|
| บทนำ พระวินัยปิฎก พระสุตตันตปิฎก พระอภิธรรมปิฎก ค้นพระไตรปิฎก ชาดก หนังสือธรรมะ |
Bhaṇḍutiṇḍukajātakaṃ
appamādoti idaṃ satthā jetavane viharanto rājovādaṃ ārabbha
kathesi. Rājovādo heṭṭhā vitthārito.
Atīte pana kapilaraṭṭhe uttarapañcālanagare pañcālo nāma
rājā agatigamane ṭhito adhammena pamatto rajjaṃ kāresi. Athassa
amaccādayo sabbepi adhammikāva jātā. Balipīḷitā raṭṭhavāsino
puttadāre ādāya araññe migā viya vicariṃsu. Gāmaṭṭhāne
gāmopi nāma nāhosi. Manussā rājapurisabhayena divā gehe vasituṃ
na sakkonti gehāni kaṇṭakasākhādīhi parikkhipitvā aruṇe
uggacchanteyeva araññaṃ pavisanti. Divā rājapurisā vilumpanti
rattiṃ corā khādanti.
Tadā bodhisatto bahinagare bhaṇḍutiṇḍukarukkhadevatā hutvā
nibbatti. Anusaṃvaccharaṃ rañño santikā sahassagghanikaṃ balikammaṃ
labhati. So cintesi ayaṃ rājā pamatto rajjaṃ kāresi sakalaraṭṭhaṃ
vinassati ṭhapetvā maṃ añño rājānaṃ paṭirūpe nivesetuṃ samattho
nāma natthi upakārako cāpi me anusaṃvaccharaṃ sahassabalinā pūjesi
ovādissāmi nanti. So rattibhāge rañño sirigabbhaṃ pavisitvā
ussīsakapasse ṭhatvā obhāsaṃ visajjetvā ākāse aṭṭhāsi.
Rājā taṃ bālasuriyaṃ viya jalamānaṃ disvā kosi tvaṃ kena vā
Kāraṇena idhāgatoti pucchi. So tassa vacanaṃ sutvā mahārāja
ahaṃ bhaṇḍutiṇḍukadevatā tuyhaṃ ovādaṃ dassāmīti āgatomhīti.
Kiṃ ovādaṃ nāma dassasīti. Evaṃ vutte mahāsatto mahārāja
tvaṃ pamatto hutvā rajjaṃ kāresi tena te sakalaraṭṭhaṃ hataṃ
viluttaṃ viya naṭṭhaṃ rājāno nāma pamādena rajjaṃ kārentā
sakalaraṭṭhassa sāmino na honti diṭṭhadhamme vināsaṃ patvā
samparāye puna mahāniraye nibbattanti tesu ca pamādaṃ āpannesu
antojanā bahijanāpissa pamattāva honti tasmā raññā atirekena
appamattena bhavitabbanti vatvā dhammadesanaṃ paṭṭhapento āha
appamādo amataṃ padaṃ pamādo maccuno padaṃ
appamattā na mīyanti ye pamattā yathā matā.
Madā pamādo jāyetha pamādā jāyate khayo
khayā ca dosā jāyanti mā mado bharatūsabha.
Bahū hi khattiyā jiṇṇā atthaṃ raṭṭhaṃ pamādino
athopi gāmino gāmā anāgārā agārino.
Khattiyassa pamattassa raṭṭhasmiṃ raṭṭhavaḍḍhana
sabbe bhogā vinassanti rañño taṃ vuccate aghaṃ.
Nesa dhammo mahārāja ativelaṃ pamajjasi
iddhaṃ phītaṃ janapadaṃ corā viddhaṃsayanti naṃ.
Na te puttā bhavissanti na hiraññaṃ na dhāniyaṃ
raṭṭhe vilumpamānamhi sabbabhogehi jiyyasi.
Sabbabhogaparijiṇṇaṃ rājānaṃ vāpi khattiyaṃ
ñātimittā suhajjā ca na taṃ maññanti mantiyaṃ.
Hatthārohā anīkaṭṭhā rathikā pattikārakā
tamevamupajīvantā na taṃ maññanti mantiyaṃ.
Asaṃvihitakammantaṃ bālaṃ dummantimantinaṃ
sirī jahati dummedhaṃ jiṇṇaṃva urago tacaṃ.
Susaṃvihitakammantaṃ kāluṭṭhāyiṃ atanditaṃ
sabbe bhogābhivaḍḍhanti gāvo sausabhāmiva
upassutiṃ mahārāja raṭṭhe janapade cara
tattha disvā ca sutvā ca tato taṃ paṭipajjasīti.
Tattha appamādoti satiyā avippavāso. Amataṃ padanti
amatassa nibbānassa padaṃ adhigamanakāraṇaṃ. Maccuno padanti maraṇassa
kāraṇaṃ. Pamatto hi vipassanaṃ vaḍḍhetvā appaṭisandhikabhāvaṃ pattuṃ
asakkonto punappunaṃ saṃsāre jāyati ceva mīyati ca tasmā pamādo
maccuno padaṃ nāma. Na mīyantīti vipassanaṃ vaḍḍhetvā appaṭisandhikabhāvaṃ
patvā puna saṃsāre anibbattattā na mīyanti nāma. Ye pamattāti
mahārāja ye puggalā pamattā te yathā matā te tatheva
daṭṭhabbā. Kasmā. Akiccasādhanatāya. Matassāpi hi ahaṃ dānaṃ
dassāmi sīlaṃ rakkhissāmi uposathakammaṃ karissāmi kalyāṇakammaṃ
pūressāmīti ābhogo vā patthanā vā pariyuṭṭhānaṃ vā natthi
apagataviññāṇattā pamattassa hi appamādābhāvāti tasmā
Ubhopete ekasadisāva. Madāti mahārāja ārogyayobbanajīvitamadasaṅkhātā
tividhā madā pamādo nāma jāyati. So madamatto
pamādāpanno pāṇātipātādīni pāpakammāni karoti. Atha naṃ
rājāno chindāpenti vā hanāpenti vā sabbassa vā dhanassa
haranti evamassa pamādā ñātidhanajīvitakkhayo jāyati puna so
dhanakkhayaṃ vā yasakkhayaṃ vā patto jīvituṃ asakkonto jīvitavuttatthāya
kāyaduccaritādīni karoti iccassa khayā ca dosā jāyanti tena
taṃ vadāmi. Mā mado bharatūsabhāti raṭṭhabhārakajeṭṭhaka bharatūsabha mā
pamāda mā pamajjīti attho. Atthaṃ raṭṭhanti janapadavāsīnaṃ
vuddhiñceva sakalaraṭṭhañca bahū pamādino jiṇṇā. Tesaṃ āvibhāvatthāya
khantivādijātakamātaṅgajātakagurukajātakasarabhaṅgajātakacetiyajātakāni
kathetabbāni. Gāminoti gāmabhojakāpi te gāmāpi bahupamādadosena
jiṇṇā parihīnā vinaṭṭhā. Anāgārā agārinoti pabbajitā
pabbajitapaṭipattito gīhipi gharāvāsato ceva dhaññādīhi ca bahū
jiṇṇā parihīnāti vadati. Taṃ vuccate aghanti mahārāja yasabhogaparihāni
nāma taṃ rañño dukkhaṃ vuccati bhogābhāvena hi niddhanassa
yaso hāyati hīnayaso mahantaṃ dukkhaṃ pāpuṇāti. Nesa dhammoti
mahārāja esa porāṇakarājūnaṃ dhammo na hoti. Iddhaṃ phītanti
annapānādinā samiddhaṃ hiraññasuvaṇṇādinā phītaṃ. Na te puttāti
mahārāja paveṇipālakā te puttā na bhavissanti. Raṭṭhavāsino hi
adhammikarañño esa putto kiṃ amhākaṃ vuḍḍhiṃ karissati nāssa
Chattaṃ dassāmāti chattaṃ na denti evameva tesaṃ paveṇipālakā
puttā na honti nāma. Parijiṇṇanti parihīnaṃ. Rājā naṃ vāpīti
sacepi so rājā hoti atha naṃ rājānaṃ samānaṃpi. Mantiyanti
ayaṃ rājāti gurucittena samānetabbaṃ katvā na maññanti. Upajīvantāti
upanissāya jīvantāpi ete ettakā janā gurucittena maññitabbaṃ
na maññanti. Kiṃkāraṇā. Adhammikabhāvena. Sirīti yasavibhavo.
Tacanti yathā urago jiṇṇaṃ tacaṃ jigucchanto jahati na puna oloketi
evaṃ tādisaṃ rājānaṃ sirī jahati. Susaṃvihitakammantanti kāyadvārādīhi
pāpakammaṃ akarontaṃ. Abhivaḍḍhantīti abhimukhaṃ gacchantā vaḍḍhanti.
Sausabhāmivāti sausabhā iva. Appamattassa hi usabhajeṭṭhako gogaṇo
viya bhogā vaḍḍhanti. Upassutinti janapadacārittasavanāya cārikaṃ
attano sakalaraṭṭhe ca janapade ca cara. Tatthāti tasmiṃ raṭṭhe
caranto daṭṭhabbaṃ disvā sotabbaṃ sutvā attano guṇāguṇaṃ paccakkhaṃ
katvā tato attano hitapaṭipattiṃ paṭipajjissasi.
Iti mahāsatto ekādasahi gāthāhi rājānaṃ ovaditvā
gaccha papañcaṃ akatvā pariggaṇha raṭṭhaṃ mā nāsayīti vatvā
sakaṭṭhānameva gato. Rājāpi tassa vacanaṃ sutvā saṃvegappatto
punadivase rajjaṃ amacce paṭicchāpetvā purohitena saddhiṃ kālasseva
pācīnadvārena nagarā nikkhamitvā yojanamattaṃ gato. Tattheko
gāmavāsimahallako aṭavito kaṇṭakasākhaṃ āharitvā gehadvāraṃ
Parikkhipitvā pidahitvā puttadāraṃ ādāya araññaṃ pavisitvā sāyaṃ rājapurisesu
pakkantesu attano gharaṃ āgacchanto gehadvāre pāde kaṇṭakena
viddho ukkuṭikaṃ nisīditvā kaṇṭakaṃ nīharanto
evaṃ vedetu pañcālo saṅgāme saramappito
yathāhamajja vedemi kaṇṭakena samappitoti
imāya gāthāya rājānaṃ akkosi. Taṃ pana akkosanaṃ
bodhisattānubhāveneva ahosi. Bodhisattena adhigahitova so akkosīti
veditabbo. Tasmiṃ pana samaye rājā ca purohito ca aññātakavesena
tassa santikeva aṭṭhaṃsu.
Athassa vacanaṃ sutvā purohito itaraṃ gāthamāha
jiṇṇo dubbalacakkhūsi na rūpaṃ sādhu passasi
kiṃ tattha brahmadattassa yaṃ taṃ maggeyya kaṇṭakoti.
Tattha maggeyyāti vijjheyya . idaṃ vuttaṃ hoti yadi tvaṃ
attano byattatāya kaṇṭakena viddho ko ettha rañño doso
yena rājānaṃ akkosi kiṃ te raññā kaṇṭako oloketvā
ācikkhitabboti.
Taṃ sutvā mahallako tisso gāthā abhāsi
bahvettha brahmadattassa sohaṃ maggasmi brāhmaṇa
arakkhitā jānapadā adhammabalinā hatā.
Rattiñca corā khādanti divā khādanti tuṇḍiyā
raṭṭhasmiṃ kūṭarājassa bahu adhammiko jano.
Etādise bhaye tāta bhayaṭṭā tāva mānavā
nillenakāni kubbanti vane āhatvā kaṇṭakanti.
Tattha bahvetthāti brāhmaṇa sohaṃ sakaṇṭake magge patito
sannisinno bahu ettha brahmadattassa doso tvaṃ ettakaṃ
kālaṃ rañño dosena mama sakaṇṭake magge vicarabhāvaṃ na jānāsi
tassa hi arakkhitā janapadā kaṇṭakanti. Tattha khādantīti vilumpanti.
Tuṇḍiyāti vadhabandhādīhi pīḷetvā adhammabalisādhakā. Kūṭarājassāti
pāparañño. Adhammikoti paṭicchannakammanto. Tātāti purohitaṃ
ālapati. Mānavāti manussā. Nillenakānīti nilīyanaṭṭhānāni.
Vane āhatvā kaṇṭakanti kaṇṭakaṃ āharitvā dvārāni pidahitvā
gharaṃ chaḍḍetvā puttadāraṃ ādāya vanaṃ pavisitvā tasmiṃ vane
attano nilīyanaṭṭhānāni karonti. Athavā vane yo kaṇṭako
taṃ āharitvā gharāni parikkhipanti. Iti rañño dosenevamhi
kaṇṭakena viddho mā evarūpassa rañño upatthambho hohīti.
Taṃ sutvā rājā purohitaṃ āmantetvā ācariya mahallako
yuttaṃ bhaṇati amhākameva doso ehi nivattāma dhammena rajjaṃ
kāressāmāti āha. Bodhisatto purohitassa sarīre adhimuccitvā
purato gantvā parigaṇhāma tāva mahārājāti āha. Te tamhā
gāmā aññaṃ gāmaṃ gacchantā antarāmagge ekissā mahallikāya
saddaṃ assosuṃ. Sā kirekā dalidditthī dve dhītaro vayappattā
rakkhamānā tāsaṃ araññaṃ gantuṃ na deti sayaṃ araññato dārūni
Ceva sākañca āharitvā dhītaro paṭijaggati. Sā taṃ divasaṃ ekaṃ
gumbaṃ āruyha sākaṃ gaṇhantī pavattamānā bhūmiyaṃ patitvā rājānaṃ
maraṇena akkosantī gāthamāha
kadāssu nāma yaṃ rājā brahmadatto marissati
yassa raṭṭhamhi jīyanti appatikā kumārīkāti.
Tattha appatikāti assāmikā. Sace hi tāsaṃ sāmikā assu
maṃ poseyyuṃ pāparañño pana rajje ahaṃ dukkhaṃ anubhomi kadā
nukho esa marissatīti. Evaṃ bodhisattānubhāvena naṃ akkosi.
Atha naṃ purohito paṭisedhento gāthamāha
dubbhāsitañhi te jammi anatthapathakovide
kuhiṃ rājā kumārīnaṃ bhattāraṃ pariyesatīti.
Taṃ sutvā mahallikā dve gāthā abhāsi
na me dubbhāsitaṃ brahme kovidatthapadā ahaṃ
arakkhitā jānapadā adhammabalinā hatā.
Rattiṃ ca corā khādanti divā khādanti tuṇḍiyā
raṭṭhasmiṃ kūṭarājassa bahu adhammiko jano
dujjīve dubbhare dāre kuto bhattā kumāriyāti.
Tattha kovidatthapadāti ahaṃ atthapade kāraṇapade kovidā
chekā mā tvaṃ evaṃ pāparājānaṃ pasaṃsi. Dujjīveti dujjīve raṭṭhe
dubbharadāre jāte manussesu bhītatasitesu araññe vasantesu. Kuto
bhattā kumāriyāti kumāriyo bhattāraṃ labhissantīti attho.
Te tassā vacanaṃ sutvā yuttaṃ kathetīti purato gacchantā
ekassa kassakassa saddaṃ assosuṃ. Tassa kira kasantassa sāliyo
nāma balibaddo phālena pahato sayi. So rājānaṃ akkosanto
gāthamāha
evaṃ sayatu pañcālo saṅgāme sattiyā hato
yathāyaṃ kapaṇo seti hato phālena sāliyoti.
Tattha yathāti yathā ayaṃ vedanāppatto sāliyabalibaddo seti
evaṃ sayatūti attho.
Atha naṃ purohito paṭisedhento gāthamāha
adhammena tuvaṃ jamma brahmadattassa kujjhasi
yo tvaṃ sapasi rājānaṃ aparajjhitvāna attanoti.
Tattha adhammenāti akāraṇena asabhāvena.
Taṃ sutvā so tisso gāthā abhāsi
dhammena brahmadattassa ahaṃ kujjhāmi brāhmaṇa
arakkhitā jānapadā adhammabalinā hatā.
Rattiñca corā khādanti divā khādanti tuṇḍiyā
raṭṭhasmiṃ kūṭarājassa bahu adhammiko jano.
Sā nūna puna re pakkā vikāle bhattamāhari
bhattahāriṃ avekkhanto hato phālena sāliyoti.
Tattha dhammenāti kāraṇena na ca akāraṇena akkosatīti
saññaṃ mā kari. Sā nūna puna re pakkā vikāle bhattamāharīti
Brāhmaṇa mama bhattahārikā itthī pātova mama bhattaṃ pacitvā āharantī
adhammabalisāsakehi brahmadattassa dāsehi palibuddhā bhavissati te
parivisitvā puna mayhaṃ bhattaṃ pakkā bhavissati tena kāraṇena
vikāle bhattamāhari ajja vikāle āharīti cintetvā chātajjhatto
ahaṃ taṃ bhattahāriṃ olokento goṇaṃ akkhāte aṭṭhāne paṭodena
vijjhiṃ tenesa pādaṃ ukkhipitvā phālaṃ paharanto hato phālena
sāliyo tasmā esa mayā hatoti saññaṃ mā kari pāparaññāyeva
hato nāmesa mā tassa vaṇṇaṃ bhaṇīti.
Te purato gantvā ekasmiṃ gāme vasiṃsu. Punadivase pātova
ekā kūṭadhenu godohakaṃ pādena paharitvā saddhiṃ khīrena pavattesi.
So brahmadattaṃ akkosanto gāthamāha
evaṃ haññatu pañcālo saṅgāme asinā hato
yathāhamajja pahato khīrañca me pavattitanti.
Taṃ sutvā āha
ayaṃ pasu khīraṃ chaḍḍesi pasu phālañca hiṃsati
kiṃ tattha brahmadattassa yaṃ no garahate bhavanti.
Brāhmaṇena gāthāya vuttāya puna so tisso gāthā abhāsi
gārayho brahme pañcālo brahmadattassa rājino
arakkhitā jānapadā adhammabalinā hatā.
Rattiṃ ca corā khādanti divā khādanti tuṇḍiyā
raṭṭhasmiṃ kūṭarājassa bahu adhammiko jano.
Caṇḍā akatthanā gāvī yaṃ pure na duhāmase
taṃdāni ajja dohāma khīrakāmehupaddutāti.
Tattha caṇḍāti pharusā. Akatthanāti palāyanasīlā. Khīrakāmehīti
adhammikarañño purisehi bahukhīraṃ āharāpentehi upaddutā
duhāma sace hi so dhammena rajjaṃ kāreyya na no evarūpaṃ
bhayaṃ āgaccheyyāti.
Te yuttaṃ kathetīti tamhā gāmā nikkhamitvā mahāmaggaṃ āruyha
nagarābhimukhā gamiṃsu. Ekasmiṃ gāme balisādhakā asikosatthāya ekaṃ
taruṇavacchakaṃ māretvā cammaṃ gaṇhiṃsu. Vacchapahatā dhenu puttasokena
tiṇaṃ na khādati pānīyaṃ na pivati paridevamānā āhiṇḍati.
Taṃ disvā gāmadārakā rājānaṃ akkosantā gāthamāhaṃsu
evaṃ kandatu pañcālo vimutto paridhāvatu
yathāyaṃ kapaṇā gāvī vimuttā paridhāvatīti.
Tattha paridhāvatīti paridevamānā dhāvati.
Tato purohito itaraṃ gāthamāha
yaṃ pasu pasupālassa pabbhameyya raveyya vā
konīdha aparādhatthi brahmadattassa rājinoti
tattha pabbhameyya raveyya vāti bhameyya vā viraveyya vā.
Idaṃ vuttaṃ hoti tāta pasu nāma pasupālassa rakkhantasseva dhāvati
tiṇaṃ na khādati idha rañño ko nu aparādhoti.
Tato gāmadārakā dve gāthā abhāsiṃsu
Aparādho mahābrahme brahmadattassa rājino
arakkhitā jānapadā adhammabalinā hatā.
Rattiṃ ca corā khādanti divā khādanti tuṇḍiyā
raṭṭhasmiṃ kūṭarājassa bahu adhammiko jano
kathaṃ no asikosatthā khīrapā haññate pajāti.
Tattha mahābrahmeti mahābrāhmaṇa. Rājinoti rañño.
Kathaṃ noti kathaṃ nu kena nāma kāraṇena. Khīrapā haññate pajāti
pāparājassa vasena tehi khīrapako vacchako haññati idāni sā
dhenu puttasokena paridevati sopi rājā dhenu viya paridevatūti
rājānaṃ akkosiṃsuyeva.
Te sādhu kāraṇaṃ vadathāti pakkamiṃsu. Athantarāmagge ekissā
sukkhapokkharaṇiyā kākā tuṇḍehi vijjhitvā maṇḍūke khādanti.
Bodhisatto tesu taṃ ṭhānaṃ sampattesu attano ānubhāvena maṇḍūke
evaṃ khajjatu pañcālo hato yuddhe saputtako
yathāhamajja khajjāmi gāmikehi araññajoti
rājānaṃ akkosāpesi.
Tattha gāmikehīti gāmavāsīhi.
Taṃ sutvā purohito maṇḍūkehi saddhiṃ sallapanto gāthamāha
na sabbabhūtesu vidhenti rakkhaṃ
rājāno maṇḍūka manussaloke
Nettāvatā rājā adhammacārī
yaṃ tādisaṃ jīvamadeyyu dhaṅkāti.
Tattha jīvanti jīvantaṃ. Adeyyunti khādeyyuṃ. Dhaṅkāti kākā.
Ettāvatā rājā adhammiko nāma na hoti kiṃ sakkā araññaṃ
pavisitvā raññā taṃ rakkhantena caritunti.
Taṃ sutvā maṇḍūko dve gāthā abhāsi
adhammarūpo vata brahmacārī
anuppiyaṃ bhāsasi khattiyassa
vilumpamānāya puthuppajāya
pūjesi rājaṃ paramappavādiṃ.
Sace idaṃ brahme surajjakaṃ siyā
phītaṃ raṭṭhaṃ muditaṃ vippasannaṃ
bhutvā baliṃ aggapiṇḍañca kākā
na mādisaṃ jīvamadeyyu dhaṅkāti.
Tattha brahmacārīti purohitaṃ garahanto āha. Khattiyassāti
evarūpassa pāparañño. Vilumpamānāyāti viluppamānāya. Ayameva
vā pāṭho. Puthuppajāyāti vipulāya pajāya vināsiyamānāya.
Pūjesīti pasaṃsi. Surajjakanti chandādivasena agantvā dasa rājadhamme
akopentena raññā rakkhiyamānaṃ sace idaṃ surajjakaṃ bhaveyya.
Phītanti devesu sammādhāraṃ anuppavecchantesu sampannasassaṃ. Na
Mādisanti evaṃ sante mādisaṃ jīvamānaññeva kākā na khādeyyuṃ.
Evaṃ chasupi ṭhānesu akkosanaṃ bodhisattassevānubhāvena ahosi.
Taṃ sutvā rājā ca purohito ca araññavāsiṃ tiracchānagataṃ
maṇḍūkaṃ upādāya sabbe amheyeva akkosantīti tatova nagaraṃ
gantvā dhammena rajjaṃ kāretvā mahāsattassovāde ṭhatvā dānādīni
puññāni kariṃsu.
Satthā kosalarañño imaṃ dhammadesanaṃ āharitvā mahārāja
raññā nāma agatigamanaṃ pahāya dhammena rajjaṃ kāretabbanti vatvā
jātakaṃ samodhānesi. Tadā bhaṇḍutiṇḍukadevatā ahamevāti.
Bhaṇḍutiṇḍukajātakaṃ niṭṭhitaṃ.
Dasamaṃ.
Iti tiṃsatinipātavaṇṇanā niṭṭhitā.
-------------
The Pali Atthakatha in Roman Book 41 page 317-330.
http://84000.org/tipitaka/atthapali/read_rm.php?B=41&A=6515
อรรถกถาบาลีอักษรไทย :-
http://84000.org/tipitaka/atthapali/read_th.php?B=41&A=6515
อ่านอรรถกถาแปลไทย :-
http://84000.org/tipitaka/attha/attha.php?b=27&i=2419
เนื้อความพระไตรปิฎกฉบับหลวง :-
http://84000.org/tipitaka/read/r.php?B=27&A=9984
พระไตรปิฎกฉบับบาลีอักษรไทย :-
http://84000.org/tipitaka/read/pali_read.php?B=27&A=10828
The Pali Tipitaka in Roman Character :-
http://84000.org/tipitaka/read/roman_read.php?B=27&A=10828
Contents of The Tipitaka Volume 27
http://84000.org/tipitaka/read/?index_27
        |
|
บันทึก ๖ กุมภาพันธ์ พ.ศ. ๒๕๖๑. การแสดงผลนี้อ้างอิงข้อมูลจากอรรถกถาฉบับภาษาบาลี อักษรโรมัน. หากพบข้อผิดพลาด กรุณาแจ้งได้ที่ [email protected]