![]() |
| บทนำ พระวินัยปิฎก พระสุตตันตปิฎก พระอภิธรรมปิฎก ค้นพระไตรปิฎก ชาดก หนังสือธรรมะ |
142. 5. Dabbattheragāthāvaṇṇanā 1-
yo duddamayoti 2- āyasmato dabbattherassa gāthā. Kā uppatti?
ayampi padumuttarabuddhakāle haṃsavatīnagare kulagehe nibbattitvā vayappatto
heṭṭhā vuttanayeneva dhammadesanaṃ suṇanto satthāraṃ ekaṃ bhikkhuṃ senāsanapaññāpakānaṃ
aggaṭṭhāne ṭhapentaṃ disvā adhikārakammaṃ katvā taṃ ṭhānantaraṃ patthetvā
satthārā byākato yāvajīvaṃ kusalaṃ katvā devamanussesu saṃsaritvā kassapadasabalassa
sāsanosakkanakāle 3- pabbaji. Tadā tena saddhiṃ apare cha janāti satta bhikkhū
ekacittā hutvā aññe sāsane agāravaṃ karonte disvā "idha kiṃ karoma,
ekamante samaṇadhammaṃ katvā dukkhassantaṃ karissāmā"ti nisseṇiṃ bandhitvā ucca-
pabbatasīkhaṃ 4- āruhitvā 5- "attaattacittabalaṃ jānantā nisseṇiṃ pātenti, 5-
jīvite sālayā otarantu, mā pacchānutappino ahuvatthā"ti vatvā sabbe ekacittā
hutvā nisseṇiṃ pātetvā "appamattā hotha āvuso"ti aññamaññaṃ ovaditvā
cittarucitesu 6- ṭhānesu nisīditvā samaṇadhammaṃ kātuṃ ārabhiṃsu.
Tattheva 7- thero pañcame divase arahattaṃ patvā "mama kiccaṃ nipphannaṃ, ahaṃ
imasmiṃ ṭhāne kiṃ karissāmī"ti iddhiyā 8- uttarakuruto piṇḍapātaṃ āharitvā
"āvuso imaṃ piṇḍapātaṃ paribhuñjatha, bhikkhācārakiccaṃ mamāyattaṃ hotu, tumhe
attano kammaṃ karothā"ti āha. Kiṃ nu kho 9- mayaṃ āvuso nisseṇiṃ pāpetvā 10-
evaṃ avocumha "yo paṭhamaṃ dhammaṃ sacchikaroti, so bhikkhaṃ āharatu, tenābhataṃ
@Footnote: 1 ka. dabbamallaputtattheragāthāvaṇṇanā 2 cha.Ma. duddamiyoti. evamuparipi
@3 Sī. sāsane osakkanakāle 4 cha.Ma. uccaṃ pabbatasikharaṃ 5-5 cha.Ma. attano
@ cittabalaṃ jānantā nisseṇiṃ nipātentu 6 Ma. cittarucīsu 7 cha.Ma. tatreko
@8 Sī. iddhiyā gantvā 9 Ma. kho-saddo na dissati 10 cha.Ma. pātentā
Sesā paribhuñjitvā samaṇadhammaṃ karissantīti. Natthi āvusoti. Tumhe attano pubba
hetunā labhittha, mayaṃpi sakkontā dukkhassantaṃ 1- karissāma, gacchatha tumheti. Thero
te saññāpetuṃ asakkonto phāsukaṭṭhāne piṇḍapātaṃ paribhuñjitvā gato. Aparo
thero sattame divase anāgāmiphalaṃ patvā tato cuto suddhāvāsabrahmaloke
nibbatto. Itare therā tato cutā ekabuddhantaraṃ devamanussesu saṃsaritvā
imasmiṃ buddhuppāde 2- tesu tesu kulesu nibbattā, eko gandhāraraṭṭhe takkasilā-
nagare rājagehe nibbatto, eko majjhantikaraṭṭhe paribbājikāya kucchimhi nibbatto,
eko bāhiyaraṭṭhe kuṭumbikagehe 3- nibbatto, eko bhikkhunūpassaye jāto.
Ayaṃ pana dabbatthero mallaraṭṭhe anupiyanagare ekassa mallarañño gehe
paṭisandhiṃ gaṇhi. Tassa mātā upavijaññakāle 4- kālamakāsi, matasarīraṃ susānaṃ netvā
dārucitakaṃ āropetvā aggiṃ adaṃsu. Tassā aggivegasantattā 5- udarapaṭalaṃ dvidhā
ahosi. Dārako attano puññabalena uppatitvā ekasmiṃ dabbatthambhe nipati.
Taṃ dārakaṃ gahetvā ayyikāya adaṃsu. Sā tassa nāmaṃ gaṇhantī dabbatthambhe
patitvā laddhajīvitattā "dabbo"tissa nāmaṃ akāsi. Tassa ca sattavassikakāle
satthā bhikkhusaṃghaparivāro mallaraṭṭhe cārikaṃ caramāno anupiyambavane viharati.
Dabbakumāro satthāraṃ disvā dassaneneva pasīditvā pabbajitukāmo hutvā "ahaṃ
dasabalassa santike pabbajissāmī"ti ayyikaṃ āpucchi. Sā "sādhu tātā"ti
dabbakumāraṃ ādāya satthu santikaṃ gantvā "bhante imaṃ kumāraṃ pabbājethā"ti
āha. Satthā aññatarassa bhikkhuno saññaṃ adāsi "bhikkhu imaṃ dārakaṃ pabbājehī"ti.
So thero satthu vacanaṃ sutvā dabbakumāraṃ pabbājento tacapañcakakammaṭṭhānaṃ ācikkhi.
Pubbahetusampanno katābhinīhāro satto paṭhamakesavaṭṭiyāvoropanakkhaṇe sotāpattiphale
@Footnote: 1 cha.Ma. vaṭṭassantaṃ 2 cha.Ma. imasmiṃ buddhuppādeti pāṭhā na dissanti 3 cha.Ma.
@ kuṭumbiyagehe 4 ka. upavijaññā, Sī. upacitajaññā 5 cha.Ma. aggivegasantattaṃ
Patiṭṭhahi, dutiyāya kesavaṭṭiyā oropiyamānāya sakadāgāmiphale, tatiyāya anāgāmiphale,
sabbakesānaṃ pana oropanañca arahattaphalasacchikiriyā ca apacchā apure ahosi.
Satthā mallaraṭṭhe yathābhirantaṃ viharitvā rājagahaṃ gantvā veḷuvane vāsaṃ kappesi.
Tatrāyasmā dabbamallaputto rahogato attano kiccanipphattiṃ oloketvā
saṃghassa veyyāvaccakaraṇe kāyaṃ yojetukāmo cintesi "yannūnāhaṃ saṃghassa senāsanañca
paññāpeyyaṃ bhattāni ca uddiseyyan"ti. So satthu santikaṃ gantvā attano
parivitakkaṃ ārocesi. Satthā tassa sādhukāraṃ datvā senāsanapaññāpakattañca
bhattuddesakattañca sampaṭicchi. Atha naṃ "ayaṃ dabbo daharova samāno mahante
ṭhāne ṭhito"ti sattavassikakāleyeva upasampādesi. Thero upasampannakālato paṭṭhāya
rājagahaṃ upanissāya viharantānaṃ sabbabhikkhūnaṃ senāsanāni ca paññāpeti, bhikkhañca
uddisati. Tassa senāsanapaññāpakabhāvo sabbadisāsu pākaṭo ahosi "dabbo
kira mallaputto sabhāgasabhāgānaṃ bhikkhūnaṃ ekaṭṭhāne senāsanāni paññāpeti,
āsannepi dūrepi senāsanaṃ paññāpeti, gantuṃ asakkonte iddhiyā netī"ti.
Atha naṃ bhikkhū kālepi vikālepi "amhākaṃ āvuso jīvakambavane senāsanaṃ
paññāpehi, amhākaṃ maddhakucchismiṃ migadāye"ti evaṃ senāsanaṃ uddisāpetvā tassa
iddhiṃ passantā gacchanti. Sopi iddhiyā manomaye kāye abhisaṅkharitvā ekekassa
therassa ekekaṃ attanā sadisaṃ bhikkhuṃ datvā aṅguliyā jalamānāya purato gantvā
"ayaṃ mañco idaṃ pīṭhan"tiādīni vatvā senāsanaṃ paññāpetvā puna attano
vasanaṭṭhānameva āgacchati. Ayamettha saṅkhepo, vitthārato panidaṃ vatthuṃ 1- pāliyaṃ 2-
āgatameva. Satthā idameva kāraṇaṃ atthuppattiṃ katvā aparabhāge ariyagaṇa-
majjhe nisinno theraṃ senāsanapaññāpakānaṃ aggaṭṭhāne ṭhapesi "etadaggaṃ bhikkhave
@Footnote: 1 cha.Ma. vatthu, Ma. kathāvatthu 2 vinaYu. mahāvi. 1/380/284 paṭhamaduṭṭhadosasikkhāpada,
@vinaYu. cūḷa. 6/189/222 samathakkhandhaka
Mama sāvakānaṃ bhikkhūnaṃ senāsanapaññāpakānaṃ yadidaṃ dabbo mallaputto"ti. 1- Vuttaṃpi
cetaṃ apadāne 2-:-
"padumuttaro nāma jino sabbalokavidū muni
ito satasahassamhi kappe uppajji cakkhumā.
Ovādako viññāpako tārako sabbapāṇinaṃ
desanākusalo buddho tāresi janataṃ bahuṃ.
Anukampako kāruṇiko hitesī sabbapāṇinaṃ
sampatte titthiye sabbe pañcasīle patiṭṭhahi. 3-
Evaṃ nirākulaṃ āsi suññataṃ titthiyehi ca
vicittaṃ arahantehi vasībhūtehi tādibhi.
Ratanānaṭṭhapaññāsaṃ uggato so mahāmuni
kañcanagghiyasaṅkāso bāttiṃsavaralakkhaṇo.
Vassasatasahassāni āyu vijjati tāvade
tāvatā tiṭṭhamāno so tāresi janataṃ bahuṃ.
Tadāhaṃ haṃsavatiyaṃ seṭṭhiputto mahāyaso
upetvā lokapajjotaṃ assosiṃ dhammadesanaṃ.
Senāsanāni bhikkhūnaṃ paññāpentaṃ sasāvakaṃ
kittayantassa vacanaṃ suṇitvā 4- mudito ahaṃ.
Adhikāraṃ sasaṃghassa katvā tassa mahesino
nipacca sirasā pāde taṃ ṭhānaṃ abhipatthayiṃ.
Tadā hi so 5- mahāvīro mama kammaṃ pakittayi 6-
@Footnote: 1 aṅ.ekaka. 20/214/24 etadaggavagga: tatiyavagga 2 khu.apa. 33/124/190
@ dabbamallaputtattherāpadāna (syā) 3 cha.Ma. patiṭṭhapi 4 Sī. sutvāna
@5 cha.Ma. tadāha sa, Sī. tadābhāsi 6 cha.Ma. pakittayaṃ
Yoyaṃ sasaṃghaṃ bhojesi 1- sattāhaṃ lokanāyakaṃ.
Soyaṃ kamalapattakkho sīhaṃso kanakattaco
mama pādamūle nipati patthayaṃ 2- ṭhānamuttamaṃ.
Satasahasse ito 3- kappe okkākakulasambhavo
gotamo nāma gottena 4- satthā loke bhavissati.
Sāvako tassa buddhassa dabbo nāmena vissuto
senāsanapaññāpako aggo hessatiyaṃ tathā. 5-
Tena kammena sukatena cetanāpaṇidhīhi ca
jahitvā mānusaṃ dehaṃ tāvatiṃsaṃ agacchahaṃ.
Satānaṃ tīṇikkhattuñca devarajjamakārayiṃ
tathā pañcasatakkhattuṃ 6- cakkavattī ahosahaṃ.
Padesarajjaṃ vipulaṃ gaṇanāto asaṅkhayaṃ 7-
sabbattha sukhito āsiṃ tassa kammassa vāhasā.
Ekanavute ito 8- kappe vipassī nāma nāyako
uppajji cārunayano 9- sabbadhammavipassako.
Duṭṭhacitto upavadiṃ sāvakaṃ tassa tādino
sabbāsavaparikkhīṇaṃ suddhoti 10- ca vijāniya.
Tasseva naravīrassa sāvakānaṃ mahesinaṃ
salākaṃ ca gahetvāna khīrodanamadāsahaṃ.
Imamhi bhaddake kappe brahmabandhu mahāyaso
kassapo nāma gottena 11- uppajji vadataṃ varo.
@Footnote: 1 Sī. sohaṃ sasaṃghaṃ bhojesiṃ, Ma. yohaṃ sasaṃghaṃ bhojemi, cha.Ma. yo sasaṃghamabhojesi
@2 i. patito 3 cha.Ma. satasahassito 4 ka. nāmena 5 cha.Ma.,i. tadā
@6 cha.Ma.,i. satānaṃ pañcakkhattuñca 7 cha.Ma. asaṅkhiyaṃ 8 cha.Ma. ekanavutito
@9 cha.Ma. cārudassano 10 Sī....khīṇo, muttoti 11 ka. nāmane
Sāsanaṃ jotayitvāna abhibhuyya kutitthiye
veneyye vinayitvāna nibbuto so sasāvako.
Sasisse nibbute nāthe atthamentamhi 1- sāsane
devā kandiṃsu saṃviggā muttakesā rudammukhā.
Nibbāyissati dhammakkho na passissāma subbate
na suṇissāma saddhammaṃ aho no appapuññatā.
Tadāyaṃ paṭhavī sabbā acalā sā pulāpulī 2-
sāgaro ca sasokova vinadī karuṇaṃ 3- giraṃ.
Catuddisā dundubhiyo nādayiṃsu amānusā
samantato asaniyo patiṃsu ca bhayāvahā.
Ukkā patiṃsu nabhasā dhūmaketu padissatha 4-
sadhūmā jālavaṭṭā ca 5- raviṃsu karuṇaṃ migā.
Uppāde 6- dāruṇe disvā sāsanatthaṅgasūcake
saṃviggā bhikkhavo satta cintayimha mayaṃ tadā.
Sāsanena vināmhākaṃ jīvitena alaṃ mayaṃ
pavisitvā mahāraññaṃ yuñjāma jinasāsane.
Addasamha tadāraññe ubbiddhaṃ selapabbataṃ 7-
nisseṇiyā tamāruyha nisseṇiṃ pātayimhase.
Tadā ovadi no thero buddhuppādo sudullabho
saddhā 8- vā 9- dullabhā laddhā thokaṃ sesañca sāsanaṃ.
Nipatanti khaṇātītā anante dukkhasāgare
@Footnote: 1 Sī. antapattamhi 2 cha.Ma.,i. calācalā, ka. apalāsā calācali 3 Ma. dāruṇaṃ
@4 cha.Ma.,i. dhūmaketu ca dissati 5 Sī. sabbathalajasattā ca 6 Sī.,Ma. uppāte
@7 cha.Ma. selamuttamaṃ 8 cha.Ma. saddhātidullabhā 9 i. vo
Tasmā payogo kattabbo yāva tiṭṭhati sāsanaṃ. 1-
Arahā āsi so thero anāgāmi tadānugo
susīlā itare yuttā devalokaṃ agamhase.
Nibbuto tiṇṇasaṃsāro suddhāvāse ca ekako
ahañca pukkusāti ca sabhiyo bāhiyo tathā.
Kumārakassapo ceva tattha tatthūpagā mayaṃ
saṃsārabandhanā muttā gotamenānukampitā.
Mallesu kusinārāyaṃ jāto gabbheva 2- me sato
mātā matā 3- citakārūḷhā 4- tato nipatito ahaṃ.
Patito dabbapuñjamhi tato dabboti vissuto
brahmacārīphalenāhaṃ vimutto sattavassiko.
Khīrodanaphalenāhaṃ pañcaṅgehi upāgato 5-
khīṇāsavopavādena pāpehi bahu codito.
Ubho puññañca pāpañca vītivattomhi dānahaṃ 6-
patvāna paramaṃ santiṃ viharāmi anāsavo.
Senāsanaṃ paññāpayiṃ hāsayitvāna subbate
jino tasmiṃ guṇe tuṭṭho etadagge ṭhapesi maṃ.
Kilesā jhāpitā mayhaṃ bhavā sabbe samūhatā
nāgova bandhanaṃ chetvā viharāmi anāsavo.
Svāgataṃ vata me āsi mama buddhassa 7- santike
tisso vijjā anuppattā kataṃ buddhassa sāsanaṃ.
@Footnote: 1 cha.Ma., i. yāva ṭhāti mune mataṃ 2 cha.Ma. gabbhe jātassa 3 i. pitā, Sī. matā mātā
@4 cha.Ma. citāruḷhā 5 cha.Ma. pañcahaṅgehupāgato 6 cha.Ma. dānihaṃ 7 cha.Ma. buddhaseṭṭhassa
Paṭisambhidā catasso vimokkhāpi ca aṭṭhime
chaḷabhiññā sacchikatā kataṃ buddhassa sāsanan"ti.
Evaṃbhūtaṃpi nayena 1- pubbe ekassa khīṇāsavattherassa anuddhaṃsanavasena katena
pāpakammena bahūni vassasatasahassāni niraye pacci, tāyaeva kammapilotikāya
codiyamānā mettiyabhummajakā 2- bhikkhū "iminā mayaṃ kalyāṇabhattiyassa 3- gahapatino
antare paribheditā"ti 4- duggahitagāhino amūlakena pārājikena dhammena anuddhaṃsesuṃ.
Tasmiṃ ca adhikaraṇe saṃghena vinayena 5- vūpasamite ayaṃ thero lokānukampāya attano
guṇe vibhāvento:-
6- "yo duddamayo damena danto
dabbo santusito vitiṇṇakaṅkho
vijitāvi apetabheravo hi
dabbo so parinibbuto ṭhitatto"ti
imaṃ gāthaṃ abhāsi. 6-
[5] Tattha yoti aniyamitaniddeso, tassa "so"ti iminā niyamataṃ 7- daṭṭhabbaṃ.
Ubhayenapi aññaṃ viya katvā attānameva vadati. Duddamayoti duddamo, dametuṃ
asakkuṇeyyo. Idañca attano puthujjanakāle diṭṭhigatānaṃ visukāyikānaṃ taṃ kilesānaṃ
8- madāvilepakacittassa 9- vipphanditaṃ 10- indriyānaṃ avūpasamanañca cintetvā
vadati. Damenāti uttamena aggamaggadamena, tena hi danto puna 11- dametabbatābhāvato
"danto"ti vattabbataṃ arahati, na aññena. Athavā damenāti damakena purisadammasārathinā
damito.
@Footnote: 1 cha.Ma. evaṃbhūtaṃ pana taṃ yena, Ma. evaṃbhūtaṃ pana yena 2 cha.Ma. mettiyabhūmajakā
@3 cha.Ma...bhattikassa 4 Sī. paribhinnāti 5 cha.Ma. sativinayena
@6-6 cha.Ma."yo duddamiyo"ti imaṃ gāthaṃ abhāsi 7 cha.Ma. niyamattaṃ, Ma. niyamitaṃ
@8 Ma. visūkāyikakilesānaṃ, cha.Ma. visūkāyikānaṃ kilesānaṃ
@9 cha.Ma. madālepacittassa 10 Ma. vipannataṃ 11 Sī. tenapi puna
Dabboti drabyo, bhabboti attho. Tenāha bhagavā imameva theraṃ sandhāya
"na kho dabba dabbā evaṃ nibbeṭhentī"ti. 1- Santusitoti yathāladdhapaccaya-
santosena jhānasamāpattisantosena maggaphalasantosena ca santuṭṭho. Vitiṇṇakaṅkhoti
soḷasavatthukāya aṭṭhavatthukāya ca kaṅkhāya paṭhamamaggeneva samugghāṭitattā vigatakaṅkho.
Vijitāvīti purisājānīyena vijetabbassa sabbassapi saṅkilesapakkhassa vijitattā
vidhamitattā vijitāvī. Apetabheravoti pañcavīsatiyā bhayānaṃ sabbaso apetattā
apagatabheravo abhayūparato. Puna dabboti nāmakittanaṃ. Parinibbutoti dve
parinibbānāni kilesaparinibbānañca, yā saupādisesanibbānadhātu, khandhapari-
nibbānañca, yā anupādisesanibbānadhātu. Tesu idha kilesaparinibbānaṃ adhippetaṃ,
tasmā pahātabbadhammānaṃ maggena sabbaso pahīnattā kilesaparinibbānena
parinibbutoti attho. Ṭhitattoti ṭhitasabhāvo acalo iṭṭhādīsu tādibhāvappattiyā
lokadhammehi akampanīyo. Hīti ca hetuatthe nipāto, tena yo pubbe duddamo
hutvā ṭhito yasmā dabbattā satthārā uttamena damena damito santusito
vitiṇṇakaṅkho vijitāvī apetabheravo, tasmā so dabbo parinibbuto tatoyeva ca
ṭhitatto, evaṃbhūte ca tasmiṃ cittappasādova kātabbo, na pasādaññathattanti
paraneyyabuddhike 2- satte anukampanto thero aññaṃ byākāsi.
Dabbattheragāthāvaṇṇanā niṭṭhitā.
-------------
@Footnote: 1 vinaYu.mahāvi. 1/384/290, vinaYu.cūḷa. 6/193/227 2 Sī. na pasādaññathattaṃ
@ phaleyyāti buddhike
The Pali Atthakatha in Roman Book 32 page 57-65.
http://84000.org/tipitaka/atthapali/read_rm.php?B=32&A=1286
อรรถกถาบาลีอักษรไทย :-
http://84000.org/tipitaka/atthapali/read_th.php?B=32&A=1286
อ่านอรรถกถาแปลไทย :-
http://84000.org/tipitaka/attha/attha.php?b=26&i=142
เนื้อความพระไตรปิฎกฉบับหลวง :-
http://84000.org/tipitaka/read/r.php?B=26&A=4999
พระไตรปิฎกฉบับบาลีอักษรไทย :-
http://84000.org/tipitaka/read/pali_read.php?B=26&A=5313
The Pali Tipitaka in Roman Character :-
http://84000.org/tipitaka/read/roman_read.php?B=26&A=5313
Contents of The Tipitaka Volume 26
http://84000.org/tipitaka/read/?index_26
![]() ![]() ![]() ![]() |
บันทึก ๖ กุมภาพันธ์ พ.ศ. ๒๕๖๑. การแสดงผลนี้อ้างอิงข้อมูลจากอรรถกถาฉบับภาษาบาลี อักษรโรมัน. หากพบข้อผิดพลาด กรุณาแจ้งได้ที่ [email protected]