![]() |
| บทนำ พระวินัยปิฎก พระสุตตันตปิฎก พระอภิธรรมปิฎก ค้นพระไตรปิฎก ชาดก หนังสือธรรมะ |
23. Vessabhubuddhavamsavannana
sikhissa pana sammasambuddhassa aparabhage antarahite tassa sasane
sattativassasahassayuka manussa anukkamena parihayitva dasavassayuka ahesum.
Puna vaddhitva aparimitayuka hutva anukkamena parihayitva satthivassasahassayuka
ahesum. Tada vijitamanobhu sabbalokabhibhu sayambhu vessabhu nama sattha loke
udapadi. So paramiyo puretva tusitapure nibbattitva tato cavitva
anomanagare suppatitassa nama ranno aggamahesiya silavatiya yasavatiya nama kucchismim
patisandhim aggahesi. So dasannam masanam accayena anupamuyyane matukucchito
nikkhami. Jayamanova janam tosento vasabhanadam nadi. Tasma vasabhanadahetutta
tassa namaggahanadivase "vessabhu"ti namamakamsu. So chabbassasahassani agaram
ajjhavasi. Rucisurucirativaddhananamaka tayo pasada tassa ahesum.
Sucittadevippamukhani timsa itthisahassani paccupatthitani ahesum.
@Footnote: 1 Ma. sikhivaranne
So cattari nimittani disva sucittaya nama deviya suppabuddhe nama
kumare uppanne suvannasivikaya uyyanadassanatthaya gantva devadattani
kasayani gahetva pabbaji. Tam sattattimsasahassani anupabbajimsu. Atha so tehi
parivuto cha mase padhanacariyam caritva visakhapunnamaya sucittanigame
sandissamanasariraya sirivaddhanaya nama dinnam madhupayasam paribhunjitva salavane
divaviharam vitinametva sayanhasamaye nirandanagarajena dinna attha
tinamutthiyo gahetva salabodhim padakkhinato upagami. Tassapi salassa tadeva
pataliya pamanameva pamanam ahosi. Tatheva pupphaphalasirivibhavo veditabbo. So
salamulamupagantva cattalisahatthavitthatam tinasantharam santharitva pallankam abhujitva
vigatanivaranam sabbakamamadavaranam anavaranananam patilabhitva "anekajatisamsaram
.pe. Tanhanam khayamajjhaga"ti udanam udanetva sattasattaham tattheva
vitinametva attano kanitthabhatikassa sonakumarassa uttarakumarassa ca
upanissayasampattim disva devapathena gantva anomanagarasamipe arunuyyane
otaritva uyyanapalena kumare pakkosapetva tesam saparivaranam majjhe
dhammacakkam pavattesi. Tada asitiya kotisahassanam pathamo abhisamayo ahosi.
Puna janapadacarikam caranto bhagava tattha tattha dhammam desento sattatiya
kotisahassanam dhammabhisamayo ahosi, so dutiyo abhisamayo ahosi. Anomanagareyeva
ditthijalam bhindanto titthiyamanaddhajam patento manamadam viddhamsento dhammaddhajam
samussayanto navutiyojanavitthataya manussaparisaya parimanarahitaya devaparisaya
yamakapatihariyam katva devamanusse pasadetva satthikotiyo dhammamatena
tappesi, so tatiyo abhisamayo ahosi. Tena vuttam:-
[1] "tattheva mandakappamhi asamo appatipuggalo
vessabhu nama namena loke uppajji so jino. 1-
[2] Adittam vata ragaggi 2- tanhanam vijitam janam 3-
nagova bandhanam chetva patto sambodhimuttamam.
[3] Dhammacakkam pavattesi vessabhu lokanayako 4-
asitikotisahassanam pathamabhisamayo ahu.
[4] Pakkante carikam ratthe lokajetthe 5- narasabhe
sattatikotisahassanam dutiyabhisamayo ahu.
[5] Mahaditthim vinodento patiheram karoti so
samagata naramaru dasasahassi sadevake.
[6] Mahaacchariyam disva abbhutam lomahamsanam
deva ceva manussa ca bujjhare satthikotiyo"ti.
Tattha adittanti sakalamidam lokattayam sampadittam. Ragaggiti ragena.
Tanhanam vijitanti tanhanam vijitam rattham vasavattitthananti evam natvati attho.
Nagova bandhanam chetvati hatthi viya putilatabandhanam chinditva sambodhim patto
adhigato. Dasasahassiti dasasahassiyam. Sadevaketi sadevake loke. Bujjhareti bujjhimsu.
Sonuttaranam pana dvinnam aggasavakanam samagame pabbajitanam asitiya
arahantasahassanam majjhe maghapunnamayam patimokkham uddisi, so pathamo
sannipato ahosi. Yada pana vessabhuna sabbalokabhibhuna saha pabbajita
sattattimsasahassasankha bhikkhu ganato ohinasamaye pakkanta, te vessabhussa
@Footnote: 1 cha.Ma. nayako 2 palayam ida ragaggiti dissati 3 cha.Ma. tada
@4 cha.Ma. pavattente vessabhulokanayake 5 Si. lokasetthe
Sammasambuddhassa dhammacakkappavattim sutva soreyyam nama nagaram agantva
bhagavantam addasamsu. Tesam bhagava dhammam desetva sabbeva te ehibhikkhupabbajjaya
pabbajetva caturangasamannagataya parisaya patimokkham uddisi, so dutiyo
sannipato ahosi
yada pana narivahananagare upasanto nama rajaputto rajjam karesi.
Tassanukampaya bhagava tattha agamasi sopi bhagavato agamanam sutva saparivaro
bhagavato paccuggamanam katva nimantetva mahadanam datva tassa dhammam sutva
pasannahadayo pabbaji. Tam satthisahassasankha purisa anupabbajimsu. Te tena
saddhim arahattam papunimsu. So tehi parivuto vessabhu bhagava patimokkham uddisi,
so tatiyo sannipato ahosi. Tena vuttam:-
[7] "sannipata tayo asum vessabhussa mahesino
khinasavanam vimalanam santacittana tadinam.
[8] Asitibhikkhusahassanam pathamo asi samagamo
sattatibhikkhusahassanam dutiyo asi samagamo.
[9] Satthibhikkhusahassanam tatiyo asi samagamo
jaradibhayatitanam orasanam mahesino"ti.
Tada amhakam bodhisatto sarabhavatinagare paramapiyadassano sudassano nama
raja hutva vessabhumhi lokanayake sarabhanagaramupagate tassa dhammam sutva
pasannahadayo dasanakhasamodhanamujjalam jalajamalavikalakamalamakulasadisamanjalim sirasi
katva buddhappamukhassa samghassa sacivaram mahadanam datva tattheva bhagavato
nivasatthaya gandhakutim katva tam parikkhipitva viharasahassam karetva sabbanca
Vibhavajatam bhagavato sasane pariccajitva tassa santike pabbajitva acaraguna-
sampanno terasadhutagunesu nirato bodhisambharapariyesanaya rato buddhasasanabhirato
vihasi. Sopi tam bhagava byakasi "anagate ito ekattimsakappe ayam gotamo
nama buddho bhavissati"ti. Tena vuttam:-
[10] "ahantena samayena sudassano nama khattiyo
nimantetva mahaviram danam datva maharaham
annapanena vatthena sasamgham jinapujayim.
[11] Tassa buddhassa asamassa cakkam vattitamuttamam
sutvana panitam dhammam pabbajjamabhirocayim.
[12] Mahadanam pavattetva rattindivamatandito
pabbajjam gunasampannam pabbajim jinasantike.
[13] Acaragunasampanno vattasilasamahito
sabbannutam gavesanto ramami jinasasane.
[14] Saddhapitim uppadetva 1- buddham vandami sattharam 2-
piti uppajjati mayham bodhiyayeva karana.
[15] Anivattamanasam natva sambuddho etadabravi
ekattimse ito kappe ayam buddho bhavissati.
[16] Ahu kapilavhaya ramma nikkhamitva tathagato
padhanam padahitvana katva dukkarakarikam.
Ajapalarukkhamulasmim nisiditva tathagato
tattha payasam paggayha neranjaramupehiti.
@Footnote: 1 cha.Ma. upagantva 2 Si.,i. pade vandami satthari
1- Neranjaraya tiramhi payasam adi so jino
patiyattavaramaggena bodhimulamhi ehiti.
Tato padakkhinam katva bodhimandam anuttaram
assattharukkhamulasmim bujjhissati mahayaso.
Imassa janika mata maya nama bhavissati
pita suddhodano nama ayam hessati gotamo.
Kolito upatisso ca agga hessanti savaka
anasava vitaraga santacitta samahita
anando namupatthako upatthissati mam jinam.
Khema uppalavanna ca agga hessanti savaka.
Anasava vitaraga santacitta samahita.
Bodhi tassa bhagavato assatthoti pavuccati
citto ca hatthalavako agga hessantupatthaka.
Nandamata ca uttara agga hessantupatthika
ayu vassasatam tassa gotamassa yasassino.
Idam sutvana vacanam asamassa mahesino
amodita naramaru buddhavijankuro ayam.
Ukkutthisadda vattanti apphotenti hasanti ca
katanjali namassanti dasasahassi sadevaka.
Yadimassa lokanathassa virajjhissama sasanam
agatamhi addhane hessama sammukha imam. 1-
@Footnote: 1-1 cha.Ma. ime patha na dissanti
1- Yatha manussa nadim taranta patitittham virajjhiya
hetthatittham gahetvana uttaranti mahanadim,
evameva mayam sabbe yadi muncamimam jinam
anagatamhi addhane hessama sammukha imam. 1-
[17] Tassapi vacanam sutva bhiyyo cittam pasadayim
uttarim vatamadhitthasim dasaparamipuriya"ti.
Tattha cakkam vattitanti dhammacakkam pavattitam. Panitam dhammanti uttarimanussa-
dhammam. Pabbajjam gunasampannanti natva pabbajinti attho. Vattasilasamahitoti
vattesu ca silesu ca samahito, tesam tesam purane samahitoti attho. Ramamiti
abhiramim. Saddhapitinti saddhanca pitinca upagantva. Vandamiti abhivandim, atitatthe
vattamanavacanam datthabbam. Sattharanti sattharam. Anivattamanasanti anosakkiyamanamanasam.
Tassa pana bhagavato anomam 2- nama nagaram ahosi. Suppatito namassa
pita khattiyo, yasavati nama mata, sono ca uttaro ca dve aggasavaka,
upasanto nama upatthako, rama ca 3- samala ca dve aggasavika,
salarukkho bodhi, sariram satthihatthubbedham ahosi. Satthivassasahassani ayu,
sucitta namassa bhariya, suppabuddho namassa putto, suvannasivikaya nikkhami.
Tena vuttam:-
[18] "anomam 2- nama nagaram suppatito nama khattiyo
mata yasavati nama vessabhussa mahesino.
[19] Cha ca vassasahassani agaram ajjhavasi so
ruci surati vaddhaka 4- tayo pasadamuttama.
@Footnote: 1-1 cha.Ma. ime patha na dissanti 2 Si.,i. anupamam
@3 Si.,i. dama ca 4 cha.Ma. ruci suruci rativaddhano
[20] Anunatimsasahassani nariyo samalankata
sucitta nama sa nari suppabuddho nama atrajo.
[21] Nimitte caturo disva sivikayabhinikkhami
chamasam padhanacaram acari purisuttamo.
[22] Brahmuna yacito santo vessabhu lokanayako
vattacakko mahaviro arunepi naruttamo.
[23] Sono ca uttaro ceva ahesum aggasavaka
upasanto namupatthako vessabhussa mahesino.
[24] Rama ceva 1- samala ca ahesum aggasavika
bodhi tassa bhagavato mahasaloti vuccati.
[25] Sotthiko ceva rammo ca ahesum aggupatthaka
gotami ca sirima ca ahesum aggupatthika.
[26] Satthiratanamubbedho hemayupasamupamo
kaya niccharati rasmi rattimva pabbate sikhi.
[27] Satthivassasahassani ayu tassa mahesino
tavata titthamano so taresi janatam bahum.
[28] Dhammam vittharikam katva vibhajitva mahajanam
dhammanavam thapetvana nibbuto so sasavako.
[29] Dassaneyyam sabbajanam viharam iriyapatham
sabbam tamantarahitam nanu ritta sabbasankhara"ti.
@Footnote: 1 Si.,i. dama ca
Tattha hemayupasamupamoti suvannatthambhasadisoti attho. Niccharatiti ito
cito ca sandhavati. Rasmiti pabharasmi. Rattimva pabbate sikhiti rattiyam pabbatamatthake
aggi viya ramsivijjota tassa kayeti attho. Vibhajitvati vibhagam katva,
ugghatitadivasena sotapannadivasena cati attho. Dhammanavanti atthangamaggasankhatam
dhammanavam, caturoghanittharanatthaya thapetvati attho. Dassaneyyanti dassaniyo.
Sabbajananti sabbo jano, sasavakasamgho sammasambuddhoti attho. Viharanti
viharo, sabbattha paccatte upayogavacanam datthabbam.
Vessabhu kira bhagava usabhavatinagare kheme migadaye parinibbayi. Dhatuyo
panassa vippakirimsu.
Usabhavatipure puruttame
jinavasabho bhagava hi vessabhu
upavanavihare manorame
nirupadhisesamupagato kirati.
Sesam sabbattha gathasu pakatamevati.
Vessabhubuddhavamsavannana nitthita.
Nitthito ekavisatimo buddhavamso.
--------------
The Pali Atthakatha in Roman Book 51 page 356-364.
http://84000.org/tipitaka/atthapali/read_rm.php?B=51&A=7896&modeTY=2
อรรถกถาบาลีอักษรไทย :-
http://84000.org/tipitaka/atthapali/read_th.php?B=51&A=7896&modeTY=2
อ่านอรรถกถาแปลไทย :-
http://84000.org/tipitaka/attha/attha.php?b=33&i=202
เนื้อความพระไตรปิฎกฉบับหลวง :-
http://84000.org/tipitaka/read/r.php?B=33&A=8294
พระไตรปิฎกฉบับบาลีอักษรไทย :-
http://84000.org/tipitaka/read/pali_read.php?B=33&A=10800
The Pali Tipitaka in Roman Character :-
http://84000.org/tipitaka/read/roman_read.php?B=33&A=10800
Contents of The Tipitaka Volume 33
http://84000.org/tipitaka/read/?index_33
![]() ![]() ![]() ![]() |
บันทึก ๖ กุมภาพันธ์ พ.ศ. ๒๕๖๑. การแสดงผลนี้อ้างอิงข้อมูลจากอรรถกถาฉบับภาษาบาลี อักษรโรมัน. หากพบข้อผิดพลาด กรุณาแจ้งได้ที่ [email protected]