![]() |
| บทนำ พระวินัยปิฎก พระสุตตันตปิฎก พระอภิธรรมปิฎก ค้นพระไตรปิฎก ชาดก หนังสือธรรมะ |
281. 4. Valliyattheragāthāvaṇṇanā
yaṃ kiccaṃ daḷhavīriyenātiādikā āyasmato valliyattherassa gāthā. Kā
uppatti?
ayampi purimabuddhesu katādhikāro tattha tattha bhave puññāni upacinanto
sumedhassa bhagavato kāle brāhmaṇakule nibbattitvā viññutaṃ patto vijjāsippesu
nipphattiṃ gato asītikoṭivibhavaṃ pahāya tāpasapabbajjaṃ pabbajitvā pabbatapāde
araññāyatane ekissā nadiyā tīre assamaṃ kāretvā viharanto attano anug-
gaṇhanatthaṃ upagataṃ satthāraṃ disvā pasannamānaso ajinacammaṃ pattharitvā adāsi.
Tattha nisinnaṃ bhagavantaṃ pupphāhi ca candanena ca pūjetvā ambaphalāni datvā
pañcapatiṭṭhitena vandi. Tassa bhagavā nisinnāsanasampattiṃ pakāsento anumodanaṃ
vatvā pakkāmi. So tena puññakammena devamanussesu saṃsaranto imasmiṃ buddhuppāde
vesāliyaṃ brāhmaṇakule nibbattitvā "kaṇhamitto"ti 1- laddhanāmo vayappatto satthu
vesāligamane buddhānubhāvaṃ disvā paṭiladdhasaddho mahākaccānattherassa 2- santike
pabbaji. So mandapañño dandhaparakkamo ca hutvā ciraṃ kālaṃ viññuṃ sabrahmacāriṃ
nissāyeva vasati. Bhikkhū "yathā nāma valli rukkhādīsu kiñci anissāya vaḍḍhituṃ
na sakkoti, evamayampi kañci paṇḍitaṃ anissāya vaḍḍhituṃ na sakkotī"ti valliyotveva
samudācariṃsu. Aparabhāge pana veṇudattattheraṃ upasaṅkamitvā tassa ovāde ṭhatvā
sato sampajāno hutvā viharanto ñāṇassa paripākaṃ gatattā paṭipattikkamaṃ 3- theraṃ
pucchanto:-
[167] "yaṃ kiccaṃ daḷhavīriyena yaṃ kiccaṃ boddhumicchatā 4-
karissaṃ nāvarajjhissaṃ 5- passa vīriyaṃ parakkamaṃ.
@Footnote: 1 Sī. gaṇḍimittoti 2 Sī. mahākaccāyanattherassa 3 i. paṭipattiparakkamaṃ
@4 pāli. bodhu... 5 Sī.,i. nāvarujjhissaṃ
[168] Tavañca me maggamakkhāhi añjasaṃ amatogadhaṃ
ahaṃ monena monissaṃ gaṅgāsotova sāgaran"ti
gāthādvayaṃ abhāsi.
Tattha yaṃ kiccaṃ daḷhavīriyenāti daḷhena viriyena thirena parakkamena, daḷhaviriyena
vā purisadhorayhena yaṃ kiccaṃ kātabbaṃ paṭipajjitabbaṃ. Yaṃ kiccaṃ boddhumicchatāti
cattāri ariyasaccāni nibbānameva vā boddhuṃ bujjhituṃ icchantena paṭivijjhitukāmena
yaṃ kiccaṃ karaṇīyaṃ. Karissaṃ nāvarajjhissanti tamahaṃ dāni karissaṃ na virādhessaṃ, 1-
yathānusiṭṭhaṃ paṭipajjissāmi. Passa vīriyaṃ parakkamanti yathā paṭipajjamāne dhamme
vidhinā 2- īraṇato 3- "vīriyaṃ", paraṃ paraṃ ṭhānaṃ 4- akkamanato "parakkamo"ti ca
laddhanāmaṃ sammāvāyāmaṃ passa na saddhamevāti 5- attano kattukāmataṃ dasseti.
Tavañcāti kammaṭṭhānadāyakaṃ kalyāṇamittaṃ ālapati. Meti mayhaṃ. Maggamakkhāhīti
ariyamaggaṃ kathehi, lokuttaramaggasampāpakaṃ catusaccakammaṭṭhānaṃ kathehīti attho.
Añjasanti ujukaṃ majjhimapaṭipadābhāvena antadvayassa anupagamanato. Amate nibbāne
sampāpakabhāvena patiṭṭhitattā amatogadhaṃ. Monenāti ñāṇena maggapaññāya. 6-
Monissanti jānissaṃ nibbānaṃ paṭivijjhissaṃ pāpuṇissaṃ. Gaṅgāsotova sāgaranti
yathā gaṅgāya soto sāgaraṃ samuddaṃ avirajjhanto 7- ekaṃsato ogāhati, evaṃ "ahaṃ
kammaṭṭhānaṃ anuyuñjanto maggañāṇena nibbānaṃ adhigamissāmi, tasmā taṃ kammaṭṭhānaṃ
me ācikkhathā"ti theraṃ kammaṭṭhānaṃ yāci.
Taṃ sutvā veṇudattatthero tassa kammaṭṭhānaṃ adāsi. Sopi kammaṭṭhānaṃ
anuyuñjanto na cirasseva vipassanaṃ ussukkāpetvā arahattaṃ pāpuṇi. Tena vuttaṃ
@Footnote: 1 Sī. na dhamme virādhessaṃ, Ma.na virodhessaṃ 2 Sī. yathāpaṭipajjamānavidhinā
@3 Sī.,i. karaṇato 4 Sī. padaṭṭhānaṃ 5 Sī. passana saddamevāti,
@ Ma. passa naṃ tadatthamevāti 6 Sī. monenāti maggapaññāya 7 Sī.,i. avirajjhantova
Apadāne 1- :-
"pañcakāmaguṇe hitvā piyarūpe manorame
asīti koṭiyo hitvā pabbajiṃ anagāriyaṃ.
Pabbajitvāna kāyena pāpakammaṃ vivajjayiṃ
vacīduccaritaṃ hitvā nadīkūle vasāmahaṃ.
Ekekaṃ 2- maṃ viharantaṃ buddhaseṭṭho upāgami
nāhaṃ jānāmi buddhoti akāsiṃ paṭisanthāraṃ.
Karitvā paṭisanthāraṃ nāmagottamapucchahaṃ
devatā nusi gandhabbo adū 3- sakko purindado.
Ko vā tvaṃ kassa vā putto mahābrahmā idhāgato
virocesi disā sabbā udayaṃ suriyo yathā.
Sahassārāni cakkāni pāde dissanti mārisa
ko vā tvaṃ kassa vā putto kathaṃ jānemu taṃ mayaṃ.
Nāmagottaṃ pavedehi saṃsayaṃ apanehi me
namhi devo na gandhabbo namhi sakko purindado.
Brahmabhāvo ca me natthi etesaṃ uttamo ahaṃ
atīto visayaṃ tesaṃ dālayiṃ kāmabandhanaṃ.
Sabbe kilese jhāpetvā patto sambodhimuttamaṃ
tassa vācaṃ suṇitvāhaṃ idaṃ vacanamabraviṃ.
Yadi buddhosi sabbaññū nisīda tvaṃ mahāmuni
tamahaṃ pūjayissāmi dukkhassantakaro tuvaṃ.
Pattharitvā jinacammaṃ adāsi satthuno ahaṃ
@Footnote: 1 khu.apa. 33/75/107 candanamāliyattherāpadāna (syā) 2 cha.Ma. ekakaṃ 3 cha.Ma. adu
Nisīdi tattha bhagavā sīhova girigabbhare.
Khippaṃ pabbatamāruyha ambassa phalamaggahiṃ
sālakalyāṇikaṃ pupphaṃ candanañca mahārahaṃ.
Khippaṃ paggayha taṃ sabbaṃ 1- upetvā lokanāyakaṃ
phalaṃ buddhassa datvāna sālapupphamapūjayiṃ.
Candanaṃ anulimpitvā avandiṃ satthuno ahaṃ
pasannacitto sumano vipulāya ca pītiyā.
Ajinamhi nisīditvā sumedho lokanāyako
mama kammaṃ pakittesi hāsayanto mamaṃ tadā. 2-
Iminā phaladānena gandhamālehi cūbhayaṃ
pañcavīse kappasate devaloke ramissati.
Anūnamanasaṅkappo vasavattī bhavissati
chabbīsatikappasate manussattaṃ gamissati.
Bhavissati cakkavattī cāturanto mahiddhiko
vekaraṃ 3- nāma nagaraṃ vissakammena māpitaṃ.
Hessati sabbasovaṇṇaṃ nānāratanabhūsitaṃ
eteneva upāyena saṃsarissati yoniyo. 4-
Sabbattha sukhito 5- hutvā devatte atha mānuse
pacchime bhave sampatte brahmabandhu bhavissati.
Agārā abhinikkhamma anagārī bhavissati
abhiññāpāragū 6- hutvā nibbāyissatināsavo.
Idaṃ vatvāna sambuddho sumedho lokanāyako
@Footnote: 1 Sī. taṃ pupphaṃ 2 Sī. hāsayantova maṃ sadā 3 cha.Ma. vebhāraṃ 4 cha.Ma. so bhave
@5 cha.Ma. pūjito 6 pāli. aviññattipaccayo
Mama nijjhāyamānassa pakkāmi anilañjase.
1- Tena kammena sukatena cetanāpaṇidhīhi ca
jahitvā mānusaṃ dehaṃ tāvatiṃsamagacchahaṃ. 1-
Tusitato cavitvāna nibbattiṃ mātukucchiyā
bhoge me ūnatā natthi yamhi gabbhe vasāmahaṃ.
Mātukucchigate mayi annapānañca bhojanaṃ
mātuyā mama chandena nibbattati yadicchakaṃ.
Jātiyā pañcavassena pabbajiṃ anagāriyaṃ
oropitamhi kesamhi arahattamapāpuṇiṃ.
Pubbakammaṃ gavesanto orena nāddasaṃ ahaṃ
tiṃsakappasahassamhi mama kammamanussariṃ.
Namo te purisājañña namo te purisuttama
tava sāsanamāgamma pattomhi acalaṃ padaṃ.
Tiṃsakappasahassamhi yaṃ buddhamabhipūjayiṃ 2-
duggatiṃ nābhijānāmi buddhapūjāyidaṃ phalaṃ.
Kilesā jhāpitā mayhaṃ .pe. kataṃ buddhassa sāsanan"ti.
Arahattaṃ pana patvā aññaṃ byākaronto thero imāyeva gāthā abhāsīti.
Valliyattheragāthāvaṇṇanā niṭṭhitā.
---------------
@Footnote: 1-1 Sī. ime pāṭhā na dissanti 2 pāli. sambuddhamabhipūjayiṃ
The Pali Atthakatha in Roman Book 32 page 449-453.
http://84000.org/tipitaka/atthapali/read_rm.php?B=32&A=10039
อรรถกถาบาลีอักษรไทย :-
http://84000.org/tipitaka/atthapali/read_th.php?B=32&A=10039
อ่านอรรถกถาแปลไทย :-
http://84000.org/tipitaka/attha/attha.php?b=26&i=281
เนื้อความพระไตรปิฎกฉบับหลวง :-
http://84000.org/tipitaka/read/r.php?B=26&A=5838
พระไตรปิฎกฉบับบาลีอักษรไทย :-
http://84000.org/tipitaka/read/pali_read.php?B=26&A=5990
The Pali Tipitaka in Roman Character :-
http://84000.org/tipitaka/read/roman_read.php?B=26&A=5990
Contents of The Tipitaka Volume 26
http://84000.org/tipitaka/read/?index_26
![]() ![]() ![]() ![]() |
บันทึก ๖ กุมภาพันธ์ พ.ศ. ๒๕๖๑. การแสดงผลนี้อ้างอิงข้อมูลจากอรรถกถาฉบับภาษาบาลี อักษรโรมัน. หากพบข้อผิดพลาด กรุณาแจ้งได้ที่ [email protected]