![]() |
| บทนำ พระวินัยปิฎก พระสุตตันตปิฎก พระอภิธรรมปิฎก ค้นพระไตรปิฎก ชาดก หนังสือธรรมะ |
336. 2. Subhūtattheragāthāvaṇṇanā
ayogetiādikā āyasmato subhūtattherassa gāthā. Kā uppatti?
ayampi purimabuddhesu katādhikāro tattha tattha bhave puññāni upacinanto
kassapassa bhagavato kāle bārāṇasiyaṃ gahapatimahāsālakule nibbattitvā viññutaṃ
patto ekadivasaṃ satthu santike dhammaṃ sutvā pasannamānaso saraṇesu ca sīlesu
ca patiṭṭhāya māse māse aṭṭhakkhattuṃ catujjātiyagandhena satthu gandhakuṭiṃ opuñjāpesi.
So tena puññakammena nibbattanibbattaṭṭhāne sugandhasarīro hutvā imasmiṃ
buddhuppāde magadharaṭṭhe gahapatikule nibbattitvā subhūtoti laddhanāmo vayappatto
nissaraṇajjhāsayatāya 2- gharāvāsaṃ pahāya titthiyesu pabbajitvā tattha sāraṃ alabhanto
@Footnote: 1 Sī.,i. ayaṃ pāṭho na dissati 2 Sī.,i. nissaraṇajjhāsayā
Satthu santike upatissakolitaselādike bahū samaṇabrāhmaṇe pabbajitvā sāmaññasukhaṃ
anubhavante disvā sāsane paṭiladdhasaddho pabbajitvā ācariyupajjhāye ārādhetvā
kammaṭṭhānaṃ gahetvā vivekavāsaṃ vasanto vipassanaṃ vaḍḍhetvā arahattaṃ pāpuṇi.
Tena vuttaṃ apadāne 1-:-
"imamhi bhaddake kappe brahmabandhu mahāyaso
kassapo nāma gottena uppajji vadataṃ varo.
Anubyañjanasampanno bāttiṃsavaralakkhaṇo
byāmappabhāparivuto raṃsijālasamotthaṭo.
Assāsetā yathā cando suriyova pabhaṅkaro
nibbāpetā yathā megho sāgarova guṇākaro.
Dharaṇīriva sīlena himavāva samādhinā
ākāso viya paññāya asaṅgo anilo yathā.
Tadāhaṃ bārāṇasiyaṃ upapanno mahākule
pahūtadhanadhaññasmiṃ nānāratanasañcaye.
Mahatā parivārena nisannaṃ lokanāyakaṃ
upecca dhammamassosiṃ amataṃva manorahaṃ. 2-
Dvattiṃsalakkhaṇadharo sanakkhattova candimā
anubyañjanasampanno sālarājāva phullito.
Raṃsijālaparikkhitto dittova kanakācalo
byāmappabhāparivuto sataraṃsī divākaro.
Soṇṇānano jinavaro samaṇīva 3- siluccayo
karuṇāpuṇṇahadayo guṇena viya sāgaro.
Lokavissutakitti ca sinerūva naguttamo
yasasā vitthato dhīro 4- ākāsasadiso muni.
@Footnote: 1 khu.apa. 33/140/248 cūḷasugandhattherāpadāna (syā) 2 cha.Ma. manoharaṃ
@3 pāli. rammaṇīva 4 cha.Ma. vīro
Asaṅgacitto sabbattha anilo viya nāyako
patiṭṭhā sabbabhūtānaṃ mahīva munisattamo.
Anupalitto lokena toyena padumaṃ yathā
kuvādagacchadahano aggikkhandhova sobhati. 1-
Agado viya sabbattha kilesavisanāsako
gandhamādanaselova guṇagandhavibhūsito.
Guṇānaṃ ākaro dhīro 2- ratanānaṃva sāgaro
sindhūva vanarājīnaṃ 3- kilesamalahārako.
Vijayīva mahāyodho mārasenāvamaddano
cakkavattīva so rājā bojjhaṅgaratanissaro.
Mahābhisakkasaṅkāso dosabyādhitikicchako
sallakatto yathā vejjo 4- diṭṭhigaṇḍaviphālako.
So tadā lokapajjoto sanarāmarasakkato
parisāsu narādicco dhammaṃ desayate jino.
Dānaṃ datvā mahābhogo sīlena sugatūpago
bhāvanāya ca nibbāti iccevamanusāsatha.
Desanaṃ taṃ mahassādaṃ ādimajjhantasobhanaṃ
suṇanti parisā sabbā amataṃva mahārasaṃ.
Sutvā sumadhuraṃ dhammaṃ pasanno jinasāsane
sugataṃ saraṇaṃ gantvā yāvajīvaṃ namassahaṃ.
Munino gandhakuṭiyā opuñjesiṃ 5- tadā mahiṃ
catujjātena gandhena māse aṭṭha dinesvahaṃ.
Paṇidhāya sugandhattaṃ sarīravissagandhino
tadā jino viyākāsi sugandhatanulābhitaṃ.
@Footnote: 1 pāli. so vasi 2 cha.Ma. vīro 3 pāli. narājañño 4 pāli. seṭṭho
@5 pāli. ubbaṭṭesiṃ
Yo yaṃ gandhakuṭibhūmiṃ gandhenopuñjate 1- sakiṃ
tena kammavipākena upapanno tahiṃ tahiṃ.
Sugandhadeho sabbattha bhavissati ayaṃ naro
guṇagandhayutto hutvā nibbāyissatināsavo.
Tena kammena sukatena cetanāpaṇidhīhi ca
jahitvā mānusaṃ dehaṃ tāvatiṃsamagacchahaṃ.
Pacchime ca bhave dāni jāto vippakule ahaṃ
gabbhaṃ me vasato mātā dehenāsi sugandhitā.
Yadā ca mātukucchimhā nikkhamāmi tadā purī 2-
sāvatthi sabbagandhehi vāsitā viya vāyatha.
Pupphavassañca surabhi dibbagandhaṃ manoramaṃ
dhūpāni ca mahagghāni upavāyiṃsu tāvade.
Devā ca sabbagandhehi dhūpapupphehi taṃ gharaṃ
vāsayiṃsu sugandhena yasmiṃ jāto ahaṃ ghare.
Yadā ca taruṇo bhaddo paṭhame yobbane ṭhito
tadā selaṃ saparisaṃ vinetvā narasārathi.
Tehi sabbehi parivuto 3- sāvatthipuramāgato
tadā buddhānubhāvaṃ taṃ disvā pabbajito ahaṃ.
Sīlaṃ samādhipaññañca vimuttiñca anuttaraṃ
bhāvetvā caturo dhamme pāpuṇiṃ āsavakkhayaṃ.
Yadā pabbajito cāhaṃ yadā ca arahā 4- ahuṃ
nibbāyissaṃ yadā cāhaṃ gandhavasso tadā ahu.
Sarīragandho ca sadātiseti 5- me
mahārahaṃ candanacampakuppalaṃ
@Footnote: 1 pāli.gandhena ubbaṭo 2 pāli. puraṃ 3 pāli. sahito 4 pāli. arahaṃ
@5 pāli. seṭṭhotiseti
Tatheva gandhe itare ca sabbaso
pasayha vāyāmi tato tahiṃ tahiṃ.
Kilesā jhāpitā mayhaṃ .pe. Kataṃ buddhassa sāsanan"ti.
Arahattaṃ pana patvā titthiyesu pabbajitvā attano pattaṃ attakilamathānuyogaṃ
dukkhaṃ sāsane pabbajitvā pattaṃ jhānādisukhañca cintetvā 1- attano paṭipatti-
paccavekkhaṇamukhena aññaṃ byākaronto:-
[320] "ayoge yuñjamattānaṃ puriso kiccamicchako
caraṃ ce nādhigaccheyya taṃ ve 2- dubbhagalakkhaṇaṃ.
[321] Abbūḷhaṃ aghagataṃ vijitaṃ 3-
ekañce ossajeyya kalīva siyā
sabbānipi ce ossajeyya andhova siyā
samavisamassa adassanato.
[322] Yañhi kayirā tañhi vade yaṃ na kayirā na taṃ vade
akarontaṃ bhāsamānaṃ parijānanti paṇḍitā.
[323] Yathāpi ruciraṃ pupphaṃ vaṇṇavantaṃ agandhakaṃ
evaṃ subhāsitā vācā aphalā hoti akubbato.
[324] Yathāpi ruciraṃ pupphaṃ vaṇṇavantaṃ sagandhakaṃ 4-
evaṃ subhāsitā vācā saphalā hoti kubbato"ti
imā pañca gāthā abhāsi.
Tattha ayogeti ayuñjitabbe asevitabbe antadvaye. Idha pana attakilamathānu-
yogavasena attho veditabbo. Yuñjanti tasmiṃ attānaṃ yuñjanto yojento tathā
paṭipajjanto. Kiccamicchakoti ubhayahitāvahaṃ kiccaṃ icchanto, tappaṭipakkhato ayoge
@Footnote: 1 Sī.,i. dīpetvā 2 cha.Ma. me 3 pāli. aghatajīvitaṃ 4 cha.Ma. sugandhakaṃ
Caraṃ caranto ce bhaveyya. Nādhigaccheyyāti yathādhippetaṃ hitasukhaṃ na pāpuṇeyyāti
ñāyo. 1- Tasmā yaṃ ahaṃ titthiyamatavañcito 2- ayoge yuñjiṃ, taṃ ve dubbhagalakkhaṇaṃ
apuññasabhāvo. "purimakammabyāmohito ayoge yuñjin"ti dasseti.
Abbūḷhaṃ aghagataṃ vijitanti vibādhanasabhāvatāya aghā nāma rāgādayo, aghāni
eva aghagataṃ, aghagatānaṃ vijitaṃ saṃsārappavatti, tesaṃ vijayo kusaladhammābhibhavo. "aghagataṃ
vijitan"ti anunāsikalopaṃ akatvā vuttaṃ. Taṃ abbūḷhaṃ anuddhataṃ yena, taṃ
abbūḷhāghagataṃ vijitaṃ katvā 3- evaṃbhūto hutvā, kilese asamucchinditvāti
attho. Ekañce ossajeyyāti adutiyatāya padhānatāya ca ekaṃ appamādaṃ sammāpayogameva
vā ossajeyya pariccajeyya ce. Kalīva so puggalo kāḷakaṇṇī viya siyā. Sabbānipi ce
ossajeyyāti sabbānipi vimuttiyā paripācakāni saddhāviriyasatisamādhipaññin-
driyāni 4- ossajeyya ce, abhāvanāya chaḍḍeyya ce, andhova siyā samavisamassa
adassanato.
Yathāti opammasampaṭipādanatthe nipāto. Ruciranti sobhanaṃ. Vaṇṇavantanti vaṇṇa-
saṇṭhānasampannaṃ. Agandhakanti gandharahitaṃ pālibhaddakagirikaṇṇikajayasumanādibhedaṃ. Evaṃ
subhāsitā vācāti subhāsitā vācā nāma tepiṭakaṃ buddhavacanaṃ vaṇṇasaṇṭhānasampanna-
pupphasadisaṃ. Yathā hi agandhakaṃ pupphaṃ dhārentassa sarīre gandho na pharati, evaṃ
etampi yo sakkaccasavanādīhi na samācarati, tassa sakkaccaṃ asamācarantassa yaṃ
tattha kattabbaṃ, taṃ akubbato sutagandhaṃ 5- paṭipattigandhañca na āvahati aphalā hoti.
Tena vuttaṃ "evaṃ subhāsitā vācā, aphalā hoti akubbato"ti.
Sagandhakanti sumanacampakanīluppalapupphādibhedaṃ. Evanti yathā taṃ pupphaṃ
dhārentassa sarīre gandho pharati, evaṃ tepiṭakabuddhavacanasaṅkhātā subhāsitā vācāpi yo
@Footnote: 1 Ma.na pāpuṇeyya, tathāti ñāyo 2 Ma. titthiyataMa.....
@3-3 Sī.,i. yena taṃ abbūḷhaṃ anuddhaṭaṃ aghagataṃ vijitaṃ akatvā
@4 Sī.,i. sabbāni vīriyasatisamādhipaññindriyāni 5 Sī.,i.,Ma. sutagandhaṃ
@cāgagandhaṃ, dhammapada.A. sutagandhaṃ dhāraṇagandhaṃ (3/45 syā)
Sakkaccasavanādīhi tattha kattabbaṃ karoti, assa 1- puggalassa saphalā hoti, sutagandhapaṭi-
pattigandhānaṃ āvahanato mahapphalā hoti mahānisaṃsā. Tasmā yathovādaṃ 2- paṭipajjeyya,
yathākārī tathāvādī ca bhaveyyāti. Sesaṃ vuttanayameva.
Subhūtattheragāthāvaṇṇanā niṭṭhitā.
--------------
The Pali Atthakatha in Roman Book 33 page 42-48.
http://84000.org/tipitaka/atthapali/read_rm.php?B=33&A=949
อรรถกถาบาลีอักษรไทย :-
http://84000.org/tipitaka/atthapali/read_th.php?B=33&A=949
อ่านอรรถกถาแปลไทย :-
http://84000.org/tipitaka/attha/attha.php?b=26&i=336
เนื้อความพระไตรปิฎกฉบับหลวง :-
http://84000.org/tipitaka/read/r.php?B=26&A=6350
พระไตรปิฎกฉบับบาลีอักษรไทย :-
http://84000.org/tipitaka/read/pali_read.php?B=26&A=6459
The Pali Tipitaka in Roman Character :-
http://84000.org/tipitaka/read/roman_read.php?B=26&A=6459
Contents of The Tipitaka Volume 26
http://84000.org/tipitaka/read/?index_26
![]() ![]() ![]() ![]() |
บันทึก ๖ กุมภาพันธ์ พ.ศ. ๒๕๖๑. การแสดงผลนี้อ้างอิงข้อมูลจากอรรถกถาฉบับภาษาบาลี อักษรโรมัน. หากพบข้อผิดพลาด กรุณาแจ้งได้ที่ [email protected]