|
|
| บทนำ พระวินัยปิฎก พระสุตตันตปิฎก พระอภิธรรมปิฎก ค้นพระไตรปิฎก ชาดก หนังสือธรรมะ | |
|
|
พจนานุกรมพุทธศาสน์ ฉบับประมวลศัพท์ สมเด็จพระพุทธโฆษาจารย์ (ป.อ. ปยุตฺโต) พระพรหมคุณาภรณ์ (ป.อ. ปยุตฺโต) พระธรรมปิฎก (ประยุทธ์ ปยุตฺโต) การค้นหาคำว่า อาบัติ ผลการค้นหาพบ 7 ตำแหน่ง ดังนี้ :-
 |
|
ทำตนให้พ้นจากอาบัติด้วยการเปิดเผยอาบัติของตนแก่สงฆ์หรือแก่ภิกษุอื่น, แสดงอาบัติเพื่อให้พ้นจากอาบัติ, ใช้สำหรับอาบัติที่แสดงแล้วพ้นได้ คือ ถุลลัจจัย ปาจิตตีย์ ปาฏิเทสนียะ ทุกกฏ และทุพภาสิต; ปลงอาบัติ เป็นคำเก่าที่นิยมใช้กันมาเป็นพื้น แต่คำที่ใช้ในตำราซึ่งเป็นคำแปลตามบาลีเดิมว่า แสดงอาบัติ; ดู แสดงอาบัติ
เปลื้องตนจากอาบัติด้วยการเปิดเผยอาบัติของตนแก่สงฆ์ หรือแก่ภิกษุอื่น, ใช้สำหรับอาบัติที่แสดงแล้วพ้นได้ คือ ถุลลัจจัย ปาจิตตีย์ ปาฏิเทสนียะ ทุกกฏ และทุพภาสิต ในอุโบสถขันธกะ (วินย. ๔/๑๘๖ ภิกษุรูปหนึ่งต้องอาบัติในวันอุโบสถ เธอคิดว่า พระผู้มีพระภาคทรงบัญญัติไว้ว่า ภิกษุมีอาบัติติดตัว ไม่พึงทำอุโบสถ เราต้องอาบัติแล้ว จะพึงปฏิบัติอย่างไร จึงบอกเรื่องนั้นแก่ภิกษุทั้งหลายซึ่งได้กราบทูลแด่พระผู้มีพระภาค พระองค์รับสั่งว่า ภิกษุนั้นพึงเข้าไปหาภิกษุรูปหนึ่ง ห่มผ้าอุตราสงค์เฉวียงบ่า นั่งกระโหย่ง ประคองอัญชลี แล้วกล่าวว่า ถ้อยคำตามพระบาลีนี้ เมื่อนำมาใช้มีการเติมคำอาลปนะเข้าไปให้ครบ ดังนี้ ผู้แสดง: อหํ อาวุโส อิตฺถนฺนามํ อาปตฺตึ อาปนฺโน ตํ ปฏิเทเสมิ. (แน่ะเธอ ผมต้องอาบัติชื่อนี้ ผมแสดงอาบัตินั้น) ผู้รับ: ปสฺสถ ภนฺเต? (ท่านมองเห็นหรือครับ) ผู้แสดง: อาม อาวุโส ปสฺสามิ. (ครับ ผมเห็น) ผู้รับ: อายตึ ภนฺเต สํวเรยฺยาถ. (ท่านพึงสำรวมต่อไป เถิดครับ) [คำว่า อิตฺถนฺนามํ พึงเปลี่ยนไปตามชื่ออาบัติที่ต้อง เช่นเป็น ปาจิตฺติยํ ทุกฺกฏํ เป็นต้น และเปลี่ยนใช้ อาวุโส ภนฺเต ไปตามที่เป็นผู้แก่หรืออ่อน] ในกรณีที่ยังสงสัยว่าตนได้ต้องอาบัติ ก็พึงปฏิบัติคล้ายอย่างนี้ด้วย แต่ผู้แสดงกล่าวฝ่ายเดียว ดังนี้ ผู้แสดง: อหํ อาวุโส อิตฺถนฺนามาย อาปตฺติยา เวมติโก, ยทา นิพฺเพมติโก ภวิสฺสามิ, ตทา ตํ อาปตฺตึ ปฏิกริสฺสามิ. (แน่ะเธอ ผมมีความสงสัยในอาบัติชื่อนี้ จักหมดสงสัยเมื่อใด จักทำคืนอาบัตินั้นเมื่อนั้น) เมื่อปฏิบัติอย่างนี้แล้ว ก็ทำอุโบสถได้ อย่างไรก็ดี ตามที่ปฏิบัติกันมากในบัดนี้ แสดงอาบัติตามแบบ ดังนี้ ก) ผู้แสดงมีพรรษาอ่อนกว่า ผู้แสดง: สพฺพา ตา อาปตฺติโย อาโรเจมิ. (3 หน) สพฺพา ครุลหุกา อาปตฺติโย อาโรเจมิ. (3 หน) อหํ ภนฺเต สมฺพหุลา นานาวตฺถุกาโย อาปตฺติโย อาปชฺชึ ตา ตุมฺห มูเล ปฏิเทเสมิ. ผู้รับ: ปสฺสสิ อาวุโส ตา อาปตฺติโย. ผู้แสดง: อุกาส อาม ภนฺเต ปสฺสามิ. ผู้รับ: อายตึ อาวุโส สํวเรยฺยาสิ. ผู้แสดง: สาธุ สุฏฺฐุ ภนฺเต สํวริสฺสามิ. ทุติยฺมปิ สาธุ สุฏฺฐุ ภนฺเต สํวริสฺสามิ. ตติยมฺปิ สาธุ สุฏฺฐุ ภนฺเต สํวริสฺสามิ. น ปุเนวํ กริสฺสามิ. น ปุเนวํ ภาสิสฺสามิ. น ปุเนวํ จินฺตยิสฺสามิ. ข) ผู้แสดงมีพรรษาแก่กว่า ผู้แสดง: สพฺพา ตา อาปตฺติโย อาโรเจมิ. (3 หน) สพฺพา ครุลหุกา อาปตฺติโย อาโรเจมิ. (3 หน) อหํ อาวุโส สมฺพหุลา นานาวตฺถุกาโย อาปตฺติโย อาปชฺชึ ตา ตุมฺห มูเล ปฏิเทเสมิ. ผู้รับ: อุกาส ปสฺสถ ภนฺเต ตา อาปตฺติโย. ผู้แสดง: อาม อาวุโส ปสฺสามิ. ผู้รับ: อายตึ ภนฺเต สํวเรยฺยาถ. ผู้แสดง: สาธุ สุฏฺฐุ อาวุโส สํวริสฺสามิ. ทุติยฺมปิ สาธุ สุฏฺฐุ อาวุโส สํวริสฺสามิ. ตติยมฺปิ สาธุ สุฏฺฐุ อาวุโส สํวริสฺสามิ. น ปุเนวํ กริสฺสามิ. น ปุเนวํ ภาสิสฺสามิ. น ปุเนวํ จินฺตยิสฺสามิ.
อาบัติ ๗ คือ ปาราชิก สังฆาทิเสส ถุลลัจจัย ปาจิตตีย์ ปาฏิเทสนียะ ทุกกฏ ทุพภาสิต; อาบัติ ๗ กองนี้จัดรวมเป็นประเภทได้หลายอย่าง โดยมากจัดเป็น ๒ เช่น ๑. ครุกาบัติ อาบัติหนัก (ปาราชิกและสังฆาทิเสส) ๒. ลหุกาบัติ อาบัติเบา (อาบัติ ๕ อย่างที่เหลือ); คู่ต่อไปนี้ก็เหมือนกัน คือ ๑. ทุฏฐุลลาบัติ อาบัติชั่วหยาบ ๒. อทุฏฐุลลาบัติ อาบัติไม่ชั่วหยาบ; ๑. อเทสนาคามินี อาบัติที่ไม่พ้นได้ด้วยการแสดง ๒. เทสนาคามินี อาบัติที่พ้นได้ด้วยการแสดงคือเปิดเผยความผิดของตน; คู่ต่อไปนี้จัดต่างออกไปอีกแบบหนึ่งตรงกันทั้งหมด คือ ๑. อเตกิจฉา เยียวยาแก้ไขไม่ได้ (ปาราชิก) ๒. สเตกิจฉา เยียวยาแก้ไขได้ (อาบัติ ๖ อย่างที่เหลือ); ๑. อนวเสส ไม่มีส่วนเหลือ ๒. สาวเสส ยังมีส่วนเหลือ; ๑. อัปปฏิกัมม์ หรือ อปฏิกรรม ทำคืนไม่ได้ คือแก้ไขไม่ได้ ๒. สัปปฏิกัมม์ หรือ สปฏิกรรม ยังทำคืนได้ คือแก้ไขได้ อาการที่ภิกษุจะต้องอาบัติ มี ๖ อย่าง คือ อลชฺชิตา ต้องด้วยไม่ละอาย ๑ อญฺญาณตา ต้องด้วยไม่รู้ว่าสิ่งนี้จะเป็นอาบัติ ๑ กุกฺกุจฺจปกตตา ต้องด้วยสงสัยแล้วขืนทำลง ๑ อกปฺปิเย กปฺปิยสญฺญิตา ต้องด้วยสำคัญว่าควรในของที่ไม่ควร ๑ กปฺปิเย อกปฺปิยสญฺญิตา ต้องด้วยสำคัญว่าไม่ควรในของที่ควร ๑ สติสมฺโมสา ต้องด้วยลืมสติ ๑
อาบัติปาราชิก และอาบัติสังฆาทิเสส; ดู ทุฏฐุลลาบัติ
|
พจนานุกรมพุทธศาสน์ ฉบับประมวลศัพท์
https://84000.org/tipitaka/dic/v_seek.php?text=อาบัติ
https://84000.org/tipitaka/dic/v_seek.php?text=%CD%D2%BA%D1%B5%D4
|
| |
|
| |
บันทึก ๒, ๓๐ ตุลาคม พ.ศ. ๒๕๔๗ การแสดงผลนี้อ้างอิงข้อมูลจาก พจนานุกรมพุทธศาสน์ ฉบับประมวลศัพท์ พิมพ์ครั้งที่ ๑๐ พ.ศ. ๒๕๔๖ บันทึก ๓ กรกฎาคม พ.ศ. ๒๕๖๘ พิมพ์ครั้งที่ ๓๕ พ.ศ. ๒๕๖๔ หากพบข้อผิดพลาด กรุณาแจ้งได้ที่ [email protected]