍḍhaṃ taruṇaṃ majjhimavayaṃ sattisarapahārakkhamaṃ
ekaṃ taruṇahatthiṃ upanesuṃ. Nāgamāruhīti hatthipiṭṭhiṃ abhiruhi.
     Iti te ubhopi mahantena yasena khandhāvāraṃ agamaṃsu.
Sañjayarājāpi dvādasahi akkhobhiṇīhi saddhiṃ māsamattaṃ pabbatakīḷañca vanakīḷañca
kīḷi. Mahāsattassa tejena tāva mahante araññe koci bāḷamigo
vā pakkhī vā na kiñci sattaṃ viheṭheti.
     Tamatthaṃ pakāsento satthā āha
         sabbamhi taṃ araññamhi        yāvantettha migā ahu
         vessantarassa tejena       nāññamaññaṃ viheṭhayuṃ.
         Sabbamhi taṃ araññamhi        yāvantettha dijā ahu
         vessantarassa tejena       nāññamaññaṃ viheṭhayuṃ
         sabbamhi taṃ araññamhi        yāvantettha migā ahu
                     ekajjhaṃ sannipatiṃsu
         Vessantare payātamhi       sivīnaṃ raṭṭhavaḍḍhane
         sabbamhi taṃ araññamhi        yāvantettha dijā ahu
                     ekajjhaṃ sannipatiṃsu
         vessantare payātamhi       sivīnaṃ raṭṭhavaḍḍhane
         sabbamhi taṃ aññamhi         yāvantettha migāahu
                     nāssa mañjūni kūjiṃsu
         vessantare payātamhi       sivīnaṃ raṭṭhavaḍḍhane
         sabbamhi taṃ araññamhi        yāvantettha dijā ahu
                     nāssa mañjūni kūjiṃsu
         vessantare payātamhi       sivīnaṃ raṭṭhavaḍḍhaneti.
     Tattha yāvantetthāti yāvanto ettha. Ekajjhaṃ sananipatiṃsūti
ekasmiṃ ṭhāne sannipatiṃsu. Sannipatitvā ca pana ito paṭṭhāya
idāni amhākaṃ aññamaññaṃ lajjā vā saṃvaro vā na bhavissatīti
domanassappattā ahesuṃ. Nāssa mañjūni kūjiṃsūti mahāsattassa
viyogadukkhitā madhuraravaṃ na raviṃsu.
     Sañjayanarindo dvadasahi akkhobhiṇīhi saddhiṃ māsamattaṃ pabbatakīḷanca
vanakīḷañca kīḷitvā senāguttaṃ pakkosāpetvā tātā ciraṃ
no araññe vuṭṭhāmhā kinate mama puttassa gamanamaggo alaṅkatoti
pucchitvā āma deva kālo vo gamanāyāti vutte vessantarassa
ārocetvā bheriñcārāpetvā senaṃ ādāya nikkhami.
Vaṅkatagirikucchito yāva jetuttaranagarā saṭṭhīyojanaṃ alaṅkatamaggaṃ mahāsatto
Mahantena parivārena paṭipajji.
     Tamatthaṃ pakāsento satthā āha
           paṭiyatto rājamaggo      vicitto pupphasaṇṭhato
           vasi vessantaro rājā    yattha yāva jetuttarā
           tato saṭṭhīsahassāni      yodhino cārudassanā
                      samantā parikariṃsu
          vessantare payātamhi      sivīnaṃ raṭṭhavaḍḍhane
          orodhā ca kumārā ca     vesiyānā ca brāhmaṇā
                      samantā parikariṃsu
          vessantare payātamhi      sivīnaṃ raṭṭhavaḍḍhane
          hatthārohā anīkaṭṭhā      rathikā pattikārakā
                      samantā parikariṃsu
          vessantare payātamhi      sivīnaṃ raṭṭhavaḍḍhane
          karoṭiyā cammadharā        lillihatthā suvammikā
                      purato paṭipajjiṃsu
          vessantare payātamhi      sivīnaṃ raṭṭhavaḍḍhane
          samāgatā jānapadā        negamā ca samāgatā
                    samantā parikariṃsu
          vessantare payātamhi      sivīnaṃ raṭṭhavaḍḍhaneti.
     Tattha paṭiyattoti visākhapuṇṇamīpūjākāle viya alaṅkato.
Vicittoti kadalīpuṇṇaghaṭadhajapaṭākādīhi vicitto. Pupphasaṇṭhatoti
Lājapañcamakehi pupphehi saṇṭhato. Yatthāti yasmiṃ vaṅkatapabbate
vessantaro vasi tato paṭṭhāya yāva jetuttaranagarā nirantaraṃ
alaṅkatapaṭiyatto ahosi. Karoṭiyāti sīsakaroṭikoti laddhanāmā
sīse paṭimukkakaroṭikā yodhā. Cammadharāti kaṇṭhavāraṇacammadharā.
Suvammikāti vicitrāhi jālikāhi suṭṭhuvammikā. Purato paṭipajjiṃsūti
evarūpā mattahatthīsupi āgacchantesu anivattino surayodhā rañño
vessantarassa pūrato paṭipajjiṃsu.
     Rājā saṭṭhīyojanamaggaṃ dvīhi māsehi atikamma jetuttaranagaraṃ
patto alaṅkatapaṭiyattanagaraṃ pavisitvā pāsādaṃ abhiruhi.
     Tamatthaṃ pakāsento satthā āha
         te pāviṃsu puraṃ rammaṃ       bahupākāratoraṇaṃ
         upetaṃ annapānehi        naccagītehi cūbhayaṃ
         cittā jānapadā āsuṃ      negamā ca samāgatā
         anuppatte kumāramhi       sivīnaṃ raṭvaḍḍhane
         celukkhepo pavattettha     āgate dhanadāyake
         nandippavesi nagare        bandhamokkho aghosathāti.
     Tattha bahupākāratoṇanti bahukehi uccehi pākārehi ca
aṭṭālakehi toraṇehi ca samannāgataṃ. Naccagītehi cūbhayanti naccehi
ca gītehi ca ubhayehi samangataṃ. Cittāti tuṭṭhā somanassappattā.
Āgate dhanadāyaketi mahājanassa dhanadāyake mahāsatte
āgate. Nandippavesīti vessantarassa mahārājassa āṇāti nagare
Nandibheriñcari. Bandhamokkho aghosathāti sabbasattānaṃ bandhanā
mokkho ugghosito antamaso viḷāraṃ upādāya vessantaramahārājā
sabbasatte bandhanā visajjāpesi.
     So nagaraṃ paviṭṭhadivaseyeva paccūsakāle cintesi sve
vibhātāya rattiyā samāgatabhāvaṃ sutvā yācakā āgamissanti tesāhaṃ
kiṃ dassāmīti. Tasmiṃ khaṇe sakkassa bhavanaṃ uṇhākāraṃ dassesi.
So āvajjento taṃ kāraṇaṃ ñatvā tāvadeva rājanivesanassa
purimavatthuñca pacchimavatthuñca kaṭippamāṇaṃ pūrento ghanamegho viya
sattaratanavassaṃ vassāpesi. Sakalanagare jāṇuppamāṇaṃ vassāpesi.
Punadivase mahāsatto tesaṃ tesaṃ kulānaṃ purimapacchimavatthūsu vuṭṭadhanaṃ
tesaññeva hotūti dāpetvā avasesaṃ āharāpetvā attano gehavatthusmiṃ
dhanena saddhiṃ koṭṭhāgāresu okīrāpetvā dānamukhe paṭṭhapesi.
     Tamatthaṃ pakāsento satthā āha
           jātarūpamayaṃ vassaṃ        devo pāvassi tāvade
           vessantare paviṭṭhamhi    sivīnaṃ raṭṭhavaḍḍhane
           tato vessantaro rājā  dānaṃ datvāna khattiyo
           kāyassa bhedā sapañño   saggaṃ so uppajjathāti.
     Tattha saggaṃ so upapajjathāti tato cuto dutiyacittena tusitapure
upapajji.
     Satthā imaṃ gāthāsahassapaṭimaṇḍitaṃ mahāvessantaradhammadesanaṃ
āharitvā evaṃ bhikkhave pubbepi mama ñātisamāgame mahāmegho
Pokkharavassaṃ vassiyevāti vatvā jātakaṃ samodhānesi. Tadā jūjako
devadatto ahosi amittatāpanā ciñcamāṇavikā cetaputto channo
accutatāpaso sāriputto sakko anuruddho sañjayanarindo
suddhodanamahārājā phussatī devī mahāmāyā maddī devī rāhulamātā
jālikumāro rāhulo kaṇhājinā upalavaṇṇā sesaparisā buddhaparisā
vessantaro rājā pana ahameva sammāsambuddhoti.
                     Nagarakaṇḍaṃ niṭṭhitaṃ.
               Vessantarajātakavaṇṇanā samattā.



             The Pali Atthakatha in Roman Book 44 page 315-502. http://84000.org/tipitaka/atthapali/read_rm.php?B=44&A=6531              อรรถกถาบาลีอักษรไทย :- http://84000.org/tipitaka/atthapali/read_th.php?B=44&A=6531              อ่านอรรถกถาแปลไทย :- http://84000.org/tipitaka/attha/attha.php?b=28&i=1045              เนื้อความพระไตรปิฎกฉบับหลวง :- http://84000.org/tipitaka/read/r.php?B=28&A=6511              พระไตรปิฎกฉบับบาลีอักษรไทย :- http://84000.org/tipitaka/read/pali_read.php?B=28&A=7624              The Pali Tipitaka in Roman Character :- http://84000.org/tipitaka/read/roman_read.php?B=28&A=7624              Contents of The Tipitaka Volume 28 http://84000.org/tipitaka/read/?index_28

first pageprevious pagedispage pageNumbernext book chage to ENGLISH letter

บันทึก ๖ กุมภาพันธ์ พ.ศ. ๒๕๖๑. การแสดงผลนี้อ้างอิงข้อมูลจากอรรถกถาฉบับภาษาบาลี อักษรโรมัน. หากพบข้อผิดพลาด กรุณาแจ้งได้ที่ DhammaPerfect@yahoo.com