![]() |
| บทนำ พระวินัยปิฎก พระสุตตันตปิฎก พระอภิธรรมปิฎก ค้นพระไตรปิฎก ชาดก หนังสือธรรมะ |
139. 2. Mahākoṭṭhikattheragāthāvaṇṇanā
upasantoti 1- āyasmato mahākoṭṭhikattherassa gāthā. Tassa kā uppatti?
ayampi thero padumuttarassa bhagavato kāle haṃsavatīnagare mahābhogakule
nibbattitvā viññutaṃ patto mātāpitūnaṃ accayena kuṭumbaṃ saṇṭhapetvā gharāvāsaṃ
vasanto ekadivasaṃ padumuttarassa bhagavato dhammadesanākāle haṃsavatīnagaravāsike gandha-
mālādihatthe yena buddho yena dhammo yena saṃgho, tanninne tappoṇe tappabbhāre
gacchante disvā mahājanena saddhiṃ 2- upagato satthāraṃ ekaṃ bhikkhuṃ paṭisambhidāpattānaṃ
aggaṭṭhāne ṭhapentaṃ disvā "ayaṃ kira imasmiṃ sāsane paṭisambhidāpattānaṃ aggo,
aho vatāhampi ekassa buddhassa sāsane ayaṃ viya paṭisambhidāpatto 3- bhaveyyan"ti
cintetvā satthu desanāpariyosāne vuṭṭhitāya parisāya bhagavantaṃ upasaṅkamitvā "bhante
sve mayhaṃ bhikkhaṃ gaṇhathā"ti nimantesi. Satthā adhivāsesi. So bhagavantaṃ abhivādetvā
padakkhiṇaṃ katvā sakanivesanaṃ gantvā sabbarattiṃ buddhassa bhikkhusaṃghassa ca
nisajjaṭṭhānaṃ gandhamālādāmādīhi 4- alaṅkaritvā paṇītaṃ khādanīyaṃ bhojanīyaṃ
paṭiyādāpetvā tassā rattiyā accayena sake nivesane bhikkhusatasahassaparivāraṃ bhagavantaṃ
vividhayāgukhajjakaparivāraṃ 5- nānārasasūpabyañjanaṃ gandhasālibhojanaṃ bhojetvā
bhattakiccapariyosāne cintesi "mahantaṃ kho ahaṃ taṃ ṭhānantaraṃ patthemi, na kho pana
mayhaṃ 6- yuttaṃ ekadivasameva dānaṃ datvā taṃ ṭhānantaraṃ patthetuṃ, anupaṭipāṭiyā satta
divase 7- dānaṃ datvā patthessāmī"ti. So teneva niyāmena satta divase mahādānāni
datvā bhattakiccapariyosāne dussakoṭṭhāgāraṃ vivarāpetvā uttamaṃ ticīvarappahonakaṃ
sukhumavatthaṃ buddhassa pādamūle ṭhapetvā bhikkhusatasahassassa ca ticīvaraṃ datvā tathāgataṃ
upasaṅkamitvā "bhante yo
@Footnote: 1 Sī. upasantotiādikā 2 Sī. tehi saddhiṃ 3 cha.Ma. paṭisambhidāpattānaṃ aggo
@4 cha.Ma. gandhadāmamālādāmādīhi 5 Sī....khajjakādiparivāraṃ 6 Sī. mayā
@7 Sī. sattadivasaṃ
So bhikkhu tumhehi ito sattamadivasamatthake etadagge ṭhapito, ahampi so bhikkhu
viya anāgate uppajjanakabuddhassa sāsane pabbajitvā paṭisambhidāpattānaṃ aggo
bhaveyyan"ti vatvā satthu pādamūle nipajjitvā patthanaṃ akāsi. Satthā tassa patthanāya
samijjhanabhāvaṃ disvā "anāgate ito kappasatasahassamatthake gotamo nāma buddho
loke uppajjissati, tassa sāsane tava patthanā samijajhissatī"ti byākāsi. Vuttampi
cetaṃ apadāne 1-:-
"padumuttaro nāma jino sabbalokavidū muni
ito satasahassamhi kappe uppajji cakkhumā.
Ovādako viññāpako tārako sabbapāṇinaṃ
desanākusalo buddho tāresi janataṃ bahuṃ.
Anukampako kāruṇiko hitesī sabbapāṇinaṃ
sampatte titthiye sabbe pañcasīle patiṭṭhapi. 2-
Evaṃ nirākulaṃ 3- āsi suññataṃ titthiyehi ca
vicittaṃ arahantehi vasībhūtehi tādibhi.
Ratanānaṭṭhapaññāsaṃ uggato so mahāmuni
kañcanagghiyasaṅkāso bāttiṃsavaralakkhaṇo.
Vassasatasahassāni āyu vijjati tāvade
tāvatā tiṭṭhamāno so tāresi janataṃ bahuṃ.
Tadāhaṃ haṃsavatiyaṃ brāhmaṇo vedapāragū
upecca 4- sabbalokaggaṃ assosiṃ dhammadesanaṃ.
Tadā so 5- sāvakaṃ vīro pabhinnamatigocaraṃ
atthe dhamme nirutte ca paṭibhāṇe ca kovidaṃ.
@Footnote: 1 khu.apa. 33/127//203 mahākoṭṭhikattherāpadāna (syā) 2 ka. patiṭṭhahi,
@ Sī.,Ma. patiṭṭhayi 3 Ma. nirākulo 4 Sī. upetvā 5 Ma. tādisaṃ
Ṭhapesi etadaggamhi taṃ sutvā mudito ahaṃ
sasāvakaṃ jinavaraṃ sattāhaṃ bhojayiṃ tadā.
Dussehi chādayitvāna sasissaṃ buddhasāgaraṃ 1-
nipacca pādamūlamhi taṃ ṭhānaṃ patthayiṃ ahaṃ.
Tato avoca lokaggo passathetaṃ dijuttamaṃ 2-
vinataṃ pādamūle me kamalodarasappabhaṃ.
Buddhaseṭṭhassa bhikkhussa ṭhānaṃ patthayate ayaṃ
tāya saddhāya cāgena saddhammassavanena ca.
Sabbattha sukhito hutvā saṃsaritvā bhavābhave
anāgatamhi addhāne lacchasetaṃ manorathaṃ.
Satasahassito kappe okkākakulasambhavo
gotamo nāma gottena satthā loke bhavissati.
Tassa dhammesu dāyādo oraso dhammanimmito
koṭṭhiko nāma nāmena hessati satthu sāvako.
Taṃ sutvā mudito hutvā yāvajīvaṃ tadā jinaṃ
mettacitto paricariṃ sato paññā 3- samāhito.
Tena kammavipākena cetanāpaṇidhīhi ca
jahitvā mānusaṃ dehaṃ tāvatiṃsamagacchahaṃ.
Satānaṃ tīṇikkhattuñca 4- devarajjamakārayiṃ
satānaṃ pañcakkhattuṃ ca cakkavattī ahosahaṃ.
Padesarajjaṃ vipulaṃ gaṇanāto asaṅkhiyaṃ
sabbattha sukhito āsiṃ tassa kammassa vāhasā. 5-
@Footnote: 1 Ma. dussehi chādayitvāna, sasaṃghaṃ lokanāyakaṃ, cha.Ma. dussehacchāyayitvāna,
@ sissaṃ buddhisāgaraṃ 2 Sī. dvijuttamaṃ 3 Sī. pañño
@4 Sī. tisatakkhattuṃ, Ma. tīṇikkhattuṃ 5 Sī. tejasā
Duve bhave saṃsarāmi devatte atha mānuse
aññaṃ gatiṃ na gacchāmi suciṇṇassa idaṃ phalaṃ.
Duve kule pajāyāmi khattiye atha brāhmaṇe
nīce kule na jāyāmi suciṇṇassa idaṃ phalaṃ.
Pacchime bhave sampatte brahmabandhu ahosahaṃ
sāvatthiyaṃ vippakule paccājāto mahaddhane.
Mātā candavatī nāma pitā me assalāyano
yadā me pitaraṃ buddho vinayī sabbasuddhiyā.
Tadā pasanno sugate pabbajiṃ anagāriyaṃ
moggallāno ācariyo upajjhā 1- sārisambhavo.
Kesesu chijjamānesu diṭṭhi chinnā samūlikā
nivāsento ca kāsāvaṃ arahattamapāpuṇiṃ.
Atthadhammaniruttīsu paṭibhāṇe ca me mati
pabhinnā tena lokaggo etadagge ṭhapesi maṃ.
Asandiṭṭhaṃ viyākāsiṃ upatissena pucchito
paṭisambhidāsu tenāhaṃ aggo sambuddhasāsane. 2-
Kilesā jhāpitā mayhaṃ bhavā sabbe samūhatā
nāgova bandhanaṃ chetvā viharāmi anāsavo.
Svāgataṃ vata me āsi mama buddhassa santike
tisso vijjā anuppattā kataṃ buddhassa sāsanaṃ.
Paṭisambhidā catasso 3- vimokkhāpi ca aṭṭhime
chaḷabhiññā sacchikatā kataṃ buddhassa sāsanan"ti.
@Footnote: 1 Sī. upajjho 2 Sī. buddhassa sāsane 3 Sī. catassopi
Evaṃ so tattha tattha bhave puññañāṇasambhāraṃ 1- sambharanto aparāparaṃ
devamanussesu saṃsaranto imasmiṃ buddhuppāde sāvatthiyaṃ brāhmaṇamahāsālakule
nibbatti. Koṭṭhikotissa 2- nāmaṃ akaṃsu. So vayappatato tayo vede uggahetvā
brāhmaṇasippe nipphattiṃ gato ekadivasaṃ satthu santikaṃ gantvā dhammaṃ sutvā
paṭiladdhasaddho pabbajitvā upasampannakālato paṭṭhāya vipassanāya kammaṃ karonto
saha paṭisambhidāhi arahattaṃ patvā paṭisambhidāsu ciṇṇavasī hutvā abhiññāte 3-
mahāthere upasaṅkamitvā pañhaṃ pucchantopi dasabalaṃ upasaṅkamitvā pañhaṃ pucchantopi
paṭisambhidāsuyeva pañhaṃ pucchi. Evamayaṃ thero tattha katādhikāratāya ciṇṇavasībhāvena
ca paṭisambhidāpattānaṃ aggo jāto. Atha naṃ satthā mahāvedallasuttaṃ 4- aṭṭhuppattiṃ
katvā paṭisambhidāpattānaṃ aggaṭṭhāne ṭhapesi "etadaggaṃ bhikkhave mama sāvakānaṃ
bhikkhūnaṃ paṭisambhidāpattānaṃ yadidaṃ mahākoṭṭhiko"ti. 5- So aparena samayena
vimuttisukhaṃ paṭisaṃvedento udānavasena:-
[2] "upasanto uparato mantabhāṇī anuddhato
dhunāti pāpake dhamme dumapattaṃva māluto"ti
itthaṃ sudaṃ āyasmā mahākoṭṭhikatthero gāthaṃ abhāsi.
Tattha upasantoti manacchaṭṭhānaṃ indriyānaṃ upasamanena nibbisevanabhāvakaraṇena
upasanto. Uparatoti sabbasmā pāpakaraṇato orato virato. Mantabhāṇīti mantā
vuccati paññā, tāya pana upaparikkhitvā bhaṇatīti mantabhāṇī, kālavādīādibhāvaṃ
avissajjentoyeva bhaṇatīti attho. Mantabhaṇanavasena vā bhaṇatīti mantabhāṇī,
dubbhāsitato vinā 6- attano bhāsanavasena 7- caturaṅgasamannāgataṃ subhāsitaṃyeva bhaṇatīti
attho. Jātiādivasena attano anukkaṃsanato na uddhatoti anuddhato.
@Footnote: 1 Sī. puññasambhāraṃ 2 Sī. koṭṭhitotissa 3 cha.Ma. abhiññāte abhiññāte
@4 Ma.mū. 12/449/401 5 aṅ.ekaka. 20/218/25 etadaggavagga: tatiyavagga
@6 Sī. vinā-saddo na dissati 7 Sī. sāsanavasena
Athavā tiṇṇaṃ 1- kāyaduccaritānaṃ vūpasamanena tato paṭiviratiyā upasanto, tiṇṇaṃ
manoduccaritānaṃ uparamaṇena pajahanena uparato, catunnaṃ vacīduccaritānaṃ appavattiyā
parimitabhāṇitāya mantabhāṇī, tividhaduccaritanimittauppajjanakassa 2- uddhaccassa
abhāvato anuddhato. Evaṃ pana tividhaduccaritappahānena suddhe sīle patiṭṭhito,
uddhaccappahānena samāhito, tameva samādhiṃ padaṭṭhānaṃ katvā vipassanaṃ vaḍḍhetvā
maggapaṭipāṭiyā dhunāti pāpake dhamme lāmakaṭṭhena pāpake sabbepi saṅkilesadhamme
niddhunāti, samucchedavasena pajahati. Yathā kiṃ? dumapattaṃva māluto, yathā nāma dumassa
rukkhassa pattaṃ paṇḍupalāsaṃ māluto vāto dhunāti, bandhanato viyojento nīharati, evaṃ
yathāvuttapaṭipattiyaṃ ṭhito pāpadhamme attano santānato nīharati, evamayaṃ therassa
aññāpadesena aññābyākaraṇagāthāpi hotīti veditabbā.
Ettha ca kāyavacīduccaritappahānavacanena payogasuddhiṃ dasseti, manoduccaritappahāna-
vacanena āsayasuddhiṃ. Evaṃ payogāsayasuddhassa "anuddhato"ti imināuddhaccābhāva-
vacanena tadekaṭṭhatāya nīvaraṇappahānaṃ dasseti. Tesu payogasuddhiyā sīlasampatti
vibhāvitā, āsayasuddhiyā samathabhāvanāya upakārakadhammapariggaho, nīvaraṇappahānena
samādhibhāvanā, "dhunāti pāpake dhamme"ti iminā paññābhāvanā vibhāvitā hoti.
Evaṃ adhisīlasikkhādayo tisso sikkhā, tividhakalyāṇaṃ sāsanaṃ, tadaṅgappahānādīni
tīṇi pahānāni, antadvayaparivajjanena saddhiṃ majjhimāya paṭipattiyā 3- paṭipajjanaṃ,
apāyabhavādīnaṃ 4- samatikkamanūpāyo ca yathārahaṃ niddhāretvā yojetabbā. Iminā
nayena sesagāthāsupi yathārahaṃ atthayojanā veditabbā. Atthamattameva pana tattha
tattha apubbaṃ vaṇṇayissāma. "itthaṃ sudaṃ āyasmā mahākoṭṭhiko"ti idaṃ pūjāvacanaṃ,
yathā taṃ mahāmoggallānoti.
Mahākoṭṭhikattheragāthāvaṇṇanā niṭṭhitā.
@Footnote: 1 Sī. tiṇṇaṃ vā 2 Sī. tividhaṃ duccaritanimittaṃ uppajjanakassa 3 Sī. paṭipadāya
@4 Sī. apāyabhayādīnaṃ
The Pali Atthakatha in Roman Book 32 page 40-45.
http://84000.org/tipitaka/atthapali/read_rm.php?B=32&A=893
อรรถกถาบาลีอักษรไทย :-
http://84000.org/tipitaka/atthapali/read_th.php?B=32&A=893
อ่านอรรถกถาแปลไทย :-
http://84000.org/tipitaka/attha/attha.php?b=26&i=139
เนื้อความพระไตรปิฎกฉบับหลวง :-
http://84000.org/tipitaka/read/r.php?B=26&A=4980
พระไตรปิฎกฉบับบาลีอักษรไทย :-
http://84000.org/tipitaka/read/pali_read.php?B=26&A=5299
The Pali Tipitaka in Roman Character :-
http://84000.org/tipitaka/read/roman_read.php?B=26&A=5299
Contents of The Tipitaka Volume 26
http://84000.org/tipitaka/read/?index_26
![]() ![]() ![]() ![]() |
บันทึก ๖ กุมภาพันธ์ พ.ศ. ๒๕๖๑. การแสดงผลนี้อ้างอิงข้อมูลจากอรรถกถาฉบับภาษาบาลี อักษรโรมัน. หากพบข้อผิดพลาด กรุณาแจ้งได้ที่ [email protected]