[355] เจตสิก 52 : พจนานุกรมพุทธศาสตร์ พ.ศ. ๒๕๖๔

[355] เจตสิก 52 (ธรรมที่ประกอบกับจิต, สภาวธรรมที่เกิดดับพร้อมกับจิต มีอารมณ์และวัตถุที่อาศัยเดียวกันกับจิต, อาการและคุณสมบัติต่างๆ ของจิต - Cetasika: mental factors; mental concomitants)
       ก. อัญญสมานาเจตสิก 13 (เจตสิกที่มีเสมอกันแก่จิตพวกอื่น คือ ประกอบเข้าได้กับจิตทุกฝ่ายทั้งกุศลและอกุศล มิใช่เข้าได้แต่ฝ่ายใดฝ่ายหนึ่งพวกเดียว - Aññasamāna-cetasika: the Common-to-Each-Other; general mental factors)
           1) สัพพจิตตสาธารณเจตสิก 7 (เจตสิกที่เกิดทั่วไปกับจิตทุกดวง - Sabbacittasādhāraṇa-cetasika: universal mental factors; the Primary)
               1. ผัสสะ (ความกระทบอารมณ์ - Phassa: contact; sense-impression)
               2. เวทนา (ความเสวยอารมณ์ - Vedanā: feeling)
               3. สัญญา (ความหมายรู้อารมณ์ - Saññā: perception)
               4. เจตนา (ความจงใจต่ออารมณ์ - Cetanā: volition)
               5. เอกัคคตา (ความมีอารมณ์เป็นอันเดียว - Ekaggatā: one-pointedness; concentration)
               6. ชีวิตินทรีย์ (อินทรีย์คือชีวิต, สภาวะที่เป็นใหญ่ในการรักษานามธรรมทั้งปวง - Jīvitindriya: vitality; life-faculty)
               7. มนสิการ (ความกระทำอารมณ์ไว้ในใจ, ใส่ใจ - Manasikāra: attention)

           2) ปกิณณกเจตสิก 6 (เจตสิกที่เรี่ยรายแพร่กระจายทั่วไป คือ เกิดกับจิตได้ทั้งฝ่ายกุศลและอกุศล แต่ไม่แน่นอนเสมอไปทุกดวง - Pakiṇṇaka-cetasika: particular mental factors; the Secondary)
               8. วิตก (ความตรึกอารมณ์ - Vitakka: initial application; thought conception; applied thought)
               9. วิจาร (ความตรองหรือพิจารณาอารมณ์ - Vicāra: sustained application; discursive thinking; sustained thought)
               10. อธิโมกข์ (ความปลงใจหรือปักใจในอารมณ์ - Adhimokkha: determination; resolution)
               11. วิริยะ (ความเพียร - Viriya: effort; energy)
               12. ปีติ (ความปลาบปลื้มในอารมณ์, อิ่มใจ - Pīti: joy; interest)
               13. ฉันทะ (ความพอใจในอารมณ์ - Chanda: conation; zeal)

       ข. อกุศลเจตสิก 14 (เจตสิกฝ่ายอกุศล - Akusala-cetasika: immoral or unwholesome mental factors; unprofitable mental factors)
           1) สัพพากุสลสาธารณเจตสิก 4 (เจตสิกที่เกิดทั่วไปกับอกุศลจิตทุกดวง - Sabbākusalasādhāraṇa-cetasika: universal immorals; the Primary)
               14. โมหะ (ความหลง - Moha: delusion)
               15. อหิริกะ (ความไม่ละอายต่อบาป - Ahirika: shamelessness; lack of moral shame)
               16. อโนตตัปปะ (ความไม่สะดุ้งกลัวต่อบาป - Anottappa: fearlessness of wrongdoing; lack of moral dread)
               17. อุทธัจจะ (ความฟุ้งซ่าน - Uddhacca: restlessness; unrest)

           2) ปกิณณกอกุสลเจตสิก 10 (อกุศลเจตสิกที่เกิดเรี่ยรายแก่อกุศลจิต - Pakiṇṇakaakusala-cetasika: particular immorals; the Secondary)
               18. โลภะ (ความอยากได้อารมณ์ - Lobha: greed)
               19. ทิฏฐิ (ความเห็นผิด - Diṭṭhi: wrong view)
               20. มานะ (ความถือตัว - Māna: conceit)
               21. โทสะ (ความคิดประทุษร้าย - Dosa: hatred)
               22. อิสสา (ความริษยา - Issā: envy; jealousy)
               23. มัจฉริยะ (ความตระหนี่ - Macchariya: stinginess; meanness)
               24. กุกกุจจะ (ความเดือดร้อนใจ - Kukkucca: worry; remorse)
               25. ถีนะ (ความหดหู่ - Thīna: sloth)
               26. มิทธะ (ความง่วงเหงา - Middha: torpor)
               27. วิจิกิจฉา (ความคลางแคลงสงสัย - Vicikicchā: doubt; uncertainty; scepsis)

       ค. โสภณเจตสิก 25 (เจตสิกฝ่ายดีงาม - Sobhaṇa-cetasika: beautiful mental factors; lofty mental factors)
           1) โสภณสาธารณเจตสิก 19 (เจตสิกที่เกิดทั่วไปกับจิตดีงามทุกดวง - Sobhaṇasādhāraṇa-cetasika: universal beautiful mental factors; the Primary)
               28. สัทธา (ความเชื่อ - Saddhā: confidence; faith)
               29. สติ (ความระลึกได้, ความสำนึกพร้อมอยู่ - Sati: mindfulness)
               30. หิริ (ความละอายต่อบาป - Hiri: moral shame; conscience)
               31. โอตตัปปะ (ความสะดุ้งกลัวต่อบาป - Ottappa: moral dread)
               32. อโลภะ (ความไม่อยากได้อารมณ์ - Alobha: non-greed)
               33. อโทสะ (ความไม่คิดประทุษร้าย - Adosa: non-hatred)
               34. ตัตรมัชฌัตตตา (ความเป็นกลางในอารมณ์นั้นๆ - Tatramajjhattatā: equanimity; specific neutrality)
               35. กายปัสสัทธิ (ความสงบแห่งกองเจตสิก - Kāya-passaddhi: tranquillity of mental body)
               36. จิตตปัสสัทธิ (ความสงบแห่งจิต - Citta-passaddhi: tranquillity of mind)
               37. กายลหุตา (ความเบาแห่งกองเจตสิก - Kāya-lahutā: lightness of mental body; agility of mental body)
               38. จิตตลหุตา (ความเบาแห่งจิต - Citta-lahutā: lightness of mind; agility of mind)
               39. กายมุทุตา (ความอ่อนหรือนุ่มนวลแห่งกองเจตสิก - Kāya-mudutā: pliancy of mental body; elasticity of mental body)
               40. จิตตมุทุตา (ความอ่อนหรือนุ่มนวลแห่งจิต - Citta-mudutā: pliancy of mind; elasticity of mind)
               41. กายกัมมัญญตา (ความควรแก่การงานแห่งกองเจตสิก - Kāya-kammaññatā: adaptability of mental body; wieldiness of mental body)
               42. จิตตกัมมัญญตา (ความควรแก่การงานแห่งจิต - Citta-kammaññatā: adaptability of mind; wieldiness of mind)
               43. กายปาคุญญตา (ความคล่องแคล่วแห่งกองเจตสิก - Kāya-pāguññatā: proficiency of mental body)
               44. จิตตปาคุญญตา (ความคล่องแคล่วแห่งจิต - Citta-pāguññatā: proficiency of mind)
               45. กายุชุกตา (ความซื่อตรงแห่งกองเจตสิก - Kāyujukatā: rectitude of mental body; uprightness of mental body)
               46. จิตตุชุกตา (ความซื่อตรงแห่งจิต - Cittujukatā: rectitude of mind; uprightness of mind)

           2) วิรตีเจตสิก 3 (เจตสิกที่เป็นตัวความงดเว้น - Viratī-cetasika: abstinences)
               47. สัมมาวาจา (เจรจาชอบ - Sammāvācā: right speech)
               48. สัมมากัมมันตะ (กระทำชอบ - Sammākammanta: right action)
               49. สัมมาอาชีวะ (เลี้ยงชีพชอบ - Sammā-ājīva: right livelihood)

           3) อัปปมัญญาเจตสิก 2 (เจตสิกคืออัปปมัญญา - Appamaññā-cetasika: boundless states)
               50. กรุณา (ความสงสารสัตว์ผู้ถึงทุกข์ - Karuṇā: compassion)
               51. มุทิตา (ความยินดีต่อสัตว์ผู้ได้สุข - Muditā: sympathetic joy)

           4) ปัญญินทรียเจตสิก 1 (เจตสิกคือปัญญินทรีย์ - Paññindriya-cetasika: fuculty of wisdom)
               52. ปัญญินทรีย์ หรือ อโมหะ (ความรู้เข้าใจ ไม่หลง - Paññindriya, Amoha: undeludedness; wisdom)

Comp.94.

สงฺคห.7.

พจนานุกรมพุทธศาสตร์ ฉบับประมวลธรรม พิมพ์ครั้งที่ ๔๓ - กุมภาพันธ์ พ.ศ. ๒๕๖๔
http://84000.org/tipitaka/dic/d_item.php?i=355