|
| บทนำ พระวินัยปิฎก พระสุตตันตปิฎก พระอภิธรรมปิฎก ค้นพระไตรปิฎก ชาดก หนังสือธรรมะ |
Pakiṇṇakanipātavaṇṇanā
----------
1. Sālikedārajātakaṃ.
Sampannaṃ sālikedāranti idaṃ satthā jetavane viharanto
mātuposakabhikkhuṃ ārabbha kathesi. Vatthu pana sāmajātake āvībhavissati.
Satthā pana taṃ bhikkhuṃ pakkosāpetvā saccaṃ kira tvaṃ bhikkhu gīhī
posesīti pucchitvā saccaṃ bhanteti kinte hontīti mātāpitaro
me bhanteti vutte sādhu bhikkhu porāṇakapaṇḍitāpi tiracchānā
hutvā sakuṇayoniyaṃ nibbattitvā jiṇṇe mātāpitaro kulāvake
nipajjāpetvā mukhatuṇḍena gocaraṃ āharitvā posesunti vatvā
atītaṃ āhari
atīte rājagahe magadharājānāma rajjaṃ kāresi. Tadā nagarato
pubbuttarāya disāya sālindiyonāma brāhmaṇagāmo ahosi.
Tassa pubbuttaradisāya magadhakhettaṃ. Tattha kosiyagottonāma
sālindiyavāsī brāhmaṇo sahassakarīsamattaṃ khettaṃ gahetvā sāliṃ
vapāpesi. Uṭṭhite ca pana sasse vatiṃ thiraṃ kāretvā kassaci
paṇṇāsakarīsamattaṃ kassaci saṭṭhīkarīsamattanti evaṃ pañcasatakarīsamattaṃ khettaṃ
attano parisānaññeva ārakkhaṇatthāya datvā sesaṃ pañcasatakarīsamattaṃ vatiṃ
Katvā ekassa bhatikassa adāsi. So tattha kuṭiṃ katvā tattha rattindivaṃ
vasati. Khettassa pana pubbuttaradisāyaṃ ekasmiṃ sānupabbate
mahantaṃ simbalīvanaṃ atthi. Tattha anekāni suvasatāni vasanti.
Tadā bodhisatto tasmiṃ suvasaṃghe suvarañño putto hutvā nibbatti.
So vayappatto abhirūpo thāmasampanno sakaṭanābhippamāṇasarīro
ahosi. Athassa pitā mahallakakāle ahaṃ idāni dūraṃ gantuṃ na
sakkomi tvaṃ imaṃ gaṇaṃ pariharāti puttassa rajjaṃ niyyādeti.
So punadivasato paṭṭhāya mātāpitūnaṃ gocaratthāya gantuṃ
nādāsi. Suvagaṇaṃ pariharanto himavantaṃ gantvā sayaṃjātasālivanesu
yāvadatthaṃ sāliṃ khāditvā āgamanakāle mātāpitūnaṃ pahonakaṃ gocaraṃ
ādāya āgantvā mātāpitaro posesi. Athassa ekadivasaṃ suvā
ārocesuṃ pubbe imasmiṃ kāle magadhakhette sāliṃ vapati idāni
kinnu kho katanti. Tenahi jānāthāti dve suve pahiṇi. Suvā
gantvā magadhakhette otarantā tassa bhatiyā rakkhaṇapurisassa khette
otaritvā sāliṃ khāditvā ekaṃ sālisīsaṃ ādāya simbalīvanaṃ āgantvā
sālisīsaṃ mahāsattassa pādamūle ṭhapetvā tattha evarūpo sālīti
vadiṃsu. So punadivase suvagaṇaparivuto tattha gantvā tasmiṃ bhatikassa
khette otari. So pana puriso suve sāliṃ khādante disvā itocito
ca dhāvitvā vārentopi vāretuṃ na sakkoti. Sesā suvā
yāvadatthaṃ sāliṃ khāditvā tucchamukhāva gacchanti. Suvarājā pana bahūni
sālisīsāni ekato katvā tuṇḍenādāya purato gantvā āharitvā
Mātāpitūnaṃ deti. Suvā pana punadivasato paṭṭhāya tattheva sāliṃ
khādiṃsu. Atha so puriso suve sāliṃ khādante disvā itocito
ca dhāvitvā vārentopi vāretuṃ nāsakkhi sace ime aññaṃ katipāhaṃ
evaṃ khādissanti kiñci na bhavissati brāhmaṇo sāliṃ agghāpetvā
mayhaṃ iṇaṃ karissati gantvā tassa ārocessāmīti. So
sālimuṭṭhinā saddhiṃ tathārūpaṃ paṇṇākāraṃ gahetvā sālindiyagāmaṃ
gantvā brāhmaṇaṃ passitvā vanditvā paṇṇākāraṃ datvā ekamantaṃ
ṭhito kiṃ bho purisa sampannaṃ sālikhettanti puṭṭho āma
brāhmaṇa sampannanti vatvā dve gāthā abhāsi
sampannaṃ sālikedāraṃ suvā bhuñjanti kosiya
paṭivedemi te brāhme na taṃ vāretumussahe
ekova tattha sakuṇo so nesaṃ sabbasundaro
bhutvā sāliṃ yathākāmaṃ tuṇḍenādāya gacchatīti.
Tattha sampannanti paripuṇṇaṃ avekallaṃ. Sālikedāranti
sālikhettaṃ. Sabbasundaroti sabbehi koṭṭhāsehi sundaro
rattatuṇḍo jiñjukasannibhakkhi rattapādo tīhi rattarājīhi parikkhittagīvo
mahāmayurappamāṇo so yāvadatthaṃ sāliṃ khāditvā aññaṃ tuṇḍena
gahetvā gacchatīti.
Brāhmaṇo tassa kathaṃ sutvā suvarāje sinehaṃ uppādetvā
khettapālaṃ pucchi ambho purisa pāsaṃ oḍetuṃ jānāsīti. Āma
jānāmīti. Atha naṃ gāthāya ajjhabhāsi
Ujjhantu bālapāsāni yathā bajjhetha so dijo
jīvañca naṃ gahetvāna ānayehi mamantiketi.
Tattha ujjhantūti oḍayantu. Bālapāsānīti assavālādirajju-
mayapāsāni. Jīvañca nanti jīvitaṃyeva nanti.
Taṃ sutvā khettapālo sāliṃ agghāpetvā iṇassa akatabhāvena
tuṭṭho gantvā assapāse vattetvā ajja imasmiṃ ṭhāne otarissatīti
suvarañño otaraṇaṭṭhānaṃ sallakkhetvā punadivase pātova vātappahārena
caraṇakaṃ akatvā pāsaṃ oḍetvā suvānaṃ āgamanaṃ olokento kuṭiyaṃ
nisīdi. Suvarājāpi suvagaṇaparivuto āgantvā aloluppacāratāya
hīyo khāditaṭṭhāne oḍitapāse pādaṃ pavesentova otari.
So attano baddhabhāvaṃ ñatvā cintesi sacāhaṃ idāni baddharavaṃ
ravissāmi ñātakā me maraṇabhayatajjitā gocaraṃ agahetvā palāyissanti
yāva etesaṃ gocaragahaṇaṃ tāva adhivāsessāmīti. So tesaṃ
suhitabhāvaṃ ñatvā maraṇabhayatajjito hutvā tikkhattuṃ baddharavaṃ ravi. Atha
sabbe sutvā palāyiṃsu. Suvarājā eko me ñātīsu nivattitvā
olokentopi natthi kiṃ nukho mayā pāpaṃ katanti vilapanto
gāthamāha
ete bhutvā pivitvā ca pakkamanti vihaṅgamā
eko baddhosmi pāsena kiṃ pāpaṃ pakataṃ mayāti.
Khettapālo suvarājassa baddharavaṃ suvānaṃ ca ākāse pakkhandanasaddaṃ
sutvā kiṃ nukhoti kuṭiyā oruyha pāsaṭṭhānaṃ gantvā suvarājaṃ
Disvā yasseva me pāso oḍito sveva baddhoti tuṭṭhamānaso
suvarājaṃ pāsato mocetvā dve pāde ekato katvā bandhitvā
daḷhaṃ ādāya sālindiyagāmaṃ gantvā suvarājaṃ brāhmaṇassa adāsi.
Brāhmaṇo balavasinehena mahāsattaṃ ubhohi hatthehi daḷhaṃ gahetvā
aṅke nisīdāpetvā tena saddhiṃ sallapanto dve gāthā abhāsi
udaraṃ nūna aññesaṃ suva accodaraṃ tava
bhutvā sāliṃ yathākāmaṃ tuṇḍenādāya gacchasi.
Koṭṭhannu tattha pūresi suva verannu te mayā
puṭṭho me samma akkhāhi kuhiṃ sālī nidhīyasīti.
Tattha udaraṃ nūnāti aññesaṃ udarameva maññe tava udaraṃ
pana atiudaraṃ. Tatthāti tasmiṃ simbalīvane. Pūresīti vassārattatthāya
pūresi. Nidhīyasīti nidhesi nidhānaṃ katvā ṭhapesīti.
Taṃ sutvā suvarājā madhurāya manussavācāya sattamaṃ gāthamāha
na me veraṃ tayā saddhiṃ koṭṭho mayhaṃ na vijjati
iṇaṃ muñcāmiṇaṃ dammi sampatto koṭisimbaliṃ
nidhiṃpi tattha nidahāmi evaṃ jānāhi kosiyāti.
Tattha iṇaṃ muñcāmiṇaṃ dammīti tava sāliṃ haritvā iṇaṃ
muñcāmiceva iṇaṃ dadāmi cāti. Nidhiṃpīti ekaṃ tattha simbalīvane
anugāmikaṃ nidhiṃpi nidahāmi.
Atha naṃ brāhmaṇo pucchi
Kīdisaṃ te iṇadānaṃ iṇamokkhova kīdiso
nidhinidhānaṃ akkhāhi atha pāsā pamokkhasīti.
Tattha iṇadānanti iṇassa dānaṃ. Nidhinidhānanti nidhino
nidhānanti.
Evaṃ brāhmaṇena puṭṭho suvarājā tassa byākaronto
catasso gāthā abhāsi
ajātapakkhā taruṇā puttakā mayha kosiya
te maṃ bhattā bharissanti tasmā tesaṃ iṇaṃ dade.
Mātā pitā ca me vuḍḍhā jiṇṇakā gatayobbanā
tesaṃ tuṇḍena hātūna muñce pubbe kataṃ iṇaṃ.
Aññe ca tattha sakuṇā khīṇapakkhā sudubbalā
tesaṃ puññatthiko dammi taṃ nidhaṃ āhu paṇḍitā.
Īdisaṃ me iṇadānaṃ iṇamokkho ca īdiso
nidhinidhānaṃ akkhāmi evaṃ jānāhi kosiyāti.
Tattha hātūnāti haritvā. Taṃ nidhinti taṃ puññakammaṃ
paṇḍitā anugāmikaṃ nidhiṃ nāma kathenti. Nidhinidhānanti nidhino nidhānaṃ
nidahantipi pāṭho ayameva vā pāṭho.
Brāhmaṇo mahāsattassa dhammakathaṃ sutvā pasannacitto dve
gāthā abhāsi
bhaddako vatāyaṃ pakkhī dijo paramadhammiko
ekaccesu manussesu ayaṃ dhammo na vijjati.
Bhuñja sāliṃ yathākāmaṃ saha sabbehi ñātibhi
punapi suva passemu piyaṃ me tava dassananti.
Tattha bhuñja sālinti ito paṭṭhāya nibbhayo hutvā bhuñjāti
karīsasahassampi tasseva niyyādento evamāha. Passemūti attano
ruciyā āgataṃ aññesupi divasesu taṃ passeyyāmāti.
Evaṃ brāhmaṇo mahāsattaṃ yācitvā piyaputtaṃviya muducittena
olokento pādato bandhanaṃ mocetvā satapākatelena pāde
makkhetvā bhaddapīṭhe nisīdāpetvā kāñcanataṭakena madhulāje
khādāpetvā sakkharodakaṃ pāyesi. Athassa suvarājā appamatto
hohi mahābrāhmaṇāti vatvā ovādaṃ dento āha
bhuttañca pītañca tavassamamhi
rattiñca no kosiya tesakāsaṃ
nikkhittadaṇḍesu dadāhi dānaṃ
jiṇṇe ca mātāpitaro bharassūti.
Tattha tavassamamhīti tava nivesane.
Taṃ sutvā brāhmaṇo tuṭṭhahadayo udānaṃ udānento
gāthamāha
lakkhī vata me udapādi ajja
yo taṃ addasaṃ pavaraṃ dijānaṃ
suvassa sutvāna subhāsitāni
kāhāmi puññāni anappakānīti.
Tattha lakkhīti siripi puññaṃpi paññāpi.
Mahāsatto brāhmaṇena attano dinnaṃ karīsasahassamattaṃ khettaṃ
paṭikkhipitvā aṭṭhakarīsamattameva gaṇhi. Brāhmaṇo thambhāni khaṇitvā
tassa khettaṃ niyyādetvā gandhamālādīhi pūjetvā khamāpetvā
gaccha sāmi assumukhe rodamāne mātāpitaro assāsehīti
uyyojesi. So tuṭṭhamānaso sālisīsaṃ ādāya gantvā
mātāpitūnaṃ purato nikkhipitvā ammatātā uṭṭhethāti āha.
Te tassa assumukhā hasamānā uṭṭhahiṃsu. Tāvadeva suvagaṇā
sannipatitvā kathaṃ muttosi devāti pucchiṃsu. So tesaṃ sabbaṃ
vitthārato kathesi. Kosiyopi suvarañño ovādaṃ sutvā tato
paṭṭhāya dhammikasamaṇabrāhmaṇānaṃ mahādānaṃ paṭṭhapesi.
Tamatthaṃ pakāsento satthā osānagāthamāha
so kosiyo attamano udaggo
annañca pānañcabhisaṃharitvā
annena pānena pasannacitto
santappayi samaṇe brāhmaṇe cāti.
Tattha santappayīti gahitagahitabhājanāni pūrento tappesi.
Satthā imaṃ dhammadesanaṃ āharitvā evaṃ bhikkhave mātuposanannāma
paṇḍitānaṃ vaṃsoti vatvā saccāni pakāsetvā jātakaṃ samodhānesi
(saccapariyosāne so bhikkhu sotāpattiphale patiṭṭhahi) tadā
suvagaṇā buddhaparisā ahesuṃ mātāpitaro mahārājakulāni ahesuṃ
Khettapālo channo brāhmaṇo ānando suvarājā pana ahamevāti.
Sālikedārajātakaṃ paṭhamaṃ.
------------
The Pali Atthakatha in Roman Book 40 page 249-257.
http://84000.org/tipitaka/atthapali/read_rm.php?B=40&A=5063
อรรถกถาบาลีอักษรไทย :-
http://84000.org/tipitaka/atthapali/read_th.php?B=40&A=5063
อ่านอรรถกถาแปลไทย :-
http://84000.org/tipitaka/attha/attha.php?b=27&i=1872
เนื้อความพระไตรปิฎกฉบับหลวง :-
http://84000.org/tipitaka/read/r.php?B=27&A=7222
พระไตรปิฎกฉบับบาลีอักษรไทย :-
http://84000.org/tipitaka/read/pali_read.php?B=27&A=7492
The Pali Tipitaka in Roman Character :-
http://84000.org/tipitaka/read/roman_read.php?B=27&A=7492
Contents of The Tipitaka Volume 27
http://84000.org/tipitaka/read/?index_27
        |
|
บันทึก ๖ กุมภาพันธ์ พ.ศ. ๒๕๖๑. การแสดงผลนี้อ้างอิงข้อมูลจากอรรถกถาฉบับภาษาบาลี อักษรโรมัน. หากพบข้อผิดพลาด กรุณาแจ้งได้ที่ [email protected]