|
| บทนำ พระวินัยปิฎก พระสุตตันตปิฎก พระอภิธรรมปิฎก ค้นพระไตรปิฎก ชาดก หนังสือธรรมะ |
Satthāpissa anupubbīkathaṃ kathetvā dhammaṃ desesi. So desanāvasāne
saha paṭisambhidāhi arahattaṃ patvā satthāraṃ vanditvā uṭṭhāyāsanā
pabbajjañca upasampadañca yāci. Ettāvatāssa purimakammaṃ parikkhīṇaṃ.
Ayañhi khīṇāsavamahātheraṃ catūhi akkosehi akkositvā, yāvāyaṃ
Mahāpaṭhavī tigāvutādhikaṃ yojanaṃ ussannā; tāva avīcimhi pacitvā
tattha pakkāvasesena pañcapaṇṇāsavassāni imaṃ vippakāraṃ patto,
tenassa taṃ kammaṃ khīṇaṃ, vīsativassasahassāni iminā katassa samaṇadhammassa
phalaṃ nāsetuṃ na sakkā; tasmā taṃ satthā dakkhiṇahatthaṃ pasāretvā
"ehi bhikkhu cara brahmacariyanti āha. Tāvadevassa gihiliṅgaṃ
antaradhāyi, aṭṭhaparikkhāradharo saṭṭhivassatthero viya ahosi.
Aṅgamagadhavāsīnaṃ tassa sakkāraṃ gahetvā āgatadivaso kiresa;
tasmā ubhayaraṭṭhavāsino sakkāraṃ gahetvā āgatā tathāgataṃ disvā
"kinnu kho amhākaṃ ayyo jambuko mahā, udāhu samaṇo gotamoti
cintetvā "sace samaṇo gotamo mahā bhaveyya, ayaṃ samaṇassa
gotamassa santikaṃ gaccheyya, jambukājīvakassa pana mahantatāya samaṇo
gotamo imassa santikaṃ āgatoti cintayiṃsu. Satthā mahājanassa
parivitakkaṃ ñatvā "jambuka tava upaṭṭhākānaṃ kaṅkhaṃ chindāhīti āha.
So "ahampi bhante ettakameva paccāsiṃsāmīti vatvā catutthajjhānaṃ
samāpajjitvā uṭṭhāya tālappamāṇaṃ vehāsaṃ abbhuggantvā "satthā
me bhante bhagavā, sāvakohamasmīti vatvā oruyha vanditvā puna
dvitālamattaṃ titālamattanti evaṃ sattatālamattaṃ vehāsaṃ abbhuggantvā
oruyha attano sāvakabhāvaṃ jānāpesi. Taṃ disvā mahājano "aho
buddhā nāma acchariyā anomaguṇāti cintesi. Satthā mahājanena
saddhiṃ kathento evamāha "ayaṃ ettakaṃ kālaṃ tumhehi ābhatasakkāraṃ
kusaggena jivhagge ṭhapetvā `tapacaraṇaṃ pūremīti idha nivuttho; sace
Iminā upāyena vassasataṃ tapacaraṇaṃ pūreyya, yā ca assa idāni
kulaṃ vā bhattaṃ vā kukkuccāyitvā abhuñjantassa bhattacchedanakusalacetanā,
tassā taṃ tapacaraṇaṃ soḷasiṃpi kalaṃ nāgghatīti anusandhiṃ
ghaṭetvā dhammaṃ desento imaṃ gāthamāha
"māse māse kusaggena bālo bhuñjetha bhojanaṃ,
na so saṅkhātadhammānaṃ kalaṃ agghati soḷasinti.
Tassattho "sace bālo apariññātadhammo sīlādiguṇā paribāhiro
titthāyatane pabbajito "tapacaraṇaṃ pūressāmīti māse māse sampatte
kusaggena bhojanaṃ bhuñjanto vassasataṃ bhuñjetha bhojanaṃ. Na so
saṅkhātadhammānaṃ kalaṃ agghati soḷasinti; saṅkhātadhammā vuccanti
ñātadhammā tūlitadhammā, tesu heṭṭhimakoṭiyā sotāpanno saṅkhātadhammo,
uparimakoṭiyā khīṇāsavo; imesaṃ saṅkhātadhammānaṃ so bālo
kalaṃ nāgghati soḷasinti, puggalādhiṭṭhānā desanā. ayaṃ panettha
attho: yā ca tassa tathā tapacaraṇaṃ pūrentassa vassasataṃ cetanā, yā ca
saṅkhātadhammānaṃ kulaṃ vā bhattaṃ vā kukkuccāyitvā abhuñjantānaṃ
ekā bhattacchedanakusalacetanā, tassā cetanāya sā tāvadīgharattaṃ
pavattacetanā soḷasiṃ kalaṃ nāgghati. Idaṃ vuttaṃ hoti "yaṃ tassā
saṅkhātadhammānaṃ cetanāya phalaṃ; taṃ soḷasakoṭṭhāse katvā tato ekekaṃ
puna soḷasakoṭṭhāse katvā tato ekassa koṭṭhāsassa yaṃ phalaṃ;
tadeva tassa bālassa tapacaraṇato mahantataranti.
Desanāvasāne caturāsītiyā pāṇasahassānaṃ dhammābhisamayo
ahosīti.
Jambukājīvakavatthu.
--------
12. Ahipetavatthu. (56)
"na hi pāpaṃ kataṃ kammanti imaṃ dhammadesanaṃ satthā veḷuvane
viharanto aññataraṃ ahipetaṃ ārabbha kathesi.
Ekasmiṃ hi divase jaṭilasahassassa abbhantaro āyasmā
lakkhaṇatthero ca mahāmoggallānatthero ca "rājagahe piṇḍāya
carissāmāti gijjhakūṭato otaranti. Tesu āyasmā mahāmoggallāno
ekaṃ ahipetaṃ disvā sitaṃ pātvākāsi. Atha naṃ lakkhaṇatthero "kasmā
āvuso sitaṃ pātuṃ karosīti kāraṇaṃ pucchi. "akālo kho āvuso
imassa pañhassa visajjetuṃ, bhagavato santike maṃ puccheyyāsīti.
Tesu rājagahe piṇḍāya caritvā bhagavato santikaṃ gantvā nisinnesu,
lakkhaṇatthero pucchi "āvuso moggallāna tvaṃ gijjhakūṭā otaranto
sitaṃ pātuṃ karitvā mayā sitakāraṇaṃ puṭṭho `bhagavato santike maṃ
puccheyyāsīti avaca, kathehi idāni taṃ kāraṇanti. Thero āha "ahaṃ
āvuso ekaṃ ahipetaṃ disvā sitaṃ pātvākāsiṃ, tassa evarūpo
attabhāvo, manussasīsaṃ viya assa sīsaṃ, ahissa viyassa seso attabhāvo,
Ahipeto nāmesa pamāṇato pañcavīsatiyojaniko, tassa sīsato
uṭṭhitā aggijālā yāva naṅguṭṭhā gacchanti, naṅguṭṭhato uṭṭhitā yāva
sīsā, majjhe uṭṭhitā dve passāni gacchanti, dvīhi passehi uṭṭhitā
majjhe osarantīti. Dvinnameva kira petānaṃ attabhāvo pañcavīsatiyojaniko,
avasesānaṃ tigāvutappamāṇo, imassa ceva ahipetassa
kākapetassa ca pañcavīsatiyojaniko, tesu ayantāva ahipeto.
Kākapetampi mahāmoggallāno gijjhakūṭamatthake paccamānaṃ
disvā tassa pubbakammaṃ pucchanto imaṃ gāthamāha
"pañcayojanikā jivhā, sīsante navayojanaṃ
kāyo accuggato tuyhaṃ pañcavīsatiyojanaṃ;
kinnu kammaṃ karitvāna pattosi dukkhamīdisanti.
Athassa peto ācikkhanto
"ahaṃ bhante moggallāna kassapassa mahesino
saṅghassābhihaṭaṃ bhattaṃ āharesiṃ yathicchakanti
gāthaṃ vatvā āha "bhante kassapabuddhakāle sambahulā bhikkhū gāmaṃ
piṇḍāya pavisiṃsu. Manussā there disvā sampiyāyamānā āsanasālāyaṃ
nisīdāpetvā pāde dhovitvā telena makkhetvā yāguṃ pāyetvā
khajjakaṃ datvā piṇḍapātakālaṃ āgamayamānā dhammaṃ suṇantā nisīdiṃsu.
Dhammakathāvasāne therānaṃ patte ādāya attano attano gehe
nānaggarasabhojanassa pūretvā āhariṃsu. Tadāhaṃ kāko hutvā āsanasālāya
chadanapiṭaṭhe nisinno taṃ disvā ekena gahitapattato tikkhattuṃ
Mukhaṃ pūrento tayo kabaḷe aggahesiṃ, taṃ pana bhattaṃ neva saṅghassa
santakaṃ, na saṅghassa niyametvā dinnaṃ, na bhikkhūhi gahitāvasesakaṃ
attano gehaṃ netvā manussehi bhuñjitabbakaṃ, kevalaṃ saṅghaṃ uddissa
abhihaṭamattameva, tato mayā tayo kabaḷā gahitā, ettakaṃ me
pubbakammaṃ; svāhaṃ kālaṃ katvā tassa kammassa vipākena avīcimhi
pacitvā tattha pakkāvasesena idāni gijjhakūṭe kākapeto hutvā
nibbatto idaṃ dukkhaṃ paccanubhomīti. Idaṃ kākapeta vatthu.
Idha pana thero "ahipetaṃ disvā sitaṃ pātvākāsinti āha.
Athassa satthā sakkhi hutvā "saccaṃ bhikkhave moggallāno āha,
mayā panesa sambodhippattadivaseyeva diṭṭho, apicāhaṃ `ye me vacanaṃ na
saddaheyyuṃ, tesaṃ ahitāya bhaveyyāti parānudayāya na kathesinti
āha. Lakkhaṇasaṃyuttepi 1- hi mahāmoggallānena diṭṭhakāleyeva satthā
tassa sakkhi hutvā vīsativatthūni kathesi. Idampi tena tatheva kathitaṃ. Taṃ
sutvā bhikkhū tassa pubbakammaṃ pucchiṃsu. Satthāpi tesaṃ kathesi:
atīte kira bārāṇasiṃ nissāya nadītīre paccekabuddhassa
paṇṇasālaṃ kariṃsu. So tattha viharanto nibaddhaṃ nagare piṇḍāya carati.
Nāgarāpi sāyaṃ pātaṃ gandhapupphādihatthā paccekabuddhassa upaṭṭhānaṃ
gacchanti. Eko bārāṇasīvāsī puriso taṃ maggaṃ nissāya khettaṃ kasi.
Mahājano sāyaṃ pātaṃ paccekabuddhassa upaṭṭhānaṃ gacchanto taṃ khettaṃ
maddanto gacchati. Kasako "mā me khettaṃ maddathāti vārentopi
@Footnote: 1. saṃ. ni. 16/298.
Vāretuṃ nāsakkhi. Athassa etadahosi "sace imasmiṃ ṭhāne paccekabuddhassa
paṇṇasālā na bhaveyya, na me khettaṃ maddeyyunti. So paccekabuddhassa
piṇḍāya paviṭṭhakāle paribhogabhājanāni bhinditvā paṇṇasālaṃ jhāpesi.
Paccekabuddho taṃ jhāmaṃ disvā yathāsukhaṃ pakkāmi. Mahājano gandhamālaṃ
ādāya āgato jhāmaṃ paṇṇasālaṃ disvā "kahaṃ nu kho no ayyo
gatoti āha. Sopi mahājaneneva saddhiṃ āgato mahājanamajjhe ṭhitako
evamāha "mayā tassa paṇṇasālā jhāpitāti. Atha naṃ "gaṇhatha, imaṃ
pāpaṃ nissāya mayaṃ paccekabuddhaṃ daṭṭhuṃ na labhimhāti daṇḍādīhi
pothetvā jīvitakkhayaṃ pāpesuṃ. So avīcimhi nibbattitvā, yāvāyaṃ
paṭhavī yojanamattaṃ ussannā; tāva niraye pacitvā pakkāvasesena
gijjhakūṭe ahipeto hutvā nibbatti.
Satthā imaṃ tassa pubbakammaṃ kathetvā "bhikkhave pāpakammaṃ
nāmetaṃ khīrasadisaṃ; yathā khīraṃ duyhamānameva na pariṇamati; tathā kammaṃ
kariyamānameva na vipaccati, yadā pana vipaccati; tadā evarūpena
dukkhena yojetīti anusandhiṃ ghaṭetvā dhammaṃ desento imaṃ gāthamāha
"na hi pāpaṃ kataṃ kammaṃ sajjukhīraṃva muccati,
ḍahantaṃ bālamanveti bhasmācchannova pāvakoti.
Tattha "sajjukhīranti: taṃkhaṇaññeva dhenuyā thanehi nikkhantaṃ
abbhuṇhaṃ khīraṃ na muccati na pariṇamati. Idaṃ vuttaṃ hoti "yathā idaṃ
sajjukhīraṃ taṃkhaṇaññeva na muccati na pariṇamati pakatiṃ na jahati, yasmiṃ
Pana bhājane dūhitvā 1- gahitaṃ, yāva tattha takkādiambilaṃ na pakkhipati,
yāva dadhibhājanādikaṃ ambilabhājanaṃ na pāpuṇāti, tāva pakatiṃ avijahitvā
pacchā jahati; evameva pāpakammaṃpi kariyamānameva na paccati, yadi
vipacceyya, na koci pāpakammaṃ kātuṃ visaheyya; yāva pana
kusalābhinibbattā khandhā dharanti; tāva te naṃ rakkhanti, tesaṃ bhedā
apāye nibbattesu khandhesu vipaccati, vipaccamānañca ḍahantaṃ
bālamanveti. Kiṃ viyāti. Bhasmācchannova pāvakoti: yathā hi chārikāya
paṭicchanno vītacchitaṅgāro akkantopi chārikāya paṭicchannattā na
tāva ḍahati, chārikaṃ pana tāpetvā cammādīnaṃ ḍahanavasena yāva
matthaluṅgā ḍahanto gacchati: evameva pāpakammaṃpi yena kataṃ hoti,
taṃ bālaṃ dutiye vā tatiye vā attabhāve nirayādīsu nibbattaṃ
ḍahantaṃ anugacchatīti.
Desanāvasāne bahū sotāpattiphalādīni pāpuṇiṃsūti.
Ahipetavatthu.
--------
13. Saṭṭhikūṭapetavatthu. (57)
"yāvadeva anatthāyāti imaṃ dhammadesanaṃ satthā veḷuvane
viharanto saṭṭhikūṭapetaṃ ārabbha kathesi.
@Footnote: 1. Sī. Yu. duyhitvā.
Purimanayeneva hi mahāmoggallānatthero lakkhaṇattherena saddhiṃ
gijjhakūṭā orohanto 1- aññatarasmiṃ padese sitaṃ katvā therena
sitakāraṇaṃ puṭṭho "bhagavato santike maṃ puccheyyāsīti vatvā piṇḍāya
caritvā satthāraṃ upasaṅkamitvā vanditvā nisinnakāle puna puṭṭho
"ahaṃ āvuso ekaṃ petaṃ addasaṃ tigāvutappamāṇena attabhāvena,
tassa saṭṭhī ayakūṭasahassāni ādittāni sampajjalitāni uparimatthake
patitvā uṭṭhahanti sīsaṃ bhindanti, bhinnaṃ bhinnaṃ puna samuṭṭhahati, iminā
attabhāvena mayā evarūpo attabhāvo na diṭṭhapubbo, ahantaṃ
disvā sitaṃ pātvākāsinti āha. Petavatthusmiṃ hi
"saṭṭhī kūṭasahassāni paripuṇṇāni sabbaso,
sīse tuyhaṃ nipatanti obhindanteva matthakantiādi 2-
imameva petaṃ sandhāya vuttaṃ. Satthā therassa kathaṃ sutvā "bhikkhave
mayāpesa satto bodhimaṇḍe nisinneneva diṭṭho `ye ca pana me vacanaṃ
na saddaheyyuṃ, tesaṃ ahitāya bhaveyyāti paresaṃ anukampāya na kathesiṃ;
idāni pana moggallānassa sakkhi hutvā kathemīti āha. Taṃ sutvā
bhikkhū tassa pubbakammaṃ pucchiṃsu. Satthāpi tesaṃ kathesi:
"atīte kira bārāṇasiyaṃ sālittakasippe nipphattiṃ patto
eko pīṭhasappi ahosi. So nagaradvāre ekassa vaṭṭarukkhassa
heṭṭhā nisinno "sakkharāni khipitvā tassa paṇṇāni chindanto
hatthirūpakaṃ no dassehi; assarūpakaṃ no dassehīti gāmadārakehi
@Footnote: 1. Sī. Yu. otaranto. 2. khu. peta. 26/258.
Vuccamāno icchiticchitāni 1- rūpāni dassetvā tesaṃ santikā khādanīyādīni
labhati. Athekadivasaṃ rājā uyyānaṃ gacchanto taṃ padesaṃ pāpuṇi.
Dārakā pīṭhasappiṃ pārohantare katvā palāyiṃsu. Rañño ṭhitamajjhantike
rukkhamūlaṃ paviṭṭhassa, chiddacchāyā sarīraṃ phari. So "kinnu kho etanti
uddhaṃ olokento rukkhapaṇṇesu hatthirūpakādīni disvā "kassetaṃ
kammanti pucchitvā "pīṭhasappinoti sutvā taṃ pakkosāpetvā āha
"mayhaṃ purohito atimukharo, appamattakepi vutte, bahuṃ bhaṇanto maṃ
upaddaveti, sakkhissasi tassa mukhe nāḷimattā ajalaṇḍikā khipitunti.
"sakkhissāmi deva, ajalaṇḍikā āharāpetvā purohitena saddhiṃ
tumhe antosāṇiyaṃ nisīdatha, ahamettha kattabbaṃ jānissāmīti. Rājā
tathā akāsi. 2- Itaro kattariyaggena sāṇiyā chiddaṃ kāretvā, purohitassa
raññā saddhiṃ kathentassa, mukhe vivaṭamatte, ekekaṃ ajalaṇḍikaṃ khipi.
Purohito mukhaṃ paviṭṭhaṃ paviṭṭhaṃ gili. Pīṭhasappi, khīṇāsu ajalaṇḍikāsu,
sāṇiṃ cālesi. Rājā tāya saññāya ajalaṇḍikānaṃ khīṇabhāvaṃ ñatvā
āha "ācariya ahaṃ tumhehi saddhiṃ kathento kathaṃ nittharituṃ na sakkhissāmi,
tumhe atimukharatāya nāḷimattā ajalaṇḍikā gilitvāpi tuṇhībhāvaṃ
nāpajjathāti. Brāhmaṇo maṅkubhāvaṃ āpajjitvā tato paṭṭhāya mukhaṃ
vivaritvā raññā saddhiṃ sallapituṃ nāsakkhi. Rājā pīṭhasappiṃ
pakkosāpetvā "taṃ nissāya me sukhaṃ laddhanti tuṭṭho tassa
sabbaṭṭhakaṃ nāma datvā nagarassa catūsu disāsu cattāro gāmavare
@Footnote: 1. Sī. Yu. icchiticchitānaṃ. 2. Sī. Yu. kāresi.
Adāsi. Tamatthaṃ viditvā rañño atthadhammānusāsako amacco imaṃ
gāthamāha
"sādhu kho sippakannāma, api yādisakīdisaṃ
passa, khañjappahārena laddhā gāmā catuddisāti. 1-
(so pana amacco tena samayena ahameva bhagavā ahosi.) atheko puriso
pīṭhasappinā laddhasampattiṃ disvā cintesi "ayannāma pīṭhasappi hutvā
imaṃ sippaṃ nissāya mahāsampattiṃ patto, mayāpetaṃ sikkhituṃ vaṭṭatīti.
So taṃ upasaṅkamitvā vanditvā "imaṃ me ācariya sippaṃ dehīti
āha. "na sakkā tāta dātunti. So tena paṭikkhitto "hotu,
ārādhessāmi nanti tassa hatthapādaparikammādīni karonto cirassaṃ taṃ
ārādhetvā punappunaṃ yāci. Pīṭhasappi "ayaṃ me ativiya upakārakoti
taṃ paṭibāhituṃ asakkonto sippaṃ sikkhāpetvā "nipphannaṃ te tāta
sippaṃ, idāni kiṃ karissasīti āha. "bahi gantvā sippaṃ vīmaṃsissāmīti.
"kiṃ karissasīti. "gāviṃ vā manussaṃ vā paharitvā māressāmīti.
"tāta gāviṃ mārentassa, sataṃ daṇḍo hoti, manussaṃ mārentassa,
sahassaṃ, tvaṃ saputtadāropi taṃ nittharituṃ na sakkhissasi, mā vinassa;
yamhi pahaṭe, daṇḍo natthi, tādisaṃ nimmātāpitikaṃ kañci upadhārehīti.
So "sādhūti sakkhare ucchaṅge katvā tādisaṃ upadhārayamāno vicaranto
gāviṃ disvā "ayaṃ sassāmikāti paharituṃ na visahi, manussaṃ disvā
"ayaṃ samātāpitikoti paharituṃ na visahi. Tena ca samayena sunetto
@Footnote: 1. khu. jā. 27/35. tadaṭṭhakathā. 2/276.
Nāma paccekabuddho nagaraṃ nissāya paṇṇasālāyaṃ viharati. So taṃ
piṇḍāya pavisantaṃ nagaradvārantare ṭhitaṃ disvā "ayaṃ nimmātāpitiko,
imasmiṃ pahaṭe, daṇḍo natthi, imaṃ paharitvā sippaṃ vīmaṃsissāmīti
paccekabuddhassa dakkhiṇakaṇṇasotaṃ sandhāya sakkharaṃ khipi. [1]- Dakkhiṇena
kaṇṇasotena pavisitvā vāmena nikkhami. Dukkhā vedanā uppajji.
Paccekabuddho bhikkhāya carituṃ nāsakkhi, ākāsena paṇṇasālaṃ gantvā
parinibbāyi. Manussā, paccekabuddhe anāgacchante, "kiñci aphāsukaṃ
bhavissatīti cintetvā tattha gantvā taṃ parinibbutaṃ disvā rodiṃsu
parideviṃsu. Sopi mahājanaṃ gacchantaṃ disvā tattha gantvā paccekabuddhaṃ
sañjānitvā "ayaṃ piṇḍāya pavisanto dvārantare mama sammukhībhūto,
ahaṃ attano sippaṃ vīmaṃsanto imaṃ paharinti āha. Manussā "iminā
kira pāpena paccekabuddho pahaṭo, gaṇhatha gaṇhathāti pothetvā
tattheva naṃ jīvitakkhayaṃ pāpesuṃ. So avīcimhi nibbattitvā, yāvāyaṃ
mahāpaṭhavī yojanaṃ ussannā; tāva pacitvā vipākāvasesena
gijjhakūṭamatthake saṭṭhikūṭapeto hutvā nibbatti.
Satthā imamassa 2- pubbakammaṃ kathetvā "bhikkhave bālassa nāma
sippaṃ vā issariyaṃ vā uppajjamānaṃ anatthāya uppajjati, bālo
hi sippaṃ vā issariyaṃ vā labhitvā attano anatthameva karotīti
anusandhiṃ ghaṭetvā dhammaṃ desento imaṃ gāthamāha
@Footnote: 1. Sī. Yu. etthantare "sāti atthi.Ma.so 2. Sī. imaṃ tassa. Ma. tassa imaṃ.
@ Yu. imamassa.
"yāvadeva anatthāya ñattaṃ bālassa jāyati,
hanti bālassa sukkaṃsaṃ muddhamassa vipātayanti.
Tattha "yāvadevāti: avadhiparicchedanatthe nipāto. Ñattanti:
jānanabhāvo. Yampi sippaṃ jānāti, yamhi vā issariye yāya vā
yasasampattiyā 1- ṭhito janena ñāyati pākaṭo paññāto hoti, tassetaṃ
nāmaṃ. Sippaṃ vā hi issariyādibhāvo vā bālassa anatthāyeva jāyati,
taṃ nissāya so attano anatthameva karoti. Hantīti: vināseti.
Sukkaṃsanti: kusalakoṭṭhāsaṃ. Bālassa hi sippaṃ vā issariyaṃ vā
uppajjamānaṃ kusalakoṭṭhāsaṃ ghātentameva uppajjati. Muddhanti
paññāyetaṃ nāmaṃ. Vipātayanti: viddhaṃsamānaṃ. Tassa hi taṃ sukkaṃsaṃ
hanantaṃ paññāsaṅkhātaṃ muddhaṃ vinipātentaṃ viddhaṃsentameva hanatīti.
Desanāvasāne bahū sotāpattiphalādīni pāpuṇiṃsūti.
Saṭṭhikūṭapetavatthu.
-------
14. Sudhammattheravatthu. (58)
"asantaṃ bhāvamiccheyyāti imaṃ dhammadesanaṃ satthā jetavane
viharanto sudhammattheraṃ ārabbha kathesi.
Desanā pana macchikāsaṇḍe samuṭṭhāya sāvatthiyaṃ niṭṭhitā.
@Footnote: 1. Sī. Yu.....issariye yase sampattiyañca.
Macchikāsaṇḍanagarasmiṃ hi citto gahapati pañcavaggiyānaṃ abbhantaraṃ
mahānāmattheraṃ nāma piṇḍāya caramānaṃ disvā tassa iriyāpathe
pasīditvā pattamādāya gehaṃ pavesetvā bhojetvā bhattakiccāvasāne
dhammakathaṃ suṇanto sotāpattiphalaṃ patvā acalasaddho hutvā ambāṭakavanannāma
attano uyyānaṃ saṅghārāmaṃ kattukāmo therassa hatthe
udakaṃ pātetvā niyyādesi. Tasmiṃ khaṇe "patiṭṭhitaṃ buddhasāsananti
udakapariyantaṃ katvā mahāpaṭhavī kampi. Mahāseṭṭhī uyyāne mahāvihāraṃ
kāretvā sabbadisāhi āgatabhikkhūnaṃ vivaṭadvāro ahosi. Macchikāsaṇḍe
sudhammatthero nāma nevāsiko ahosi. Aparena samayena cittassa
guṇakathaṃ sutvā dve aggasāvakā tassa saṅgahaṃ kattukāmā macchikāsaṇḍaṃ
agamaṃsu. Citto gahapati tesaṃ āgamanaṃ sutvā aḍḍhayojanamaggaṃ
paccuggantvā te ādāya attano vihāraṃ pavesetvā āgantukavattaṃ
katvā "bhante thokaṃ dhammakathaṃ sotukāmomhīti dhammasenāpatiṃ yāci.
Atha naṃ thero "upāsaka addhānenamhā kilantarūpā, apica thokaṃ
suṇāhīti tassa dhammakathaṃ kathesi. So therassa dhammakathaṃ suṇantova
anāgāmiphalaṃ pāpuṇi. So dve aggasāvake vanditvā "bhante sve
bhikkhusahassena saddhiṃ mama gehe bhikkhaṃ gaṇhathāti nimantetvā pacchā
nevāsikaṃ sudhammattheraṃ "tumhepi bhante sve therehi saddhiṃ
āgaccheyyāthāti nimantesi. So "ayaṃ maṃ pacchā nimantetīti 1- kuddho
paṭikkhipitvā punappunaṃ yāciyamānopi paṭikkhipieva. Upāsako
@Footnote: 1. Sī. Yu. nimantesīti.
"paññāyissatha bhanteti pakkamitvā punadivase attano nivesane
mahādānaṃ sajjesi. Sudhammattheropi paccūsakāleyeva "kīdiso nu kho
gahapatinā aggasāvakānaṃ sakkāro sajjito, sve gantvā passissāmīti
cintetvā pātova pattacīvaramādāya tassa gehaṃ agamāsi. So
gahapatinā "nisīdatha bhanteti vuccamānopi "nāhaṃ nisīdāmi, piṇḍāya
carissāmīti vatvā aggasāvakānaṃ paṭiyāditasakkāraṃ oloketvā
gahapatiṃ jātiyā ghaṭṭetukāmo "uḷāro te gahapati sakkāro,
apicettha ekaññeva natthīti āha. "kiṃ bhanteti. "tilasaṅgulikā
gahapatīti vatvā gahapatinā kākopamāya apasādito kujjhitvā "eso
te gahapati āvāso, pakkamissāmahanti vatvā yāvatatiyaṃ vāriyamānopi
pakkamitvā satthu santikaṃ gantvā cittena ca gahapatinā attanā
ca vuttavacanaṃ ārocesi. Satthā "tayā upāsako saddho pasanno
hīnena khuṃsitoti tasseva dosaṃ āropetvā paṭisāraṇīyakammaṃ kāretvā
"gaccha, cittagahapatiṃ khamāpehīti pesesi. So tattha gantvā "gahapati
mayheveso doso, khamāhi meti vatvāpi "nāhaṃ khamāmīti tena
paṭikkhitto maṅkubhūto taṃ khamāpetuṃ nāsakkhi, punadeva satthu santikaṃ
paccāgamāsi. Satthā "nāssa upāsako khamissatīti jānantopi
"mānatthaddho esa tiṃsayojanamaggaṃ gantvā paccāgacchatūti khamāpanupāyaṃ
anācikkhitvāva uyyojesi. Athassa puna āgatakāle nīhatamānassa
anudūtaṃ datvā "gaccha, iminā saddhiṃ gantvā upāsakaṃ khamāpehīti
vatvā "samaṇena nāma `mayhaṃ vihāro mayhaṃ nivāsanaṭṭhānaṃ mayhaṃ
Upāsako mayhaṃ upāsikāyoti mānaṃ vā issaṃ vā kātuṃ na vaṭṭati,
evaṃ karontassa, hi issāmānādayo kilesā vaḍḍhantīti anusandhiṃ
ghaṭetvā dhammaṃ desento imā gāthā abhāsi
"asantaṃ bhāvamiccheyya purekkhārañca bhikkhusu
āvāsesu ca issariyaṃ pūjā parakulesu ca
`mameva kata maññantu gihipabbajitā ubho
mameva ativasā assu kiccākiccesu kismiñci,
iti bālassa saṅkappo icchā 1- māno ca vaḍḍhatīti.
Tattha "asantanti: "bālo bhikkhu avijjamānaṃ sambhāvanaṃ
iccheyya: assaddhova samāno `saddhoti maṃ jano jānātūti icchatīti
pāpicchatāniddese 2- vuttanayeneva bālo assaddho dussīlo appassuto
avivitto kusīto anupaṭṭhitassati asamāhito duppañño akkhīṇāsavo
samāno "aho vata maṃ jano `ayaṃ saddho sīlavā bahussuto pavivitto
āraddhaviriyo upaṭṭhitassati samāhito paññavā khīṇāsavoti jāneyyāti
imaṃ asantaṃ sambhāvanaṃ icchati. Purekkhāranti: parivāraṃ. "aho vata maṃ
sakalavihāre bhikkhū parivāretvā pañhaṃ pucchantā vihareyyunti evaṃ
icchācāre ṭhatvā purekkhārañca bhikkhūsu icchati. Āvāsesūti:
saṅghikesu ca āvāsesu. Yāni vihāramajjhe paṇītasenāsanāni, tāni
attano sandiṭṭhasambhattādīnaṃ bhikkhūnaṃ "tumhe idha vasathāti vicārento
sayampi varasenāsanaṃ palibuddhanto sesānaṃ āgantukabhikkhūnaṃ paccantimāni
@Footnote: 1. pāliyaṃ "issāti dissati. 2. abhi. vi. 35/473.
Lāmakasenāsanāni ceva amanussapariggahitāni ca "tumhe idha vasathāti
vicārento āvāsesu ca issariyaṃ icchati. Pūjā parakulesu cāti:
neva mātāpitūnaṃ na ñātakānaṃ, paresaṃyeva kulesu "aho vatime
mayhameva dadeyyuṃ na aññesanti evaṃ catuppaccayapūjaṃ icchati.
Mameva kata maññantūti: yassa ca bālassa "yaṅkiñci vihāre
uposathāgārādikaraṇavasena kataṃ navakammaṃ, taṃ sabbaṃ amhākaṃ therena
katanti evaṃ gihī ca pabbajitā ca ubhopi mameva nissāya kataṃ
pariniṭṭhitaṃ maññantūti saṅkappo uppajjati. Mameva ativasā assūti:
gihī ca pabbajitā ca sabbepi mameva vase vattantu, sakaṭagoṇavāsīpharasuādīni
vā laddhabbāni hontu antamaso yāgumattampi tāpetvā
pivanādīni vā, evarūpesu kiccākiccesu khuddakamahantesu karaṇīyesu
kismiñci ekakiccepi mameva vase vattantu, maññeva āpucchitvā
karontūti saṅkappo uppajjati. Iti bālassāti: yassa bālassa
sā ca 1- icchā ayañca evarūpo saṅkappo uppajjati, tassa neva
vipassanā na maggaphalāni vaḍḍhanti, kevalaṃ panassa chandādayo 2-
samuddassa udakaṃ viya chasu dvāresu uppajjanakataṇhā ceva
navavidhamāno ca vaḍḍhatīti.
Desanāvasāne bahū sotāpattiphalādīni pāpuṇiṃsūti.
Sudhammattheropi imaṃ ovādaṃ sutvā satthāraṃ vanditvā
uṭṭhāyāsanā padakkhiṇaṃ katvā tena anudūtena bhikkhunā saddhiṃ gantvā
@Footnote: 1. Sī. Ma. Yu. yā ca. 2. Sī. Yu. candodaye. taṃ yuttataraṃ.
Upāsakassa cakkhupathe āpattiṃ paṭikkaritvā upāsakaṃ khamāpesi. So
upāsakena "khamāmahaṃ bhante, sace mayhaṃ doso atthi, khamatha meti
paṭikkhamāpito satthārā dinne ovāde ṭhatvā katipāheneva saha
paṭisambhidāhi arahattaṃ pāpuṇi. Upāsakopi cintesi "mayā satthāraṃ
adisvāva sotāpattiphalaṃ pattaṃ, adisvāyeva anāgāmiphale patiṭṭhito,
satthārameva daṭṭhuṃ vaṭṭatīti. So tilataṇḍulasappiphāṇitavatthacchādanādipuṇṇāni
pañca sakaṭasatāni yojāpetvā "ye satthāraṃ daṭṭhukāmā,
gacchantu, piṇḍapātādīhi na kilamissantīti bhikkhusaṅghassa ārocāpetvā
bhikkhunīsaṅghassapi upāsakānampi upāsikānampi ārocāpesi. Tena
saddhiṃ pañcasatā bhikkhū ca bhikkhuniyo ca upāsakā ca upāsikāyo ca
nikkhamiṃsu. So "tesañceva attano ca parisāyāti tiṇṇaṃ janasahassānaṃ,
yathā tiṃsayojanamagge yāgubhattādīhi kiñci vekallaṃ nāhosi; tathā
saṃvidahi. Tassa pana nikkhantabhāvaṃ ñatvā yojane yojane devatā
khandhāvāraṃ bandhitvā dibbehi yāgukhajjakabhattapānakādīhi taṃ mahājanaṃ
upaṭṭhahiṃsu. Kassaci kenaci vekallaṃ nāhosi. Evaṃ devatāhi upaṭṭhiyamāno
devasikaṃ yojanaṃ gacchanto māsena sāvatthiṃ pāpuṇi. Pañca sakaṭasatāni
yathāpūrāneva ahesuṃ. Devatāhi ceva manussehi ca abhihaṭapaṇṇākāraṃ
vissajjento agamāsi. Satthā ānandattheraṃ āha 1- "ānanda ajja
vaḍḍhamānakacchāyāya citto gahapati pañcahi upāsakasatehi parivuto
āgantvā maṃ vandissatīti. "kiṃ pana bhante tassa tumhākaṃ vandanakāle
@Footnote: 1. Sī. Yu. āmantesi.
Kiñci pāṭihāriyaṃ bhavissatīti. "bhavissati ānandāti. "kiṃ bhanteti.
"tassa āgantvā maṃ vandanakāle rājamānena aṭṭhakarīsamatte
padese jannumattena odhinā pañcavaṇṇānaṃ dibbapupphānaṃ ghanavassaṃ
vassissatīti. Taṃ kathaṃ sutvā nagaravāsino "evaṃ mahāpuñño kira
citto nāma gahapati āgantvā ajja satthāraṃ vandissati, evarūpaṃ kira
pāṭihāriyaṃ bhavissati, mayampi taṃ mahāpuññaṃ daṭṭhuṃ labhissāmāti
paṇṇākāraṃ ādāya maggassa ubhosu passesu aṭṭhaṃsu. Vihārasamīpaṃ
āgatakāle pañca bhikkhusatāni paṭhamaṃ āgamiṃsu. Citto gahapati
"ammā tumhe pacchato āgacchathāti upāsikāyo vatvā sayaṃ
pañcahi upāsakasatehi parivuto satthu santikaṃ agamāsi. Buddhānaṃ
sammukhaṭṭhāne pana ṭhitā vā nisinnā vā na ito eto 1- vā honti,
buddhavīthiyā dvīsu passesu niccalāva tiṭṭhanti. Citto gahapati
mahantaṃ buddhavīthiṃ okkami. Tīṇi phalāni pattena ariyasāvakena
olokitolokitaṭṭhānaṃ kampi. "eso kira citto gahapatīti mahājano
olokesi. So satthāraṃ upasaṅkamitvā chabbaṇṇānaṃ buddharaṃsīnaṃ anto
pavisitvā dvīsu gopphakesu satthu pāde gahetvā vandi. Taṃkhaṇaññeva
vuttappakāraṃ pupphavassaṃ vassi. Sādhukārasahassāni pavattiṃsu. So
ekamāsaṃ satthu santike vasamānova sakalaṃ buddhappamukhaṃ bhikkhusaṅghaṃ
vihāreyeva nisīdāpetvā mahādānaṃ adāsi. Attanā saddhiṃ āgatepi
antovihāreyeva katvā paṭijaggi. Ekadivasaṃpi attano sakaṭesu kiñci
@Footnote: 1. Sī. Ma. Yu. etto.
Gahetabbaṃ nāhosi. Devamanussehi ābhatapaṇṇākāreneva sabbakiccāni
akāsi. So satthāraṃ vanditvā āha "bhante ahaṃ `tumhākaṃ dānaṃ
dassāmīti āgacchanto māsaṃ antarāmagge ahosiṃ, idha me māso
vītivatto, mayā ābhataṃ kiñci gahetuṃ na labhāmi, ettakaṃ kālaṃ
devamanussehi ābhatapaṇṇākāreneva dānaṃ adāsiṃ, sohaṃ sacepi idha
saṃvaccharaṃ vasissāmi, neva mama deyyadhammaṃ dātuṃ labhissāmi, sakaṭāni
otāretvā gantuṃ icchāmi, paṭisāmanaṭṭhānaṃ me ārocāpethāti.
Satthā ānandattheraṃ āha "ānanda upāsakassa ekaṃ padesaṃ tucchaṃ
kāretvā dehīti. Thero tathā akāsi. Kappiyabhūmi kira cittassa
gahapatino anuññātā. Upāsakopi attanā saddhiṃ āgatehi tīhi
janasahassehi saddhiṃ tucchasakaṭehi puna maggaṃ paṭipajji. Devamanussā
uṭṭhāya "ayya tayā tucchasakaṭehi gamanakammaṃ katanti sattahi
ratanehi sakaṭāni pūrayiṃsu. So attano ābhatapaṇṇākārehi mahājanaṃ
paṭijagganto agamāsi.
Ānandatthero satthāraṃ vanditvā āha "bhante tumhākaṃ
santikaṃ āgacchantopi māsena āgato, idhāpi māsameva vuttho,
ettakaṃ kālaṃ ābhatapaṇṇākāreneva dānaṃ adāsi; idāni pañca
sakaṭasatāni tucchāni katvā māseneva kira gamissati, devamanussā
panassa uṭṭhāya "ayya tayā tucchasakaṭehi gamanakammaṃ katanti sakaṭāni
sattahi ratanehi pūrayiṃsu, puna [1]- attano ābhatapaṇṇākāreneva
@Footnote: 1. Sī. Yu. etthantare "soti atthi. Ma. so puna.
Kira mahājanaṃ paṭijagganto gamissati; kiṃ pana bhante etassa tumhākaṃ
santikaṃ āgacchantasseva ayaṃ sakkāro uppajjati, udāhu aññattha
gacchantassāpi uppajjatīti. "ānanda mama santikaṃ āgacchantassāpi
aññattha gacchantassāpi uppajjateva, ayañhi upāsako saddho
pasanno sampannasīlo, evarūpo yaṃ yaṃ padesaṃ bhajati; tattha tatthevassa
lābhasakkāro nibbattatīti vatvā satthā imaṃ pakiṇṇakavagge
gāthamāha
"saddho sīlena sampanno yasobhogasamappito
yaṃ yaṃ padesaṃ bhajati; tattha tattheva pūjitoti.
Attho panassā tattheva āvibhavissati. Evaṃ vutte, ānandatthero
cittassa pubbakammaṃ pucchi. Athassa satthā kathento āha
"ānanda ayaṃ padumuttarassa bhagavato pādamūle katābhinīhāro
kappasatasahassaṃ devamanussesu saṃsaritvā kassapabuddhakāle migaluddakakule
nibbatto vuḍḍhimanvāya, ekadivasaṃ deve vassante, migamāraṇatthāya
sattiṃ ādāya araññaṃ gantvā mige olokento ekasmiṃ akatapabbhāre
sīsaṃ pārupitvā ekaṃ bhikkhuṃ nisinnaṃ disvā "eko ayyo samaṇadhammaṃ
karonto nisinno bhavissati, bhattamassa āharissāmīti vegena gehaṃ
gantvā ekasmiṃ uddhane hīyo ābhatamaṃsaṃ pacāpetvā ekasmiṃ uddhane
bhattaṃ pacāpetvā aññe piṇḍacārike bhikkhū disvā tesaṃpi patte
ādāya paññattāsane nisīdāpetvā bhikkhaṃ sampādetvā "ayye
parivisathāti aññaṃ āṇāpetvā taṃ bhattaṃ piṭake pakkhipitvā ādāya
Gacchanto antarāmagge nānāpupphāni ocinitvā pattapūṭe katvā
therassa nisinnaṭṭhānaṃ gantvā "bhante mayhaṃ saṅgahaṃ karothāti vatvā
pattamādāya 1- bhattassa pūretvā therassa hatthe ṭhapetvā tehi pupphehi
pūjaṃ katvā "yathā me ayaṃ rasapiṇḍapāto pupphapūjāya saddhiṃ cittaṃ
tosesi; evaṃ nibbattanibbattaṭṭhāne paṇṇākārasahassāni [2]-
āgantvā mayhaṃ cittaṃ tosentu, pañcavaṇṇakusumavassañca vassatūti
patthanaṃ ṭhapesi. So yāvajīvaṃ kusalaṃ katvā devaloke nibbatti.
Nibbattaṭṭhāne jānumattena odhinā dibbapupphavassaṃ vassi. Idānipissa
jātadivase ceva idha ca āgatassa pupphavassavassanañca
paṇṇākārābhihāro ca sattahi ratanehi sakaṭapūraṇañca tasseva kammassa
nissandoti.
Sudhammattheravatthu.
--------
15. Vanavāsitissattheravatthu. (59)
"aññā hi lābhūpanisāti imaṃ dhammadesanaṃ satthā jetavane
viharanto vanavāsitissattheraṃ ārabbha kathesi.
Desanā rājagahe samuṭṭhitā. Sārīputtattherassa kira pitu
vaṅgantabrāhmaṇassa sahāyako mahāsenabrāhmaṇo nāma 3- rājagahe
@Footnote: 1. Sī. Yu. pattaṃ gahetvā. 2. Sī. Yu. etthantare "ādāyāti atthi.
@ 3. Sī. Yu. "nāmāti natthi.
Vasati. Sārīputtatthero ekadivasaṃ piṇḍāya caranto tasmiṃ anukampāya
tassa gehadvāraṃ agamāsi. So pana parikkhīṇavibhavo daliddo jāto. 1-
So "mama putto mayhaṃ gehadvāre piṇḍāya carituṃ āgato bhavissati,
ahañcamhi duggato, mama putto mayhaṃ duggatabhāvaṃ na jānāti
maññe, natthi me koci deyyadhammoti tassa sammukhā bhavituṃ asakkonto
nilīyi. Theropi aparampi divasaṃ agamāsi. Brāhmaṇo tatheva nilīyi.
"kiñcideva labhitvā dassāmīti cintento nālabhi. Athekadivasaṃ ekasmiṃ
brāhmaṇavācake thullasāṭakena saddhiṃ pāyāsapātiṃ labhitvā ādāya
gehaṃ gantvāva theraṃ anussari "imaṃ piṇḍapātaṃ mayā therassa
dātuṃ vaṭṭatīti. Theropi taṃkhaṇaññeva jhānaṃ samāpajjitvā samāpattito
vuṭṭhāya taṃ brāhmaṇaṃ disvā "brāhmaṇo deyyadhammaṃ labhitvā mama
āgamanaṃ paccāsiṃsati, mayā tattha gantuṃ vaṭṭatīti saṅghāṭiṃ pārupitvā
pattamādāya tassa gehadvāre ṭhitameva attānaṃ dassesi. Brāhmaṇassa
theraṃ disvāva cittaṃ pasīdi. Atha naṃ upasaṅkamitvā vanditvā paṭisanthāraṃ
katvā antogehe nisīdāpetvā pāyāsapātiṃ gahetvā therassa patte
ākiri. Thero upaḍḍhaṃ paṭicchitvā hatthena pattaṃ pidahi. Atha naṃ
brāhmaṇo "bhante ekassa paṭiviṃsamattova ayaṃ pāyāso, paralokasaṅgahaṃ
me karotha, mā idhalokasaṅgahaṃ; niravasesameva dātukāmomhīti
sabbaṃ ākiri. Thero tattheva paribhuñji. Athassa bhattakiccapariyosāne
tampi sāṭakaṃ datvā vanditvā evamāha "bhante ahampi tumhehi
@Footnote: 1. Sī. Ma. Yu. "jātoti natthi.
Diṭṭhadhammameva pāpuṇeyyanti. Thero "evaṃ hotu brāhmaṇāti tassa
anumodanaṃ katvā uṭṭhāyāsanā pakkamanto anupubbena cārikaṃ
caramāno jetavanaṃ agamāsi.
Duggatakāle dinnadānaṃ pana ativiya hāsetīti brāhmaṇopi taṃ
dānaṃ datvā pasannacitto somanassajāto there adhimattasinehamakāsi.
So there sineheneva kālaṃ katvā sāvatthiyaṃ therassa upaṭṭhākakule
paṭisandhiṃ gaṇhi. Taṃkhaṇaññeva panassa mātā "kucchiyaṃ me gabbho
patiṭṭhitoti sāmikassa ārocesi. So tassā gabbhaparihāraṃ adāsi.
Tassā accuṇhaatisītaatiambilādiparibhogaṃ vajjetvā sukhena gabbhaṃ
pariharamānāya evarūpo dohaḷo uppajji "aho vatāhaṃ sārīputtat-
therappamukhāni pañca bhikkhusatāni nimantetvā gehe nisīdāpetvā
asambhinnakhīrapāyāsaṃ datvā sayampi kāsāvavatthāni paridahitvā
suvaṇṇasarakaṃ ādāya āsanapariyante nisīditvā ettakānaṃ bhikkhūnaṃ
ucchiṭṭhapāyāsaṃ paribhuñjeyyanti. Tassā kira so kāsāyavattha-
paridahanadohaḷo kucchiyaṃ puttassa buddhasāsane pabbajjāya pubbanimittaṃ
ahosi. Athassā ñātakā "dhammiko no dhītāya dohaḷoti sārīputtattheraṃ
saṅghattheraṃ katvā pañcannaṃ bhikkhusatānaṃ asambhinnakhīrapāyāsaṃ adaṃsu.
Sāpi ekaṃ kāsāvaṃ nivāsetvā ekaṃ pārupitvā suvaṇṇasarakaṃ
gahetvā āsanapariyante nisinnā ucchiṭṭhapāyāsaṃ paribhuñji. Dohaḷo
paṭippassambhi. Tassā yāva gabbhavuṭṭhānā antarantarā katamaṅgalesupi
dasamāsaccayena puttaṃ vijātāya katamaṅgalesupi sārīputtattherappamukhānaṃ
Pañcannaṃ bhikkhusatānaṃ appodakamadhupāyāsameva adaṃsu. Pubbe 1- kiresa
dārakena brāhmaṇakāle dinnapāyāsassa nissando. Jātamaṅgaladivase
pana taṃ dārakaṃ pātova nahāpetvā maṇḍetvā sirisayane satasahassagghanikassa
kambalassa upari nipajjāpesuṃ. So tattha nipannakova theraṃ
oloketvā "ayaṃ me pubbācariyo, mayā etaṃ nissāya ayaṃ
sampatti laddhā, mayā imassa ekaṃ pariccāgaṃ kātuṃ vaṭṭatīti
sikkhāpadaggahaṇatthāya nīyamāno taṃ kambalaṃ cūḷaṅguliyā veṭhetvā
aggahesi. Athassa "aṅguliyā kambalo laggoti harituṃ ārabhiṃsu. So
parodi. Ñātakā "apetha, mā dārakaṃ rodāpethāti kambaleneva saddhiṃ
ānayiṃsu. So theraṃ vandanakāle kambalato aṅguliṃ apakkaḍḍhitvā
kambalaṃ therassa pādamūle pātesi. Atha ñātakā "daharena kumārena
ajānitvā katanti avatvā "puttena no dinnaṃ pariccattameva hotu
bhanteti vatvā "bhante satasahassagghanikena kambaleneva pūjākārakassa
tumhākaṃ dāsassa sikkhāpadāni dethāti āhaṃsu. "ko nāmāyaṃ dārakoti.
"bhante ayyena samānanāmakoti. "tisso nāmesa bhavissatīti. Thero
kira gihikāle upatissamāṇavo nāma ahosi. Mātāpissa cintesi
"na mayā puttassa ajjhāsayo bhinditabboti. Evaṃ dārakassa
nāmakaraṇamaṅgalaṃ katvā puna tassa āhāraparibhogamaṅgalepi puna tassa
kaṇṇavijjhanamaṅgalepi dussaggahaṇamaṅgalepi cūḷākaraṇamaṅgalepi
sārīputtattherappamukhānaṃ pañcannaṃ bhikkhusatānaṃ appodakamadhupāyāsameva
@Footnote: 1. Sī. Ma. Yu. sabbo.
Adaṃsu. Dārako vuḍḍhimanvāya sattavassikakāle mātaraṃ āha "amma
therassa santike pabbajissāmīti. Sā "sādhu tāta, pubbevāhaṃ `na mayā
puttassa ajjhāsayo bhinditabboti manaṃ akāsiṃ, pabbaja puttakāti
theraṃ nimantāpetvā tassa āgatassa bhikkhaṃ datvā "bhante tumhākaṃ
dāso `pabbajissāmīti vadati, imaṃ ādāya sāyaṃ vihāraṃ gamissāmāti
theraṃ uyyojetvā sāyaṇhasamaye mahantena sakkārasammānena
puttamādāya vihāraṃ gantvā therassa niyyādesi. Thero tena saddhiṃ
kathesi "tissa pabbajjā nāma dukkarā, abbhuṇhena atthe sati,
sītalaṃ labhati, sītalena atthe sati, abbhuṇhaṃ labhati, pabbajitā nāma
kicchena jīvanti, tvañca sukhedhitoti. "bhante ahaṃ tumhehi vuttaniyāmena
sabbaṃ kātuṃ sakkhissāmīti. Thero "sādhūti vatvā tassa paṭikūlamanasikāravasena
tacapañcakakammaṭṭhānaṃ ācikkhitvā taṃ pabbājesi. Sakalampi
hi dvattiṃsākāraṃ kathetuṃ vaṭṭatiyeva, sabbaṃ kathetuṃ asakkontena [1]-
tacapañcakaṃ kathetabbameva, idaṃ hi kammaṭṭhānaṃ sabbabuddhānaṃ avijahitameva.
Kesādīsu ekekakoṭṭhāse arahattappattānaṃ bhikkhūnampi bhikkhunīnampi
upāsakānampi upāsikānampi paricchedo natthi. Abyattā bhikkhū
pana pabbājentā arahattassa upanissayaṃ nāsenti; tasmā thero
kammaṭṭhānaṃ ācikkhitvāva pabbājetvā dasasu sīlesu patiṭṭhāpesi.
Mātāpitaro puttassa pabbajitassa sakkāraṃ karontā sattāhaṃ
vihāreyeva buddhappamukhassa bhikkhusaṅghassa appodakamadhupāyāsameva
@Footnote: 1. Sī. Ma. Yu. etthantare "panāti atthi.
Adaṃsu. Bhikkhūpi "nibaddhaṃ appodakamadhupāyāsaṃ paribhuñjituṃ na sakkomāti
ujjhāyiṃsu. Tassapi mātāpitaro sattame divase sāyaṃ gehaṃ agamaṃsu.
Sāmaṇero aṭṭhame divase bhikkhūhi saddhiṃ piṇḍāya pāvisi.
Sāvatthīvāsino "sāmaṇero kira ajja piṇḍāya pavisissati,
sakkāramassa karissāmāti pañcahi sāṭakasatehi cumbiṭakāni 1- katvā
pañca piṇḍapātasatāni sajjetvā ādāya paṭipathe ṭhatvā adaṃsu.
Punadivase vihārassa upavanaṃ āgantvā adaṃsu. Evaṃ sāmaṇero
dvīheva divasehi sāṭakasahassena saddhiṃ piṇḍapātasahassaṃ labhitvā
bhikkhusaṅghassa dāpesi. Brāhmaṇakāle dinnassa thullasāṭakassa kiresa
nissando. Athassa bhikkhū "piṇḍapātadāyakatissoti nāmaṃ kariṃsu.
Punekadivasaṃ sāmaṇero sītakāle vihāracārikaṃ caranto bhikkhū tattha
tattha aggisālādīsu visibbente disvā āha "kiṃ bhante visibbentā
nisinnatthāti. "sītaṃ no pīḷeti 2- sāmaṇerāti. "bhante sītakāle
nāma kambalaṃ pārupituṃ vaṭṭati, so hi sītaṃ paṭibāhituṃ samatthoti.
"sāmaṇera tvaṃ mahāpuñño kambalaṃ labheyyāsi, amhākaṃ kuto
kambaloti. "tenahi bhante kambalatthikā mayā saddhiṃ āgacchantūti
sakalavihāre ārocāpesi. Bhikkhū "sāmaṇerena saddhiṃ gantvā kambalaṃ
āharissāmāti sattavassikasāmaṇeraṃ nissāya sahassamattā bhikkhū
nikkhamiṃsu. So "ettakānaṃ bhikkhūnaṃ kuto kambale labhissāmīti cittampi
anuppādetvā te ādāya nagarābhimukho pāyāsi. Sudinnassa hi
@Footnote: 1. Sī. Yu. cumbaṭakāni. 2. Sī. Ma. Yu. "piḷetīti natthi.
Dānassa evarūpo ānubhāvo hoti. So bahinagareyeva gharapaṭipāṭiyā
caranto pañca kambalasatāni labhitvā antonagaraṃ pāvisi. Manussā ito
cito ca kambale āharanti. Eko pana puriso āpaṇadvārena
gacchanto pañca kambalasatāni pasāretvā nisinnaṃ ekaṃ āpaṇikaṃ
disvā āha "ambho eko sāmaṇero kambale saṃharanto āgacchati,
tava kambale paṭicchādehīti. "kiṃ pana so dinnake gaṇhāti udāhu
adinnaketi. "dinnake gaṇhātīti. "evaṃ sante, sace icchissāmi,
dassāmi; no ce, na dassāmi; gaccha tvanti uyyojesi. Maccharino hi
andhabālā, evaṃ paresu dānaṃ dadamānesu, maccharāyitvā asadisadānaṃ
disvā maccharāyanto kālo viya niraye nibbattanti. Āpaṇiko
cintesi "ayaṃ puriso attano dhammatāya āgacchamāno `tava kambale
paṭicchādehīti maṃ āha, ahampi `sace so dinnakaṃ gaṇhāti, ahaṃ mama
santakaṃ sace icchāmi, dassāmi; no ce, na dassāmīti avacaṃ; diṭṭhakaṃ
pana adentassa lajjā uppajjati, attano santakaṃ paṭicchādentassa
doso natthi; imesu pañcasu kambalasatesu dve kambalā satasahassagghanikā,
ime paṭicchādetuṃ vaṭṭatīti dvepi kambale dasāya dasaṃ sambandhitvā
tesaṃ antare pakkhipitvā paṭicchādesi. Sāmaṇeropi bhikkhusahassena
saddhiṃ taṃ padesaṃ pāpuṇi. Āpaṇikassa sāmaṇeraṃ disvāva puttasineho
uppajji. Sakalasarīraṃ sinehena paripuṇṇaṃ ahosi; so cintesi "tiṭṭhantu
kambalāni, imaṃ disvā hadayamaṃsampi dātuṃ yuttarūpanti. So te dvepi
kambale nīharitvā sāmaṇerassa pādamūle ṭhapetvā vanditvā "bhante
Tayā diṭṭhadhammassa bhāgī assanti avaca. Sopissa "evaṃ hotūti
anumodanaṃ akāsi. Sāmaṇero antonagarepi pañca kambalasatāni labhi.
Evaṃ ekadivaseyeva kambalasahassaṃ labhitvā bhikkhusahassassa adāsi.
Athassa "kambaladāyakatissoti nāmaṃ kariṃsu. Evaṃ nāmakaraṇadivase
dinnakambalo sattavassikakāle kambalasahassabhāvaṃ pāpuṇi. Buddhasāsanaṃ
hi ṭhapetvā natthaññaṃ ṭhānaṃ, yattha appaṃ dinnaṃ bahuṃ hoti, bahuṃ dinnaṃ
bahutaraṃ; tenāha bhagavā "tathārūpoyaṃ bhikkhave bhikkhusaṅgho; yathārūpe
bhikkhusaṅghe appaṃ dinnaṃ bahuṃ hoti, bahuṃ dinnaṃ bahutaranti. Evaṃ
sāmaṇeropi ekassa kambalassa nissandena sattavassiko kambalasahassaṃ
labhi.
Tassa jetavane viharantassa, abhikkhaṇaṃ ñātidārakā santikaṃ
āgantvā kathāsallāpaṃ karonti. So cintesi "mayā idha vasantena,
ñātidārakesu āgantvā kathentesu, akathetuṃpi na sakkā, etehi saddhiṃ
kathāpapañcena attano patiṭṭhaṃ kātuṃ na sakkā, yannūnāhaṃ satthu
santike kammaṭṭhānaṃ uggahetvā araññaṃ paviseyyanti. So satthāraṃ
upasaṅkamitvā vanditvā yāva arahattā kammaṭṭhānaṃ kathāpetvā
upajjhāyaṃ vanditvā pattacīvaramādāya vihārā nikkhamitvā cintesi
"sace āsannaṭṭhāne vasissāmi, ñātakā maṃ pakkosissantīti
vīsatiyojanasatamaggaṃ agamāsi. Athekena gāmadvārena gacchanto ekaṃ
mahallakapurisaṃ disvā pucchi "kinnu kho upāsaka imasmiṃ padese
vasantānaṃ āraññakavihāro atthīti. "atthi bhanteti. "tenahi me maggaṃ
Ācikkhāti. Mahallakaupāsakassa pana taṃ disvā puttasineho udapādi.
Athassa tattheva ṭhito anācikkhitvā "ehi bhante, ācikkhissāmi
teti vatvā taṃ gahetvāva agamāsi. Sāmaṇero tena saddhiṃ gacchanto
antarāmagge nānāpupphaphalapaṭimaṇḍite chappañcappadese disvā "ayaṃ
upāsaka kiṃ padeso nāmāti pucchi. Sopissa tesaṃ nāmāni ācikkhanto
āraññakavihāraṃ patvā "idaṃ bhante phāsukaṭṭhānaṃ, idha vasāhīti vatvā
"bhante ko nāma tvanti nāmaṃ pucchitvā, "ahaṃ vanavāsitisso nāma
upāsakāti vutte, "sve amhākaṃ gāme piṇḍāya carituṃ vaṭṭatīti
vatvā nivattitvā attano gāmameva gato "vanavāsitissatthero nāma
vihāraṃ āgato, tassa yāgubhattādīni paṭiyādethāti manussānaṃ ārocesi.
Sāmaṇero paṭhamameva tisso nāma hutvā tato `piṇḍapātadāyakatisso,
kambaladāyakatisso, vanavāsitissoti imāni tīṇi nāmāni labhitvā
sattavassabbhantare cattāri nāmāni labhi. So punadivase pātova taṃ
gāmaṃ piṇḍāya pāvisi. Manussā bhikkhaṃ datvā vandiṃsu. Sāmaṇero
"sukhitā hotha, dukkhā muccathāti āha. Ekamanussopi tassa bhikkhaṃ
datvā puna gehaṃ gantuṃ nāsakkhi. Sabbe olokentāva aṭṭhaṃsu. Sopi
attano yāpanamattaṃ gaṇhi. Sakalagāmavāsino tassa pādamūle urena
nipajjitvā "bhante tumhesu imaṃ temāsaṃ idha vasantesu, mayaṃ
tīṇi saraṇāni gahetvā pañcasu sīlesu patiṭṭhāya māsassa aṭṭha
uposathakammāni karissāma, idha vasanatthāya no paṭiññaṃ dethāti. So
upakāraṃ sallakkhetvā tesaṃ paṭiññaṃ datvā nibaddhaṃ tattheva piṇḍāya
Cari, vanditavanditakkhaṇe ca "sukhitā hotha, dukkhā muccathāti padadvayameva
kathetvā pakkāmi. So tattha paṭhamamāsañca dutiyamāsañca vītināmetvā,
tatiyamāse gacchante, saha paṭisambhidāhi arahattaṃ pāpuṇi.
Athassa pavāretvā vutthavassakāle upajjhāyo satthāraṃ
upasaṅkamitvā vanditvā āha "bhante tissasāmaṇerassa santikaṃ
gacchāmīti. "gaccha sārīputtāti. So attano parivāre pañcasate
bhikkhū ādāya pakkamanto "āvuso moggallāna, ahaṃ tissasāmaṇerassa
santikaṃ gacchāmīti āha. Moggallānatthero "ahampi āvuso
gacchissāmīti pañcahi bhikkhusatehi saddhiṃ nikkhami. Etenevupāyena
"mahākassapatthero anuruddhatthero upālitthero puṇṇattheroti
sabbe mahāsāvakā pañcahi pañcahi bhikkhusatehi saddhiṃ nikkhamiṃsu.
Sabbesampi 1- mahāsāvakānaṃ parivārā 2- cattāḷīsabhikkhusahassāni ahesuṃ.
Te vīsatiyojanasataṃ maggaṃ gantvā gocaragāmaṃ sampatte sāmaṇerassa
nibaddhupaṭṭhāko upāsako gāmadvāreyeva disvā paccuggantvā
vandi. Atha naṃ sārīputtatthero pucchi "atthi nu kho upāsaka imasmiṃ
padese āraññakavihāroti. "atthi bhanteti. "sabhikkhukoti. "sabhikkhuko
bhanteti. "ko nāma tattha vasatīti. "vanavāsitisso bhanteti. "tenahi
maggaṃ no ācikkhāti. "ke tumhe bhanteti. "mayaṃ sāmaṇerassa
santikaṃ āgatāti. Upāsako te oloketvā dhammasenāpatiṃ ādiṃ
katvā sabbepi mahāsāvake sañjāni. So nirantaraṃ pītiyā phuṭṭhasarīro
@Footnote: 1. Sī. sabbopi. 2. Sī. Yu. parivāro.
Hutvā "tiṭṭhatha tāva bhanteti vegena gāmaṃ pavisitvā "ete ayyā
sārīputtattheraṃ ādiṃ katvā asītimahāsāvakā attano attano
parivārehi saddhiṃ sāmaṇerassa santikaṃ āgatā, mañcapīṭhapaccattharaṇadīpatelādīni
gahetvā vegena nikkhamathāti ugghosesi. Manussā
tāvadeva mañcādīni gahetvā therānaṃ padānupadikā hutvā therehi
saddhiṃyeva vihāraṃ pavisiṃsu. Sāmaṇero bhikkhusaṅghaṃ sañjānitvā katipayānaṃ
mahātherānaṃ pattacīvarāni paṭiggahetvā vattamakāsi. Tassa therānaṃ
vasanaṭṭhānaṃ saṃvidahantassa pattacīvare paṭisāmentasseva, samandhakāro
jāto. Sārīputtatthero upāsake āha "gacchatha upāsakā, tumhākaṃ
andhakāro jātoti. "bhante ajja dhammassavanadivaso, na mayaṃ
gamissāma, dhammaṃ suṇissāma, ito pubbe dhammassavanampi no natthīti.
"tenahi sāmaṇera dīpaṃ jāletvā dhammassavanakālaṃ ugghosehīti.
So tathā akāsi. Atha naṃ thero āha "tissa tava upaṭṭhākā `dhammaṃ
sotukāmamhāti vadanti, kathehi tesaṃ dhammanti. Upāsakā ekappahāreneva
uṭṭhāya "bhante amhākaṃ ayyo `sukhitā hotha, dukkhā muccathāti
imāni dve padāni ṭhapetvā aññaṃ dhammakathaṃ na jānāti, amhākaṃ
aññaṃ dhammakathikaṃ dethāti vadiṃsu. Sāmaṇero pana arahattaṃ patvāpi neva
tesaṃ dhammakathaṃ kathesi. Tadā pana naṃ upajjhāyo "sāmaṇera kathaṃ
pana sukhitā honti, dukkhā muccanti; imesaṃ no dvinnaṃ padānaṃ atthaṃ
kathehīti āha. So "sādhu bhanteti cittavījaniṃ gahetvā dhammāsanaṃ
abhiruyha pañcahi nikāyehi atthañca kāraṇañca ākaḍḍhitvā ghanavassaṃ
Vassanto cātudīpakamahāmegho viya khandhadhātuāyatanabodhipakkhiyadhamme
vibhajanto arahattanikūṭena dhammakathaṃ kathetvā "bhante evaṃ arahattappattassa
sukhaṃ hoti, arahattappattoyeva dukkhā muccati, sesajanā
jātidukkhādīhi ceva nirayadukkhādīhi ca na parimuccantīti āha. "sādhu
sāmaṇera sukathito te padabhāṇo, idāni sarabhāṇaṃ bhaṇāhīti. So
sarabhāṇampi bhaṇi. Aruṇe uggacchante, sāmaṇerassa upaṭṭhākamanussā
dve bhāgā ahesuṃ. Ekacce "na vata no ito pubbe evarūpo
kakkhaḷo diṭṭhapubbo, kathañhi nāma evarūpaṃ dhammakathaṃ jānanto
ettakaṃ kālaṃ mātāpituṭṭhāne ṭhatvā upaṭṭhahantānaṃ manussānaṃ
ekampi dhammapadaṃ na kathesīti kujjhiṃsu. Ekacce "lābhā vata no, ye mayaṃ
evarūpaṃ bhadantaṃ guṇaṃ vā aguṇaṃ vā ajānantāpi upaṭṭhahimhā, idāni
panassa santike dhammaṃ sotuṃ labhimhāti tussiṃsu. Sammāsambuddhopi
taṃ divasaṃ paccūsasamaye lokaṃ olokento vanavāsitissassa upaṭṭhāke
attano ñāṇajālassa anto paviṭṭhe disvā "kinnu kho bhavissatīti
āvajjanto imamatthaṃ upadhāresi "vanavāsitissassa upaṭṭhākā
ekacce kuddhā, ekacce tuṭṭhā, mayhaṃ puttassa pana sāmaṇerassa
kuddhā nirayagāmino bhavissanti, gantabbameva tattha mayā, mayi gate,
sabbepi te sāmaṇere mettacittaṃ katvā dukkhā muccissantīti.
Tepi manussā bhikkhusaṅghaṃ nimantetvā gāmaṃ gantvā maṇḍapaṃ kāretvā
yāgubhattādīni sampādetvā āsanāni paññāpetvā saṅghassa āgamanaṃ
olokentā nisīdiṃsu. Bhikkhūpi sarīrapaṭijagganaṃ katvā bhikkhācāravelāya
Gāmaṃ pavisantā sāmaṇeraṃ pucchiṃsu "kiṃ nu tissa amhehi saddhiṃ
gamissasi, udāhu pacchāti. "mama gamanavelāyameva gamissāmi, gacchatha
tumhe bhanteti. Bhikkhū pattacīvaramādāya pāvisiṃsu. Satthā jetavanasmiṃyeva
cīvaraṃ pārupitvā pattamādāya ekacittakkhaṇeneva gantvā bhikkhūnaṃ
purato ṭhitameva attānaṃ dassesi. "sammāsambuddho āgatoti
sakalagāmo saṅkhubhitvā ekakolāhalo ahosi. Manussā udaggacittā
buddhappamukhaṃ bhikkhusaṅghaṃ nisīdāpetvā yāguṃ datvā khajjakaṃ adaṃsu.
Sāmaṇero, bhatte aniṭṭhiteyeva, antogāmaṃ pāvisi. Gāmavāsino
nīharitvā tassa sakkaccaṃ bhikkhaṃ adaṃsu. So yāpanamattaṃ gahetvā
satthu santikaṃ gantvā pattaṃ upanāmesi. Satthā "āhara tissāti
hatthaṃ pasāretvā pattaṃ gahetvā "passa sārīputta tava sāmaṇerassa
pattanti therassa dassesi. Thero satthu hatthato pattaṃ gahetvā
sāmaṇerassa datvā "gaccha, attano pattaṭṭhāne nisīditvā bhattakiccaṃ
karohīti āha. Gāmavāsino buddhappamukhaṃ bhikkhusaṅghaṃ parivisitvā satthāraṃ
anumodanaṃ yāciṃsu. Satthā anumodanaṃ karonto evamāha "lābhā vo
upāsakā, ye tumhe attano kulupakaṃ sāmaṇeraṃ nissāya `sārīputtaṃ
moggallānaṃ kassapanti asītimahāsāvake dassanāya labhatha, ahampi
tumhākaṃ kulupakameva nissāya āgato, buddhadassanampi vo imaṃ
nissāyeva laddhaṃ, lābhā vo, suladdhaṃ voti. Manussā cintayiṃsu "aho
amhākaṃ lābhā; buddhānañceva bhikkhusaṅghassa ca ārādhanasamatthaṃ
amhākaṃ ayyaṃ dassanāya labhāma, deyyadhammañcassa dātuṃ labhāmāti.
Sāmaṇerassa kuddhamanussā tussiṃsu. Tuṭṭhamanussā bhiyyoso mattāya
pasīdiṃsu. Anumodanāvasāne ca bahū sotāpattiphalādīni pāpuṇiṃsu.
Satthā uṭṭhāyāsanā pakkāmi. Manussā satthāraṃ anugantvā vanditvā
nivattiṃsu.
Satthā sāmaṇerena saddhiṃ samadhurena gacchanto "sāmaṇera ayaṃ
padeso ko nāma, ayaṃ padeso ko nāmāti pubbe tassa upāsakena
dassitappadese pucchanto agamāsi. Sāmaṇeropi "bhante ayaṃ
itthannāmo, ayaṃ itthannāmoti ācikkhamānova agamāsi. Satthā tassa
vasanaṭṭhānaṃ gantvā pabbatamatthakaṃ abhiruhi. Tattha ṭhitānaṃ pana
mahāsamuddo paññāyati. Satthā sāmaṇeraṃ pucchi "tissa pabbatamatthake
ṭhito ito cito ca oloketvā kiṃ passasīti. "mahāsamuddaṃ
bhanteti. "samuddaṃ disvā kiṃ cintesīti. "mama dukkhitakāle rodantassa,
catūhi mahāsamuddehi atirekatarena assunā bhavitabbanti idaṃ bhante
cintesinti. "sādhu sādhu tissa, evametaṃ, ekekassa hi sattassa
dukkhitakāle paggharitaassu catūhi mahāsamuddehi atirekataramevāti.
Idañca pana vatvā imaṃ gāthamāha
"catūsu samuddesu jalaṃ parittakaṃ,
tato bahuṃ assujalaṃ anappakaṃ
dukkhena phuṭṭhassa narassa socato;
kiṃkāraṇā samma tuvaṃ pamajjasīti.
Atha naṃ puna pucchi "tissa kahaṃ vasasīti. "imasmiṃ pabbhāre bhanteti.
"tattha pana vasanto kiṃ cintesīti. "mayā marantena imasmiṃ ṭhāne
katassa sarīranikkhepassa paricchedo natthīti cintesiṃ bhanteti. "sādhu
sādhu tissa, evametaṃ, imesaṃ hi sattānaṃ paṭhaviyaṃ nipajjitvā
amataṭṭhānaṃ nāma natthīti vatvā
"upasāḷhakanāmānaṃ sahassāni catuddasa
asmiṃ padese daḍḍhāni natthi loke anāmataṃ.
Yamhi saccañca dhammo ca ahiṃsā saññamo damo,
etadariyā sevanti, etaṃ loke anāmatanti
imaṃ dukanipāte upasāḷhakajātakaṃ 1- kathesi. Iti paṭhaviyaṃ sarīranikkhepaṃ
katvā marantesu amatapubbe padese marantā nāma natthi.
Ānandattherasadisā pana amatapubbe padese parinibbāyanti.
Ānandatthero kira vīsavassasatikakāle āyusaṅkhāraṃ olokento
parikkhīṇabhāvaṃ ñatvā "ito sattame divase parinibbāyissāmīti
ārocesi. Taṃ pavattiṃ sutvā rohiṇīnadiyā ubhayatīravāsikesu manussesu
orimatīravāsikā "mayaṃ therassa bahupakārā, amhākaṃ santike parinibbāyissatīti
vadiṃsu. Pārimatīravāsikā "mayaṃ therassa bahupakārā, amhākaṃ
santike parinibbāyissatīti. Thero tesaṃ vacanaṃ sutvā "ubhayatīravāsinopi
mayhaṃ upakārakāva, `ime nāma anupakārāti na sakkā vattuṃ;
sacāhaṃ orimatīre parinibbāyissāmi, pārimatīravāsino dhātuggahaṇatthaṃ
tehi saddhiṃ kalahaṃ karissanti; sace pārimatīre parinibbāyissāmi,
@Footnote: 1. khu. jā. duka. 27/57. tadaṭṭhakathā. 3/70.
Orimatīravāsino tathā karissanti; kalaho uppajjamānopi maṃ nissāyeva
uppajjissati, vūpasamamānopi maṃ nissāyeva vūpasamissatīti cintetvā
"orimatīravāsinopi mayhaṃ upakārakā, pārimatīravāsinopi mayhaṃ
upakārakā, anupakārako nāma natthi; orimatīravāsino orimatīreyeva
sannipatantu, pārimatīravāsino pārimatīreyevāti āha. Tato sattame
divase majjhe nadiyā sattatālappamāṇe ākāse pallaṅkena nisīditvā
mahājanassa dhammaṃ kathetvā "mama sarīraṃ majjhe bhijjitvā, eko
bhāgo orimatīre patatu; eko pārimatīreti adhiṭṭhāya yathānisinnova
tejodhātuṃ samāpajji. Aggijālā uṭṭhahiṃsu. Sarīraṃ majjhe bhijjitvā,
eko bhāgo orimatīre pati, eko pārimatīre. Mahājano paridevi.
Paṭhavīudriyanasaddo viya ārodanasaddo ahosi satthu parinibbāne
ārodanasaddatopi kāruññataro. Manussā cattāro māse rodantā
paridevantā "satthu pattacīvaraggāhake tiṭṭhante, satthu ṭhitakālo viya
no ahosi, idāni no satthā parinibbutoti vippalapantā vicariṃsu.
Puna satthā sāmaṇeraṃ pucchi "tissa imasmiṃ vanasaṇḍe dīpiādīnaṃ
sadde na bhāyasīti. "na bhāyāmi bhagavā, apica kho pana etesaṃ
saddaṃ sutvā vanarati nāma uppajjatīti vatvā saṭṭhimattāhi gāthāhi
vanavaṇṇaṃ nāma kathesi. Atha naṃ satthā "tissāti āmantesi. "kiṃ
bhanteti. "mayaṃ gacchāma, tvaṃ gamissasi nivattissasīti. "mayhaṃ upajjhāye
maṃ ādāya gacchante, gamissāmi, nivattente, nivattissāmi bhanteti.
Satthā bhikkhusaṅghena saddhiṃ pakkāmi. Sāmaṇerassa pana nivattitumeva
Ajjhāsayo. Thero taṃ ñatvā "tissa sace nivattitukāmo, nivattāhīti
āha. So satthārañca bhikkhusaṅghañca vanditvā nivatti. Satthā
jetavanameva agamāsi.
Bhikkhūnaṃ dhammasabhāyaṃ kathā udapādi "aho vata tissasāmaṇero
dukkaraṃ karoti; paṭisandhiggahaṇato paṭṭhāyassa ñātakā sattasu
maṅgalesu pañcannaṃ bhikkhusatānaṃ appodakamadhupāyāsameva adaṃsu,
pabbajitakāle antovihāre buddhappamukhassa bhikkhusaṅghassa satta
divasāni appodakamadhupāyāsameva adaṃsu, pabbajitvā aṭṭhame divase gāmaṃ
pavisanto dvīheva divasehi sāṭakasahassena saddhiṃ piṇḍapātasahassaṃ labhi,
punekadivasaṃ kambalasahassaṃ labhi, itissa idha vasanakāle mahālābhasakkāro
uppajji, idāni evarūpaṃ lābhasakkāraṃ chaḍḍetvā araññaṃ pavisitvā
missakāhārena yāpeti; dukkarakārako vata sāmaṇeroti. Satthā
āgantvā "kāya nuttha bhikkhave etarahi kathāya sannisinnāti
pucchitvā, "imāya nāmāti vutte, "āma bhikkhave lābhūpanisā
nāmesā aññā nibbānagāminī paṭipadā aññā; `evaṃ lābhaṃ
labhissāmīti hi āraññakādidhūtaṅgasamādānavasena lābhūpanisaṃ rakkhantassa
bhikkhuno cattāro apāyā vivaṭadvārāyeva tiṭṭhanti, nibbānagāminiyā
pana paṭipadāya uppannaṃ lābhasakkāraṃ pahāya araññaṃ pavisitvā
ghaṭento vāyamanto arahattaṃ gaṇhatīti anusandhiṃ ghaṭetvā dhammaṃ
desento imaṃ gāthamāha
"aññā hi lābhūpanisā, aññā nibbānagāminī "
evametaṃ abhiññāya bhikkhu buddhassa sāvako
sakkāraṃ nābhinandeyya vivekamanubrūhayeti.
Tattha "aññā hi lābhūpanisāti: lābhūpanisā nāmesā aññā
eva, aññā nibbānagāminī paṭipadā. Lābhuppādakena hi bhikkhunā
thokaṃ akusalakammaṃ kātuṃ vaṭṭati. Kāyavaṅkādīni kattabbāni honti.
Yasmiṃ hi kāle kāyavaṅkādīsu kiñci karoti, tadā lābho uppajjati.
Pāyāsapāṭiyaṃ hi vaṅkaṃ akatvā ujukameva hatthaṃ otāretvā
ukkhipantassa, hattho makkhitamattakova hoti, vaṅkaṃ katvā otāretvā
ukkhipantassa, pana pāyāsapiṇḍaṃ uddharantova nikkhamati, evaṃ
kāyavaṅkādīni karaṇakāleyeva lābhasakkāro uppajjati: ayaṃ
adhammikā lābhūpanisā. "upadhisampadā cīvaradhāraṇaṃ bāhusaccaṃ parivāro
araññavāsoti evarūpehi pana kāraṇehi uppanno lābho dhammiko
nāma hoti. Nibbānagāminīpaṭipadaṃ pūrentena pana bhikkhunā kāyavaṅkādīni
pahātabbāni, anandheneva andhena viya amūgeneva mūgena viya
abadhireneva badhirena viya bhavituṃ vaṭṭati, asaṭhena amāyena bhavituṃ
vaṭṭati. Evametanti: evaṃ lābhuppādanappaṭipadañca nibbānagāminīpaṭipadañca
etaṃ ñatvā sabbesaṃ saṅkhatāsaṅkhatadhammānaṃ bujjhanatthena
buddhassa savanante jātatthena ovādānusāsaniṃ vā savanatthena
sāvako bhikkhu adhammikaṃ catuppaccayasakkāraṃ nābhinandeyya tameva
dhammikaṃ na paṭikkoseyya kāyavivekādikaṃ vivekaṃ anubrūhaye; tattha
Kāyavivekoti kāyassa ekībhāvo, cittavivekoti aṭṭha samāpattiyo,
upadhivivekoti nibbānaṃ, tesu kāyaviveko gaṇasaṅgaṇikaṃ vinodeti,
cittaviveko kilesasaṅgaṇikaṃ vinodeti, upadhiviveko saṅkhārasaṅgaṇikaṃ
vinodeti, kāyaviveko cittavivekassa paccayo hoti, cittaviveko
upadhivivekassa paccayo hoti; vuttampi 1- cetaṃ "kāyaviveko ca
vūpakaṭṭhakāyānaṃ nekkhammābhiratānaṃ, cittaviveko ca parisuddhacittānaṃ
paramavodānappattānaṃ, upadhiviveko ca nirupadhīnaṃ puggalānaṃ
visaṅkhāragatānanti; imaṃ tividhaṃ vivekaṃ brūheyya vaḍḍheyya upasampajja
vihareyyāti attho.
Desanāvasāne bahū sotāpattiphalādīni pāpuṇiṃsūti.
Vanavāsitissattheravatthu.
Bālavaggavaṇṇanā niṭṭhitā.
Pañcamo vaggo.
-------
The Pali Atthakatha in Roman Book 20 page 151-190.
http://84000.org/tipitaka/atthapali/read_rm.php?B=20&A=3126
อรรถกถาบาลีอักษรไทย :-
http://84000.org/tipitaka/atthapali/read_th.php?B=20&A=3126
อ่านอรรถกถาแปลไทย :-
http://84000.org/tipitaka/attha/attha.php?b=25&i=15
เนื้อความพระไตรปิฎกฉบับหลวง :-
http://84000.org/tipitaka/read/r.php?B=25&A=434
พระไตรปิฎกฉบับบาลีอักษรไทย :-
http://84000.org/tipitaka/read/pali_read.php?B=25&A=425
The Pali Tipitaka in Roman Character :-
http://84000.org/tipitaka/read/roman_read.php?B=25&A=425
Contents of The Tipitaka Volume 25
http://84000.org/tipitaka/read/?index_25
        |
|
บันทึก ๖ กุมภาพันธ์ พ.ศ. ๒๕๖๑. การแสดงผลนี้อ้างอิงข้อมูลจากอรรถกถาฉบับภาษาบาลี อักษรโรมัน. หากพบข้อผิดพลาด กรุณาแจ้งได้ที่ [email protected]