![]() |
| บทนำ พระวินัยปิฎก พระสุตตันตปิฎก พระอภิธรรมปิฎก ค้นพระไตรปิฎก ชาดก หนังสือธรรมะ |
8. Dhammadevaputtacariyavannana
[66] "punaparam tada homi mahapakkho 1- mahiddhiko
dhammo nama mahayakkho sabbalokanukampako"ti. 2-
#[66] Atthame mahapakkhoti mahaparivaro. Mahiddhikoti mahatiya deviddhiya
samannagato. Dhammo nama mahayakkhoti namena dhammo nama mahanubhavo devaputto.
Sabbalokanukampakoti vibhagam akatva mahakarunaya sabbalokam anugganhanako.
Mahasatto hi tada kamavacaradevaloke dhammo nama devaputto hutva
nibbatti, so dibbalankarapatimandito dibbaratham abhiruyha accharaganaparivuto
manussesu sayamasam bhunjitva attano attano gharadvaresu sukhakathaya nisinnesu
punnamuposathadivase gamanigamarajadhanisu akase thatva "panatipatadihi
dasahi akusalakammapathehi viramitva tividhasucaritadhammam puretha, matteyya petteyya
samanna brahmanna kule jetthapacayino bhavatha, saggaparayana hutva mahantam
yasam anubhavissatha"ti manusse dasakusalakammapathe samadapento jambudipam padakkhinam
karoti. Tena vuttam:-
[67] "dasakusalakammapathe samadapento mahajanam
carami gamanigamam samitto saparijjano"ti 3-
tattha samittoti dhammikehi dhammavadihi sahayehi sasahayo.
Tena ca samayena adhammo nameko devaputto kamavacaradevaloke nibbatti,
"so panam hanatha adinnam adiyatha"tiadina nayena satte akusalakammapathe
samadapento mahatiya parisaya parivuto jambudipam vamam 4- karoti. Tena vuttam:-
@Footnote: 1 ka. mahesakkho 2 khu.cariya. 33/18/575-6 3 khu.cariya. 33/18/575-6 4 Si.
@padakkhinam
[68] "papo kadariyo yakkho dipento dasa papake
sopettha mahiya carati samitto saparijjano"ti.
#[68] Tattha papoti papadhammehi samannagato. Kadariyoti thaddhamacchari. Yakkhoti
devaputto. Dipento dasa papaketi sabbaloke gocaram nama sattanam upabhogaparibhogaya
jatam, tasma satte vadhitva yamkinci katva ca atta pinetabbo, indriyani
santappetabbanitiadina nayena panatipatadike dasa lamakadhamme kattabbe
katva pakasento. Sopetthati sopi adhammo devaputto imasmim jambudipe. Mahiyati
bhumiya asanne, manussanam dassanasavanupacareti attho.
[69] Tattha ye satta sadhukammika 1- dhammagaruno, te dhammam devaputtam
tatha agacchantameva disva asana vutthaya gandhamaladihi pujenta yava
cakkhupathasamatikkamana tava abhitthavanti, panjalika namassamana titthanti, tassa vacanam
sutva appamatta sakkaccam punnani karonti. Ye pana satta papasamacara
kururakammanta, te adhammassa vacanam sutva abbhanumodanti, bhiyyoso mattaya papani
samacaranti. Evam te tada annamannassa ujuvipaccanikavada ceva ujuvipaccanikakiriya
ca hutva loke vicaranti. Tenaha bhagava "dhammavadi adhammo ca ubho paccanika mayan"ti.
Evam pana gacchante kale athekadivasam tesam ratha akase sammukha ahesum. Atha
nesam parisa "tumhe kassa, tumhe kassa"ti pucchitva "mayam dhammassa, mayam
dhammassa"ti vatva magga okkamitva dvidha jata, dhammassa pana adhammassa ca ratha
abhimukha hutva isaya isam ahacca atthamsu. "tava ratham okkamapetva mayham maggam
dehi, tava ratham okkamapetva mayham maggam dehi"ti, annamannam maggadapanattham vivadam
akamsu. Parisa ca nesam avudhani abhiharitva yuddhasajja ahesum. Yam sandhaya vuttam:-
@Footnote: 1 Ma. dhammika
"dhure dhuram ghattayanta samimha patipathe ubho.
[70] Kalaho vattati bhesma kalyanapapakassa ca
magga okkamanatthaya mahayuddho upatthito"ti.
Tattha dhure dhuranti ekassa rathisaya itarassa rathisam ghattayanta. Samimhati
samagata sammukhibhuta. Puna ubhoti vacanam ubhopi mayam annamannassa paccanika hutva
loke vicaranta ekadivasam patimukham agacchanta dvisu parisasu ubhosu passesu maggato
okkantasu saha rathena mayam ubho eva samagatati dassanattham vuttam. Bhesmati
bhayajanako. Kalyanapapakassa cati kalyanassa ca papakassa ca. Mahayuddho upatthitoti
mahasangamo paccupatthito asi.
Annamannassa hi parisaya ca yujjhitukamata jata. Tattha hi dhammo adhammam aha
"samma tvam adhammo, aham dhammo, maggo mayham anucchaviko, tava ratham okkamapetva
1- mayham maggam dehi"ti. Itaro "aham dalhayano balava asantasi, tasma maggam na
demi, yuddham pana karissami, yo yuddhe jinissati, tassa maggo hotu"ti aha.
Tenevaha:-
"yasokaro punnakarohamasmim
sadatthuto samanabrahmananam
maggaraho devamanussapujito
dhammo aham dehi adhamma maggam. 2-
Adhammayanam dalhamaruhitva
asantasanto balavahamasmi
sa kissa hetumhi tavajja dajjam
maggam aham dhamma adinnapubbam. 2-
@Footnote: 1 Ma. okkametva 2 khu.ja. 27/26-30/240-1
Dhammo have paturahosi pubbe
paccha adhammo udapadi loke
jettho ca settho ca sanantano ca
uyyahi jetthassa kanittha magga. 1-
Na yacanaya napi patirupa
na arahatta 2- teham dadeyyam maggam
yuddhanca no hotu ubhinnamajja
yuddhamhi yo jessati tassa maggo. 1-
Sabba disa anuvisatohamasmi
mahabbalo amitayaso atulyo
gunehi sabbehi upetarupo
dhammo adhamma tvam katham vijessasi. 1-
Lohena ve hannati jatarupam
na jatarupena hananti loham
sace adhammo hannati 3- dhammamajja
ayo suvannam viya dassaneyyam. 4-
Sace tuvam yuddhabalo adhamma
na tuyham vuddha ca garu ca atthi
magganca te dammi piyappiyena
vaca duruttanipi te khamami"ti. 4-
Ima hi 5- tesam vacanapativacanakatha. 6-
@Footnote: 1 khu.ja. 27/26-30/240-1 2 Si., i. na arahati, cha.Ma. arahata 3 cha.Ma. hanchati
@4 khu.ja. 27/31-2/241 5 Ma. imapi 6 Ma. gatha
Tattha yasokaroti dhamme niyojanavasena devamanussanam yasadayako. Dutiyapadepi
eseva nayo. Sadatthutoti sada thuto niccappasattho. Sa kissa hetumhi tavajja dajjanti
somhi aham adhammo adhammayanaratham abhirulho abhito balava. Kim karana ajja bho dhamma
kassaci adinnapubbam maggam tuyham dammi. Paturahositi pathamakappikakale imasmim loke
dasakusalakammapathadhammo pubbe paturahosi, paccha adhammo. Jettho cati pure
nibbattabhavena aham jettho ca settho ca poranako ca, tvam pana kanittho, tasma "magga
uyyahi"ti vadati.
Napi patirupati aham hi bhoto neva yacanaya na patirupavacanena na maggarahataya
maggam dadeyyam. Anuvisatoti aham catasso disa catasso anudisati sabba disa
attano gunena patthato pannato. Lohenati ayomutthikena. Hannatiti hanissati. 1-
Yuddhabalo adhammati sace tvam yuddhabalo asi adhamma. Vuddha ca garu cati yadi tuyham
ime vuddha ime garu panditati evam natthi. Piyappiyenati piyena viya appiyena,
appiyenapi dadanto 2- piyena viya te maggam dadamiti attho.
Mahasatto hi tada cintesi "sacaham imam papapuggalam sabbalokassa ahitaya
patipannam evam maya vilomaggaham gahetva thitam accharam paharitva `anacara ma
idha tittha, sigham patikkama vinassa'ti vadeyyam, so tankhananneva mama dhammatejena
bhusamutthi viya vikireyya, na kho pana metam patirupam, svaham sabbalokam anukampanto
`lokatthacariyam matthakam papessami'ti patipajjami, ayam kho pana papo ayatim
mahadukkhabhagi, svayam maya visesato anukampitabbo, tasmassa maggam dassami, evam
me silam suvisuddham akhanditam bhavissati"ti. Evam pana cintetva bodhisatte "sace
tuvam yuddhabalo"ti gatham vatva thokam maggato okkantamatte eva adhammo rathe thatum
asakkonto avamsiro pathaviyam patitva pathaviya vivare dinne gantva avicimhi eva
nibbatti. Tena vuttam:-
@Footnote: 1 Ma. hariyati 2 Ma. appiyo santo
[71] "yadihantassa kuppeyyam yadi bhinde tapogunam
sahaparijanam tassa rajabhutam kareyyaham.
[72] Apicaham silarakkhaya nibbapetvana manasam
saha janenokkamitva 1- patham papassadasaham.
[73] Saha pathato okkante 2- katva cittassa nibbutim
vivaram adasi pathavi papayakkhassa tavade"ti. 3-
#[71] Tattha yadihantassa kuppeyyanti tassa adhammassa yadi aham kujjheyyam. Yadi
bhinde tapogunanti tenevassa kujjhanena mayham tapogunam silasamvaram yadi vinaseyyam.
Sahaparijanam tassati sahaparijanam tam adhammam. Rajabhutanti rajamiva bhutam, rajabhavam pattam aham
kareyyam.
#[72] Apicahanti ettha ahanti nipatamattam. Silarakkhayati silarakkhanattham.
Nibbapetvanati patikacceva khantimettanuddayassa upatthapitatta tasmim adhamme
uppajjanakakodhassa anuppadaneneva dosajaparilahavupasamanena manasam vupasametva.
Saha jane nokkamitvati mayham parijanena saddhim magga okkamitva tassa papassa
adhammassa aham maggam adasim.
#[73] Saha pathato okkanteti vuttanayena cittassa vupasamam katva "maggam te
dammi"ti ca vatva thokam maggato saha okkamanena. Papayakkhassati adhammadevaputtassa.
Tavadeti tankhanam eva mahapathavi vivaramadasi. Jatakatthakathayam pana "magganca te dammi"ti
gathaya kathitakkhaneyevati vuttam.
Evam tasmim bhumiyam patite catunahutadhikadviyojanasatasahassabahala sakalam varavaram 4-
dharentipi mahapathavi "nahamimam papapurisam dharemi"ti kathenti viya tena thitatthane
dvidha
@Footnote: 1 pali. janenukkamitva 2 pali. ukkante 3 khu.cariya. 33/71-3/608 4 Si.
@caracaram
Bhijji. Mahasatto pana tasmim nipatitva avicimhi nibbatte rathadhure yathathitova
saparijano mahata devanubhavena gamanamaggeneva gantva attano bhavanam pavisi.
Tenaha bhagava:-
"khantibalo yuddhabalam vijetva
hantva adhammam nihanitva bhumya
payasi vitto abhiruyha sandanam
maggeneva atibalo saccanikkamo"ti. 1-
Tada adhammo devadatto ahosi, tassa parisa devadattaparisa, dhammo
lokanatho, tassa parisa buddhaparisa.
Idhapi hettha vuttanayeneva sesaparamiyo yatharaham niddharetabba. Tatha idhapi
dibbehi ayuvannayasasukhaadhipateyyehi dibbeheva ularehi kamagunehi samappitassa
samangibhutassa anekasahassasankhahi accharahi sabbakalam paricariyamanassa mahati
pamadatthane thitassa sato isakampi pamadam anapajjitva "lokatthacariyam matthakam
papessami"ti mase mase punnamiyam dhammam dipento saparijano manussapathe vicaritva
mahakarunaya sabbasatte adhammato vivecetva dhamme niyojanam, adhammena samagatopi
tena katam anacaram aganetva tattha cittam akopetva khantimettanuddayameva
paccupatthapetva akhandam suvisuddhanca katva attano silassa rakkhananti evamadayo
mahasattassa gunanubhava vibhavetabbati.
Dhammadevaputtacariyavannana nitthita.
@Footnote: 1 khu.ja. 27/34/242
The Pali Atthakatha in Roman Book 52 page 187-193.
http://84000.org/tipitaka/atthapali/read_rm.php?B=52&A=4134&modeTY=2
อรรถกถาบาลีอักษรไทย :-
http://84000.org/tipitaka/atthapali/read_th.php?B=52&A=4134&modeTY=2
อ่านอรรถกถาแปลไทย :-
http://84000.org/tipitaka/attha/attha.php?b=33&i=226
เนื้อความพระไตรปิฎกฉบับหลวง :-
http://84000.org/tipitaka/read/r.php?B=33&A=9090
พระไตรปิฎกฉบับบาลีอักษรไทย :-
http://84000.org/tipitaka/read/pali_read.php?B=33&A=11849
The Pali Tipitaka in Roman Character :-
http://84000.org/tipitaka/read/roman_read.php?B=33&A=11849
Contents of The Tipitaka Volume 33
http://84000.org/tipitaka/read/?index_33
![]() ![]() ![]() ![]() |
บันทึก ๖ กุมภาพันธ์ พ.ศ. ๒๕๖๑. การแสดงผลนี้อ้างอิงข้อมูลจากอรรถกถาฉบับภาษาบาลี อักษรโรมัน. หากพบข้อผิดพลาด กรุณาแจ้งได้ที่ [email protected]