|
| บทนำ พระวินัยปิฎก พระสุตตันตปิฎก พระอภิธรรมปิฎก ค้นพระไตรปิฎก ชาดก หนังสือธรรมะ |
Mahākapijātakaṃ
bārāṇasyaṃ ahu rājāti idaṃ satthā jetavane viharanto
devadattassa silāpavijjhanaṃ ārabbha kathesi.
Tena hi dhanuggaho payojetvā aparabhāge silāya paviddhāya
bhikkhūhi devadattassa avaṇṇe kathite satthā na bhikkhave idāneva
pubbepi devadatto mayhaṃ silaṃ pavijjhiyevāti vatvā atītaṃ āhari.
Atīte bārāṇasiyaṃ brahmadatte rajjaṃ kārente kāsikagāmake
eko kassakabrāhmaṇo khettaṃ kasitvā goṇe visajjetvā
kuddālakammaṃ kātuṃ ārabhi. Goṇā ekasmiṃ gacche paṇṇāni khādantā
anukkamena aṭaviṃ pavisitvā palāyiṃsu. So velaṃ sallakkhetvā
kuddālaṃ ṭhapetvā goṇe olokento adisvā domanassappatto
Pariyesanto antoaṭaviyaṃ pavisitvā āhiṇḍanto himavantaṃ pāvisi.
So tattha disā muḷho hutvā sattāhaṃ nirāhāro vicaranto
ekatiṇḍukarukkhaṃ disvā abhiruyha phalāni khādanto tiṇḍukarukkhato
parigalitvā saṭṭhihatthena narakapapāte pati. Tatthassa dasa divasā
vītivattā. Tadā bodhisatto kapiyoniyaṃ nibbattetvā phalāphalāni
khādanto taṃ purisaṃ disvā silāya yottaṃ katvā taṃ purisaṃ uddhari.
So tassa niddāyantassa silāya matthakaṃ padālesi. Mahāsatto
tassa taṃ kammaṃ ñatvā uppatitvā sākhāya nisīditvā bho purisa
tvaṃ bhūmiyā gaccha ahaṃ sākhaggena tuyhaṃ maggaṃ ācikkhanto
gamissāmīti taṃ purisaṃ araññato nīharitvā magge ṭhapetvā
pabbatapādameva pāvisi. So puriso mahāsatte aparajjhitvā kuṭṭhī
hutvā diṭṭhadhammeyeva manussapeto ahosi. So satta vassāni
dukkhapīḷito vicaranto bārāṇasiyaṃ migājinauyyānaṃ pavisitvā
pākārantare kadalipaṇṇaṃ attharitvā vedanāppatto nipajji. Tadā
bārāṇasirājā taṃ uyyānaṃ gantvā tattha vicaranto disvā kosi
tvaṃ kiṃ vā katvā imaṃ dukkhaṃ pattoti pucchi. Sopi sabbaṃ
vitthārato ācikkhi.
Tamatthaṃ pakāsento satthā āha
bārāṇasyaṃ ahu rājā kāsīnaṃ raṭṭhavaḍḍhano
mittāmaccaparibyuḷho agamāsi migājinaṃ.
Tattha brāhmaṇamaddakkhi setaṃ citraṃ kilāsinaṃ
viddhastaṃ kovilāraṃva kīsaṃ dhamanisanthataṃ.
Paramakāruññataṃ pattaṃ disvā kicchagataṃ naraṃ
avaca byamhito rājā yakkhānaṃ katamonusi.
Hatthapādā ca te setā tato setataraṃ siro
gattaṃ kammāsavaṇṇante kilāsabahulo casi.
Vaṭṭhanāvalisaṅkāsā piṭṭhi te ninnatunnatā
kāḷā pabbā ca te aṅgā nāññaṃ passāmi edisaṃ.
Ugghaṭṭhapādo tasito kīso dhamanisanthato
chāto ādittarūposi kutosi kattha gacchasi.
Duddasī appakārosi dubbaṇṇo bhīmadassano
janetti yāpi te mātā na taṃ iccheyya passituṃ.
Kiṃ kammamakarā pubbe kiṃ avajjhaṃ aghāṭayi
kibbisaṃ yaṃ karitvāna idaṃ dukkhaṃ upāgamīti.
Tattha bārāṇasyanti bārāṇasiyaṃ. Mittāmaccaparibyuḷhoti
mittehi ca daḷhabhattīhi ca amaccehi ca parivuto. Migājinanti
evaṃnāmakaṃ uyyānaṃ. Setanti setakuṭṭhena setaṃ kavarakuṭṭhena
vicitraṃ paribhinnena kaṇḍūyanakilāsakuṭṭhena kilāsinaṃ vedanāppattaṃ
kadalipaṇṇe nipannaṃ addasa. Viddhastaṃ kovilāraṃvāti vaṇamukhehi
paggharantena maṃsena viddhastaṃ pupphitakovilārasadisaṃ. Kīsanti ekaccesu
padesesu aṭṭhicammamattasarīraṃ sirājālasanthataṃ. Byamhitoti bhīto
Vimhayamāpanno vā. Yakkhānanti yakkhānaṃ antare tvaṃ katarayakkho
nāmāti. Vaṭṭhanāvalisaṅkāsāti piṭṭhikaṇḍukaṭṭhāne āvunitvā
ṭhapitavaṭṭhanāvalisadisā. Aṅgāti kāḷapabbavallisadisāni te aṅgāni.
Nāññanti aññaṃ purisaṃ edisaṃ na passāmi. Ugghaṭṭhapādoti
rajokiṇṇapādo. Ādittarūpoti sukkasarīro. Duddasīti dukkhena
passitabbo. Appakārosīti sarīrappakārarahito dussaṇṭhānosīti
attho. Kiṃ kammamakarāti ito pubbe kiṃ kammaṃ akara akāsīti
attho. Kibbisanti dāruṇakammaṃ.
Tato paraṃ brāhmaṇo āha
taggha te ahamakkhissaṃ yathāpi kusalo tathā
saccavādiṃ hi lokasmiṃ pasaṃsantīdha paṇḍitā.
Eko caraṃ gogaveso muḷho accasariṃ vane
araññe īriṇe vivane nānākuñjarasevite.
Bālamigānucarite vippanaṭṭhosmi kānane
acariṃ tattha sattāhaṃ khuppipāsasamappito.
Tattha tiṇḍukamaddakkhiṃ visamatthabubhukkhito
papātamabhilambantaṃ sampannaphaladhārinaṃ.
Vātasītāni bhakkhesiṃ tāni rucciṃsu me bhusaṃ
atitto rukkhamāruyha tattha hessāmi assito.
Ekaṃ me bhakkhitaṃ āsi dutiyaṃ abhipatthitaṃ
tato sā bhañjatha sākhā chinnā pharasunā viya.
Sohaṃ sahāva sākhāhi uddhaṃpādo avaṃsiro
appatiṭṭhe anālambe giriduggasmi pāpataṃ.
Yasmā ca vāri gambhīraṃ tasmā na samapajjasiṃ
tattha sesiṃ nirānando anātho dasarattiyo.
Athettha kapi māgañchi gonaṅguṭṭho darīcaro
sākhāhi sākhaṃ vicaranto khādamāno dumapphalaṃ
so maṃ disvā kīsaṃ paṇḍuṃ kāruññamakarammayi.
Ambho ko nāma so ettha evaṃ dukkhena aṭṭito
manusso amanusso vā attānamme pavedaya.
Tassañjaliṃ paṇāmetvā idaṃ vacanamabraviṃ
manussohaṃ byasampatto sā me natthi ito gati
taṃ vo vadāmi bhaddaṃ vo tvañca me saraṇaṃ bhava.
Garusilaṃ gahetvāna vicaraṃ pabbate kapi
silāya yottaṃ katvāna nisabho etadabravi.
Ehi me piṭṭhimāruyha gīvaṃ gaṇhāhi bāhuhi
ahantaṃ uddharissāmi giriduggata vegasā.
Tassa taṃ vacanaṃ sutvā vānarindassa sirīmato
tassāhaṃ piṭṭhimāruyha gīvaṃ bāhāhi aggahiṃ.
So maṃ tato samuṭṭhāsi tejasī balavā kapi
vihaññamāno kicchena giriduggata vegasā.
Uddharitvāna maṃ santo nisabho etadabravi
iṅgha maṃ samma rakkhassu passupissaṃ muhuttakaṃ.
Sīhā byagghā ca dīpi ca acchako kataracchayo
te maṃ pamattaṃ hiṃseyyuṃ te tvaṃ disvā nivāraya.
Evaṃ me parittātūna passupi so muhuttakaṃ
tadāhaṃ pāpikaṃ diṭṭhiṃ paṭilacchiṃ ayoniso.
Bhakkho ayaṃ manussānaṃ yathā caññe vane migā
yannūnimaṃ vadhitvāna chāto khādeyya vānaraṃ.
Āsito ca gamissāmi maṃsamādāya sambalaṃ
kantāraṃ nittharissāmi pātheyyaṃ me bhavissati.
Tato silaṃ gahetvāna matthakaṃ sannitāḷayiṃ
mama bhattakilantassa pahāro dubbalo ahu.
So ca vegenudappatto kapi rudhiramakkhito
assupuṇṇehi nettehi rodanto maṃ udikkhati.
Māyyo maṃ kari bhaddante tvañca nāmedisaṃ kari
tvaṃ ca kho nāma dīghāvu aññe vāretumarahasi.
Aho vata re purisa tāva dukkarakāraka
edisā visamā duggā papātā uddhato mayā.
Ānīto paralokāva dubbheyyaṃ maṃ amaññatha
tantena pāpadhammena pāpaṃ pāpena cintitaṃ.
Mā heva tvaṃ adhammattha vedanaṃ kaṭakaṃ phusi
mā heva pāpakammantaṃ phalaṃ veḷuṃva taṃ vadhi.
Tayi me natthi vissāso pāpadhammo asaññato
ehi me piṭṭhito gaccha dissamānova santike.
Muttosi hatthā bālānaṃ pattosi mānusiṃ padaṃ
esa maggo adhammattha tena gaccha yathāsukhaṃ.
Idaṃ vatvā giricaro ruhiraṃ pakkhalya matthakaṃ
assūni sampamajjitvā tato pabbatamāruhi.
Sohaṃ tenābhisattosmi pariḷāhena addito
dayhamānena gattena vāriṃ pātuṃ upāgamiṃ.
Agginā viya santatto rahado rudhiramakkhito
pubbalohitasaṅkāso sabbo me samapajjatha.
Yāvanto udabindūni kāyasmiṃ nipatiṃsu me
tāvanto gaṇḍu jāyetha aḍḍhaveluvasādisā.
Abhinnā pagghariṃsu me kuṇapā pubbalohitā
yena yena ca gacchāmi gāmesu nigamesu ca.
Daṇḍahatthā nivārenti itthiyo purisā ca maṃ
okittā pūtigandhena māssu orena māgamā.
Etādisaṃ idaṃ dukkhaṃ sattavassāni dāni me
anubhomi sakakammaṃ pubbe dukkaṭamattano.
Taṃ vo vadāmi bhaddaṃ vo yāvantettha samāgatā
māssuṃ mittāna dubbhittho mittadubbho hi pāpako.
Kuṭṭhī kilāsī bhavati yo mittānaṃ idhaddubhī
kāyassa bhedā mittadubbhi nirayaṃ so upapajjatīti.
Tattha kusaloti yathā cheko kusalo kathesi tathā vo
kathessāmi. Gogavesoti naṭṭhe goṇe gavesanto. Accasarinti
manussapathaṃ atikkamitvā himavantaṃ pāvisiṃ. Araññeti arājake
suññe. Īrineti sukkhakantāre. Vivaneti vivitte. Vippanaṭṭhoti
maggamuḷho. Bubhukkhitoti sañjātabubhukkho chātajjhatto.
Papātamabhilambantanti papātābhimukhaṃ olambantaṃ. Sampannaphaladhārinanti
madhuraphaladhārinaṃ. Vātasītānīti paṭhamaṃ tāva vātapatitāni. Tattha
hessāmīti tasmiṃ rukkhe suhito bhavissāmīti āruḷhomhi. Tato
sāti tassa abhipatthitassa atthāya hatthe pasārite sā mayā
abhiruḷhasākhā pharasunā chinnā viya abhañjatha. Anālambeti
anālambitabbaṭṭhānarahite. Giriduggasminti girivisame. Sesinti
sayitomhi. Kapi māgañchīti kapi āgañchi. Gonaṅguṭṭhoti gunnaṃ
naṅguṭṭhasadisanaṅguṭṭho. Naṅguṭṭhotipi pāṭho. Gonaṅgulītipi paṭhanti.
Akarammayīti akari mayi. Ambhoti mahārāja so kapirājā tasmiṃ
narakapapāte mama udakapoṭhanasaddaṃ sutvā maṃ ambhoti ālapitvā
ko nāmesoti pucchi. Byasampattoti byasanaṃ patto. Papātassa
vasaṃ pattotipi pāṭho. Bhaddaṃ voti tasmā tumhe vadāmi bhaddaṃ
Tumhākaṃ hotūti. Garusilanti mahārāja so kapirājā mayā evaṃ
vutte mā bhāyīti maṃ assāsetvā paṭhamaṃ tāva garusilaṃ gahetvā
yottaṃ karonto pabbate vicari. Nisabhoti purisanisabho
uttamavānarindo pabbatapapāte ṭhatvā maṃ etadabravi. Bāhāhīti dvīhi
bāhāhi mama gīvaṃ sugahitaṃ gaṇha. Vegasāti vegena. Sirīmatoti
puññavantassa. Aggahinti saṭṭhihatthanarakapapātaṃ vātavegena otaritvā
udakapiṭṭhe ṭhitassa ahaṃ vegena piṭṭhiṃ abhiruhitvā ubhohi bāhāhi
gīvaṃ aggahesiṃ. Vihaññamānoti kilamanto. Kicchenāti dukkhena
santo paṇḍito athavā pariyesanto kilamanto. Rakkhassūti ahaṃ
taṃ uddharanto kilamanto muhuttaṃ vissamanto passupissaṃ tasmā
maṃ rakkhāhi. Yathā caññe vane migāti sīhādīhi aññepi ye
imasmiṃ vane bālamigā. Pāliyaṃ pana acchako kataracchayoti likhanti.
Parittātūnāti mahārāja evaṃ so kapirājā maṃ attano parittāṇaṃ
katvā muhuttaṃ passupi ayonisomanasikārena. Bhakkhoti khāditabbayuttako.
Āsitoti dhāto suhito. Sambalanti pātheyyaṃ. Matthakaṃ
sannitāḷayinti tassa bānarindassa matthakaṃ pahariṃ. Sannitāḷayantipi
pāṭho. Dubbalo ahūti na balavā āsi yathādhippāyaṃ na agamāsi.
Vegenāti mayā pahatapāsāṇavegena. Udappattoti uṭṭhito.
Māyyoti tena mittadubbhipurisena silāya paviddhāya mahācammaṃ chijjitvā
olambi ruhiraṃ pagghari. Mahāsatto vedanāppatto cintesi
imasmiṃ ṭhāne añño natthi idaṃ bhayaṃ imaṃ purisaṃ nissāya
Uppannanti. So maraṇabhayabhīto olambantaṃ cammabandhaṃ hatthena
gahetvā uppatitvā sākhaṃ abhiruyha tena pāpena saddhiṃ sallapanto
māyyo manti ādimāha. Tattha māyyo maṃ bhaddanteti mā
ayyo maṃ bhaddanteti taṃ nivāreti. Tvañca nāmāti tvaṃ nāma
evaṃ mayā papātā uddhato edisaṃ pharusakammaṃ mayi kari aho te
ayuttaṃ katanti. Aho vatāti taṃ garahanto evamāha. Tāva
dukkarakārakāti mayi aparajjhanena atidukkaṭakammakāraka. Paralokāvāti
paralokato viya ānīto. Dubbheyyanti dubbhitabbaṃ vadhitabbaṃ.
Vedanaṃ kaṭukanti evaṃ santepi tvaṃ adhammattha yādisaṃ vedanaṃ ahaṃ
phusāmi edisaṃ vedanaṃ kaṭukaṃ mā phusi taṃ pāpakammaṃ phalaṃ veḷuva
taṃ mā vadhi iti maṃ mahārāja piyaputtakaṃ viya anukampi. Atha naṃ ahaṃ
etadavocaṃ ayya mayā kataṃ mā kari mā maṃ asappurisaṃ
evarūpe araññe mā nāsaya ahaṃ disāmuḷho maggaṃ na jānāmi
attanā katakammaṃ mā nāsetha jīvitadānaṃ me detha araññā
nīharitvā manussapathe ṭhapethāti. Evaṃ vutte so mayā saddhiṃ
sallapanto tayi me natthi vissāsoti ādimāha. Tattha tayīti
ito paṭṭhāya mayhaṃ tayi vissāso natthi. Ehīti bho purisa
ahaṃ tayā saddhiṃ maggena na gamissāmi tvaṃ pana ehi mama
piṭṭhito avidūre dissamānasarīrova gaccha ahaṃ rukkhaggeheva
gamissāmīti. Muttosīti atha so maṃ mahārāja araññā nīharitvā bho
purisa bālamigānaṃ hatthā muttosi. Mānusiṃ padanti manussūpacāraṃ
Patto āgatosi esa te maggo etena gacchāti āha.
Giricaroti giricārī vānaro. Pakkhalyāti dhovitvā. Tenābhisattosmīti
so ahaṃ mahārāja tena vānarena abhisatto pāpakamme pariṇate
tenābhisattosmīti maññamāno evamāha. Additoti upadduto.
Upāgamīti ekaṃ rahadaṃ upagatosmi. Samapajjathāti jāto evarūpo
hutvā upaṭṭhāsi. Yāvantoti yattakāni. Gaṇḍā jāyethāti
gaṇḍā jāyiṃsu. So kira pipāsaṃ saṇṭhāretuṃ asakkonto udakañjaliṃ
ukkhipitvā thokaṃ pivitvā sesaṃ sarīre siñci. Athassa tāvadeva
udakabindugaṇanāya aḍḍhaveluvapakkappamāṇā gaṇḍā uṭṭhahiṃsu tasmā
evamāha. Pabhinnāti te gaṇḍā taṃ divasameva bhijjitvā kuṇapā
pūtigandhikā hutvā pubbalohitāni pagghariṃsu. Yenāti yena yena
maggena. Okittāti pūtigandhena okiṇṇā purakkhatā parivāritā.
Māssu orena āgamāti duṭṭhasattaorena māssu āgamā
amhākaṃ santikaṃ mā agamāsīti evaṃ vadantā nivārentītipi attho.
Sattavassāni dāni meti mahārāja tato paṭṭhāya idāni satta
vassāni mama ettakaṃ kālaṃ sakakammamanubhomi. Iti so attano
mittadubbhikammaṃ vitthāretvā mahārāja maññeva oloketvā
evarūpaṃ kammaṃ na kenaci kattabbanti vatvā taṃ voti ādimāha.
Tattha tanti tasmā. Yasmā evarūpaṃ kammaṃ evaṃ dukkhavipākaṃ
tasmāti attho.
Kuṭṭhī kilāsī bhavati yo mittānaṃ idhaddubhī
kāyassa bhedā mittadubbhi nirayaṃ so upapajjatīti
ayaṃ abhisambuddhagāthā. Bhikkhave yo idha loke mittānaṃ dubbhati
hiṃsati so evarūpo hotīti attho.
Tassāpi purisassa raññā saddhiṃ kathentasseva paṭhavī vivaraṃ
adāsi. Taṃ khaṇaññeva cavitvā avīcimhi nibbatto. Rājā
tasmiṃ paṭhaviṃ paviṭṭhe uyyānā nikkhamitvā nagaraṃ paviṭṭho.
Satthā imaṃ dhammadesanaṃ āharitvā na bhikkhave idāneva
pubbepi devadatto mayhaṃ silaṃ pavijjhiyevāti vatvā jātakaṃ samodhānesi
tadā mittadubbhipuriso devadatto ahosi kapirājā ahamevāti.
Mahākapijātakaṃ niṭṭhitaṃ.
Chaṭṭhaṃ.
------------
The Pali Atthakatha in Roman Book 41 page 271-282.
http://84000.org/tipitaka/atthapali/read_rm.php?B=41&A=5582
อรรถกถาบาลีอักษรไทย :-
http://84000.org/tipitaka/atthapali/read_th.php?B=41&A=5582
อ่านอรรถกถาแปลไทย :-
http://84000.org/tipitaka/attha/attha.php?b=27&i=2370
เนื้อความพระไตรปิฎกฉบับหลวง :-
http://84000.org/tipitaka/read/r.php?B=27&A=9618
พระไตรปิฎกฉบับบาลีอักษรไทย :-
http://84000.org/tipitaka/read/pali_read.php?B=27&A=10388
The Pali Tipitaka in Roman Character :-
http://84000.org/tipitaka/read/roman_read.php?B=27&A=10388
Contents of The Tipitaka Volume 27
http://84000.org/tipitaka/read/?index_27
        |
|
บันทึก ๖ กุมภาพันธ์ พ.ศ. ๒๕๖๑. การแสดงผลนี้อ้างอิงข้อมูลจากอรรถกถาฉบับภาษาบาลี อักษรโรมัน. หากพบข้อผิดพลาด กรุณาแจ้งได้ที่ [email protected]