![]() |
| บทนำ พระวินัยปิฎก พระสุตตันตปิฎก พระอภิธรรมปิฎก ค้นพระไตรปิฎก ชาดก หนังสือธรรมะ |
309. 3. Bakkulattheragāthāvaṇṇanā 2-
yo pubbe karaṇīyānīti āyasmato bakkulattherassa gāthā. Kā uppatti?
ayampi kira atīte ito kappasatasahassādhikassa asaṅkhyeyyassa matthake
anomadassissa bhagavato uppattito puretarameva brāhmaṇakule nibbattitvā vayappatto
tayo vede uggahetvā tattha sāraṃ apassanto "samparāyikatthaṃ gavesissāmī"ti
isipabbajjaṃ pabbajitvā pabbatapāde viharanto pañcābhiñño 3- aṭṭhasamāpattilābhī
hutvā viharanto buddhuppādaṃ sutvā satthu santikaṃ gantvā dhammaṃ sutvā saraṇesu
patiṭṭhito satthu udarābādhe uppanne araññato bhesajjāni āharitvā taṃ vūpasametvā
tattha puññaṃ 4- ārogyatthāya pariṇāmetvā tato cuto brahmaloke nibbattitvā
ekaṃ asaṅkhyeyyaṃ devamanussesu saṃsaranto padumuttarabuddhakāle haṃsavatīnagare
kulagehe nibbatto satthāraṃ ekaṃ bhikkhuṃ appābādhānaṃ aggaṭṭhāne ṭhapentaṃ
disvā sayaṃ taṃ ṭhānantaraṃ ākaṅkhanto paṇidhānaṃ katvā yāvajīvaṃ kusalaṃ upacinitvā
sugatīsuyeva saṃsaranto vipassissa bhagavato nibbattito puretarameva bandhumatīnagare
@Footnote: 1 Ma. īretabbato 2 cha.Ma. bākulatthera.... evamuparipi
@3 cha.Ma. pañcābhiññā.... 4 Sī. taṃ puññaṃ
Brāhmaṇakule nibbatto purimanayeneva isipabbajjaṃ pabbajitvā jhānābhiññālābhī
hutvā pabbatapāde vasanto buddhuppādaṃ sutvā satthu santikaṃ gantvā dhammaṃ
sutvā saraṇesu patiṭṭhito bhikkhūnaṃ tiṇapupphakaroge 1- uppanne taṃ vūpasametvā tattha
yāvatāyukaṃ ṭhatvā tato cuto brahmaloke nibbattitvā ekanavutikappe devamanussesu
saṃsaranto kassapassa bhagavato kāle bārāṇasiyaṃ kulagehe nibbattitvā gharāvāsaṃ
vasanto ekaṃ jiṇṇaṃ vinassamānaṃ mahāvihāraṃ disvā tattha uposathāgārādikaṃ sabbaṃ
āvasathaṃ kāretvā tattha bhikkhusaṃghassa sabbaṃ bhesajjaṃ paṭiyādetvā 2- yāvajīvaṃ kusalaṃ
katvā ekaṃ buddhantaraṃ devamanussesu saṃsaranto amhākaṃ bhagavato uppattito
puretarameva kosambiyaṃ seṭṭhigehe nibbatti. 3- So arogabhāvāya mahāyamunāya
nhāpiyamāno dhātiyā hatthato macchena gilito macche kevaṭṭahatthagate
bārāṇasiseṭṭhibhariyāya vikkīṇitvā gahite phāliyamānepi puññabalena arogoyeva hutvā
tāya puttoti gahetvā posiyamāno taṃ pavattiṃ sutvā janakehi mātāpitūhi "ayaṃ amhākaṃ
putto, detha no puttan"ti anuyoge kate raññā "ubhayesampi sādhāraṇo hotū"ti
dvinnaṃ kulānaṃ dāyādabhāvena vinicchayaṃ katvā ṭhapitattā bakkuloti laddhanāmo
vayappatto hutvā mahatiṃ sampattiṃ anubhavanto āsītiko hutvā satthu santike dhammaṃ
sutvā paṭiladdhasaddho pabbajitvā sattāhameva puthujjano ahosi, aṭṭhame aruṇe saha
paṭisambhidāhi arahattaṃ pāpuṇi. Tena vuttaṃ apadāne 4- :-
"himavantassāvidūre sobhito nāma pabbato
assamo sukato mayhaṃ sakasissehi māpito.
Maṇḍapā ca 5- bahū tattha pupphitā sindhuvārakā 6-
kapiṭṭhā ca bahū tattha pupphitā jīvajīvakā. 7-
@Footnote: 1 Ma. tiṇapupphikaroge, pa.sū. 3/602 (syā), mano.pū. 1/226. navapoṭṭhake passitabbaṃ
@2 Sī. paṭiyādāpetvā 3 Ma. nibbatto 4 khu.apa. 32/386/461 bakkulattherāpadāna
@5 Sī. pādapā ca 6 pāli. sinduvāritā, Ma. sindhuvāritā 7 pāli. campakā nāgaketakā
Nigguṇḍiyo bahū tattha badarāmalakāpi 1- ca
phārusakā alābū ca puṇḍarīkā ca pupphitā.
Aḷakkā 2- beluvā tattha kadalī mātuluṅgakā
mahānāmā bahū tattha ajjunā ca piyaṅgukā.
Kosambā saḷalā nīpā 3- nigrodhā ca kapitthanā 4-
ediso assamo mayhaṃ sasissohaṃ tahiṃ vasiṃ.
Anomadassī bhagavā sayambhū lokanāyako
gavesaṃ paṭisallānaṃ mamassamamupāgami.
5- Upetañca mahāvīraṃ anomadassiṃ mahāyasaṃ 5-
khaṇena lokanāthassa vātābādho samuṭṭhahi.
Vicaranto araññamhi addasaṃ lokanāyakaṃ
upagantvāna sambuddhaṃ cakkhumantaṃ mahāyasaṃ.
Iriyāpathañca 6- disvāna upalakkhesahaṃ tadā
asaṃsayaṃ hi buddhassa byādhi no upapajjatha. 7-
Khippaṃ assamamāgañchiṃ mama sissāna santike
bhesajjaṃ kattukāmohaṃ sisse āmantayiṃ tadā.
Paṭisuṇitvāna me vākyaṃ sissā sabbe sagāravā
ekajjhaṃ sannipatiṃsu satthugāravā mama.
Khippaṃ pabbatamāruyha sabbosathamakāsahaṃ 8-
pānīyayogaṃ katvāna buddhaseṭṭhassadāsahaṃ.
Paribhutte mahāvīre sabbaññulokanāyake
khippaṃ vāto vūpasami sugatassa mahesino.
Passaddhaṃ darathaṃ disvā anomadassī mahāyaso
@Footnote: 1 cha.Ma. badarāmalakāni 2 cha.Ma. āḷakā 3 cha.Ma. nimbā 4 Sī. kapitthakā
@5-5 cha.Ma. upetamhi mahāvīre, anomadassimahāyase 6 cha.Ma. iriyañcāpi
@7 cha.Ma. udapajjatha 8 cha.Ma. sabbosadhamahāsahaṃ
Sakāsane nisīditvā imā gāthā abhāsatha.
Yo me adāsi 1- bhesajjaṃ byādhiñca samayī mama
tamahaṃ kittayissāmi suṇātha mama bhāsato.
Kappasatasahassāni devaloke ramissati
vādite tūriye tattha modissati sadā ayaṃ. 2-
Manussalokamāgantvā sukkamūlena codito
sahassakkhattuṃ rājāpi 3- cakkavattī bhavissati.
Pañcapaññāsakappamhi anomi 4- nāma khattiyo
cāturanto vijitāvī jambudīpassa 5- issaro.
Sattaratanasampanno cakkavattī mahabbalo
tāvatiṃsepi khobhetvā issaraṃ kārayissati.
Devabhūto manusso vā appābādho bhavissati
paridāhaṃ 6- vivajjetvā byādhiṃ loke tarissati.
Aparimeyye ito kappe okkākakulasambhavo
gotamo nāma gottena satthā loke bhavissati.
Tassa dhammesu dāyādo oraso dhammanimmito
sabbāsave pariññāya nibbāyissatināsavo.
Kilese jhāpayitvāna taṇhāsotaṃ 7- tarissati
bakkulo nāma nāmena hessati satthu sāvako.
Idaṃ sabbaṃ abhiññāya gotamo sakyapuṅgavo
bhikkhusaṃghe nisīditvā etadagge ṭhapessati.
Anomadassī bhagavā sayambhū lokanāyako
@Footnote: 1 cha.Ma. pādāsi 2 Sī. sadāsayaṃ 3 cha.Ma. rājā ca 4 Sī. aranemī, cha.Ma. anomo
@5 cha.Ma. jambumaṇḍassa 6 cha.Ma. pariggahaṃ 7 Sī.,Ma. kaṅkhāsotaṃ
Vivekānuvilokento mamassamamupāgami.
Upāgataṃ mahāvīraṃ sabbaññuṃ lokanāyakaṃ
sabbosathena tappesiṃ pasanno sehi pāṇibhi.
Tassa me sukataṃ kammaṃ sukhette bījasampadā
khepetuṃ neva sakkomi tadā hi sukataṃ mama.
Lābhā mama suladdhaṃ me yohaṃ 1- addakkhi nāyakaṃ
tena kammāvasesena pattomhi acalaṃ padaṃ.
Sabbametaṃ abhiññāya gotamo sakyapuṅgavo
bhikkhusaṃghe nisīditvā etadagge ṭhapesi maṃ.
Aparimeyye ito kappe yaṃ kammamakariṃ tadā
duggatiṃ nābhijānāmi bhesajjassa idaṃ phalaṃ.
Kilesā jhāpitā mayhaṃ .pe. kataṃ buddhassa sāsanan"ti.
Arahattaṃ pana patvā ekadivasaṃ satthārā attano sāvake paṭipāṭiyā ṭhānantare
ṭhapentena appābādhānaṃ aggaṭṭhāne ṭhapito so parinibbānasamaye saṃghamajjhe bhikkhūnaṃ
ovādamukhena aññaṃ byākaronto:-
[225] "yo pubbe karaṇīyāni pacchā so kātumicchati
sukhā so dhaṃsate ṭhānā pacchā ca manutappati.
[226] Yañhi kayirā tañhi vade yaṃ na kayirā na taṃ vade
akarontaṃ bhāsamānaṃ parijānanti paṇḍitā.
[227] Susukhaṃ vata nibbānaṃ sammāsambuddhadesitaṃ
asokaṃ virajaṃ khemaṃ yattha dukkhaṃ nirujjhatī"ti
gāthāttayamabhāsi. 2-
@Footnote: 1 Sī. yamahaṃ 2 i. imā tisso gāthā abhāsi
Tattha yo pubbe karaṇīyāni, pacchā so kātumicchatīti yo puggalo pubbe
puretaraṃ jarārogādīhi anabhibhūtakāleyeva kātabbāni attano hitasukhāvahāni kammāni
pamādavasena akatvā pacchā so kātabbakālaṃ atikkamitvā kātuṃ icchati. Soti
ca nipātamattaṃ. Tadā pana jarārogādīhi abhibhūtattā kātuṃ na sakkoti, asakkonto
ca sukhā so dhaṃsate ṭhānā, pacchā ca manutappatīti so puggalo sukhā ṭhānā
saggato nibbānato ca tadupāyassa anuppāditattā parihāyanto "akataṃ me
kalyāṇan"tiādinā 1- pacchā ca anutappati vippaṭisāraṃ āpajjati. Makāro
padasandhikaro. Ahaṃ pana karaṇīyaṃ katvāeva tumhe evaṃ vadāmīti dassento "yañhi
kayirā"ti dutiyaṃ gāthamāha.
Tattha parijānantīti "ettako ayan"ti paricchijja jānanti na bahuṃ 2- maññantīti
attho. Sammāpaṭipattivasena hi yathāvādī tathākārīeva sobhati, na tato aññathā.
Karaṇīyapariyāyena sādhāraṇato vuttamatthaṃ idāni sarūpato dassetuṃ "susukhaṃ vatā"tiādinā
tatiyaṃ gāthamāha. Tassattho:- sammā sāmaṃ sabbadhammānaṃ buddhattā sammāsambuddhena
bhagavatā desitaṃ sabbaso sokahetūnaṃ abhāvato asokaṃ vigatarāgādirajattā
virajaṃ catūhi yogehi anupaddutattā khemaṃ nibbānaṃ suṭṭhu sukhaṃ vata, kasmā?
yattha yasmiṃ nibbāne sakalaṃ vaṭṭadukkhaṃ nirujjhati accantameva vūpasamatīti.
Bakkulattheragāthāvaṇṇanā niṭṭhitā.
-------------
The Pali Atthakatha in Roman Book 32 page 529-534.
http://84000.org/tipitaka/atthapali/read_rm.php?B=32&A=11834
อรรถกถาบาลีอักษรไทย :-
http://84000.org/tipitaka/atthapali/read_th.php?B=32&A=11834
อ่านอรรถกถาแปลไทย :-
http://84000.org/tipitaka/attha/attha.php?b=26&i=309
เนื้อความพระไตรปิฎกฉบับหลวง :-
http://84000.org/tipitaka/read/r.php?B=26&A=6072
พระไตรปิฎกฉบับบาลีอักษรไทย :-
http://84000.org/tipitaka/read/pali_read.php?B=26&A=6194
The Pali Tipitaka in Roman Character :-
http://84000.org/tipitaka/read/roman_read.php?B=26&A=6194
Contents of The Tipitaka Volume 26
http://84000.org/tipitaka/read/?index_26
![]() ![]() ![]() ![]() |
บันทึก ๖ กุมภาพันธ์ พ.ศ. ๒๕๖๑. การแสดงผลนี้อ้างอิงข้อมูลจากอรรถกถาฉบับภาษาบาลี อักษรโรมัน. หากพบข้อผิดพลาด กรุณาแจ้งได้ที่ [email protected]