|
| บทนำ พระวินัยปิฎก พระสุตตันตปิฎก พระอภิธรรมปิฎก ค้นพระไตรปิฎก ชาดก หนังสือธรรมะ |
52. 2. Revatīvimānavaṇṇanā
uṭṭhehi revate supāpadhammeti revatīvimānaṃ. Tassa kā uppatti? bhagavā
bārāṇasiyaṃ viharati isipatane migadāye. Tena samayena bārāṇasiyaṃ saddhāsampannassa
kulassa putto nandiyo nāma upāsako ahosi saddhāsampanno dāyako dānapati
saṃghupaṭṭhāko. Athassa mātāpitaro sammukhagehato mātuladhītaraṃ revatiṃ nāma kaññaṃ
ānetukāmā ahesuṃ. Sā pana assaddhā adānasīlā, nandiyo taṃ na
icchi. Tassa mātā revatiṃ āha "amma tvaṃ imaṃ gehaṃ 1- āgantvā bhikkhusaṃghassa
nisīdanaṭṭhānaṃ haritena gomayena upalimpetvā āsanāni paññāpehi, ādhārake
ṭhapehi, bhikkhūnaṃ āgatakāle vanditvā pattaṃ gahetvā nisīdāpetvā dhamakarakena 2-
pānīyaṃ parissāvetvā bhuttakāle pattāni dhovāhi, evaṃ me puttassa ārādhikā
@Footnote: 1 Ma. sālaṃ 2 cha.Ma. dhamakaraṇena
Bhavissasī"ti. Sā tathā akāsi. Atha naṃ "ovādakkhamā jātā"ti puttassa ārocetvā
tena "sādhū"ti sampaṭicchite divasaṃ ṭhapetvā āvāhaṃ kariṃsu.
Atha naṃ nandiyo āha "sace hi bhikkhusaṃghaṃ mātāpitaro ca me upaṭṭhahissasi, evaṃ
imasmiṃ gehe vasituṃ labhissasi, appamattā hohī"ti. Sā "sādhū"ti paṭissuṇitvā
kiñci kālaṃ saddhā viya hutvā bhattāraṃ anuvattentī dve putte vijāyi.
Nandiyassa mātāpitaro kālamakaṃsu. Gehe sabbissariyaṃ tassā eva ahosi. Nandiyopi
mahādānapati hutvā bhikkhusaṃghassa dānaṃ paṭṭhapesi, kapaṇaddhikādīnampi gehadvāre
pākavattaṃ paṭṭhapesi. Isipatanamahāvihāre catūhi gabbhehi paṭimaṇḍitaṃ catusālaṃ kāretvā
mañcapīṭhādīni attharāpetvā buddhappamukhassa bhikkhusaṃghassa mahādānaṃ datvā
tathāgatassa hatthe dakkhiṇodakaṃ pātetvā niyyādesi, saha dakkhiṇodakadānena
tāvatiṃsabhavane āyāmato ca vitthārato ca samantā dvādasayojaniko yojanasatubbedho
sattaratanamayo accharāgaṇasahassasaṅghuṭṭho dibbapāsādo uggañchi.
Athāyasmā mahāmoggallāno devacārikaṃ caranto taṃ pasādaṃ disvā attānaṃ
vandituṃ āgate devaputte pucchi "kassāyaṃ pāsādo"ti. "imassa bhante pāsādassa
sāmiko manussaloke bārāṇasiyaṃ nandiyo nāma kuṭumbiyaputto saṃghassa isipatana-
mahāvihāre catusālaṃ kāresi, tassāyaṃ nibbatto pāsādo"ti āhaṃsu. Pāsāde
nibbattadevaccharāyopi theraṃ vanditvā "bhante mayaṃ bārāṇasiyaṃ nandiyassa nāma
upāsakassa paricārikā bhavituṃ idha nibbattā, tassa evaṃ vadetha `tuyhaṃ paricārikā
bhavituṃ nibbattā devatāyo tayi cirāyante ukkaṇṭhitā, devalokasampatti nāma
mattikābhājanaṃ bhinditvā suvaṇṇabhājanassa gahaṇaṃ viya atimanāpan'ti vatvā
idhāgamanatthāya tassa vadethā"ti āhaṃsu. Thero "sādhū"ti paṭissuṇitvā sahasā
devalokato āgantvā catuparisamajjhe bhagavantaṃ pucchi "nibbattati nu kho bhante
Katapuññānaṃ manussaloke ṭhitānaṃyeva dibbasampattī"ti. Nanu te moggallāna nandiyassa
devaloke nibbattā dibbasampatti sāmaṃ diṭṭhā, kasmā maṃ pucchasīti. Evaṃ bhante
nibbattatīti. Athassa satthā "yathā ciraṃ vippavasitvā āgataṃ purisaṃ mittabandhavā
abhinandanti sampaṭicchanti, evaṃ katapuññaṃ puggalaṃ ito paralokaṃ gataṃ sakāni
puññāni sampattihatthehi sampaṭicchanti paṭiggaṇhantī"ti dassento:-
[861] "cirappavāsiṃ purisaṃ dūrato sotthimāgataṃ
ñātimittā suhajjā ca abhinandanti āgataṃ.
[862] Tatheva katapuññampi asmā lokā paraṃ gataṃ
puññāni paṭiggaṇhanti piyaṃ ñātīva āgatan"ti
gāthā abhāsi.
Nandiyo taṃ sutvā bhiyyoso mattāya dānāni deti, puññāni karoti,
so vaṇijjāya gacchanto revatiṃ āha "bhadde mayā paṭṭhapitaṃ saṃghassa dānaṃ
anāthānaṃ pākavattañca tvaṃ appamattā pavatteyyāsī"ti. Sā "sādhū"ti paṭissuṇi.
So pavāsagatopi yattha yattha vāsaṃ kappeti, tattha tattha bhikkhūnaṃ anāthānañca
yathāvibhavaṃ dānaṃ detiyeva. Tassa anukampāya khīṇāsavā dūratopi āgantvā dānaṃ
sampaṭicchanti. Revatī pana tasmiṃ gate katipāhameva dānaṃ pavattetvā anāthānaṃ bhattaṃ
upacchindi, bhikkhūnampi bhattaṃ kaṇājakaṃ bilaṅgadutiyaṃ adāsi. Bhikkhūnaṃ bhuttaṭṭhāne
attanā bhuttāvasesāni sitthāni macchamaṃsakhaṇḍamissakāni calakaṭṭhikāni ca pakiritvā 1-
manussānaṃ dasseti "passatha samaṇānaṃ kammaṃ, saddhādeyyaṃ nāma evaṃ
chaḍḍentī"ti.
@Footnote: 1 Sī. vikiritvā
Atha nandiyo vohārakasiddhi yathālābho 1- āgantvā taṃ pavattiṃ sutvā revatiṃ
gehato nīharitvā gehaṃ pāvisi. Dutiyadivase buddhappamukhassa bhikkhusaṃghassa mahādānaṃ
pavattetvā niccabhattañca anāthabhattañca sammadeva pavattesi, attano sahāyehi
upanītaṃ revatiṃ ghāsacchādanaparamatāya ṭhapesi. So aparena samayena kālaṃ katvā
tāvatiṃsabhavane attano vimāneyeva nibbatti. Revatī pana sabbaṃ dānaṃ pacchinditvā
"imesaṃ vasena mayhaṃ lābhasakkāro parihāyī"ti bhikkhusaṃghaṃ 2- akkosentī paribhāsentī
vicarati. Atha vessavaṇo dve yakkhe āṇāpesi "gacchatha bhaṇe bārāṇasinagare
ugghosatha `ito sattame divase revatī jīvantīyeva niraye pakkhipīyatī"ti. Taṃ sutvā
mahājano saṃvegajāto bhītatasito ahosi.
Atha revatī pana pāsādaṃ abhiruhitvā dvāraṃ thaketvā nisīdi. Sattame divase
tassā pāpakammasañcoditena vessavaṇena raññā āṇattā jalitakapilakesamassukā 3-
cipiṭavirūpanāsikā pariṇatadāṭhā lohitakkhā sajaladharasamānavaṇṇā ativiya bhayānakarūpā
dve yakkhā upagantvā "uṭṭhehi revate supāpadhamme"tiādīni vadantā nānābāhāsu
gahetvā "mahājano passatū"ti sakalanagare vīthito vīthiṃ paribbhamāpetvā ākāsaṃ
abbhuggantvā tāvatiṃsabhavanaṃ netvā nandiyassa vimānaṃ sampattiñcassā dassetvā
taṃ vilapantiṃyeva ussadanirayasamīpaṃ pāpesuṃ. Taṃ yamapurisā ussadaniraye khipiṃsu.
Tenāha:-
[863] "uṭṭhehi revate supāpadhamme
apārutadvāre adānasīle
nessāma taṃ yattha thunanti duggatā
samappitā 4- nerayikā dukkhenā"ti.
@Footnote: 1 Sī. atha nandiko siddhiyā tatropaladdhalābho 2 ka. bhikkhusaṃghassa
@3 Ma. jalitasīsakesamassukā 4 Sī. samajjatā
Tattha uṭṭhehīti uṭṭhaha, na dānesa pāsādo taṃ nirayabhayato rakkhituṃ sakkoti,
tasmā sīghaṃ uṭṭhahitvā āgacchāhīti attho. Revateti taṃ nāmena ālapati.
Supāpadhammetiādinā uṭṭhānassa kāraṇaṃ vadati. Yasmā tvaṃ ariyānaṃ akkosana-
paribhāsanādinā suṭṭhu lāmakapāpadhammā, yasmā ca apārutaṃ dvāraṃ nirayassa tava
pavesanatthaṃ, tasmā uṭṭhehīti. Adānasīleti kassaci kiñci na dānasīle kadariye
maccharinī, idampi uṭṭhānasseva kāraṇavacanaṃ. Yasmā dānasīlānaṃ amaccharīnaṃ tava
sāmikasadisānaṃ sugatiyaṃ nivāso, tādisānaṃ pana adānasīlānaṃ maccharīnaṃ niraye nivāso,
tasmā uṭṭhehi, muhuttamattampi tava idha ṭhātuṃ na dassāmīti adhippāyo. Yattha
thunanti duggatāti dukkhagatattā 1- duggatā. Nerayikāti nirayadukkhena samappitā
samaṅgībhūtā yasmiṃ niraye thunanti, yāva pāpakammaṃ na byanti hoti, tāva nikkhamituṃ
alabhantā nitthunanti, tattha taṃ nessāma nayissāma khipissāmāti yojanā.
[864] "icceva vatvāna yamassa dūtā
te dve yakkhā lohitakkhā brahantā
paccekabāhāsu gahetvā revataṃ
pakkāmayuṃ devagaṇassa santike"ti
idaṃ saṅgītikāravacanaṃ.
Tattha icceva vatvānāti iti eva "uṭṭhehī"tiādinā vatvā, vacana-
samanantaramevāti attho. Yamassa dūtāti appaṭisedhaniyatassa yamassa rañño
dūtasadisā. Vessavaṇena hi te pesitā. Tathā hi te tāvatiṃsabhavanaṃ nayiṃsu. Keci
"na yamassa dūtā"ti nakāraṃ "yamassā"ti padena sambandhitvā "vessavaṇassa
dūtā"ti atthaṃ vadanti, taṃ na yujjati. Na hi na yamadūtatāya 2- vessavaṇassa dūtāti 3-
@Footnote: 1 Sī. dukkhaṃ gatiṃ gatattā, i. duggatigatattā 2 i. na hi yamadūtatāya, Ma. na hi
@ayamadūtatāya 3 i. dūtatā
Sijjhati. Yajanti tattha baliṃ upaharantīti yakkhā. Lohitakkhāti rattanayanā. Yakkhānaṃ
hi nettāni atilohitāni honti. Brahantāti mahantā. Paccekabāhāsūti
eko ekabāhāyaṃ, itaro itarabāhāyanti paccekaṃ bāhāsu. Revatanti revatiṃ.
Revatātipi tassā nāmameva. Tathā hi "revate"ti vuttaṃ. Pakkāmayunti
pakkāmesuṃ, upanesunti attho. Devagaṇassāti tāvatiṃsabhavane devasaṃghassa.
Evaṃ tehi yakkhehi tāvatiṃsabhavanaṃ netvā nandiyavimānassa avidūre ṭhapitā
revatī taṃ sūriyamaṇḍalasadisaṃ ativiya pabhassaraṃ disvā:-
[865] "ādiccavaṇṇaṃ ruciraṃ pabhassaraṃ
byamhaṃ subhaṃ kañcanajālachannaṃ
kasseta'mākiṇṇajanaṃ vimānaṃ
sūriyassa raṃsīriva jotamānaṃ.
[866] Nārīgaṇā candanasāralittā
ubhato vimānaṃ upasobhayanti
taṃ dissati sūriyasamānavaṇṇaṃ
ko modati saggapatto vimāne"ti
te yakkhe pucchi. Tepi tassā:-
[867] "bārāṇasiyaṃ nandiyo nāmāsi
upāsako amaccharī dānapati vadaññū
tassetamākiṇṇajanaṃ vimānaṃ
sūriyassa raṃsīriva jotamānaṃ.
[868] Nārīgaṇā candanasāralittā
ubhato vimānaṃ upasobhayanti
taṃ dissati sūriyasamānavaṇṇaṃ
so modati saggappatto vimāne"ti
ācikkhiṃsu.
#[868] Tattha candanasāralittāti sārabhūtena candanagandhena anulittasarīRā.
Ubhato vimānanti vimānaṃ ubhato anto ceva bahi ca saṅgītādīhi upecca sobhayanti.
Atha revatī:-
[869] "nandiyassāhaṃ bhariyā
agārinī sabbakulassa issarā
bhattu vimāne ramissāmi dāna'haṃ
na patthaye nirayaṃ dassanāyā"ti
āha.
Tattha agārinīti gehasāminī. "bhariyā sagāminī"tipi paṭhanti, bhariyā sahagāminīti
attho. Sabbakulassa issarā bhattūti mama bhattu nandiyassa sabbakuṭumbikassa
issarā sāminī ahosiṃ, tasmā idānipi vimāne issarā bhavissāmīti āha. Vimāne
ramissāmi dāna'hanti evaṃ palobhetumeva hi taṃ te tattha nesuṃ. Na patthaye
nirayaṃ dassanāyāti yaṃ pana nirayaṃ maṃ tumhe netukāmā, taṃ nirayaṃ dassanāyapi
na patthaye, kuto pavisitunti vadati.
Evaṃ vadantimeva "tvaṃ taṃ patthehi vā mā vā, kiṃ tava patthanāyā"ti
nirayasamīpaṃ netvā:-
[870] "eseva 1- te nirayo supāpadhamme
puññaṃ tayā akataṃ jīvaloke
na hi maccharī rosako pāpadhammo
saggūpagānaṃ labhati sahabyatan"ti
gāthamāhaṃsu.
Tassattho:- eseva tava nirayo, tayā dīgharattaṃ mahādukkhaṃ anubhavitabbaṭṭhānabhūto.
Kasmā? puññaṃ tayā akataṃ jīvaloke, yasmā manussaloke appamattakampi
Tayā puññaṃ nāma na kataṃ, evaṃ akatapuñño pana tādiso satto maccharī attano
sampattinigūhanalakkhaṇena maccherena samannāgato, paresaṃ rosuppādanena rosako,
lobhādīhi pāpadhammehi samaṅgībhāvato pāpadhammo saggūpagānaṃ devānaṃ sahabyataṃ
sahabhāvaṃ na labhatīti yojanā.
Evaṃ pana vatvā te dve yakkhā tattheva antaradhāyiṃsu. Taṃsadise pana
dve nirayapāle saṃsavake nāma gūthaniraye pakkhipituṃ ākaḍḍhante passitvā:-
[871] "kiṃ nu gūthañca muttañca asuci paṭidissati
duggandhaṃ kimidaṃ mīḷhaṃ kimetaṃ upavāyatī"ti
taṃ nirayaṃ pucchi.
[872] "esa saṃsavako nāma gambhīro sataporiso
yattha vassasahassāni tuvaṃ paccasi revate"ti
tasmiṃ kathite tattha attano nibbattihetubhūtaṃ kammaṃ pucchantī:-
@Footnote: 1 cha.Ma. eso
[873] "kiṃ nu kāyena vācāya manasā dukkaṭaṃ kataṃ
kena saṃsavako laddho gambhīro sataporiso"ti
āha.
[874] "samaṇe brāhmaṇe cāpi aññe vāpi 1- vaṇibbake
musāvādena vañcesi taṃ pāpaṃ pakataṃ tayā"ti
tassā taṃ kammaṃ kathetvā puna te:-
[875] "tena saṃsavako laddho gambhīro sataporiso
tattha vassasahassāni tuvaṃ paccasi revate"ti
āhaṃsu.
Tattha saṃsavako nāmāti niccakālaṃ gūthamuttādiasucissa saṃsavanato paggharaṇato 2-
saṃsavako nāma.
Na kevalaṃ tuyhaṃ idha saṃsavakalābho eva, atha kho tattha 3- anekāni vassasahassāni
paccitvā uttiṇṇāya hatthacchedādilābhopīti dassetuṃ:-
[876] "hatthepi chindanti athopi pāde
kaṇṇepi chindanti athopi nāsaṃ
athopi kākoḷagaṇā samecca
saṅgamma khādanti viphandamānan"ti
tattha laddhabbakāraṇaṃ āhaṃsu.
@Footnote: 1 ka. vāpi. 2 Sī. pharaṇato 3 cha.Ma. ettha
Tattha kākoḷagaṇāti kākasaṃghā. Te kirassā tigāvutappamāṇe sarīre
anekasatāni anekasahassāni patitvā tālakkhandhaparimāṇehi sunisitaggehi ayomayehi
mukhatuṇḍehi vijjhitvā vijjhitvā khādanti, maṃsaṃ gahitagahitaṭṭhāne kammabalena
pūrateva. Tenāha "kākoḷagaṇā samecca, saṅgamma khādanti viphandamānan"ti.
Puna sā manussalokaṃ paccānayanāya yācanādivasena taṃ taṃ vippalapi. Tena
vuttaṃ:-
[877] "sādhu kho maṃ paṭinetha kāhāmi kusalaṃ bahuṃ
dānena samacariyāya saññamena damena ca
yaṃ katvā sukhitā honti na ca pacchānutappare"ti.
Puna nirayapālā:-
[878] "pure tuvaṃ pamajjitvā idāni paridevasi
sayaṃ katānaṃ kammānaṃ vipākaṃ anubhossasī"ti
āhaṃsu. Puna sā āha:-
[879] "ko devalokato manussalokaṃ
gantvāna puṭṭho me evaṃ vadeyya
nikkhittadaṇḍesu dadātha dānaṃ
acchādanaṃ seyyamathannapānaṃ 1-
na hi maccharī rosako pāpadhammo
saggūpagānaṃ labhati sahabyataṃ.
@Footnote: 1 Sī. sayanamathannapānaṃ
[880] Sāhaṃ nūna ito gantvā yoniṃ laddhāna mānusiṃ
vadaññū sīlasampannā kāhāmi kusalaṃ bahuṃ
dānena samacariyāya saññamena damena ca.
[881] Ārāmāni ca ropissaṃ dugge saṅkamanāni ca
papañca udapānañca vippasannena cetasā.
[882] Cātuddasiṃ pañcadasiṃ yā ca pakkhassa aṭṭhamī
pāṭihāriyapakkhañca aṭṭhaṅgasusamāgataṃ.
[883] Uposathaṃ upavasissaṃ sadā sīlesu saṃvutā
na ca dāne pamajjissaṃ sāmaṃ diṭṭhamidaṃ mayā"ti.
[884] "iccevaṃ vippalapantiṃ phandamānaṃ tato tato
khipiṃsu niraye ghore uddhaṃpādaṃ avaṃsiran"ti
idaṃ saṅgagītikāravacanaṃ.
Puna sā:-
[885] "ahaṃ pure maccharinī ahosiṃ
paribhāsikā samaṇabrāhmaṇānaṃ
vitathena ca sāmikaṃ vañcayitvā
paccāmahaṃ niraye ghorarūpe"ti
osānagāthamāha. Tattha "ahaṃ pure maccharinī"ti ayaṃ 1- gāthā niraye nibbattāya
vuttā, itarā anibbattāya evāti veditabbā. Sesaṃ suviññeyyamevāti.
@Footnote: 1 cha.Ma. ayaṃ pāṭho na dissati
Bhikkhū revatiyā yakkhehi gahetvā nītabhāvaṃ bhagavato ārocesuṃ. Taṃ sutvā
bhagavā ādito paṭṭhāya imaṃ vatthuṃ kathetvā upari vitthārena dhammaṃ desesi,
desanāpariyosāne bahū sotāpattiphalādīni pāpuṇiṃsu. 1- Kāmañcetaṃ revatīpaṭibaddhāya
kathāya yebhuyyabhāvato "revatīvimānan"ti voharīyati, yasmā pana revatī vimānadevatā
na hoti, nandiyassa pana devaputtassa vimānādisampattipaṭisaṃyuttañcetaṃ. Tasmā
purisavimānesveva saṅgahaṃ āropitanti daṭṭhabbaṃ.
Revatīvimānavaṇṇanā niṭṭhitā.
-------------------
The Pali Atthakatha in Roman Book 30 page 253-264.
http://84000.org/tipitaka/atthapali/read_rm.php?B=30&A=5339
อรรถกถาบาลีอักษรไทย :-
http://84000.org/tipitaka/atthapali/read_th.php?B=30&A=5339
อ่านอรรถกถาแปลไทย :-
http://84000.org/tipitaka/attha/attha.php?b=26&i=52
เนื้อความพระไตรปิฎกฉบับหลวง :-
http://84000.org/tipitaka/read/r.php?B=26&A=1817
พระไตรปิฎกฉบับบาลีอักษรไทย :-
http://84000.org/tipitaka/read/pali_read.php?B=26&A=1814
The Pali Tipitaka in Roman Character :-
http://84000.org/tipitaka/read/roman_read.php?B=26&A=1814
Contents of The Tipitaka Volume 26
http://84000.org/tipitaka/read/?index_26
        |
|
บันทึก ๖ กุมภาพันธ์ พ.ศ. ๒๕๖๑. การแสดงผลนี้อ้างอิงข้อมูลจากอรรถกถาฉบับภาษาบาลี อักษรโรมัน. หากพบข้อผิดพลาด กรุณาแจ้งได้ที่ [email protected]