![]() |
| บทนำ พระวินัยปิฎก พระสุตตันตปิฎก พระอภิธรรมปิฎก ค้นพระไตรปิฎก ชาดก หนังสือธรรมะ |
392. 8. Aṅgulimālattheragāthāvaṇṇanā
gacchaṃ vadesi samaṇa ṭhitomhītiādikā 1- āyasmato aṅgulimālattherassa gāthā.
Kā uppatti?
Ayampi purimabuddhesu katādhikāro tattha tattha bhave vivaṭṭūpanissayaṃ kusalaṃ
upacinitvā imasmiṃ buddhuppāde sāvatthiyaṃ kosalarañño purohitassa bhaggavassa nāma
brāhmaṇassa putto hutvā nibbatti, tassa jātadivase sakalanagare āvudhāni
pajjaliṃsu, rañño ca maṅgalāvudhaṃ sayanapīṭhe ṭhapitaṃ pajjali, taṃ disvā rājā bhīto
saṃviggo niddaṃ na labhi. Purohito tāyaṃ velāyaṃ nakkhattayogaṃ ullokento
"coranakkhattena jāto"ti sanniṭṭhānamakāsi. So vibhātāya rattiyā rañño santikaṃ
gato sukhaseyyaṃ pucchi. Rājā "kuto ācariya sukhaseyyaṃ, rattiyaṃ mayhaṃ maṅgalāvudhaṃ
@Footnote: 1 cha.Ma. gacchaṃ vadesītiādikā
Pajjali, tassa ko nu kho vipāko bhavissatī"ti. Mā bhāyi mahārāja, mayhaṃ
ghare dārako jāto, tassa ānubhāvena sakalanagarepi āvudhāni pajjaliṃsūti. Kiṃ
bhavissati ācariyāti. Dārako coro bhavissatīti. Kiṃ ekacārī coro, udāhu
gaṇajeṭṭhakoti. Ekacāriko deva. Kiṃ naṃ māremāti. "ekacāriko ce, paṭijaggatha tāva
nan"ti āha. Tassa nāmaṃ karontā yasmā jāyamāno rañño cittaṃ vihesento
jāto, tasmā hiṃsakoti katvā pacchā diṭṭhiṃ adiṭṭhanti viya ahiṃsakoti vohariṃsu.
So vayappatto pubbakammabalena sattannaṃ hatthīnaṃ balaṃ dhāreti, tassidaṃ
pubbakammaṃ:- buddhasuññe loke kassako hutvā nibbatto ekaṃ paccekabuddhaṃ
vassodakena tintaṃ allacīvaraṃ sītapīḷitaṃ attano khettabhūmiṃ upagataṃ disvā
"puññakkhettaṃ me upaṭṭhitan"ti somanassajāto aggiṃ katvā adāsi. So tassa kammassa
balena nibbattanibbattaṭṭhāne thāmajavabalasampanno ca hutvā imasmiṃ pacchimattabhāve
sattannaṃ hatthīnaṃ balaṃ dhāreti. So takkasilaṃ gantvā disāpāmokkhassa ācariyassa
santike dhammantevāsī hutvā sippaṃ uggaṇhanto ācariyabrāhmaṇaṃ tassa bhariyañca
sakkaccaṃ paṭijaggati. Tenassa sā brāhmaṇī gehe labbhamānena bhattādinā saṅgahaṃ karoti.
Taṃ asahamānā aññe māṇavā ācariyena saddhiṃ bhedaṃ akaṃsu. Brāhmaṇo tesaṃ
vacanaṃ dve tayo vāre asaddahanto hutvā pacchā saddahitvā "mahābalo māṇavo,
na sakkā kenaci mārāpetuṃ, upāyena naṃ māressāmī"ti cintetvā niṭṭhitasippaṃ
attano nagaraṃ gantuṃ āpucchantaṃ māṇavaṃ āha "tāta ahiṃsaka niṭṭhitasippena nāma
antevāsinā ācariyassa garudakkhiṇā dātabbā, taṃ mayhaṃ dehī"ti. Sādhu ācariya
kiṃ dassāmīti. Manussānaṃ sahassadakkhiṇahatthaṅguliyo ānehīti. Brāhmaṇassa kira
ayamassa adhippāyo:- bahūsu māriyamānesu ekantato eko naṃ māreyyāti. Taṃ
sutvā ahiṃsako attano ciraparicitaṃ nikkaruṇataṃ purakkhatvā sannaddhapañcāvudho kosala-
rañño vijite jālinaṃ vanaṃ pavisitvā mahāmaggasamīpe pabbatantare vasanto pabbatasikhare
Ṭhatvā maggena 1- gacchante manusse oloketvā vegena gantvā aṅguliyo gahetvā
rukkhagge olambesi. Tā gijjhāpi kākāpi khādiṃsu, bhūmiyaṃ nikkhittā pūtibhāvaṃ
agamaṃsu. Evaṃ gaṇanāya aparipūramānāya laddhā laddhā aṅguliyo suttena ganthitvā
mālaṃ katvā yaññopacitaṃ viya aṃse olambesi, tato paṭṭhāya aṅgulimālotvevassa
samaññā ahosi.
Evaṃ tasmiṃ manusse mārente maggo avaḷañjo ahosi. So magge manusse
alabhanto gāmūpacāraṃ gantvā nilīyitvā āgatāgate manusse māretvā aṅguliyo
gahetvā gacchati. Taṃ ñatvā manussā gāmato apakkamiṃsu, gāmā suññā ahesuṃ,
tathā nigamā janapadā ca. Evaṃ tena so padeso ubbāsito ahosi. Aṅgulimālassa
ca ekāya ūnā sahassaaṅguliyo saṅgahā ahesuṃ. Atha manussā taṃ corupaddavaṃ
kosalarañño ārocesuṃ. Rājā pātova nagare bheriṃ carāpesi "sīghaṃ aṅgulimālacoraṃ
gaṇhāma, balakāyo āgacchatū"ti. Taṃ sutvā aṅgulimālassa mātā mantānī nāma
brāhmaṇī tassa pitaraṃ āha "putto kira te coro hutvā idañcidañca karoti,
taṃ `īdisaṃ mā karī'ti saññāpetvā ānehi, aññathā naṃ rājā ghāteyyā"ti.
Brāhmaṇo "na mayhaṃ tādisehi puttehi attho, rājā yaṃ vā taṃ vā karotū"ti
āha. Atha brāhmaṇī puttasinehena 2- pātheyyaṃ gahetvā "mama puttaṃ saññāpetvā
ānessāmī"ti maggaṃ paṭipajji. Bhagavā "ayaṃ `aṅgulimālaṃ ānessāmī'ti gacchati,
sace sā gamissati, aṅgulimālo `aṅgulisahassaṃ pūressāmī'ti mātarampi māressati,
so ca pacchimabhaviko, sacāhaṃ na gamissaṃ, mahājāni abhavissā"ti ñatvā pacchābhattaṃ
piṇḍapātapaṭikkanto sayameva pattacīvaraṃ gahetvā aṅgulimālaṃ uddissa tiṃsayojanikaṃ
maggaṃ padasāva paṭipajjamāno antarāmagge gopālakādīhi vāriyamānopi jālinaṃ
vanaṃ upagacchi. Tasmiṃ ca khaṇe tassa mātā tena diṭṭhā, so mātaraṃ dūratova disvā
"mātarampi māretvā ajja ūnaṅguliṃ pūressāmī"ti asiṃ ukkhipitvā upadhāvi,
@Footnote: 1 Sī. magge 2 Sī. puttasinehassa balavabhāvena
Tesaṃ ubhinnaṃ antare bhagavā attānaṃ dassesi, aṅgulimālo bhagavantaṃ disvā "kiṃ
me mātaraṃ vadhitvā aṅguliyā gahitena, jīvatu me mātā, yannūnāhaṃ imaṃ samaṇaṃ jīvitā
voropetvā aṅguliṃ gaṇheyyan"ti ukkhittāsiko bhagavantaṃ piṭṭhito piṭṭhito
anubandhi. Athakho bhagavā tathārūpaṃ iddhābhisaṅkhāraṃ abhisaṅkhāsi, 1- yathā pakatiiriyāpathena
gacchantampi attānaṃ aṅgulimālo sabbathāmena dhāvantopi na sakkoti sampāpuṇituṃ. So
parihīnajavo ghurughurupassāsī kacchehi sedaṃ muñcanto padaṃ 2- uddharitumpi
asakkonto khāṇu viya ṭhito bhagavantaṃ "tiṭṭha tiṭṭha samaṇā"ti āha. Bhagavā gacchantova
"ṭhito ahaṃ aṅgulimāla, tvañca tiṭṭhā"ti āha. So "ime kho samaṇā sakyaputtiyā
saccavādino, ayaṃ samaṇo gacchantoyeva `ṭhito ahaṃ aṅgulimāla, tvañca tiṭṭhā'ti
āha, ahañcamhi ṭhito, ko nu kho imassa adhippāyo, pucchitvā naṃ jānissāmī"ti
bhagavantaṃ gāthāya ajjhabhāsi:-
[866] "gacchaṃ vadesi samaṇa ṭhitomhi
mamañca brūsi ṭhitamaṭṭhitoti
pucchāmi taṃ samaṇa etamatthaṃ
kathaṃ ṭhito tvaṃ ahamaṭṭhitomhī"ti.
Tattha samaṇāti bhagavantaṃ ālapati. Mamanti maṃ. Kathanti kenākārena. Ayañhettha
attho:- samaṇa tvaṃ gacchantova samāno "ṭhitomhī"ti vadesi. Mamañca ṭhitaṃyeva
"aṭṭhito"ti brūsi vadesi, kāraṇenettha bhavitabbaṃ, tasmā taṃ samaṇaṃ ahaṃ etamatthaṃ
pucchāmi. Kathaṃ kenākārena tvaṃ ṭhito ahosi, ahañca aṭṭhitomhīti. Evaṃ vutte
bhagavā:-
[867] "ṭhito ahaṃ aṅgulimāla sabbadā
sabbesu bhūtesu nidhāya daṇḍaṃ
@Footnote: 1 Sī. abhisaṅkhari 2 Sī. pādaṃ
Tuvañca pāṇesu asaññatosi
tasmā ṭhitohaṃ tuvamaṭṭhitosī"ti
gāthāya taṃ ajjhabhāsi.
Tattha ṭhito ahaṃ aṅgulimāla sabbadā, sabbesu bhūtesu nidhāya daṇḍanti
aṅgulimāla ahaṃ sabbadā sabbakāle ādimajjhapariyosānesu tasathāvarabhedesu sabbesu
sattesu daṇḍaṃ nidhāya nihitadaṇḍo nihitasattho lajjī dayāpanno, tato aññathā
avattanato evarūpeneva ṭhito. Tuvaṃ ca pāṇesu asaññatosīti tvaṃ pana sattesu
saññamarahito asi, luddho lohitapāṇi hatapahate niviṭṭho adayāpanno, tasmā
asaññato virativasena aṭṭhito, tato eva tāsu tāsu gatīsu paribbhamanatopi tuvaṃ
idāni iriyāpathena ṭhitopi aṭṭhito asi, ahaṃ pana vuttappakārena ṭhitoti. Tato
aṅgulimālo yathābhuccaguṇappabhāvitassa jalatale telassa viya sakalaṃ lokaṃ abhibyāpetvā
ṭhitassa bhagavato kittisaddassa sutapubbattā hetusampattiyā ñāṇassa ca paripākagatattā
"ayaṃ so bhagavā"ti sañjātapītisomanasso "mahā ayaṃ sīhanādo, mahantaṃ
gajjitaṃ, nayidaṃ aññassa bhavissati, samaṇassa maññe gotamassa etaṃ gajjitaṃ, diṭṭho
vatamhi mahesinā sammāsambuddhena, mayhaṃ saṅgahakaraṇatthaṃ bhagavā idhāgato"ti
cintetvā:-
[868] "cirassaṃ vata me mahito mahesī
mahāvanaṃ samaṇo paccapādi
sohaṃ cajissāmi sahassapāpaṃ
sutvāna gāthaṃ tava dhammayuttan"ti
imaṃ gāthaṃ abhāsi.
Tattha carassaṃ vatāti cirakālena vata. Meti mayhaṃ anuggahatthāya. Mahitoti
sadevakena lokena mahatiyā pūjāya pūjito. Mahante sīlakkhandhādiguṇe esi gavesīti
MaheSī. Mahāvanaṃ samaṇo paccapādīti imaṃ mahāraññaṃ samitasabbapāpo bhagavā paṭipajji.
Sohaṃ cajissāmi sahassapāpaṃ, sutvāna gāthaṃ tava dhammayuttanti sohaṃ dhammayuttaṃ
dhammūpasaṃhitaṃ tava gāthaṃ suṇiṃ. Sohaṃ taṃ sutvāna "cirassampi cirakālenapi saṅgataṃ
paricitaṃ pāpasahassaṃ pajahissan"ti cintetvā idāni naṃ aññadatthu pariccajissāmīti
attho. Evaṃ pana vatvā yathā paṭipajji, yathā ca bhagavatā anuggahito, taṃ
dassetuṃ:-
[869] "icceva coro asimāvudhañca
sobbhe papāte narake anvakāsi
avandi coro sugatassa pāde
tattheva pabbajjamayāci buddhaṃ.
[870] Buddho ca kho kāruṇiko mahesi
yo satthā lokassa sadevakassa
tamehi bhikkhūti tadā avoca
eseva tassa ahu bhikkhubhāvo"ti
saṅgītikārā imā dve gāthā ṭhapesuṃ.
Tattha iccevāti iti eva evaṃ vatvā anantarameva. Coroti aṅgulimālo.
Asinti khaggaṃ. Āvudhanti sesāvudhaṃ. Sobbheti samantato chinnataṭe. Papāteti ekato
chinnataṭe. Naraketi bhūmiyā phalitavivare. Idha pana tīhipi padehi yattha pattaṃ 1- aññena
gahetuṃ na sakkā, tādisaṃ pabbatantarameva vadati. Anvakāsīti anu akāsi, pañcavidhampi
attano āvudhaṃ anukhipi 2- chaḍḍesi, tāni chaḍḍetvā bhagavato pādesu sirasā nipatitvā
"pabbājetha maṃ bhante "ti āha. Tena vuttaṃ "avandi coro sugatassa pāde,
tattheva pabbajjamayāci buddhan"ti. Evaṃ tena pabbajjāya yācitāya satthā tassa
@Footnote: 1 cha.Ma. patitaṃ 2 Ma. anu anu khipi
Purimakammaṃ olokento ehibhikkhubhāvāya hetusampattiṃ disvā dakkhiṇahatthaṃ
pasāretvā "ehi bhikkhu, svākkhāto dhammo, cara brahmacariyaṃ sammā dukkhassa
antakiriyāyā"ti āha. Sā eva tassa pabbajjā upasampadā ca ahosi. Tenāha "tamehi
bhikkhūti tadā avoca, eseva tassa ahu bhikkhubhāvo"ti.
Evaṃ thero satthu santike ehibhikkhubhāvena pabbajjaṃ upasampadañca labhitvā
vipassanāya kammaṃ karonto arahattaṃ patvā vimuttisukhaṃ paṭisaṃvedento pītisomanassa-
jāto udānavasena:-
[871] "yo ca pubbe pamajjitvā pacchā so nappamajjati
somaṃ lokaṃ pabhāseti abbhā muttova candimā.
[872] Yassa pāpaṃ kataṃ kammaṃ kusalena pidhīyati
somaṃ lokaṃ pabhāseti abbhā muttova candimā.
[873] Yo have daharo bhikkhu yuñjatī buddhasāsane
somaṃ lokaṃ pabhāseti abbhā muttova candimā"ti
gāthāttayaṃ 1- abhāsi.
Tassattho:- yo puggalo gahaṭṭho vā pabbajito vā kalyāṇamittasaṃsaggato
pubbe pāpamittasaṃsaggena vā attano vā paṭisaṅkhānābhāvena pamajjitvā sammā-
paṭipattiyaṃ pamādaṃ āpajjitvā pacchā kalyāṇamittasaṃsaggena yoniso ummujjanto
nappamajjati, sammā paṭipajjati, samathavipassanaṃ anuyuñjanto tisso vijjā cha abhiññā
pāpuṇāti, so abbhādīhi mutto cando viya okāsalokaṃ attanā adhigatāhi
vijjābhiññāhi imaṃ khandhādilokaṃ 2- obhāsetīti.
Yassa puggalassa kataṃ upacitaṃ pāpakammaṃ kammakkhayakarena lokuttarakusalena
@Footnote: 1 cha.Ma. gāthattayaṃ 2 Sī. imaṃ khandhādilokaṃ vā
Avipākārahabhāvassa āharitattā vipākuppādane dvārapidhānena pidhīyati thakīyati.
Sesaṃ vuttanayameva.
Daharoti taruṇo, tenassa yogakkhamasarīrataṃ dasseti. So hi uppannaṃ
vātātapaparissayaṃ abhibhavitvā yogaṃ kātuṃ sakkoti. Yuñjatī buddhasāsane sikkhattaye
yuttappayutto hoti, sakkaccaṃ sampādetīti attho.
Evaṃ pītisomanassajāto vimuttisukhena viharanto 1- yadā nagaraṃ piṇḍāya pavisati,
tadā aññenapi khitto leḍḍu therassa kāye nipatti, aññenapi khitto daṇḍo
tasseva kāye nipatti. So bhinnena pattena vihāraṃ pavisitvā satthu santikaṃ
gacchati. Satthā taṃ ovadi 2- "adhivāsehi tvaṃ brāhmaṇa, adhivāsehi tvaṃ brāhmaṇa,
yassa kho tvaṃ brāhmaṇa kammassa vipākena bahūni vassasahassāni niraye pacceyyāsi,
tassa tvaṃ brāhmaṇa kammassa vipākaṃ diṭṭheva dhamme paṭisaṃvedesī"ti. Atha thero
anodhiso sabbasattesu mettacittaṃ upaṭṭhapetvā:-
[874] "disāpi me dhammakathaṃ suṇantu
disāpi me yuñjantu buddhasāsane
disāpi me te manuje bhajantu
ye dhammamevādapayanti santo.
[875] Disā hi me khantivādānaṃ avirodhappasaṃsinaṃ
suṇantu dhammaṃ kālena tañca anuvidhīyantu.
[876] Na hi jātu so mamaṃ hiṃse aññaṃ vā pana kañci naṃ
pappuyya paramaṃ santiṃ rakkheyya tasathāvare.
[877] Udakaṃ hi nayanti nettikā
usukārā damayanti 3- tejanaṃ
@Footnote: 1 Sī. vimuttisukhavihārena 2 cha.Ma. ovadati 3 pāli. namayanti. evamuparipi
Dāruṃ damayanti tacchakā
attānaṃ damayanti paṇḍitā.
[878] Daṇḍeneke damayanti aṅkusebhi kasāhi ca
adaṇḍena asatthena ahaṃ dantomhi tādinā.
[879] Ahiṃsakoti me nāmaṃ hiṃsakassa pure sato
ajjāhaṃ saccanāmomhi na naṃ hiṃsāmi kañci naṃ.
[880] Coro ahaṃ pure āsiṃ aṅgulimāloti vissuto
vuyhamāno mahoghena buddhaṃ saraṇamāgamaṃ.
[881] Lohitapāṇi pure āsiṃ aṅgulimāloti vissuto
saraṇagamanaṃ passa bhavanetti samūhatā.
[882] Tādisaṃ kammaṃ katvāna bahuṃ duggatigāminaṃ
phuṭṭho kammavipākena anaṇo bhuñjāmi bhojanaṃ.
[883] Pamādamanuyuñjanti bālā dummedhino janā
appamādañca medhāvī dhanaṃ seṭṭhaṃva rakkhati.
[884] Mā pamādamanuyuñjetha mā kāmaratisanthavaṃ
appamatto hi jhāyanto pappoti paramaṃ sukhaṃ.
[885] Svāgataṃ nāpagataṃ netaṃ dummantitaṃ mama
savibhattesu dhammesu yaṃ seṭṭhaṃ tadupāgamaṃ.
[886] Svāgataṃ nāpagataṃ tenaṃ dummantitaṃ mama
tisso vijjā anuppattā kataṃ buddhassa sāsanaṃ.
[887] Araññe rukkhamūle vā pabbatesu guhāsu vā
tattha tattheva aṭṭhāsiṃ ubbiggamanaso tadā.
[888] Sukhaṃ sayāmi ṭhāyāmi sukhaṃ kappemi jīvitaṃ
ahatthapāso mārassa aho satthānukampito.
[889] Brahmajacco pure āsiṃ udicco ubhato ahu
sojja putto sugatassa dhammarājassa satthuno.
[890] Vītataṇho anādāno guttadvāro susaṃvuto
aghamūlaṃ vadhitvāna patto me āsavakkhayo.
[891] Pariciṇṇo mayā satthā kataṃ buddhassa sāsanaṃ
ohito garuko bhāro bhavanetti samūhatā"ti
imā gāthā abhāsi.
Tattha disāpīti mayhaṃ disāpi amittā paccatthikāpi ye maṃ evaṃ upavadanti
"yathā mayaṃ aṅgulimālassa vasena ñātiviyogadukkhaparetā dukkhaṃ pāpuṇāma, evaṃ
aṅgulimālopi dukkhaṃ pāpuṇātū"ti. Me dhammakathaṃ suṇantūti mayā satthu santike
sutaṃ catusaccadhammapaṭisaṃyuttaṃ kathaṃ suṇantu. Yuñjantūti sutvā ca tadatthāya
paṭipajjantu. Te manuje bhajantūti tādise sappurise kalyāṇamitte bhajantu sevantu.
Ye dhammamevādapayanti santoti ye sappurisā kusaladhammameva uttarimanussadhammameva
nibbattitalokuttaradhammameva ca ādapenti samādapenti 1- gaṇhāpenti.
Khantivādānanti adhivāsanakhantimeva vadantānaṃ, tato eva avirodhappasaṃsinanti
kenaci avirodhabhūtāya mettāya eva pasaṃsanasīlānaṃ. Suṇantu dhammaṃ kālenāti yuttap-
payuttakāle tesaṃ santike dhammaṃ suṇantu. Tañca anuvidhīyantūti tañca yathāsutaṃ
dhammaṃ sammadeva uggahitvā anukarontu, dhammānudhammaṃ paṭipajjantūti attho.
Na hi jātu so mamaṃ hiṃseti so mayhaṃ diso paccatthiko jātu ekaṃseneva
maṃ na hiṃse na bādheyya. Aññaṃ vā pana kañci nanti na kevalaṃ maṃyeva,
aññaṃ vāpi kañci sattaṃ na hiṃseyya, pappuyya paramaṃ santinti paramaṃ uttamaṃ
santiṃ nibbānaṃ pāpuṇeyya, pāpuṇitvā ca rakkheyya tasathāvareti sabbe ca satte
paramāya rakkhāya rakkheyya, sissaṃ puttaṃ 2- viya paripāleyyāti attho.
@Footnote: 1 Sī. ādāpenti samādāpenti 2 Ma. piyaṃ puttaṃ
Evaṃ thero imāhi gāthāhi pare pāpato parimocento parittakiriyaṃ nāma
katvā attano paṭipattiṃ pakāsento "udakaṃ hī"ti gāthamāha. Tattha paṭhaviyā
thalaṭṭhānaṃ khaṇitvā ninnaṭṭhānaṃ pūretvā mātikaṃ vā katvā rukkhadoṇiṃ vā ṭhapetvā
attanā icchiticchitaṭṭhānaṃ udakaṃ nentīti nettikā, udakahārino. Tejananti
kaṇḍaṃ. Idaṃ vuttaṃ hoti:- nettikā attano ruciyā udakaṃ nayanti, usukārāpi
tāpetvā vaṅkābhāvaṃ harantā tejanaṃ usuṃ damayanti ujukaṃ karonti, tacchakāpi
nemiādīnaṃ atthāya tacchantā dāruṃ damayanti attano ruciyā ujuṃ vā vaṅkaṃ vā
karonti. Evaṃ ettakaṃ ārammaṇaṃ katvā paṇḍitā sappaññā ariyamaggaṃ uppādentā
attānaṃ damenti, arahattappattā pana ekantadantā nāma hontīti.
Idāni purisadammasārathinā satthārā attano damitākāraṃ kataññutañca
pakāsento "daṇḍeneke"tiādikā pañca gāthā abhāsi. Tattha daṇḍeneke damayantīti
rājarājamahāmattādayo daṇḍena hatthiassādinā balakāyena ca paccatthikādike
damenti, gopālādayo ca gāvādike daṇḍena yaṭṭhiyā damenti. Hatthācariyā hatthiṃ
aṅkusehi assācariyā asse kasāhi ca damenti. Adaṇḍena asatthena, ahaṃ dantomhi
tādināti ahaṃ pana iṭṭhādīsu 1- tādibhāvappattena sammāsambuddhena vinā eva daṇḍena,
vinā satthena, nihitadaṇḍanihitasatthabhāvena danto damito nibbisevano gato amhi.
Ahiṃsakoti me nāmaṃ, hiṃsakassa pure satoti satthārā samāgamato pubbe
hiṃsakassa me samānassa ahiṃsakoti nāmamattaṃ ahosi. Ajjāhanti idāni panāhaṃ,
"ahiṃsako"ti saccanāmo avitathanāmo amhi, tasmā na naṃ hiṃsāmi kañcipi sattaṃ
na hiṃsāmi na bādhemi, nanti nipātamattaṃ.
Vissutoti "pāṇātipātī luddho lohitapāṇī"tiādinā paññāto. Mahoghenāti
kāmoghādinā mahatā oghena, tassa oghassa vicchedakaraṃ buddhaṃ saraṇaṃ buddhasaṅkhātaṃ
saraṇaṃ agamaṃ upagacchiṃ. 2-
@Footnote: 1 Sī. iṭṭhāniṭṭhādīsu ārammaṇesu 2 Sī. upagañchiṃ
Lohitapāṇīti pāṇamatipātanena paresaṃ lohitena ruhirena makkhitapāṇi.
Saraṇagamanaṃ passāti mahapphalaṃ nāma saraṇagamanaṃ passāti attānamevālapati.
Tādisaṃ kammanti anekasatapurisavadhaṃ dāruṇaṃ tathārūpaṃ pāpakammaṃ. Phuṭṭho kamma-
vipākenāti pubbe katassa pāpakammassa vipākena phuṭṭho, sabbaso pahīnakammo
vipākamattaṃ paccanubhonto. Athavā phuṭṭho kammavipākenāti upanissayabhūtassa kusala-
kammassa phalabhūtena lokuttaramaggena lokuttarakammasseva vā phalena vimuttisukhena phuṭṭho.
Sabbaso kilesānaṃ 1- khīṇattā anaṇo bhuñjāmi bhojanaṃ, bhojanāpadesena cattāropi
paccaye vadati.
Idāni pubbe attano pamādavihāraṃ garahāmukhena pacchā appamādapaṭipattiṃ
pasaṃsanto tattha ca paresaṃ ussāhaṃ janento "pamādamanuyuñjantī"tiādikā gāthā
abhāsi. Tattha bālāti bālyena samannāgatā idhalokaparalokatthaṃ ajānantā.
Dummedhinoti nippaññā, te pamāde ādīnavaṃ apassantā pamādaṃ anuyuñjanti
pavattenti, pamādeneva 2- kālaṃ vītināmenti. Medhāvīti dhammojapaññāya samannāgato
pana paṇḍito kulavaṃsāgataṃ seṭṭhaṃ uttamaṃ sattaratanadhanaṃ viya appamādaṃ rakkhati.
Yathā hi "uttamaṃ dhanaṃ nissāya bhogasampattiṃ pāpuṇissāma, puttadāraṃ posessāma,
sugatimaggaṃ 3- sodhessāmā"ti dhane ānisaṃsaṃ passantā dhanaṃ rakkhanti, evaṃ paṇḍitopi
"appamādaṃ nissāya paṭhamajjhānādīni paṭilabhissāmi, maggaphalāni pāpuṇissāmi, tisso
vijjā cha abhiññā sampādessāmī"ti appamāde ānisaṃsaṃ passanto dhanaṃ seṭṭhaṃva
appamādaṃ rakkhatīti attho.
Mā pamādanti pamādaṃ mā anuyuñjetha pamādena kālaṃ mā vītināmayittha.
Kāmaratisanthavanti vatthukāmesu kilesakāmesu ca ratisaṅkhātaṃ taṇhāsanthavampi mā
@Footnote: 1 Sī. sabbakilesānaṃ 2 Sī. pamādena 3 Sī. sugatigamanamaggaṃ
Anuyuñjetha mā vindittha mā paṭilabhittha. Appamatto hīti upaṭṭhitasatitāya appamatto
puggalo jhāyanto jhāyanappasuto paramaṃ uttamaṃ nibbānasukhaṃ pāpuṇāti.
Svāgataṃ nāpagatanti yaṃ tadā mama satthu santike āgataṃ āgamanaṃ satthu
vā tasmiṃ mahāvane āgamanaṃ, taṃ svāgataṃ svāgamanaṃ, nāpagataṃ atthato apetaṃ
vigataṃ na hoti. Netaṃ dummantitaṃ mamāti yaṃ tadā mayā "satthu santike pabbajissāmī"ti
mantitaṃ, idampi mama na dummantitaṃ, sumantitameva. Kasmā? savibhattesu dhammesūti
sāvajjānavajjādivasena pakārato vibhattesu dhammesu yaṃ seṭṭhaṃ uttamaṃ 1- pavaraṃ
nibbānaṃ. Tadupāgamaṃ tadeva upagacchinti attho.
"yadā puthujjanakāle payogāsayavipannatāya araññādīsu dukkhaṃ vihāsiṃ, idāni
payogāsayasampannatāya tattha sukhaṃ viharāmī"ti sukhavihārabhāvañceva "pubbe jātimattena
brāhmaṇo, idāni satthu orasaputtatāya brāhmaṇo"ti paramatthabrāhmaṇabhāvañca
dassento "araññe"tiādimāha. Tattha sukhaṃ sayāmīti sayantopi sukhaṃ sukhena nidukkhena
cittutrāsādīnaṃ abhāvena cetodukkharahito 2- sayāmi. Ṭhāyāmīti tiṭṭhāmi. 3-
Ahatthapāso mārassāti kilesamārādīnaṃ agocaro. Aho satthānukampitoti
satthārānukampito aho.
Brahmajaccoti brāhmaṇajātiko. Udicco ubhatoti mātito ca pitito ca
ubhato udito saṃsuddhagahaṇiko. Sesaṃ tattha tattha vuttanayameva.
Aṅgulimālattheragāthāvaṇṇanā niṭṭhitā.
----------------
The Pali Atthakatha in Roman Book 33 page 358-370.
http://84000.org/tipitaka/atthapali/read_rm.php?B=33&A=8256
อรรถกถาบาลีอักษรไทย :-
http://84000.org/tipitaka/atthapali/read_th.php?B=33&A=8256
อ่านอรรถกถาแปลไทย :-
http://84000.org/tipitaka/attha/attha.php?b=26&i=392
เนื้อความพระไตรปิฎกฉบับหลวง :-
http://84000.org/tipitaka/read/r.php?B=26&A=7765
พระไตรปิฎกฉบับบาลีอักษรไทย :-
http://84000.org/tipitaka/read/pali_read.php?B=26&A=7877
The Pali Tipitaka in Roman Character :-
http://84000.org/tipitaka/read/roman_read.php?B=26&A=7877
Contents of The Tipitaka Volume 26
http://84000.org/tipitaka/read/?index_26
![]() ![]() ![]() ![]() |
บันทึก ๖ กุมภาพันธ์ พ.ศ. ๒๕๖๑. การแสดงผลนี้อ้างอิงข้อมูลจากอรรถกถาฉบับภาษาบาลี อักษรโรมัน. หากพบข้อผิดพลาด กรุณาแจ้งได้ที่ [email protected]