![]() |
| บทนำ พระวินัยปิฎก พระสุตตันตปิฎก พระอภิธรรมปิฎก ค้นพระไตรปิฎก ชาดก หนังสือธรรมะ |
394. 10. Parapariyattheragathavannana
samanassa ahu cintatiadika ayasmato parapariyattherassa gatha. Imassa
vatthu hettha agatameva, ta ca gatha satthari dharante attano puthujjanakale
manacchatthanam indriyanam nigganhanacintaya pakasanavasena bhasita. Ima pana
aparabhage satthari parinibbute attano ca parinibbane upatthite tada ayatinca
bhikkhunam uddhammapatipattiya pakasanavasena bhasita. Tattha:-
[920] "samanassa ahu cinta pupphitamhi mahavane
ekaggassa nisinnassa pavivittassa jhayino"ti
ayam gatha sangitikarehi thapita. Tassattho hettha vuttanayova. Ayam pana sambandho:-
satthari aggasavakesu ekaccesu mahatheresu ca parinibbutesu atitasatthuke pavacane
subbacesu sikkhakamesu bhikkhusu dullabhesu dubbacesu micchapatipattibahulesu
bhikkhusu ca jatesu supupphite mahante salavane nisinnassa pavivittassa ekaggassa
jhayanasilassa samitapapataya samanassa parapariyattherassa patipattim nissaya cinta vimamsa
ahositi. Itara:-
[921] "annatha lokanathamhi titthante purisuttame
iriyam asi bhikkhunam annatha dani dissati.
[922] Sitavataparittanam hirikopinachadanam
mattatthiyam abhunjimsu santuttha itaritare.
[923] Panitam yadi va lukham appam va yadi va bahum
yapanattham abhunjimsu agiddha nadhimucchita.
[924] Jivitanam parikkhare bhesajje atha paccaye
na balham ussuka asum yatha te asavakkhaye.
[925] Aranne rukkhamulesu kandarasu guhasu ca
vivekamanubruhanta vihamsu tapparayana.
[926] Nica nivittha subhara mudu athaddhamanasa
abyaseka amukhara atthacintavasanuga.
[927] Tato pasadikam asi gatam bhuttam nisevitam
siniddha teladharava ahosi iriyapatho.
[928] Sabbasavaparikkhina mahajhayi mahahita
nibbuta dani te thera paritta dani tadisa.
[929] Kusalananca dhammanam pannaya ca parikkhaya
sabbakaravarupetam lujjate jinasasanam.
[930] Papakananca dhammanam kilesananca yo utu
upatthita vivekaya ye ca saddhammasesaka.
[931] Te kilesa pavaddhanta avisanti bahum janam
kilanti manne balehi ummattehiva rakkhasa.
[932] Kilesehabhibhuta te tena tena vidhavita
nara kilesavatthusu sasangameva ghosite.
[933] Pariccajitva saddhammam annamannehi bhandare
ditthigatani anventa idam seyyoti mannare.
[934] Dhananca puttam bhariyanca chaddayitvana niggata
katacchubhikkhahetupi akicchani nisevare.
[935] Udaravadehakam bhutva sayantuttanaseyyaka
katha vaddhenti patibuddha ya katha satthugarahita.
[936] Sabbakarukasippani cittim katvana sikkhare
avupasanta ajjhattam samannatthoti acchati.
[937] Mattikam telacunnanca udakasanabhojanam
gihinam upanamenti akankhanta bahuttaram.
[938] Dantaponam kapitthanca puppham khadaniyani ca
pindapate ca sampanne ambe amalakani ca.
[939] Bhesajjesu yatha vejja kiccakicce yatha gihi
ganikava vibhusayam issare khattiya yatha.
[940] Nekatika vancanika kutasakkhi apatuka
bahuhi parikappehi amisam paribhunjare.
[941] Lesakappe pariyaye parikappenudhavita
jivikattha upayena sankaddhanti bahum dhanam.
[942] Upatthapenti parisam kammato no ca dhammato
dhammam paresam desenti labhato no ca atthato.
[943] Samghalabhassa bhandanti samghato paribahira
paralabhopajivanta ahirika na lajjare.
[944] Nanuyutta tatha eke munda sanghatiparuta
sambhavanamyevicchanti labhasakkaramucchita.
[945] Evam nanappayatamhi na dani sukaram tatha
aphusitam va phusitum phusitam vanurakkhitum.
[946] Yatha kantakatthanamhi careyya anupahano
satim upatthapetvana evam game muni care.
[947] Saritva pubbake yogi tesam vattamanussaram
kincapi pacchimo kalo phuseyya amatam padam.
[948] Idam vatva salavane samano bhavitindriyo
brahmano parinibbayi isi khinapunabbhavo"ti
ima gatha thereneva bhasita.
Tattha iriyam asi bhikkhunanti purisuttame lokanathamhi sammasambuddhe
titthante dharante etarahi patipattibhavato annatha annena pakarena bhikkhunam iriyam
caritam ahosi yathanusittham patipattibhavato. Annatha dani dissatiti idani pana tato
annatha bhikkhunam iriyam dissati ayathavapatipattibhavatoti adhippayo. 1-
Idani satthari dharante yenakarena bhikkhunam patipatti ahosi, tam tava
dassetum "sitavataparittanan"tiadi vuttam. Tattha mattatthiyanti tam mattam payojanam.
Yavadeva sitavataparittanam, yavadeva hirikopinapaticchadanam katva civaram paribhunjimsu.
Katham? santuttha itaritare yasmim tasmim hine panite va yathaladdhe paccaye
Santosam apanna.
Panitanti ularam sappiadina samsattham, tadabhavena lukham. Appanti
catupancalopamattampi. Bahum yapanattham abhunjimsuti panitam bahum bhunjantapi
yapanamattameva aharam bhunjimsu. Tato eva agiddha gedham anapanna. Nadhimucchita na
ajjhosita akkhabbhanjanam viya sakatika 2- vanalepanam viya vanino abhunjimsu.
Jivitanam parikkhare, bhesajje atha paccayeti jivitanam pavattiya parikkharabhute
bhesajjasankhate paccaye gilanapaccaye. Yatha teti yatha te purimaka bhikkhu asavakkhaye
ussuka yutta asum, tatha te rogabhibhutapi gilanapaccaye balham ativiya ussuka
nahesunti attho.
Tapparayanati vivekaparayana vivekapona. Evam catuhi gathahi catupaccayasantosam 3-
bhavanabhiratinca dassentena tesam ariyavamsapatipada dassita.
Nicati "mayam pamsukulika pindapatika"ti attukkamsanaparavambhanani akatva
nicavuttino, nivatavuttinoti attho. Nivitthati sasane nivitthasaddha. Subharati
@Footnote: 1 Si. ayam tava patipattibhavato viseso 2 Si. sakatikanam 3 Si. paccayasantosam
Appicchatadibhavena suposa. 1- Muduti vattapatipattiyam sakale ca brahmacariye mudu,
suparikammakatasuvannam viya viniyogakkhama. Muduti va abhakutika uttanamukha
pupphitamukhena patisantharavuttino, sutittham viya 2- sukhavahati vuttam hoti.
Athaddhamanasati akathinacitta, tena subbacabhavamaha. Abyasekati sativippavasabhavato
kilesabyasekarahita, antarantara tanhaditthimanadihi avokinnati attho. Amukharati
na mukhara, na mukhena khara vacipagabbhiyarahitati va attho. Atthacintavasanugati
hitacintavasanuga hitacintavasika attano paresanca hitacintameva 3- anuparivattanaka.
Tatoti tasma nicavuttadihetu. Pasadikanti pasadajanikam 4- patipattim passantanam
sunantananca pasadavaham. Gatanti abhikkantapatikkantaparivattanadigamanam. Gatanti va
kayavacapavatti. Bhuttanti catupaccayaparibhogo. Nisevitanti gocaranisevanam. Siniddha
teladharavati yatha anivattita kusalajanabhisincita savanti teladhara avicchinna
siniddha mattha dassaniya pasadika hoti, evam tesam akappasampannanam iriyapatho
acchiddo sanho mattho dassaniyo pasadiko ahosi.
Mahajhayiti mahantehi jhanehi jhayanasila, mahantam va nibbanam jhayantiti
mahajhayi. Tato eva mahahita, mahantehi hitehi samannagatati attho. Te
therati te yathavuttappakara patipattiparayana thera idani parinibbutati attho.
Paritta dani tadisati idani pacchime kale tadisa tatharupa thera paritta
appaka katipaya evati 5- vuttam hoti.
Kusalananca dhammananti vivattassa upanissayabhutanam vimokkhasambharanam anavajja-
dhammanam. Pannaya cati tatharupaya pannaya ca. Parikkhayati abhavato anuppattito.
Kamancettha pannapi siya anavajjadhamma 6-, bahukarabhavadassanattham panassa visum
@Footnote: 1 Si. supposa 2 Si. suhitam viya, cha.Ma. subhittham 3 Si. cintanameva
@4 Si.,Ma. pasadajanakam 5 Si. appaka evati 6 Si. anuvajjadhammesu
Gahanam yatha punnananasambharati. Sabbakaravarupetanti adikalyanatadihi sabbehi
akaravarehi pakaravisesehi upetam yuttam jinassa bhagavato sasanam lujjati vinassatiti 1-
attho.
Papakananca dhammanam, kilesananca yo ututi kayaduccaritadinam papadhammanam
lobhadinanca kilesanam yo utu yo kalo, so ayam vattatiti vacanaseso. Upatthita
vivekaya, ye ca saddhammasesakati ye pana evarupe kale kayacittaupadhivivekatthaya
upatthita araddhaviriya, te ca sesapatipattisaddhammaka honti. Ayam hettha
adhippayo:- suvisuddhasilacarapi samana idani ekacce bhikkhu iriyapathasanthapanam,
samathavipassanabhavanavidhanam, mahapalibodhupacchedo, khuddakapalibodhupacchedoti
evamadipubbakiccam sampadetva bhavanamanuyunjanti. Te sesapatipattisaddhammaka, 2-
patipattim matthakam papetum na sakkontiti
te kilesa pavaddhantati ye bhagavato orasaputtehi ca tada parikkhayam
pariyadanam gamita kilesa, te etarahi laddhokasa bhikkhusu vuddhim virulhim vepullam
apajjanta. Avisanti bahum jananti kalyanamittarahitam ayonisomanasikarabahulam andha-
balajanam abhibhavitva avasam karonta avisanti santanam anupavisanti. Evambhuta
ca te kilanti manne balehi, ummattehiva rakkhasa yatha nama kelisila
rakkhasabhisakkarahite ummatte avisitva te anabyasanam apadenta tehi kilanti,
evam te kilesa sammasambuddhabhisakkarahite andhabale bhikkhu avisitva tesam dittha-
dhammikadibhedam anattham uppadenta tehi saddhim kilanti manne, kilanta viya
hontiti attho.
Tena tenati tena tena arammanabhagena. Vidhavitati virupam dhavita asaruppa-
vasena patipajjanta. Kilesavatthusuti pathamam uppannam kilesa paccha uppajjanakanam
@Footnote: 1 Ma. lujjati bhijjati vinassatiti 2 Si. bhavanamanuyunjanta sesapatipattika
@saddhammakata
Karanabhavato kilesava kilesavatthuni, tesu kilesavatthusu samuhitesu. Sasangameva
ghositeti hirannasuvannamanimuttadikam dhanam vippakiritva "yam yam hirannasuvannadi
yassa yassa hatthagatam, tam tam tassa tasseva hotu"ti evam kamaghosana sasangamaghosana
nama. Tatthayamattho:- kilesavatthusu "yo yo kileso yam yam sattam ganhati abhibhavati,
so so tassa tassa hotu"ti kilesasenapatina marena sasangame ghosite viya.
Tehi tehi kilesehi abhibhuta te balaputhujjana tena tena arammanabhagena vidhavita
vositati
te evam vidhavita kim karontiti aha "pariccajitva saddhammam, annamannehi
bhandare"ti. Tassattho:- patipattisaddhammam chaddetva amisakinjakkhahetu anna-
mannehi bhandare kalaham karontiti. Ditthigataniti "vinnanamattameva atthi, nattheva
rupadhamma"ti "yatha puggalo nama paramatthato natthi, evam sabhavadhammapi paramatthato
natthi, voharamattameva"ti ca evamadini ditthigatani micchagahe anventa
anugacchanta idam seyyo idameva settham, annam micchati mannanti.
Niggatati gehato nikkhanta. Katacchubhikkhahetupiti katacchumattabhikkhanimittampi.
Tam dadantassa gahatthassa ananulomikasamsaggavasena akiccani pabbajitena akattabbani
kammani nisevare karonti.
Udaravadehakam bhutvati "unudaro mitaharo"ti 1- vuttavacanam acintetva udarapuram
bhunjitva. Sayantuttanaseyyakati "dakkhinena passena sihaseyyam kappeti pade
padam accadhaya sato sampajano"ti 2- vuttavidhanam ananussaritva uttanaseyyaka
sayanti. Ya katha satthugarahitati rajakathaditiracchanakatham sandhaya vadati.
@Footnote: 1 khu.thera. 26/982/395 sariputtattheragatha
@2 an.atthaka. 23/99(9)/170 nandasutta, abhi.vibhanga. 35/519/300 jhanavibhanga
Sabbakarukasippaniti sabbehi vessadihi karukehi kattabbani bhattatala-
vantakaranadini hatthasippani. Cittim katvanati sakkaccam sadaram katva. Avupasanta
ajjhattanti kilesavupasamabhavato gadduhanamattampi 1- samadhanabhavato ca ajjhattam
avupasanta, avupasantacittati attho. Samannatthoti samanadhammo. Atiacchatiti tesam
ajivakiccapasutataya ekadesampi aphusanato visumyeva nisidati, analliyatiti vuttam hoti.
Mattikanti pakatikam va pancavannam va gihinam viniyogakkhamam mattikam.
Telacunnancati pakatikam abhisankhatam va telanca cunnanca. 2- Udakasanabhojananti
udakanca asananca bhojananca. Akankhanta bahuttaranti bahum pindapatadiuttaruttaram
akankhanta "amhehi mattikadisu dinnesu manussa dalhabhattika hutva bahum
uttaruttaram catupaccayajatam dassanti"ti adhippayena gihinam upanamentiti attho.
Dante punanti sodhenti etenati dantaponam, dantakattham. Kapitthanti kapitthaphalam.
Pupphanti sumanacampakadipuppham. Khadaniyaniti attharasavidhepi khajjakavisese. Pindapate
ca sampanneti byanjanadisampayutte 3- odanavisese. Ambe amalakani cati casaddena
matulungatalanalikeradiphalani avuttani sanganhati. Sabbattha gihinam upanamenti
akankhanta bahuttaranti yojana.
Bhesajjesu yatha vejjati gihinam bhesajjappayogesu yatha vejja, tatha bhikkhu
patipajjantiti adhippayo. Kiccakicce yatha gihiti gahatthanam khuddake ceva mahante
ca kicce kattabbe gihi viya. Ganikava vibhusayanti attano sarirassa vibhusane
rupupajiviniyo viya. Issare khattiya yathati issare issariyapavattane yatha khattiya,
evam kulapati hutva vattantiti attho.
Nekatikati nikatiyam niyutta, amanimyeva manim, asuvannamyeva suvannam katva
@Footnote: 1 Ma. gandhuhanamattampi 2 Si. nahaniyacunnanca 3 cha.Ma. vannadisampayutte
Patirupasaciyoganirata. Vancanikati kutamanadihi vippalambaka. Kutasakkhiti
ayathavasakkhino. Apatukati vamaka, asamyatavuttiti attho. Bahuhi parikappehiti
yathavuttehi annehi ca bahuhi micchajivappakarehi.
Lesakappeti kappiyalese kappiyapatirupe. Pariyayeti paccayesu pariyayassa yoge.
Parikappeti vaddhiadivikappane, sabbattha visaye bhummam. Anudhavitati mahicchatadihi
papadhammehi anudhavita vosita. 1- Jivikattha jivikappayojana ajivahetuka.
Upayenati parikathadina upayena paccayuppadananayena. Sankaddhantiti samharanti.
Upatthapenti parisanti parisaya attanam upatthapenti, yatha parisa attanam
upatthapenti, evam parisam sanganhantiti attho. Kammatoti kammahetu. Te hi attano
kattabbaveyyavaccanimittam upatthapenti. No ca dhammatoti dhammanimittam no ca
upatthapenti. Yo satthara ullumpanasabhavasanthitaya parisaya sangaho 2- anunnato,
tena na sanganhantiti attho. Labhatoti labhahetu, "ayyo bahussuto, bhanako,
dhammakathikoti evam sambhavento mahajano mayham labhasakkare upanayissati"ti
icchacare thatva labhanimittam paresam dhammam desenti. No ca atthatoti yo so
vimuttayatanasise thatva saddhammam kathentena pattabbo attho, na tamditthadhammikadi-
bhedahitanimittam dhammam desentiti 3- attho.
Samghalabhassa bhandantiti samghalabhahetu bhandanti 4- "mayham papunati, na tuyhan"ti-
adina kalaham karonti. Samghato paribahirati ariyasamghato bahibhuta ariyasamghe tadabhavato.
Paralabhopajivantati sasane labhassa andhabalaputhujjanehi pare siladigunasampanne
sekkhe uddissa uppannatta tam paralabham parato va dayakato laddhabbalabham
upajivanta bhandanakaraka bhikkhu papajigucchaya abhavato ahirika samana ca
"mayam paralabham bhunjama, parapatibaddhajivika"tipi na lajjare na hiriyanti.
@Footnote: 1 Ma. anu anu dhavita javapita 2 Si. parisalangaho
@3 Si. attho na tena atthena ditthadhammikadibhedahitanimittam dhammam na desenti
@4 Si.,Ma. bhandenti
Nanuyuttati samanakaranehi dhammehi ananuyutta. Tathati yatha pubbe vutta
bandhanakarakadayo, tatha. Eketi ekacce. Munda sanghatiparutati kevalam
munditakesataya munda pilotikakhandehi 1- sanghatitatthena "sanghati"ti laddhanamena
civarena parutasariRa. Sambhavanamyevicchanti, labhasakkaramucchitati labhasakkarasaya 2-
mucchita ajjhosita hutva "pesalo dhutavado bahussuto"ti va madhuravacanamanuyutta
"ariyo"ti ca kevalam sambhavanam bahumanamyeva icchanti esanti, na tannimitte guneti
attho.
Evanti "kusalananca dhammanam pannaya ca parikkhaya"ti vuttanayena.
Nanappayatamhiti nanappakare bhedanadhamme payate samakate nanappakarena va
sankilesadhamme payatum pavattitum araddhe. Na dani sukaram tathati idani imasmim
dullabhakalyanamitte dullabhasappayasaddhammassavane ca kale yatha satthari dharante
aphusitam aphuttham anadhigatam jhanavipassanam phusitam adhigantum, phusitam va hanabhagiyam
thitibhagiyameva va ahutva yatha visesabhagiyam hoti, tatha anurakkhitum paletum sukaram,
tatha na sukaram, tatha sampadetum na sakkati attho.
Idani attano parinibbanakalassa asannatta sankhittena ovadena
sabrahmacarim ovadanto "yatha kantakatthanamhi"tiadimaha. Tassattho:- yatha puriso
kenacideva payojanena kantakanicite padese anupahano vicaranto "ma mam kantako
vijjhi"ti satim upatthapetvava vicarati, evam kilesakantakanicite gocaragame payojanena
caranto muni satim upatthapetvana satisampajannayutto appamattova careyya kammatthanam
avijahantoti vuttam hoti.
Saritva pubbake yogi, tesam vattamanussaranti purimake yoge bhavanaya
yuttataya yogi araddhavipassake saritva tesam vattam agamanusarena sammapatipatti-
bhavanavidhim anussaranto dhuranikkhepam akatva yathapatipajjanto. Kincapi pacchimo
@Footnote: 1 Si. pilotikakhande 2 Si. labhasakkaresu
Kaloti yadipayam atitasatthuko carimo kalo, tathapi yathadhammameva patipajjanto
vipassanam ussukkapento phuseyya amatam padam nibbanam adhigaccheyya.
Idam vatvati yathadassitam sankilesavodanesu imam patipattividhim kathetva. Ayanca
osanagatha sangitikarehi therassa parinibbanam pakasetum vuttati veditabba.
Parapariyattheragathavannana nitthita.
Paramatthadipaniya theragathasamvannanaya
visatinipatassa atthavannana nitthita.
------------------
The Pali Atthakatha in Roman Book 33 page 384-394.
http://84000.org/tipitaka/atthapali/read_rm.php?B=33&A=8850&modeTY=2
อรรถกถาบาลีอักษรไทย :-
http://84000.org/tipitaka/atthapali/read_th.php?B=33&A=8850&modeTY=2
อ่านอรรถกถาแปลไทย :-
http://84000.org/tipitaka/attha/attha.php?b=26&i=394
เนื้อความพระไตรปิฎกฉบับหลวง :-
http://84000.org/tipitaka/read/r.php?B=26&A=7899
พระไตรปิฎกฉบับบาลีอักษรไทย :-
http://84000.org/tipitaka/read/pali_read.php?B=26&A=8007
The Pali Tipitaka in Roman Character :-
http://84000.org/tipitaka/read/roman_read.php?B=26&A=8007
Contents of The Tipitaka Volume 26
http://84000.org/tipitaka/read/?index_26
![]() ![]() ![]() ![]() |
บันทึก ๖ กุมภาพันธ์ พ.ศ. ๒๕๖๑. การแสดงผลนี้อ้างอิงข้อมูลจากอรรถกถาฉบับภาษาบาลี อักษรโรมัน. หากพบข้อผิดพลาด กรุณาแจ้งได้ที่ [email protected]