|
| บทนำ พระวินัยปิฎก พระสุตตันตปิฎก พระอภิธรรมปิฎก ค้นพระไตรปิฎก ชาดก หนังสือธรรมะ |
4. Catukkanipāta
438. 1. Bhaddakāpilānītherīgāthāvaṇṇanā 1-
catukkanipāte putto buddhassa dāyādotiādikā bhaddakāpilāniyā theriyā
gāthā.
Sā kira padumuttarassa bhagavato kāle haṃsavatīnagare kulagehe nibbattitvā
viññutaṃ patvā satthu santike dhammaṃ suṇantī satthāraṃ ekaṃ bhikkhuniṃ pubbenivāsaṃ
anussarantīnaṃ aggaṭṭhāne ṭhapentaṃ disvā adhikārakammaṃ katvā sayampi taṃ ṭhānantaraṃ
patthetvā yāvajīvaṃ puññāni katvā tato cutā devamanussesu saṃsarantī anuppanne
buddhe bārāṇasiyaṃ kulagehe nibbattitvā patikulaṃ gantvā ekadivasaṃ attano nanandāya
saddhiṃ kalahaṃ karontī tāya paccekabuddhassa piṇḍapāte dinne "ayaṃ imassa dānaṃ
datvā uḷārasampattiṃ labhissatī"ti paccekabuddhassa hatthato pattaṃ gahetvā bhattaṃ
chaḍḍetvā kalalassa pūretvā adāsi. Mahājano garahi "bāle paccekabuddho te
kiṃ aparajjhī"ti. Sā tesaṃ vacanena lajjamānā puna pattaṃ gahetvā kalalaṃ nīharitvā
dhovitvā gandhacuṇṇena ubbaṭṭetvā catumadhurassa pūretvā upari āsittena paduma
gabbhavaṇṇena sappinā vijjotamānaṃ paccekabuddhassa hatthe ṭhapetvā "yathā ayaṃ
piṇḍapāto obhāsajāto, evaṃ obhāsajātaṃ me sarīraṃ hotū"ti patthanaṃ paṭṭhapesi.
Sā tato cavitvā sugatīsuyeva saṃsarantī kassapabuddhakāle bārāṇasiyaṃ mahāvibhavassa
seṭṭhino dhītā hutvā nibbatti. Pubbakammaphalena 2- duggandhasarīrā manussehi
jigucchitabbā hutvā saṃvegajātā attano ābharaṇehi suvaṇṇiṭṭhakaṃ kāretvā bhagavato
cetiye patiṭṭhāpesi, uppalahatthena ca pūjaṃ akāsi. Tenassā sarīraṃ tasmiṃyeva bhave
sugandhaṃ manoharaṃ jātaṃ. Sā patino piyā manāpā hutvā yāvajīvaṃ kusalaṃ katvā tato
cutā sagge nibbatti. Tatthāpi yāvajīvaṃ dibbasukhaṃ anubhavitvā tato cutā
@Footnote: 1 cha.Ma. bhaddākāpilānī... evamuparipi 2 Ma. pubbakammabalena
Bārāṇasirañño dhītā hutvā tattha devasampattisadisaṃ sampattiṃ anubhavantī cirakālaṃ
paccekabuddhe upaṭṭhahitvā tesu parinibbutesu saṃvegajātā tāpasapabbajjāya
pabbajitvā uyyāne vasantī jhānāni bhāvetvā brahmaloke nibbattitvā tato
cutā sāgalanagare kosiyagottassa brāhmaṇakulassa gehe nibbattitvā mahatā
parivārena vaḍḍhitvā vayappattā mahātitthagāme pipphalikumārassa gehaṃ nītā. Tasmiṃ
pabbajituṃ nikkhante mahantaṃ bhogakkhandhaṃ mahantañca ñātiparivaṭṭaṃ pahāya pabbajjatthāya
nikkhamitvā pañca vassāni titthiyārāme pavisitvā aparabhāge mahāpajāpatigotamiyā
santike pabbajjaṃ upasampadañca labhitvā vipassanaṃ paṭṭhapetvā nacirasseva arahattaṃ
pāpuṇi. Tena vuttaṃ apadāne 1-:-
"padumuttaro nāma jino sabbadhammāna pāragū
ito satasahassamhi kappe uppajji nāyako.
Tadāhu 2- haṃsavatiyaṃ videho nāma nāmato 3-
seṭṭhī pahūtaratano tassa jāyā ahosahaṃ.
Kadāci so narādiccaṃ upecca saparijjano
dhammaṃ assosi buddhassa sabbadukkhakkhayāvahaṃ. 4-
Sāvakaṃ dhutavādānaṃ aggaṃ kittesi nāyako
sutvā sattāhikaṃ dānaṃ datvā buddhassa tādino.
Nipacca sirasā pāde taṃ ṭhānaṃ abhipatthayiṃ
sa hāsayanto parisaṃ tadā hi narapuṅgavo.
Seṭṭhino anukampāya imā gāthā abhāsatha
lacchase patthitaṃ ṭhānaṃ nibbuto hohi puttaka.
@Footnote: 1 khu.apa. 33/244/380 2 tadā hi (syā) 3 nāmako (syā) 4 cha.Ma. sabbadukkhabhayappahaṃ
Satasahassito kappe okkākakulasambhavo
gotamo nāma gottena satthā loke bhavissati.
Tassa dhammesu dāyādo oraso dhammanimmito
kassapo nāma gottena hessati satthu sāvako.
Taṃ sutvā mudito hutvā yāvajīvaṃ tadā jinaṃ
mettacitto paricari paccayehi vināyakaṃ.
Sāsanaṃ jotayitvāna so madditvā kutitthiye
veneyyaṃ vinayitvāna 1- nibbuto so sasāvako.
Nibbute tamhi lokagge pūjanatthāya satthuno
ñātimitte samānetvā saha tehi akārayi.
Sattayojanikaṃ thūpaṃ ubbedhaṃ 2- ratanāmayaṃ
jalantaṃ sataraṃsiṃva sālarājaṃva phullitaṃ.
Sattasatasahassāni 3- cātiyo satta kārayiṃ 3-
naḷaggi viya jotantī 4- rataneheva sattahi.
Gandhatelehi pūretvā dīpānujjalayī tahiṃ
pūjanatthāya mahesissa sabbasattānukampino 5-.
Sattasatasahassāni puṇṇakumbhāni kārayiṃ
rataneheva puṇṇāni pūjanatthāya mahesino.
Majjhe aṭṭhaṭṭhakumbhīnaṃ ussitā kañcanagghiyo
atirocanti vaṇṇena sāradeva divākaro.
@Footnote: 1 cha.Ma. vinayitvā ca 2 cha.Ma. ubbiddhaṃ 3-3 cha.Ma. pātiyo tattha kārayi
@4 jotante (syā) 5 cha.Ma. sabbabhūtānukampino
Catudvāresu sobhanti toraṇā ratanāmayā
ussitā phalakā rammā sobhanti ratanāmayā.
Virocanti parikkhāyo 1- avaṭaṃsā sunimmitā
ussitāni paṭākāni ratanāni virocare.
Surattaṃ sukatañcetaṃ 2- cetiyaṃ ratanāmayaṃ
atirocati vaṇṇena sasañjhova 3- divākaro.
Thūpassa me disā 4- tisso haritālena pūrayi 5-
6- ekā manosilāyekā añjanena ca ekikā. 6-
Pūjaṃ etādisaṃ rammaṃ kāretvā varavādino
adāsiṃ dānaṃ saṃghassa yāvajīvaṃ yathābalaṃ.
Sahāhaṃ 7- seṭṭhinā tena tāni puññāni sabbaso
yāvajīvaṃ karitvāna sahāva sugatiṃ gatā.
Sampattiyonubhutvāna devatte atha mānuse
chāyā viya sarīrena saha teneva saṃsariṃ.
Ekanavutito kappe vipassī nāma nāyako
uppajji cārudassano 8- sabbadhammavipassako.
Tadā hi bandhumatiyā 9- brāhmaṇo sādhusammato
aḍḍho santo guṇenāsi dhanena ca suduggato.
Tadāpi tassāhaṃ āsiṃ brāhmaṇī samacetasā
kadāci so dijavaro saṅgamesi mahāmuniṃ.
@Footnote: 1 cha.Ma. parikkhittā 2 cha.Ma. sukataṃ cittaṃ 3 sasajjhāva (syā) 4 cha.Ma. vediyo
@5 pūrayiṃ (syā) 6-6 cha.Ma. ekaṃ manosilāyekaṃ... ekikaṃ 7 cha.Ma. sahāva 8 cārunayano
@(syā) 9 cha.Ma. tadāyaṃ bandhumatiyaṃ
Nisinnaṃ janakāyamhi desentaṃ amataṃ padaṃ
sutvā dhammaṃ pamudito adāsi ekasāṭakaṃ.
Gharaṃ ekena vatthena gantvānetaṃ mamabravi 1-
anumoda mahāpuññe 2- dinnaṃ buddhassa sāṭakaṃ.
Tadāhaṃ añjaliṃ katvā anumodiṃ suviditā 3-
sudinno sāṭako sāmi buddhaseṭṭhassa tādino.
Sukhito sajjito hutvā saṃsaranto bhavābhave
bārāṇasipure ramme rājā āsi mahīpati.
Tadā tassa mahesīhaṃ itthigumbassa uttamā
tassāpi dutiyikā 4- āsiṃ pubbasnehena bhattuno.
Piṇḍāya vicarante so 5- aṭṭha paccekanāyake
disvā pamudito hutvā datvā piṇḍaṃ mahārahaṃ.
Buddhe 6- nimantayitvāna katvā ratanamaṇḍapaṃ
kammārehi katamaṭṭhaṃ 7- sovaṇṇaṃ satahatthakaṃ. 8-
Samānetvāna te sabbe tesaṃ dānamadāsi so
senāsane 9- paviṭṭhānaṃ pasanno sehi pāṇibhi.
Tampi dānaṃ sahādāsiṃ kāsirājenahantadā
punāhaṃ bārāṇasiyaṃ jātā kāsikagāmake.
Kuṭumbikakule phīte sukhito so sabhātuko
jeṭṭhassa bhātuno jāyā ahosiṃ supatibbatā.
@Footnote: 1 cha.Ma. sa mabravi 2 cha.Ma. mahāpuññaṃ 3 cha.Ma. supīṇitā 4 cha.Ma. tassāti dayitā
@5 cha.Ma. te 6 cha.Ma. puno 7 cha.Ma. kataṃ pattaṃ 8 cha.Ma. vata pattakaṃ 9 cha.Ma. soṇṇāsane
Paccekabuddhaṃ disvāna mama bhattukaniyaso 1-
bhātu bhattaṃ tassa datvā āgate tamhi pāvadiṃ.
Nābhinandittha so dānaṃ tato tassa adāsahaṃ
buddhānāniya 2- taṃ annaṃ puna tasseva so adā.
Taṃ dānaṃ 3- chaḍḍayitvāna duṭṭhā buddhassahaṃ tadā
pattaṃ kalalapuṇṇantaṃ adāsiṃ tassa tādino.
Dāne ca gahaṇe ceva apace padusepi ca
samacittamukhaṃ disvā tadāhaṃ saṃvijiṃ bhusaṃ.
Puna pattaṃ gahetvāna sodhayitvā sugandhinā
pasannacittā pūretvā saghataṃ sakkharaṃ adaṃ.
Yattha yatthūpapajjāmi surūpā homi dānato
buddhassa apakārena duggandhā madanena 4- ca.
Puna kassapadhīrassa niṭṭhāpitamhi 5- cetiye
sovaṇṇaṃ iṭṭhakaṃ varaṃ adāsiṃ muditā ahaṃ.
Catujjātena gandhena temayitvā 6- tamiṭṭhakaṃ
muttā duggandhadosamhā sabbaṅgasusamāgatā.
Sattapātisahassāni ratanehi ca 7- sattahi
kāretvā ghatapūrāni vaṭṭīni ca sahassaso.
Pakkhipetvā padīpetvā ṭhapayiṃ sattapantiyo
pūjanatthaṃ lokanāthassa vippasannena cetasā.
@Footnote: 1 cha.Ma. kaniyassa mama bhattuno 2 cha.Ma. ukhā āniya 3 cha.Ma. tadannaṃ 4 cha.Ma. vadanena
@5 cha.Ma. nidhāyantamhi 6 cha.Ma. nicayitvā 7 cha.Ma. rataneheva
Tadāpi tasmiṃ puññasmiṃ bhāginīhaṃ visesato
puna kāsīsu sañjāto sumitto 1- iti vissuto.
Tassāhaṃ bhariyā āsiṃ sukhitā sajjitā piyā
tadā paccekamunino adāsiṃ ghanaveṭhanaṃ.
Tassāpi bhāginī āsiṃ moditvā dānamuttamaṃ
punāpi kāsiraṭṭhamhi jāto koliyajātiyā.
Tadā koliyaputtānaṃ satehi saha pañcahi
pañca paccekabuddhānaṃ satāni samupaṭṭhahi.
Temāsaṃ vāsayitvāna 2- adāsi ca ticīvaraṃ 3-
jāyā tassa tadā āsiṃ puññakammapathānugā.
Tato cuto ahu rājā nando nāma mahāyaso
tassāpi mahesī āsiṃ sabbakāmasamiddhinī.
Tato ahu cavitvāna 4- brahmadatto mahīpati
padumavatiputtānaṃ paccekamuninaṃ tadā.
Satāni pañucanūnāni yāvajīvaṃ upaṭṭhahiṃ
rājuyyāne nivāsetvā nibbutāni ca pūjayiṃ.
Cetiyāni ca kāretvā pabbajitvā ubho mayaṃ
bhāvetvā appamaññāyo brahmalokaṃ agamhase.
Tato cuto mahātitthe sujāto pipphalāyano
mātā sumanadevīti kosigotto dijo pitā.
@Footnote: 1 cha.Ma. sumittā 2 cha.Ma. tappayitvāna 3 cha.Ma. ticīvare 4 cha.Ma. tadā rājā bhavitvāna
Ahaṃ madde janapade sākalāyaṃ 1- puruttame
kapilassa dijassāsiṃ dhītā mātā sucīmati.
Ghanakañcanabimbena nimminitvāna maṃ pitā
adā kassapadhīrassa kāmehi vajjitassa ca. 2-
Kadāci so taruṇiko 3- gantvā kammantapekkhako
kākādikehi khajjante pāṇe disvāna saṃviji.
Gharepāhaṃ 4- tile jāte disvānātapatāpane
kimikākehi khajjante saṃvegamalabhiṃ tadā.
Tadā so pabbajī dhīro ahaṃ taṃ anupabbajiṃ
pañcavassāni nivasiṃ paribbājapathe 5- ahaṃ.
Yadā pabbajitā āsi gotamī jinaposikā
tadāhaṃ tamupagantvā buddhena anusāsitā.
Nacireneva kālena arahattaṃ apāpuṇiṃ
aho kalyāṇamittattaṃ kassapassa sirīmato.
Putto 6- buddhassa dāyādo kassapo susamāhito
pubbenivāsaṃ yovedi saggāpāyañca passati.
Atho jātikkhayaṃ patto abhiññāvosito muni
etāhi tīhi vijjāhi tevijjo hoti brāhmaṇo.
Tatheva bhaddakāpilānī tevijjā maccuhāyinī
dhāreti antimaṃ dehaṃ jetvā māraṃ savāhanaṃ.
@Footnote: 1 cha.Ma. sākalāya 2 cha.Ma. maṃ 3 cha.Ma. kāruṇiko
@4 cha.Ma. gharevāhaṃ 5 cha.Ma. paribbājavate 6 cha.Ma. suto
Disvā ādīnavaṃ loke ubho pabbajitā mayaṃ
tayamha khīṇāsavā dantā sītibhūtāmha nibbutā.
Kilesā jhāpitā mayhaṃ bhavā sabbe samūhatā
nāgīva bandhanaṃ chetvā viharāmi anāsavā.
Svāgataṃ vata me āsi buddhaseṭṭhassa santike
tisso vijjā anuppattā kataṃ buddhassa sāsanaṃ.
Paṭisambhidā catasso vimokkhāpi ca aṭṭhime
chaḷabhiññā sacchikatā kataṃ buddhassa sāsanan"ti.
Arahattaṃ pana patvā pubbenivāsañāṇe ciṇṇavasī ahosi. Tattha sātisayaṃ
katādhikārattā aparabhāge taṃ satthā jetavane ariyagaṇamajjhe nisinno bhikkhuniyo
paṭipāṭiyā ṭhānantaresu ṭhapento pubbenivāsaṃ anussarantīnaṃ aggaṭṭhāne ṭhapesi.
Sā ekadivasaṃ mahākassapassa therassa guṇābhitthavanapubbakaṃ attano katakiccatādi-
vibhāvanamukhena udānaṃ udānentī:-
[63] "putto buddhassa dāyādo kassapo susamāhito
pubbenivāsaṃ yovedi saggāpāyañca passati.
[64] Atho jātikkhayaṃ patto abhiññāvosito muni
etāhi tīhi vijjāhi tevijjo hoti brāhmaṇo.
[65] Tatheva bhaddakāpilānī tevijjā maccuhāyinī
dhāreti antimaṃ dehaṃ jetvā māraṃ savāhanaṃ.
[66] Disvā ādīnavaṃ loke ubho pabbajitā mayaṃ
tyamha khīṇāsavā dantā sītibhūtāmha nibbutā"ti
imā gāthā abhāsi.
Tattha putto buddhassa dāyādoti buddhānubuddhabhāvato sammāsambuddhassa
anujātisuto tato eva tassa dāyabhūtassa navalokuttaradhammassa ādānena dāyādo
kassapo 1- lokiyalokuttarehi samādhīhi suṭṭhu samāhitacittatāya susamāhito.
Pubbenivāsaṃ yovedīti yo mahākassapatthero pubbenivāsaṃ attano paresañca nivutthak-
khandhasantānaṃ pubbenivāsānussatiñāṇena pākaṭaṃ katvā avedi aññāsi paṭivijjhi.
Saggāpāyañca passatīti chabbīsatidevalokabhedaṃ saggaṃ catubbidhaṃ apāyañca dibbacakkhunā
hatthatale āmalakaṃ viya passati.
Atho jātikkhayaṃ pattoti tato paraṃ jātikkhayasaṅkhātaṃ arahattaṃ patto. Abhiññāya
2- abhipatthena ñāṇena abhivisiṭṭhena 2- abhiññeyyaṃ dhammaṃ abhijānitvā pariññeyyaṃ
parijānitvā pahātabbaṃ pahāya sacchikātabbaṃ sacchikatvā vosito niṭṭhaṃ patto
katakicco. Āsavakkhayapaññāsaṅkhātaṃ monaṃ pattattā muni.
Tatheva bhaddakāpilānīti yathā mahākassapo etāhi yathāvuttāhi tīhi vijjāhi
tevijjo maccuhāyī ca, tatheva bhaddakāpilānī tevijjā maccuhāyinīti. Tato eva
dhāreti antimaṃ dehaṃ, jetvā māraṃ savāhananti attānameva paraṃ viya katvā
dasseti.
Idāni yathā therassa paṭipattiādimajjhapariyosānakalyāṇā, evaṃ mamapīti
dassentī "disvā ādīnavan"ti osānagāthamāha. Tattha tyamha khīṇāsavā dantāti
te mayaṃ mahākassapatthero ahañca uttamena damena 3- dantā sabbaso khīṇāsavā
@Footnote: 1 Ma.,i. kassapagotto 2-2 Ma. abhivisuddhena ñāṇena, cha. abhivisiṭṭhena ñāṇena
@3 Sī. damathena
Ca amha. Sītibhūtāmha nibbutāti tato eva kilesapariḷāhābhāvato sītibhūtā
saupādisesāya nibbānadhātuyā nibbutā ca amha bhavāmāti attho.
Bhaddakāpilānītherīgāthāvaṇṇanā niṭṭhitā.
Catukkanipātavaṇṇanā niṭṭhitā.
-------------
The Pali Atthakatha in Roman Book 34 page 86-96.
http://84000.org/tipitaka/atthapali/read_rm.php?B=34&A=1831
อรรถกถาบาลีอักษรไทย :-
http://84000.org/tipitaka/atthapali/read_th.php?B=34&A=1831
อ่านอรรถกถาแปลไทย :-
http://84000.org/tipitaka/attha/attha.php?b=26&i=438
เนื้อความพระไตรปิฎกฉบับหลวง :-
http://84000.org/tipitaka/read/r.php?B=26&A=9125
พระไตรปิฎกฉบับบาลีอักษรไทย :-
http://84000.org/tipitaka/read/pali_read.php?B=26&A=9169
The Pali Tipitaka in Roman Character :-
http://84000.org/tipitaka/read/roman_read.php?B=26&A=9169
Contents of The Tipitaka Volume 26
http://84000.org/tipitaka/read/?index_26
        |
|
บันทึก ๖ กุมภาพันธ์ พ.ศ. ๒๕๖๑. การแสดงผลนี้อ้างอิงข้อมูลจากอรรถกถาฉบับภาษาบาลี อักษรโรมัน. หากพบข้อผิดพลาด กรุณาแจ้งได้ที่ [email protected]