![]() |
| บทนำ พระวินัยปิฎก พระสุตตันตปิฎก พระอภิธรรมปิฎก ค้นพระไตรปิฎก ชาดก หนังสือธรรมะ |
12. Padumuttarabuddhavamsavannana
naradabuddhassa sasanam navutivassasahassani 1- pavattitva antaradhayi. So
ca kappo vinassittha. Tato param kappanam asankhyeyyam buddha loke na uppajjimsu.
Buddhasunno vigatabuddhaloko ahosi. Tato kappesu ca asankhyeyyesu vitivattesu
ito kappasatasahassamatthake ekasmim kappe eko vijitamaro ohitabharo
merusaro asamsaro sattasaro sabbalokuttaro padumuttaro nama buddho loke
udapadi. Sopi paramiyo puretva tusitapure nibbattitva tato cavitva
hamsavatinagare sabbajananandakarassa anandassa nama ranno aggamahesiya
uditoditakule jataya sujataya deviya kucchismim patisandhim aggahesi. Sa
devatahi katarakkha dasannam masanam accayena hamsavatuyyane padumuttarakumaram
vijayi. Patisandhiyancassa jatiyanca hettha vuttappakarani patihariyani ahesum.
Tassa kira jatiyam padumavassam vassi. Tenassa namaggahanadivase nataka
"padumuttarakumaro "tveva namam akamsu. So dasavassasahassani agaram ajjhavasi.
Naravahanasavahanavasavattinamaka tinnam utunam anucchavika tayo cassa pasada
ahesu. Vasudattadevippamukhanam itthinam satasahassani visatisahassani ca
paccupatthitani ahesum. So vasudattaya deviya putte sabbagunanuttare
uttarakumare nama uppanne cattari nimittani disva "mahabhinikkhamanam
nikkhamissami"ti cintesi. Tassa cintitamatteva vasavattinamako pasado
kumbhakaracakkam viya akasam abbhuggantva devavimanamiva punnacando viya ca
gaganatalena gantva bodhirukkham majjhekaronto sobhitabuddhavamsavannanaya
agatapasado viya bhumiyam otari.
@Footnote: 1 Si.,i. pancanavutivassani, Ma. pancanavutivassasahassani
Mahapuriso kira tato pasadato otaritva 1- arahattaddhajabhutani
kasayani vatthani devadattiyani parupitva tattheva pabbaji. Pasado
panagantva sakatthaneyeva atthasi. Mahasattena sahagataya parisaya thapetva
itthiyo sabbe pabbajimsu. Mahapuriso tehi saha sattaham padhanacariyam caritva 1-
visakhapunnamaya ujjeninigame rucanandasetthidhitaya dinnam madhupayasam
paribhunjitva salavane divaviharam katva sayanhasamaye sumittajivakena dinna
attha tinamutthiyo gahetva salalabodhim upagantva tam padakkhinam katva
atthatimsahatthavitthatam tinasantharam santharitva pallankam abhujitva caturangaviriyam
adhitthaya samaram marabalam vidhamitva pathame yame pubbenivasam
anussaritva dutiye yame dibbacakkhum visodhetva tatiye yame paccayakaram
sammasitva anapanacatutthajjhanato vutthaya pancasu khandhesu abhinivisitva
udayabbayavasena samapannasa lakkhanani disva yava gotrabhunanam vipassanam
vaddhetva ariyamaggena sakalabuddhagune pativijjhitva sabbabuddhacinnam
"anekajatisamsaram .pe. Tanhanam khayamajjhaga"ti udanam udanesi. Tada kira
dasasahassacakkavalabbhantaram sakalampi alankarontam viya padumavassam vassi. Tena
vuttam:-
[1] "naradassa aparena sambuddho dipaduttamo
padumuttaro nama jino akkhobho sagarupamo.
[2] Mandakappo va so asi yamhi buddho ajayatha
ussannakusala janata tamhi kappe ajayatha"ti.
@Footnote: 1-1 Si.,i. ime patha na dissanti
Tattha sagarupamoti sagarasadisagambhirabhavo. Mandakappo va so asiti
ettha yasmim kappe dve sammasambuddha uppajjanti, 1- ayam mandakappo
nama. Duvidho hi kappo sunnakappo asunnakappo cati. Tattha sunnakappe
buddhapaccekabuddhacakkavattino na uppajjanti. Tasma gunavantapuggalasunnatta
"sunnakappo"ti vuccati.
Asunnakappo pancavidho sarakappo mandakappo varakappo saramandakappo
bhaddakappoti. Tattha gunasararahite 2- kappe gunasaruppadakassa gunasarajananassa
ekassa sammasambuddhassa patubhavena "sarakappo"ti vuccati. Yasmim pana kappe
dve lokanayaka uppajjanti, so mandakappoti vuccati. Yasmim kappe tayo
buddha uppajjanti, tesu pathamo dutiyam byakaroti, dutiyo tatiyanti, tattha
manussa pamuditahadaya attana patthitapanidhanavasena varayanti. Tasma
"varakappo"ti vuccati. Yattha pana kappe cattaro buddha uppajjanti, so
purimakappato visitthataratta sarataratta "saramandakappo"ti vuccati. Yasmim
kappe panca buddha uppajjanti, so "bhaddakappo"ti vuccati. So pana
atidullabho. Tasmim pana kappe yebhuyyena satta kalyanasukhabahula honti.
Yebhuyyena tihetuka kilesakkhayam karonti, duhetuka sugatigamino honti,
ahetuka hetum patilabhanti. Tasma so kappo "bhaddakappo"ti vuccati. Tena
vuttam "asunnakappo pancavidho"tiadi. 3- Vuttanhetam poranehi:-
"eko buddho sarakappe mandakappe jina duve
varakappe tayo buddha saramande caturo buddha
panca buddha bhaddakappe tato natthadhika jina"ti. 3-
@Footnote: 1 Si.,i. uppajjanti sambahula va 2 Si.,i. gunasunnagunasararahite
@3-3 Si.,i. ime patha na dissanti
Yasmim pana kappe padumuttaradasabalo uppajji, so sarakappopi samano
gunasampattiya mandakappasadisatta "mandakappo"ti vutto. Opammatthe
vasaddo datthabbo. Ussannakusalati upacitapunna. Janatati khanasamuho.
Padumuttaro pana purisuttaro bhagava sattaham bodhipallanke vitinametva
"pathaviyam padam nikkhipissami"ti dakkhinam padam abhinihari. Atha pathavim
bhinditva vimalakomalakesarakannikani jalajamalavikasavipulapalasani thalajani jalajani
utthahimsu. Tesam kira dhurapattani navutihatthani kesarani timsahatthani kannika
dvadasahattha ekekassa navaghatappamana renavo ahesum. Sattha pana ubbedhato
atthapannasahattho ahosi. Tassa ubhinnam bahanamantaram attharasahattham nalatam
pancahattham hatthapada ekadasahattha ahesum. Tassa ekadasahatthena padena
dvadasahatthaya kannikaya akkantamattaya navaghatappamana renavo utthahitva
atthapannasahattham sarirappadesam uggantva manosilacunnavicunnitam viya katva
paccottharanti. Tadupadaya sattha padumuttarotveva loke pannayitthati
samyuttabhanaka vadanti.
Atha sabbalokuttaro padumuttaro bhagava brahmayacanam sampaticchitva
dhammadesanaya bhajanabhute satte olokento mithilanagare devalam sujatancati
dve rajaputte upanissayasampanne disva tankhananneva anilapathena gantva
mithiluyyane otaritva uyyanapalena dvepi rajakumare pakkosapesi. Tepi ca
"amhakam pitucchaputto padumuttarakumaro pabbajitva sammasambodhim papunitva
amhakam nagaram sampatto, handa nam mayam dassanaya upasankamissama"ti
saparivara padumuttaram bhagavantam upasankamitva parivaretva nisidimsu. Tada
dasabalo tehi parivuto taraganaparivuto punnacando viya virocamano tattha
Dhammacakkam pavattesi, tada kotisatasahassanam pathamo dhammabhisamayo ahosi. Tena
vuttam:-
[3] "padumuttarassa bhagavato pathame dhammadesane
kotisatasahassanam dhammabhisamayo ahu"ti.
Athaparena samayena saradatapasasamagame mahajanam nirayasantapena
santapetva dhammam desento sattatimsasatasahassasankhe sattakaye dhammamatam
payesi, so dutiyo dhammabhisamayo ahosi. Tena vuttam:-
[4] "tato parampi vassante tappayante ca panino
sattattimsasatasahassanam dutiyabhisamayo ahu"ti.
Yada pana anandamaharaja visatiya purisasahassehi visatiya amaccehi
ca saddhim padumuttarassa sammasambuddhassa santike mithilanagare paturahosi.
Padumuttaro ca bhagava te sabbe ehibhikkhupabbajjaya pabbajetva tehi
parivuto gantva pitusangaham kurumano hamsavatiya rajadhaniya vasati. Tattha so
amhakam bhagava viya kapilapure gaganatale ratanacankame cankamanto buddhavamsam kathesi,
tada pannasasatasahassanam tatiyo dhammabhisamayo ahosi. Tena vuttam:-
[5] "yamhi kale mahaviro anandam upasankami
pitusantikam upagantva ahani amatadundubhim.
[6] Ahate amatabherimhi vassante dhammavutthiya
pannasasatasahassanam tatiyabhisamayo ahu"ti.
Tattha anandam upasankamiti pitaram anandarajanam sandhaya vuttam. Ahaniti
abhihani. Ahateti ahataya. Amatabherimhiti amatabheriya, lingavipallaso datthabbo.
"asevite"tipi patho, tassa asevitayati attho. Vassante dhammavutthiyati
dhammavassam vassanteti attho. Idani abhisamayakaranupayam dassento:-
[7] "ovadako vinnapako tarako sabbapaninam
desanakusalo buddho taresi janatam bahun"ti
aha.
Tattha ovadakoti saranasiladhutangasamadanagunanisamsavannanaya ovadatiti
ovadako. Vinnapakoti catusaccam vinnapetiti vinnapako, bodhako. Tarakoti
caturoghatarako.
Yada pana sattha mithilanagare mithiluyyane kotisatasahassabhikkhuganamajjhe
maghapunnamaya punnacandasadisavadano patimokkham uddisi, so pathamo sannipato
ahosi. Tena vuttam:-
[8] "sannipata tayo asum padumuttarassa satthuno
kotisatasahassanam pathamo asi samagamo"ti.
Yada pana bhagava vebharapabbatakute vassavasam vasitva pabbatasandassanattham
agatassa mahajanassa dhammam desetva navutikotisahassani ehibhikkhubhavena
pabbajetva tehi parivuto patimokkham uddisi, so dutiyo sannipato ahosi.
Tena vuttam:-
[9] "yada buddho asamasamo vasi 1- vebharapabbate
navutikotisahassanam dutiyo asi samagamo"ti.
Puna bhagavati gunavati tilokanathe mahajanassa bandhanamokkham kurumane
janapadacarikam caramane asitikotisahassanam bhikkhunam sannipato ahosi. Tena
vuttam:-
[10] "puna carikam pakkante gamanigamaratthato
asitikotisahassanam tatiyo asi samagamo"ti.
@Footnote: 1 i. vasati
Tattha gamanigamaratthatoti gamanigamaratthehi. Ayameva va patho, tassa
gamanigamaratthehi nikkhamitva pabbajitananti attho.
Tada amhakam bodhisatto anekadhanakotiko jatilo 1- nama maharatthiko
hutva buddhappamukhassa samghassa sacivaram varadanamadasi. Sopi tam bhattanumodanavasane
"anagate kappasatasahassamatthake gotamo nama buddho bhavissati"ti byakasi.
Tena vuttam:-
[11] "ahantena samayena jatilo 2- nama ratthiko
sambuddhappamukham samgham sabhattam dussamadasaham.
[12] Sopi mam buddho 3- byakasi samghamajjhe nisidiya
satasahasse ito kappe ayam buddho bhavissati
4- ahu kapilavhaya ramma nikkhamitva tathagato. 4-
[13] Padhanam padahitvana .pe. hessama sammukha imam.
[14] Tassapi vacanam sutva uttarim vatamadhitthahim
akasim uggadalham dhitim dasaparamipuriya"ti.
Tattha sambuddhappamukham samghanti buddhappamukhassa samghassa, samiatthe
upayogavacanam. Sabhattam dussamadasahanti sacivaram bhattam adasim ahanti attho.
Uggadalhanti atidalham. Dhitinti viriyam akasinti attho.
Padumuttarassa pana bhagavato kale titthiya nama nahesum. Sabbe
devamanussa buddhameva saranamagamamsu. Tena vuttam:-
[15] "byahata titthiya sabbe vimana dummana tada
na tesam keci paricaranti ratthato nicchubhanti te.
@Footnote: 1 Si.,i. jatiko 2 Si.,i. jatiko
@3 Si.,i. tada 4-4 cha.Ma. ime patha na dissanti
[16] Sabbe tattha samagantva upaganchum buddhasantike
tuvam natho mahavira saranam hohi cakkhuma.
[17] "anukampako karuniko hitesi sabbapaninam
sampatte titthiye sabbe pancasile patitthahi.
[18] "evam nirakulam asi sunnakam titthiyehi tam
vicittam arahantehi vasibhutehi tadihi"ti.
Tattha byahatati vihatamanadappa. Titthiyati ettha tittham veditabbam.
Titthakaro veditabbo, titthiya veditabba. Tattha sassatadiditthivasena taranti
etthati tittham, laddhi. Tassa laddhiya uppadako titthakaro, titthe bhava
titthiyati. Padumuttarassa kira bhagavato kale titthiya nahesum. Ye pana santi,
tepi idisa ahesunti dassanattham "byahata titthiya"tiadi vuttanti veditabbam.
Vimanati virupamanasa. Dummanati tasseva vevacanam. Na tesam keci paricarantiti
tesam annatitthiyanam kecipi purisa parikammam na karonti, na bhikkham denti,
na sakkaronti, na garum karonti, na manenti, na pujenti, na asana vutthahanti,
na anjalikammam karontiti attho. Ratthatoti sakalaratthatopi. 1- Nicchubhantiti
niharanti, ussadenti tesam nivasam na dentiti attho, teti titthaya.
Upaganchum buddhasantiketi evam tehi ratthavasihi manussehi ussadiyamana
sabbepi annatitthiya samagantva padumuttaradasabalameva saranamagamamsu. Tuvam amhakam
sattha natho gati parayanam sarananti evam vatva saranamagamamsuti attho.
Anukampatiti anukampako. Karunaya caratiti karuniko. Sampatteti samagate
saranamupagate titthiye. Pancasile patitthahiti pancasu silesu patitthapesiti attho.
@Footnote: 1 Si.,i. sakaratthatopi
Nirakulanti anakulam, annehi laddhikehi asammissanti attho. Sunnakanti sunnam
rittam tehi titthiyehi. Tanti tam bhagavato sasananti vacanaseso datthabbo.
Vicittanti vicittavicittam. Vasibhutehiti vasibhavappattehi.
Tassa pana padumuttarassa bhagavato hamsavati nama nagaram ahosi. Pita
panassa anando nama khattiyo, mata sujata nama devi, devalo ca
sujato ca dve aggasavaka, sumano namupatthako, amita ca asama ca dve
aggasavika, salalarukkho bodhi, sariram atthapannasahatthubbedham ahosi, sarirappabha cassa
samanta dvadasa yojanani ganhi, vassasatasahassam ayu ahosi, vasudatta
nama aggamahesi, uttaro nama putto ahosi, padumuttaro pana bhagava
paramabhirame nandarame kira parinibbuto. Dhatuyo panassa na vikirimsu.
Sakalajambudipavasino manussa samagamma dvadasayojanubbedham sattaratanamayam
cetiyamakamsu tena vuttam:-
[19] "nagaram hamsavati nama anando nama khattiyo
sujata nama janika padumuttarassa satthuno.
[20] 1- Navavassasahassani agaram ajjhavasi so
nari bahano yasavati tayo pasadamuttama. 1-
[21] Ticattalisa sahassani nariyo samalankata
vasuladatta nama nari uttaro nama atrajo.
[22] Nimitte caturo disva pasadenabhinikkhami
sattaham padhanacaram acari purisuttamo.
[23] Brahmuna yacito santo padumuttaro vinayako
vattacakko mahaviro mithiluyyanamuttame.
@Footnote: 1 cha.Ma. ime patha na dissanti
[24] Devalo ca sujato ca ahesum aggasavaka
sumano namupatthako padumuttarassa satthuno 1-
[25] Amita ca asama ceva ahesum aggasavika
bodhi tassa bhagavato salaloti pavuccati.
[26] Amito ceva tisso ca ahesum aggupatthaka
hattha ceva sucitta ca ahesum aggupatthika.
[27] Atthapannasaratanam accuggato mahamuni
kancanagghiyasankaso dvattimsavaralakkhano.
[28] Kutta kavata bhitti ca rukkha nagasiluccaya
na tassavaranam atthi samanta dvadasayojane.
[29] Vassasatasahassani ayu vijjati tavade
tavata titthamano so taresi janatam bahum.
[30] Santaretva bahujanam chinditva sabbasamsayam
jalitva aggikkhandhova nibbuto so sasavako.
[31] Padumuttaro jino buddho nandaramamhi nibbuto
tattheva tassa thupavaro dvadasubbedhayojano"ti.
Tattha nagasiluccayati nagasankhata siluccaya. Avarananti paticchadanam
tirokaranam. Dvadasayojaneti samantato dvadasayojane thane bhagavato sarirappabha
pharitva rattindivam titthatiti attho. Sesagathasu sabbattha pakatamevati.
@Footnote: 1 cha.Ma.,i. mahesino
Ito patthaya paramipuranadipunappunagatamattham sankhipitva visesatthameva
vatva gamissama. Yadi pana vuttameva punappunam vakkhama, kada antam gamissati
ayam samvannanati.
Padumuttarabuddhavamsavannana nitthita.
Nitthito dasamo buddhavamso.
---------------
The Pali Atthakatha in Roman Book 51 page 276-286.
http://84000.org/tipitaka/atthapali/read_rm.php?B=51&A=6136&modeTY=2
อรรถกถาบาลีอักษรไทย :-
http://84000.org/tipitaka/atthapali/read_th.php?B=51&A=6136&modeTY=2
อ่านอรรถกถาแปลไทย :-
http://84000.org/tipitaka/attha/attha.php?b=33&i=191
เนื้อความพระไตรปิฎกฉบับหลวง :-
http://84000.org/tipitaka/read/r.php?B=33&A=7720
พระไตรปิฎกฉบับบาลีอักษรไทย :-
http://84000.org/tipitaka/read/pali_read.php?B=33&A=9794
The Pali Tipitaka in Roman Character :-
http://84000.org/tipitaka/read/roman_read.php?B=33&A=9794
Contents of The Tipitaka Volume 33
http://84000.org/tipitaka/read/?index_33
![]() ![]() ![]() ![]() |
บันทึก ๖ กุมภาพันธ์ พ.ศ. ๒๕๖๑. การแสดงผลนี้อ้างอิงข้อมูลจากอรรถกถาฉบับภาษาบาลี อักษรโรมัน. หากพบข้อผิดพลาด กรุณาแจ้งได้ที่ [email protected]