![]() |
| บทนำ พระวินัยปิฎก พระสุตตันตปิฎก พระอภิธรรมปิฎก ค้นพระไตรปิฎก ชาดก หนังสือธรรมะ |
548/136. 6. Kaludayittherapadanavannana
chatthapadane padumuttaro nama jinotiadikam ayasmato kaludayittherassa
apadanam. Ayampi purimabuddhesu katadhikaro tattha tattha bhave vivattupanissayani
punnani upacinanto padumuttarassa bhagavato kale hamsavatinagare kulagehe
nibbatto vinnutam patto satthu dhammadesanam sunanto sattharam ekam bhikkhum
kulappasadakanam aggatthane thapentam disva tajjam abhiniharakammam katva tam thanantaram
patthesi. Satthapi byakasi. So yavajivam kusalam katva devamanussesu samsaranto
amhakam bodhisattassa matukucchiyam patisandhiggahanadivase devalokato cavitva
kapilavatthusmimyeva amaccakule patisandhim ganhi. Bodhisattena saha ekadivaseyeva
jato, tamdivasamyeva nam dukulacumbatakena nipajjapetva bodhisattassa upatthanam
nayimsu. Bodhisattena hi saddhim bodhirukkho, rahulamata, cattaro nidhi, arohaniyahatthi,
kanthako, channo, kaludayiti ime satta ekadivase jaditatta sahajata
Nama ahesum. Athassa namaggahanadivase sakalanagarassa udaggacittadivase jatatta
udayitveva namam karimsu. Thokam kaladhatukatta pana kaludayiti pannayittha.
So bodhisattena saddhim kumarakilam kilanto vuddhim agamasi.
Aparabhage lokanathe mahabhinikkhamanam nikkhamitva anukkamena sabbannutam
patva pavattitavaradhammacakke rajagaham upanissaya veluvane viharante
suddhodanamaharaja tam pavattim sutva purisasahassaparivaram ekam amaccam "puttam
me idhanehi"ti pesesi. So satthu dhammadesanavelayam satthu santikam gantva
parisapariyante thito dhammam sutva saparivaro arahattam papuni. Atha ne sattha
"etha bhikkhavo"ti hattham pasaresi. Sabbe tankhanamyeva 1- iddhimayapattacivaradhara
vassasatthikatthera viya ahesum. Arahattappattato patthaya ariya nama majjhattava
honti, tasma ranna pesitasasanam dasabalassa narocesi. Raja neva gato
agacchati, na sasanam suyyatiti aparampi amaccam purisasahassaparivaram pesesi.
Tasmimpi tatha patipanne aparampiti etena nayena navapurisasahassaparivare nava
amacce pesesi. Sabbe gantva arahattam patva tunhibhuta ahesum.
Atha raja cintesi "ettaka jana mayi sinehabhavena dasabalassa
idhagamanatthaya na kinci kathayimsu, ayam kho pana udayi dasabalena samavayo
sahapamsukiliko, mayi ca sinehava, imam pesessami"ti. Atha tam pakkosapetva
"tata tvam purisasahassaparivaro gantva dasabalam idhanehi"ti vatva pesesi.
So pana gacchanto "sacaham deva pabbajitum labhissami, evaham bhagavantam
idhanessami"ti vatva ranna "pabbajitopi mama puttam dassehi"ti vutto
rajagaham gantva satthu dhammadesanavelaya parisapariyante thito dhammam sutva
@Footnote: 1 cha.Ma. tamkhanamyeva.
Saparivaro arahattam patva ehibhikkhubhave patitthasi. So arahattam patva "na
tavayam dasabalassa kulanagaram gantum kalo, vassante pana upagate pabbatesu
vanasandesu haritatinasanchannaya bhumiya gamanakalo bhavissati"ti gamanakalam
agamento vassante sampatte satthu kulanagaram gantum gamanavannam samvannesi.
Vuttancetam theragathaya 1-:-
"angarino dani duma bhadante
phalesino chadanam vippahaya
te accimantova pabhasayanti
samayo mahavira bhagi rasanam.
Dumani phullani manoramani
samantato sabbadisa pavanti
pattam pahaya phalamasasana
kalo ito pakkamanaya vira.
Nevatisitam na panatiunham
sukha utu addhaniya bhadante
passantu tam sakiya koliya ca
pacchamukham rohiniyam tarantam.
Asaya kasate khettam bijam asaya vappati
asaya vanija yanti samuddam dhanaharaka
yaya asaya titthami sa me asa samijjhatu.
Natisitam natiunham natidubbhikkhachatakam
saddala harita bhumi esa kalo mahamuni.
@Footnote: 1 khu.thera. 26/527/347-8.
Punappunam ceva vapanti bijam
punappunam vassati devaraja
punappunam khettam kasanti kassaka
punappunam dhannamupeti rattham.
Punappunam yacanaka caranti punappunam danapati dadanti
punappunam danapati daditva punappunam saggamupenti thanam.
Viro 1- have sattayugam puneti
yasmim kule jayati bhuripanno
mannamaham sakkati devadevo
taya hi jato muni saccanamo.
Suddhodano nama pita mahesino
buddhassa mata pana mayanama
ya bodhisattam parihariya kucchina
kayassa bheda tidivamhi modati.
Sa gotami kalakata ito cuta
dibbehi kamehi samangibhuta
sa modati kamagunehi pancahi
parivarita devaganehi tehi.
Buddhassa puttomhi asayhasahino
angirasassappatimassa tadino
pitu pita mayham tuvamsi sakka
dhammena me gotama ayyakosi"ti.
@Footnote: 1 Ma. dhiro.
"amba panasa kapittha ca pupphapallavalankata
dhuvapphalani savanti khuddamadhukakupama
sevamano ubho passe gantukalo mahayasa.
Jambu sumadhura nipa madhugandidivapphala
ta ubhosu pajjotanti gantukalo mahayasa.
Tindukani piyalani sonnavanna manorama
khuddakappaphala niccam gantukalo mahayasa.
Kadali pancamocci ca supakkaphalabhusita 1-
ubho passesu lambanti gantukalo mahayasa.
Madhupphaladhara niccam morarukkha manorama
khuddakappaphala niccam gantukalo mahayasa.
Hintalatalapanti ca rajatakkhandhova jotare
supakkaphalasanchanna 2- khuddakappa madhussava
phalani tani khadante gantukalo mahayasa.
Udumbararunavannana sadasumadhurapphala
ubho passesu lambanti gantukalo mahayasa.
Itthambhuta aneka te nanaphaladhara duma
ubho passesu lambanti gantukalo mahayasa.
Campaka salala naga sugandha maluterita
supupphitagga jotanti sugandhenabhipujayum
sadara vinataneva gantukalo mahayasa.
@Footnote: 1 i. supattaphalagopita. 2 Ma. supatta...
Punnaga giripunnaga pupphita dharaniruha
supupphitagga jotanti sugandhenabhipujayum
sadara vinatuggagga gantukalo mahayasa.
Asoka kovilara ca somanassakara vara
sugandha kannika bandha 1- rattavannehi bhumita
sadara vinatuggagga samayo te mahayasa.
Kannikara phullita niccam sovannaramsijotaka
dibbagandha pavayanti disa sabbani sobhayam
sadara vinataneva samayo te mahayasa.
Supatta gandhasampanna ketaki dhanuketaki 2-
sugandha sampavayanti disa sabbabhigandhino
sadara pujayantava samayo te mahayasa.
Mallika jatisumana sugandha khuddamallika
disa sabba pavayanti ubho magge pasobhayam
sadara te palambanti samayo te mahayasa.
Sindhuvara sitagandha sugandha maluterita
disa sabbabhipujenta ubho magge pasobhayam
sadara vinatuggagga samayo te mahayasa.
Siha kesarasiha ca catuppadanisevita
acchambhita surapane migaraja patapino.
@Footnote: 1 Ma. kannika gandha. 2 Ma. manuketaki.
Sihanadena pujenti sadara te migabhibhu
maggamhi ubhato vulha samayo te mahayasa.
Byaggha sindhava nakula sadhurupa bhayanaka
akase sampatantava nibbhita yena kenaci
tehi te sadara nata samayo te mahayasa.
Tidha pabhinna 1- chaddanta surupa sussara subha
sattappatitthitanga te ubho maggesu kujino
sadara hasamanava samayo te mahayasa.
Miga varaha pasada citrasavayava subha
arohaparinahena surupa angasamyuta
ubho magge gayamanava samayo te mahayasa.
Gokanna sarabha ruru arohaparinahino
surupa angasampanna sevamanava accharum
sevamana tehi tada samayo te mahayasa.
Dipi accha taraccha ca tudara varuna sada
te dani sikkhita sabbe mettaya tava tadino
te paccasevaka addha samayo te mahayasa.
Sasa singala nakula kalandakalaka bahu
kastura sura gandha te kevala gayamanava
samayo te mahayasa.
@Footnote: 1 i. timmebhinna.
Mayura nilagiva te susikha subhapakkhika
supincha te sunada ca veluriyamanisannibha
nadam karonta pujenti kalo te pitudassane.
Suvannacitrahamsa ca javahamsa vihacara
te sabbe asaya chuddha jinadassanabyavata
madhurassarena kujanti kalo te pitudassane.
Hamsa konca sunada te cakkavaka nadicara
baka balaka rucira jalakaka sarakukkuta
sadarabhinadino ete kalo te pitudassane.
Citra surupa sussara salika suvatandika
rukkhagga sampatanta te ubho maggesu kujino
tesu tesu nikujanti kalo te pitudassane.
Kokila sakala citra sada manjussara vara
vimhapita te janatam saddhimittadike sura
sarehi pujayantava kalo te pitudassane.
Bhinka kurara sara purita kanane sada 1-
ninnadayanta pavanam annamannasamangino
gayamana sareneva kalo te pitudassane.
Tittira susara sara susara vanakukkuta
manjussara ramaneyya kalo te pitudassane.
@Footnote: 1 Ma. puritakananasada.
Setavalukasanchanna supatittha manorama
madhurodakasampunna sara jotanti te sada
tattha nhatva pivitva ca samayo te natidassane.
Kumbhiramakarakinna valaya munjarohita
macchakacchapabyaviddha sara sitodaka 2- subha
tattha nhatva pivitva ca samayo te natidassane.
Niluppalasamakinna tatha rattuppalehi ca
kumuduppalasankinna sara sobhantinekadha
tattha sitalaka toya samayo te natidassane.
Pundarikehi sanchanna padumehi samohata
ubho maggesu sobhanti pokkharanno tahim tahim
tatthodakani nhayanti samayo te natidassane.
Setapulinasankinna supatittha manorama
sitodakamahoghehi sampunna ta nadi subha
ubho maggehi sandanti samayo te natidassane.
Maggassa ubhatopasse gamanigamasamakula
saddha pasanna janata ratanattayamamaka
tesam sampunnasankappo samayo te natidassane.
Tesu tesu padesesu deva manussaka ubho
gandhamalabhipujenti samayo te natidassane"ti.
@Footnote: 1 i. setodaka.
Evam thero satthimattahi gathahi satthu gamanavannam samvannesi. Atha kho
bhagava "kaludayi mama gamanam pattheti, puressamissa sankappan"ti tattha gamane
bahunam visesadhigamam disva visatisahassakhinasavaparivuto rajagahato aturitacarika-
vasena vuttappakaraphalaphale 1- anubhavanto dvipadacatuppadadisamuhanam sevanapujaya
pujiyamano vuttappakarasugandhapupphagandhehi gandhiyamano gamanigamavasinam sangaham
kurumano kapilavatthugamimaggam patipajji. Thero iddhiya kapilavatthum gantva
ranno purato akase thito aditthapubbam vesam disva ranna "kosi tvan"ti
pucchito "sace amaccaputtam taya bhagavato santike pesitam na janasi, evam
janahi"ti vadanto:-
"buddhassa puttomhi asayhasahino
angirasassappatimassa tadino
pitupita mayham tuvamsi sakka
dhammena me gotama ayyakosi"ti 2-
gathamaha.
Tattha buddhassa puttomhiti sabbannubuddhassa ure vayamajanitahi
dhammadesanahi jatataya orasaputto amhi. Asayhasahinoti abhisambodhito
pubbe thapetva mahabodhisattam annehi sahitum asakkuneyyatta asayhassa
sakalabodhisambharassa, mahakarunakarassa ca sahanato tato parampi annehi sahitum
abhibhavitum asakkuneyyatta asayhanam pancannam maranam sahanato abhibhavanato
asayanusayacaritadhimuttiadivibhagavabodhena 3- yatharaham veneyyanam ditthadhammika-
samparayikaparamatthehi anusasanisankhatassa annehi asayhassa buddhakiccassa sahanato
tattha va sadhukaribhavato asayhasahino. Angirasassati angikatasiladisampattikassa.
@Footnote: 1 si. pitisukham. 2 khu.thera. 26/536/349. 3 Si..... vabodhane.
"angamangehi niccharanakaobhasassa"ti apare. Keci pana "angiraso siddhatthoti
imani dve namani pitarayeva gahitani"ti vadanti. Appatimassati anupamassa
itthadisu tadilakkhanasampattiya tadino. Pitupita mayham tuvamsiti ariyajativasena
mayham pitu sammasambuddhassa lokavoharavasena tvam pita asi. Sakkati vamsena 1-
rajanam alapati. Dhammenati sabhavena ariyajatilokiyajatihi dvinnam jatinam
sabhavasamodhanena. Gotamati gottena rajanam alapati. Ayyakositi pitamaho
ahosi. Ettha ca "buddhassa puttomhi"tiadim vadanto thero annam
byakasi.
Evam pana attanam janapetva hatthatutthena ranna maharahe pallanke
nisidapetva attano patiyaditassa nanaggarasabhojanassa pattam puretva patte
dinne gamanakaram dassesi. "kasma gantukamattha, bhunjatha"ti vutte satthu
santikam gantva bhunjissamiti. Kaham pana satthati. Visatisahassabhikkhuparivaro
tumhakam dassanatthaya maggam patipannoti. Tumhe imam pindapatam bhunjatha, annam
bhagavato haratha. Yava ca mama putto imam nagaram papunati, tavassa itoyeva
pindapatam harathati. Thero bhattakiccam katva ranno ca parisaya ca dhammam
desetva satthu agamanato puretarameva rajanivesanam ratanattayagunesu abhippasannam
karonto sabbesam passantanamyeva satthu aharitabbabhattapunnam pattam akase
vissajjetva sayampi vehasam abbhuggantva pindapatam upanetva satthu hatthe
thapesi. Satthapi tam pindapatam paribhunji. Evam satthiyojanam maggam divase divase
yojanam gacchantassa bhagavato rajagehato bhattam aharitva adasi. Bhagava kamena
kapilavatthunagaram patva punadivase rajavithiyam pindaya carati. Tam sutva
suddhodanamaharaja tattha gantva "ma evam kattabbam manni, nayidam
@Footnote: 1 Si. jativasena.
Rajavamsappaveni"ti. "ayam tumhakam maharaja vamso, idiso amhakam pana
buddhavamso"ti vatva:-
"uttitthe nappamajjeyya dhammam sucaritam care
dhammacari sukham seti asmim loke paramhi ca.
Dhammam care sucaritam na nam duccaritam care
dhammacari sukham seti asmim loke paramhi ca"ti 1-
dhammam desesi. Raja sotapattiphale patitthahi. Tato raja buddhappamukham bhikkhusamgham
nimantetva sakamandire bhojetva sampavaretva bhojanavasane dhammapalajatakam 2-
sutva sapariso anagamiphale patitthahi. Aparabhage setacchattassa hettha
nipannova arahattam patva parinibbayi.
Tato bhagava rahulamatuya bimbadeviya pasadam gantva tassa dhammam
desetva sokam vinodetva candakinnarijatakadesanaya 3- pasadam janetva
nigrodharamam agamasi. Atha bimbadevi puttam rahulakumaram aha "gaccha tava pitu
santakam dhanam yacahi"ti. Kumaro "dayajjam me samana dehi"ti vatva bhagavantam
anubandhitva "sukha te samana chaya"ti vadanto gacchati. Tam bhagava nigrodharamam
netva "lokuttaradayajjam ganhahi"ti vatva pabbajesi. Atha bhagava
ariyaganamajjhe nisinno "etadaggam bhikkhave mama savakanam bhikkhunam
kulappasadakanam yadidam kaludayi"ti 4- theram etadagge thapesi.
[165] Thero pattaetadaggatthano attano pubbakammam saritva
somanassajato pubbacaritapadanam pakasento padumuttaro nama jinotiadigathayo
abhasi. Tattha anuttanapadameva vannayissama.
@Footnote: 1 khu.dha. 25/168-9/47. 2 khu.ja. 27/92-103/225-6.
@3 khu.ja. 27/18-43/293-4. 4 an.ekaka. 20/225/25.
[166] Gunagunaviduti gunanca agunanca gunagunam, vannavannam,
kusalakusalam va tam janatiti gunagunavidu. Katannuti annehi katagunam janatiti
katannu, ekadivasampi bhattadanadina katupakarassa rajjampi datum samatthatta
katannu. Katavediti katam vindati anubhavati sampaticchatiti katavedi. Titthe yojeti
panineti sabbasatte nibbanapavesanupaye kusalapathe magge dhammadesanaya
yojeti sampayojeti patitthapetiti attho. Sesam uttanatthameva. Gamanavannana-
gathanamattho theragathayam vuttoyevati.
Kaludayittherapadanavannana nitthita.
--------------
The Pali Atthakatha in Roman Book 50 page 316-328.
http://84000.org/tipitaka/atthapali/read_rm.php?B=50&A=6792&modeTY=2
อรรถกถาบาลีอักษรไทย :-
http://84000.org/tipitaka/atthapali/read_th.php?B=50&A=6792&modeTY=2
อ่านอรรถกถาแปลไทย :-
http://84000.org/tipitaka/attha/attha.php?b=32&i=136
เนื้อความพระไตรปิฎกฉบับหลวง :-
http://84000.org/tipitaka/read/r.php?B=32&A=3975
พระไตรปิฎกฉบับบาลีอักษรไทย :-
http://84000.org/tipitaka/read/pali_read.php?B=32&A=4845
The Pali Tipitaka in Roman Character :-
http://84000.org/tipitaka/read/roman_read.php?B=32&A=4845
Contents of The Tipitaka Volume 32
http://84000.org/tipitaka/read/?index_32
![]() ![]() ![]() ![]() |
บันทึก ๖ กุมภาพันธ์ พ.ศ. ๒๕๖๑. การแสดงผลนี้อ้างอิงข้อมูลจากอรรถกถาฉบับภาษาบาลี อักษรโรมัน. หากพบข้อผิดพลาด กรุณาแจ้งได้ที่ [email protected]