|
| บทนำ พระวินัยปิฎก พระสุตตันตปิฎก พระอภิธรรมปิฎก ค้นพระไตรปิฎก ชาดก หนังสือธรรมะ |
14. Sujātabuddhavaṃsavaṇṇanā
tato tassāparabhāge tasmiṃyeva maṇḍakappe anupubbena aparimitāyukesu sattesu
anukkamena parihāyitvā navutivassasahassāyukesu jātesu sujātarūpakāyo parisuddhajāto
sujāto nāma satthā loke udapādi. Sopi pāramiyo pūretvā tusitapure
nibbattitvā tato cavitvā sumaṅgalanagare uggatassa nāma rañño kule
pabhāvatiyā nāma aggamahesiyā kucchismiṃ paṭisandhiṃ gahetvā dasannaṃ māsānaṃ
accayena mātukucchito nikkhami. Nāmaggahaṇadivase cassa yāmaṃ karonto
sakalajambudīpe sabbasattānaṃ sukhaṃ janayanto jātoti "sujāto "tvevassa nāmamakaṃsu.
So navavassasahassāni agāraṃ ajjhāvasi. Sirī upasirī sirinando cāti tassa tayo
pāsādā ahesuṃ. Sirīnandādevippamukhāni tevīsati itthisahassāni paccupaṭṭhitāni
ahesuṃ.
So cattāri nimittāni disvā sirīnandādeviyā upasene nāma putte
uppanne haṃsavahaṃ nāma varaturaṅgamāruyha mahābhinikkhamanaṃ nikkhamitvā pabbaji.
Taṃ pana pabbajantaṃ manussānaṃ koṭi anupabbaji. Atha so tehi parivuto nava
māse padhānacariyaṃ caritvā visākhapuṇṇamāya sirīnandananagare sirīnandanaseṭṭhissa
dhītāya dinnaṃ paramamadhuraṃ madhupāyāsaṃ paribhuñjitvā sālavane divāvihāraṃ vītināmetvā
sāyanhasamaye sunandājīvakena dinnā aṭṭha tiṇamuṭṭhiyo gahetvā veḷubodhiṃ
upasaṅkamitvā tettiṃsahatthavitthataṃ tiṇasantharaṃ santharitvā sūriye dharamāneyeva
samāraṃ mārabalaṃ vidhamitvā sammāsambodhiṃ paṭivijjhitvā sabbabuddhānuciṇṇaṃ udānaṃ
udānetvā sattasattāhaṃ bodhisamīpeyeva vītināmetvā brahmunā āyācito
attano kaniṭṭhabhātikaṃ sudassanakumāraṃ purohitaputtaṃ devakumārañca catusaccadhamma-
paṭivedhasamatthe disvā ākāsena gantvā sumaṅgalanagarasamīpe sumaṅgaluyyāne
otaritvā uyyānapālena attano bhātikaṃ sudassanakumāraṃ purohitaputtaṃ
devakumārañca pakkosāpetvā tesaṃ saparivārānaṃ majjhe nisinno dhammacakkaṃ
pavattesi. Tattha asītiyā koṭīnaṃ dhammābhisamayo ahosi. Ayaṃ paṭhamābhisamayo ahosi.
Yadā pana bhagavā sudassanuyyānadvāre mahāsālamūle yamakapaṭihāriyaṃ
katvā devesu tāvatiṃsesu vassāvāsaṃ upāgami, tadā sattattiṃsasatasahassānaṃ 1-
dhammābhisamayo ahosi. Ayaṃ dutiyo abhisamayo ahosi. Yadā pana sujāto dasabalo
pitusantikaṃ agamāsi, tadā saṭṭhisatasahassānaṃ dhammābhisamayo ahosi. Ayaṃ tatiyo
abhisamayo ahosi. Tena vuttaṃ:-
[1] "tattheva maṇḍakappamhi sujāto nāma nāyako
sīhahanusabhakkhandho appameyyo durāsado.
@Footnote: 1 Sī.,i. sattattiṃsasahassānaṃ, evamuparipi
[2] Candova vimalo buddho sataraṃsīva patāpavā
evaṃ sobhati sambuddho jalanto siriyā sadā.
[3] Pāpuṇitvāna sambuddho kevalaṃ bodhimuttamaṃ
sumaṅgalamhi nagare dhammacakkaṃ pavattayi.
[4] Desente 1- pavaraṃ dhammaṃ sujāte lokanāyake 2-
asītikoṭī abhisamiṃsu paṭhame dhammadesane.
[5] Yadā sujāto amitayaso deve vassamupāgami
sattattiṃsasatasahassānaṃ dutiyābhisamayo ahu.
[6] Yadā sujāto asamo 3- upagañchi pitusantikaṃ
saṭṭhisatasahassānaṃ tatiyābhisamayo ahū"ti.
Tattha tattheva maṇḍakappamhīti yasmiṃ maṇḍakappe sumedho bhagavā uppanno
tattheva kappe sujātopi bhagavā uppannoti attho. Sīhahanūti sīhassa viya hanu
assāti sīhahanu. Sīhassa pana heṭṭhimahanumeva puṇṇaṃ hoti, na uparimaṃ.
Assa pana mahāpurisassa sīhassa heṭṭhimahanu viya dvepi paripuṇṇāni dvādasiyaṃ
pakkhassa candasadisāni honti. 4- Tena vuttaṃ "sīhahanū"ti. 4- Usabhakkhandhoti
usabhasseva samappavaṭṭakkhandho, suvaṭṭitasuvaṇṇāliṅgasadisakkhandhoti attho.
Sataraṃsīvāti divasakaro viya. Siriyāti buddhasiriyā. Bodhimuttamanti uttamaṃ sambodhiṃ.
Sudhammavatīnagare sudhammuyyāne āgatānaṃ manussānaṃ dhammaṃ desetvā
saṭṭhisatasahassāni ehibhikkhubhāvena pabbājetvā tesaṃ majjhe pātimokkhaṃ uddisi,
so paṭhamo sannipāto ahosi. Tato paraṃ tidivorohaṇe bhagavato paññāsasatasahassānaṃ
@Footnote: 1 pāḷiyaṃ desentoti dissati 2 pāḷiyaṃ sujāto lokanāyakoti dissati
@3 cha.Ma.,i. asamasamo 4-4 Sī.,i. ime pāṭhā na dissanti
Dutiyo sannipāto ahosi. Puna "sudassanakumāro bhagavato santike pabbajitvā
arahattaṃ patto"ti sutvā "mayampi pabbajissāmā"ti āgatāni cattāri
purisasatasahassāni gahetvā sudassanatthero sujātaṃ narāsabhaṃ upasaṅkami. Tesaṃ
bhagavā dhammaṃ desetvā ehibhikkhupabbajjāya pabbājetvā caturaṅgasamannāgate
sannipāte pātimokkhaṃ uddisi, so tatiyo sannipāto ahosi. Tena vuttaṃ:-
[7] "sannipātā tayo āsuṃ sujātassa mahesino
khīṇāsavānaṃ vimalānaṃ santacittāna tādinaṃ.
[8] Abhiññābalappattānaṃ appattānaṃ bhavābhave
saṭṭhisatasahassāni paṭhamaṃ sannipatiṃsu te.
[9] Punāparaṃ sannipāte tidivorohaṇe jine
paññāsasatasahassānaṃ dutiyo āsi samāgamo.
[10] Upasaṅkamanto narāsabhaṃ sudassano 1- aggasāvako 2-
catūhi satasahassehi sambuddhaṃ upasaṅkamī"ti.
Tattha appattānanti bhavābhave asampattānanti attho. "appavattā
bhavābhavetipi pāṭho, soyevattho, tidivorohaṇeti saggalokato otarante
kattukārake daṭṭhabbo. Kārakavipallāsena vuttaṃ. Atha vā tidivorohaṇeti
tidivato otaraṇe. Jineti jinassa, sāmiatthe bhummaṃ daṭṭhabbaṃ.
Tadā kira amhākaṃ bodhisatto cakkavattirājā hutvā "buddho loke
uppanno"ti sutvā bhagavantaṃ upasaṅkamitvā dhammakathaṃ sutvā buddhappamukhassa
bhikkhusaṃghassa sattahi ratanehi saddhiṃ catumahādīparajjaṃ 3- datvā satthu santike
@Footnote: 1 Sī.,i. tassa yo 2 pāḷiyaṃ upasaṅkamma narāsabhaṃ tassa yo aggasāvakoti dissati
@3 Sī.,i. catudīpikamahārajjaṃ
Pabbaji. Sakaladīpavāsino janā raṭṭhuppādaṃ gahetvā ārāmikakiccaṃ sādhetvā
buddhappamukhassa saṃghassa niccaṃ mahādānamadaṃsu. Sopi naṃ satthā "anāgate
gotamo nāma buddho bhavissatī"ti byākāsi. Tena vuttaṃ:-
[11] "ahantena samayena catudīpamhi issaro
antalikkhacaro āsiṃ cakkavattī mahabbalo.
[13] Catudīpe mahārajjaṃ ratane satta uttame
buddhe niyyātayitvāna pabbajiṃ tassa santike.
[14] Ārāmikā janapade uṭṭhānaṃ paṭipiṇḍiya
upanenti bhikkhusaṃghassa paccayaṃ sayanāsanaṃ.
[15] Sopi maṃ tadā 1- byākāsi dasasahassimhi issaro
tiṃsakappasahassamhi 2- ayaṃ buddho bhavissati
ahu kapilavhayā rammā nikkhamitvā tathāgato.
[16] Padhānaṃ padahitvāna .pe. hessāma sammukhā imaṃ.
[17] Tassāpi vacanaṃ sutvā bhiyyo hāsaṃ janesahaṃ 3-
adhiṭṭhahiṃ vataṃ uggaṃ dasapāramipūriyā.
[18] Suttantaṃ vinayañcāpi navaṅgaṃ satthusāsanaṃ
sabbaṃ pariyāpuṇitvāna sobhayiṃ jinasāsanaṃ.
[19] Tatthappamatto viharanto brahmaṃ bhāvetva bhāvanaṃ
abhiññāpāramiṃ gantvā 4- brahmalokamagañchahan"ti.
@Footnote: 1 cha.ma buddho 2 pāḷiyaṃ. tiṃsakappasahassānanti dissati
@3 pāḷiyaṃ jane ahanti dissati 4 pāḷi. patvā
Tattha catudīpamhīti saparivāradīpānaṃ catunnaṃ mahādīpānanti attho. Antalikkhacaroti
cakkaratanaṃ purakkhatvā ākāsacaro. Ratane sattāti hatthiratanādīni satta ratanāni.
Uttameti uttamāni. Atha vā uttame buddheti attho daṭṭhabbo. Niyyātayitvānāti
datvāna. Uṭṭhānanti raṭṭhuppādaṃ, āyanti attho. Paṭipiṇḍiyāti rāsiṃ
katvā saṅkaḍḍhitvā. Paccayanti cīvarādivividhaṃ paccayaṃ. Dasasahassimhi issaroti
dasasahassilokadhātuyaṃ issaro, tadetaṃ jātikkhettaṃ sandhāya vuttanti veditabbaṃ.
Anantānaṃ lokadhātūnaṃ issaro bhagavā. Tiṃsakappasahassamhīti ito paṭṭhāya
tiṃsakappasahassānaṃ matthaketi attho.
Tassa pana sujātassa bhagavato sumaṅgalaṃ nāma nagaraṃ ahosi. Uggato
nāma rājā pitā, pabhāvatī nāma mātā, sudassano ca sudevo 1- ca dve
aggasāvakā, nārado nāmupaṭṭhāko, nāgā ca nāgasamālā ca dve aggasāvikā,
mahāveḷurukkho bodhi, so kira mandacchiddo ghanakkhandho paramaramaṇīyo
veḷuriyamaṇivaṇṇehi vimalehi pattehi sañchannavipulasākho mayūrapiñchakalāpo viya
virocittha. Tassa pana bhagavato sarīraṃ paṇṇāsahatthubbedhaṃ ahosi. Āyu
navutivassasahassāni, sirīnandā nāmassa aggamahesī, upaseno nāma putto,
tuṅgavarayānena nikkhami. So pana candavatīnagare silārāme parinibbāyi. Tena
vuttaṃ:-
[20] "sumaṅgalaṃ nāma nagaraṃ uggato nāma khattiyo
mātā pabhāvatī nāma sujātassa mahesino.
[21] 2- Navavassasahassāni agāraṃ ajjhāvasi so
siri upasiri cando tayo pāsādamuttamā. 2-
@Footnote: 1 Sī.,i. devo 2-2 cha.Ma. ime pāṭhā na dissanti
[22] 1- Tevīsatisahassāni nāriyo samalaṅkatā
sirinandā nāma nārī upaseno nāma atrajo.
[23] Nimitte caturo disvā assayānena nikkhami
anūnanavamāsāni padhānaṃ padahī jino.
[24] Brahmunā yācito santo sujāto lokanāyako
vattacakko mahāvīro sumaṅgaluyyānamuttame. 1-
[25] Sudassano sudevo ca 2- ahesuṃ aggasāvakā
nārado nāmupaṭṭhāko sujātassa mahesino.
[26] Nāgā nāgasamālā 3- ca ahesuṃ aggasāvikā
bodhi tassa bhagavato mahāveḷūti vuccati.
[27] So ca rukkho ghanakkhandho 4- acchiddo hoti pattiko
uju vaṃso brahā hoti dassanīyo manoramo.
[28] Ekakkhandho pavaḍḍhitvā tato sākhā pabhijjati
yathā subaddho morahattho evaṃ sobhati so dumo.
[29] Na tassa kaṇṭakā honti nāpi chiddaṃ mahā ahu
vitthiṇṇasākho aviralo sandacchāyo manoramo.
[30] 5- Sudatto ceva citto ca ahesuṃ aggupaṭṭhakā
subhaddā ceva padumā ca ahesuṃ aggupaṭṭhikā. 5-
[31] Paññāsaratano āsi uccattanena so jino
sabbākāravarūpeto sabbaguṇamupāgato.
@Footnote: 1-1 cha.Ma. ime pāṭhā na dissanti 2 Sī.,i. sudassano ca devo ca
@3 pāḷiyaṃ nāgasamānāti dissati 4 Sī.,i. jātaruciro, Ma. ghanaruciro
@5-5 cha.Ma. ayaṃ gāthā na dissanti
[32] Tassa pabhā asamasamā niddhāvati samantato
appamāṇo atuliyo opammehi anūpamo.
[33] Navutivassasahassāni āyu vijjati tāvade
tāvatā tiṭṭhamāno so tāresi janataṃ bahuṃ.
[34] Yathāpi sāgare ūmī gagane tārakā yathā
evaṃ tadā pāvacanaṃ arahantehi cittitaṃ. 1-
[35] So ca buddho asamasamo guṇāni ca tāni atuliyāni
sabbaṃ tamantarahitaṃ nanu rittā sabbasaṅkhārā"ti.
Tattha acchiddoti appacchiddo. "anudarā kaññā"tiādīsu viya daṭṭhabbaṃ.
Keci "../../bdpicture/chiddaṃ hoti parittakan"ti paṭhanti. Pattikoti bahupatto, kācamaṇivaṇṇehi 2-
pattehi sañchannoti attho. Ujūti avaṅko akuṭilo. Vaṃsoti veḷu. Brahāti
samantato mahā. Ekakkhandhoti avaniruho eko adutiyo cāti attho.
Pavaḍḍhitvāti vaḍḍhitvā. Tato sākhā pabhijjatīti tato vaṃsaggato pañcavidhā
sākhā nikkhamitvā pabhijjatha. "tato sākhā pabhijjathā"tipi pāṭho. Subaddhoti suṭṭhu
pañcabandhanākārena baddho. Morahatthoti ātapasannivāraṇatthaṃ kato baddho
morapiñchakalāpo vuccati.
Na tassa kaṇṭakā hontīti tassa vaṃsassa kaṇṭakinopi rukkhassa kaṇṭakā
nāhesuṃ. Aviraloti aviralasākhāsañchanno. Sandacchāyoti ghanacchāyo aviralattāva
sandacchāyoti vutto. Paññāsaratano āsīti paññāsahattho ahosi. Sabbākāra-
varūpetoti sabbena ākārena varehiyeva upeto sabbākāravarūpeto nāma.
Sabbaguṇamupāgatoti anantarapadasseva vevacanamattaṃ.
@Footnote: 1 pāḷiyaṃ cittakanti dissati 2 Ma. marakatamaṇivaṇṇehi
Appamāṇoti pamāṇarahito, pamāṇaṃ gahetuṃ asakkuṇeyyattā vā appamāṇo.
Atuliyoti atulo, kenaci asadisoti attho. Opammehīti upamitabbehi. Anūpamoti
upamārahito, "iminā ca iminā ca sadiso"ti vattuṃ asakkuṇeyyabhāvato anūpamoti
attho. Guṇāni ca tānīti guṇā ce te, sabbaññutaññāṇādayo guṇāti attho.
Liṅgavipallāsena vuttaṃ. Sesaṃ sabbattha uttānatthamevāti.
Sujātabuddhavaṃsavaṇṇanā niṭṭhitā.
Niṭṭhito dvādasamo buddhavaṃso.
---------------
The Pali Atthakatha in Roman Book 51 page 293-301.
http://84000.org/tipitaka/atthapali/read_rm.php?B=51&A=6523
อรรถกถาบาลีอักษรไทย :-
http://84000.org/tipitaka/atthapali/read_th.php?B=51&A=6523
อ่านอรรถกถาแปลไทย :-
http://84000.org/tipitaka/attha/attha.php?b=33&i=193
เนื้อความพระไตรปิฎกฉบับหลวง :-
http://84000.org/tipitaka/read/r.php?B=33&A=7835
พระไตรปิฎกฉบับบาลีอักษรไทย :-
http://84000.org/tipitaka/read/pali_read.php?B=33&A=9990
The Pali Tipitaka in Roman Character :-
http://84000.org/tipitaka/read/roman_read.php?B=33&A=9990
Contents of The Tipitaka Volume 33
http://84000.org/tipitaka/read/?index_33
        |
|
บันทึก ๖ กุมภาพันธ์ พ.ศ. ๒๕๖๑. การแสดงผลนี้อ้างอิงข้อมูลจากอรรถกถาฉบับภาษาบาลี อักษรโรมัน. หากพบข้อผิดพลาด กรุณาแจ้งได้ที่ [email protected]