![]() |
| บทนำ พระวินัยปิฎก พระสุตตันตปิฎก พระอภิธรรมปิฎก ค้นพระไตรปิฎก ชาดก หนังสือธรรมะ |
Asitinipatavannana
--------
cullahamsajatakam
sumukhati idam sattha veluvane viharanto ayasmato anandattherassa
jivitapariccagam arabbha kathesi.
Devadattena hi tathagatam jivita voropetum payojitesu tesu
dhanuggahesu sabbapathamam pesitena agantva naham bhante sakkomi
tam bhagavantam jivita voropetum mahiddhiko so bhagava mahanubhavoti
vutte so devadatto aha alam avuso ma tvam samanam gotamam
jivita voropehi ahameva samanam gotamam jivita voropessamiti
vatva tathagate gijjhakutassa pabbatassa pacchimachayaya cankamante
sayam gijjhakutapabbatam abhiruhitva yantavegena mahatim silam pavijjhi
imaya silaya samanam gotamam jivita voropessamiti. Tada
dve pabbatakuta samagantva tam khittaselam sampaticchimsu. Tato
pappatikapi patitva bhagavato padam paharitva rudhiram uppadesi.
Balavavedana pavattimsu. Jivako tathagatassa padam satthakena phaletva
dutthalohitam mocetva putimamsam apanetva dhovitva bhesajjam alimpetva
nirogamakasi. Sattha purimasadiso eva mahabhikkhusanghaparivuto mahatiyava
buddhalilaya nagaram pavisi.
Atha nam disva devadatto cintesi samanassa gotamassa
rupasobhaggappattam sariram disva koci manussabhuto upasankamitum na
sakkoti ranno kho pana nalagiri nama hatthi atthi so
cando pharuso manussaghatako buddhadhammasanghagune ajananto tam
jivitakkhayam papessatiti. So gantva tamattham arocesi. Raja
sadhuti sampaticchitva hatthacariyam pakkosapetva samma sve
nalagirim mattam katva patova samanena gotamena patipannavithiyam
visajjehiti aha. Devadattopi nam annesu divasesu kittakam
suram pivatiti pucchitva attha ghate bhanteti vutte sve tam solasa
ghate payetva samanena gotamena patipannavithiyam abhimukham kareyyasiti
aha. So sadhuti sampaticchi. Raja nagare bherincarapetva
sve nalagirim mattam katva nagare visajjessati nagara patova
kattabbakiccani katva antaravithim ma patipajjimsuti aha. Devadattopi
rajanivesanato oruyha hatthisalam gantva hatthigopake amantetva
mayam bhane uccatthanato nicatthane nicatthanato uccatthane katum
samattha sace vo yasena attho sve patova nalagirim
tikhinasuraya solasa ghate payetva samanassa gotamassa agamanavelaya
tundatomarehi vijjhanta vijjhanta kujjhapetva hatthisalam
bhindapetva samanena gotamena patipannavithiyam abhimukham katva samanam
gotamam jivitakkhayam papethati aha. Te sadhuti sampaticchimsu.
Sa pavutti sakalanagare vittharita ahosi. Buddhadhammasanghamamaka
Upasaka tam sutva sattharam upasankamitva bhante devadatto
ranna saddhim ekato hutva sve tumhehi patipannavithiyam nalagirim
visajjapessati sve pindaya apavisitva idheva hotha mayam
vihareyeva buddhappamukhassa bhikkhusanghassa bhikkham dassamati vadimsu.
Sattha sve pindaya na pavisissamiti avatvava aham sve
nalagirim dametva patihariyam katva titthiye madditva rajagahe
pindaya caritvava bhikkhusanghaparivuto nagara nikkhamitva veluvanameva
gamissami rajagahavasino bahuni bhattabhajanani gahetva veluvanameva
agamissanti sve vihareyeva bhattaggam bhavissatiti imina karanena
tesam adhivasesi. Te tathagatassa adhivasanam viditva bhattabhajanani
aharitva vihareyeva danam dassamati pakkamimsu.
Satthapi pathamayame dhammam desetva majjhimayame devataya
panham visajjetva pacchimayamassa pathamakotthase sihaseyyam kappetva
dutiyakotthase phalasamapattiyo samapajjitva tatiyakotthase
karunasamapattim samapajjitva bodheyyabandhave olokento
nalagiridamane caturasitiya panasahassanam dhammabhisamayam disva pabhataya
rattiya katasarirapatijaggano hutva ayasmantam anandam amantetva
ananda rajagahaparivattakesu attharasasu mahaviharesu sabbesampi bhikkhunam
maya saddhim rajagaham pavisitum arocehiti aha. Thero tatha akasi.
Sabbe bhikkhu veluvane sannipatimsu. Sattha mahabhikkhusanghaparivuto
rajagaham pindaya pavisi. Atha hatthimenda yathanusittham
Patipajjimsu. Mahanto samagamo ahosi. Saddhasampanna manussa
ajja kira buddhamahanagassa tiracchananagena saddhim sangamo bhavissati
anopamaya buddhalilaya nalagirino damanam passissamati
pasadahammiyagehacchadanadini abhiruyha atthamsu. Asaddha pana
micchaditthika ayam nalagiri cando pharuso manussaghatako buddhadigunam
na janati so ajja samanassa gotamassa suvannavannam sariram viddhamsetva
jivitakkhayam papessati ajjeva paccamittassa pitthim passissamati
rukkhapasadadisu atthamsu. Hatthipi bhagavantam agacchantam disva
manusse tasento gehani viddhamsento sakatani sancunnento
sondam ussapetva pahatthakannavalo pabbato viya ajjhottharanto
yena bhagava tena abhidhavi. Tam bhikkhu disva bhagavantametadavocum
ayam bhante nalagiri cando pharuso manussaghatako imam raccham
patipanno na kho panayam buddhadigunam janati patikkamatu
bhante bhagava patikkamatu sugatoti. Ma bhikkhave bhayittha
patibaloham nalagirim dametunti.
Atha ayasma sariputto sattharam yaci bhante pitu uppannakiccam
nama jetthaputtassa bharo ahameva nam damemiti. Atha nam sattha
sariputta buddhabalam nama annam savakabalam annam tittha tvanti
patibahi. Evam yebhuyyena asitimahathera yacimsu. Sattha
sabbepi patibahi. Athayasma anando satthari balavasinehena
adhivasetum asakkonto ayam hatthi pathamam mam maretuti
Tathagatassatthaya jivitam pariccajitva gantva satthu purato atthasi.
Atha nam sattha apehi ananda apehi ananda ma me
purato atthasiti aha. Bhante ayam hatthi cando pharuso
manussaghatako kapputthanaggisadiso pathamam mam maretva paccha
tumhakam santikam agacchatuti. Thero yavatatiyam vuccamanopi tatheva
thito na patikkami. Atha nam sattha iddhibalena patikkamapetva
bhikkhunam antare thapesi. Tasmim khane eka itthi nalagirim
disva maranabhayabhita palayamana ankena gahitam darakam hatthino ca
tathagatassa ca antare chaddetva palayi. Hatthi tam anubandhitva
nivattitva darakassa santikam agamasi. Darako maharavam ravi.
Sattha nalagirim uddissa mettaya pharitva sumadhurabrahmasaram
niccharetva ambho nalagiri tam solasa suraghate payetva
mattam karonta na annam ganhissatiti karimsu mam ganhissatiti pana karimsu
ma akaranena janghayo kilamento vicari ito ehiti pakkosi.
So satthu vacanam sutva akkhini ummiletva bhagavato rupasirim
olokento patiladdhasamvego buddhatejena pacchinnasuramado sondam
olambanto kanne olambanto gantva tathagatassa padesu pati.
Atha nam sattha nalagiri tvam tiracchanahatthi aham buddhavarano
ito patthaya ma cando ma pharuso ma manussaghatako
bhava mettacittam patilabhahiti vatva dakkhinahattham
Pasaretva kumbhe paramasitva ima gatha aha
ma kunjara nagamasado
dukkho hi kunjara nagamasado
na hi nagahatassa kunjara
sugati hoti ito param yato.
Ma ca mado ma ca pamado
na hi pamatta sugatim vajanti
tena tvanneva tatha karissasi
yena tvam sugatim gamissasiti.
Evam dhammam desesi. Tassa sakalasariram pitiya nirantaram phuttham
ahosi. Sace tiracchanagato nabhavissa sotapattiphalam adhigamissa.
Manussa tam patihariyam disva unnadimsu appothayimsu sanjatasomanassa
nanabharanani khipimsu. Tani hatthissa sariram paticchadayimsu.
Tato patthaya nalagiri dhanapalako nama jato. Tasmim
khane pana dhanapalakasamagame caturasitipanasahassani amatam pivimsu.
Sattha dhanapalakam pancasu silesu patitthapesi. So sondaya
bhagavato padapamsuni gahetva upari muddhani akiritva patikkutiko
patikkamitva dassanupacare thito dasabalam vanditva nivattitva
hatthisalam pavisi. Tato patthaya evam dantesu danto hutva na
kinci vihethesi. Sattha nipphannamanoratho yehi yam dhanam khittam
tam tesamyeva hotuti adhitthaya ajja maya mahantam patihariyam
Katam imasmim nagare pindaya caranam appatirupanti titthiye madditva
bhikkhusanghaparivuto jayappatto viya khattiyo nagara nikkhamitva
veluvanameva gato. Nagaravasinopi bahum annapanakhadaniyam adaya
viharam gantva mahadanam pavattayimsu. Tam divasam sayanhasamaye dhammasabham
puretva sannipatitva bhikkhu katham samutthapesum avuso ayasmata
anandena tathagatassatthaya attano jivitam pariccajantena dukkaram
katam nalagirim disva satthara tikkhattum patibahiyamanopi anapagato
aho dukkarakarako avuso ayasma anandoti. Atha nam sattha
dibbasotadhatuya sutva anandassa gunakatha pavattati gantabbam
maya etthati gandhakutito nikkhamitva agantva kayanuttha bhikkhave
etarahi kathaya sannisinnati pucchitva imaya namati vutte
na bhikkhave idaneva pubbepi anando tiracchanayoniyam nibbattopi
mamatthaya jivitam pariccajiyevati vatva tunhi ahosi tehi yacito
atitam ahari.
Atite bhikkhave mahisakaratthe sagalanagare sagalo nama raja
dhammena rajjam karesi. Tada nagarato avidure ekasmim nesadagamake
annataro nesado pasehi sakune bandhitva nagare vikkinanto
jivitam kappesi. Nagarato ca avidure avattato dvadasayojaniko
manusiyo nama padumasaro ahosi. So pancavannapadumasanchanno.
Tattha nanappakaro sakunasangho otari. So nesado tattha
Aniyamena pase oddesi. Tasmim kale dhataratthahamsaraja
channavutisahassaparivuto cittakutapabbate suvannaguhayam pativasati. Sumukho
namassa senapati ahosi. Athekada tato hamsayutha katipaya
suvannahamsa manusiyam saram gantva pahutagocare tasmim sare yathasukham
vicaritva cittakutam agantva dhataratthassa arocesum maharaja
manussapathe manusiyo nama padumasaro sampannagocaro tattha
gocaram ganhitum gacchamati. So manussapatho nama sasanko
sappatibhayo ma vo ruccatiti patikkhipitvapi tehi punappunam
vuccamano sace tumhakam ruccati gacchamati sapparivaro
tam saram agamasi. So akasato otaranto padam pase
pavesantoyeva otari. Athassa paso padam ayapattakena ghattento
viya abandhitva ganhi. Athassa chindissami nanti akaddhantassa
pathamavare cammam chijji dutiyavare mamsam chijji tatiyavare naharu
chijji catutthavare so paso atthim ahacca atthasi. Lohitam
paggharati balavavedana pavattimsu. So cintesi sacaham bandhanaravam
ravissami nataka me cittutrasa hutva gocaram aganhitva
chatajjhattava palayanta dubbalataya samudde patissantiti. So
vedanam adhivasetva natinam yavadattham gocaram ganhitva hamsanam
kilanakale mahantena saddena bandhanavaram ravi. Tam sutva hamsa
maranabhayatajjita vaggavagga hutva cittakutabhimukha pakkhandimsu.
Tesu pakkantesu sumukho hamsasenapati kacci nukho idam bhayam
Maharajassa uppannam aham janissami nanti vegena pakkhanditva
purato gacchantassa hamsaganassa antare mahasattam adisva
majjhimahamsaganam vicinitva tatthapi tam adisva pacchimahamsaganam vicinitva
tatthapi mahasattam adisva nissamsayam tasseva tam bhayam uppannanti
nivattitva agacchanto mahasattam pase bandham disva lohitamakkhitam
dukkhaturam pankapitthe nisinnam disva ma bhayi maharajati vatva
aham mama jivitam pariccajitva tumhe pasato mocessamiti vadantova
otaritva mahasattam assasento pankapitthe nisidi. Atha nam
vimamsanto mahasatto pathamam gathamaha
sumukha anuvicinanta pakkamanti vihangama
gaccha tuvampi ma kankhi natthi bandhe sahayatati.
Tattha anuvicinantati sinehena alayavasena anolokenta.
Pakkamantiti ete channavutihamsasahassa natiganavihangama mam chaddetva
gacchanti tvampi gaccha ma idha vasam akankhi evam hi pasena
bandhe mayi sahayata nama natthi na hi te aham idani kinci
sahayakiccam katum sakkhissami kinte maya nirupakarena papancam
akatva gacchevati vadati.
Tato param sumukho aha
gacche vaham na va gacche na tena amaro siyam
sukhitantam upasitva dukkhitantam katham jahe.
Maranam va taya saddhim jivitam va taya vina
tadeva maranam seyyo yance jive taya vina.
Nesa dhammo maharaja yam tam evam gatam jahe
ya gati tumham sa mayham ruccate vihagadhipati.
Tato mahasatto aha
ka nu pasena bandhassa gati anna mahanasa
sa katham cetayanassa muttassa tava ruccati.
Kam va tvam passasi attham mama tuyhanca pakkhima
natinamvavasitthanam ubhinnam jivitakkhaye.
Yanna kancanadepiccha andhena tamasa katam
tadise sancajam panam kimatthamabhijotayeti.
Sumukho aha
katham nu patatam settha dhamme attham na bujjhasi
dhammo apacito santo attham dasseti paninam.
Soham dhammam apekkhano dhamma cattham samutthitam
bhattinca tayi sampassam navakankhami jivitam.
Addha eso satam dhammo yo mitto mittamapade
na caje jivitassapi hetu dhammam anussaranti.
Tato mahasatto aha
svayam dhammo ca te cinno bhatti ca vidita mayi
kamam karassu mayhetam gacchevanumato maya.
Apitvevam gate kale yam khandam natinam maya
taya tam buddhisampanna assa paramasamvutanti.
Iccevam mantayantanam ariyanam ariyavuttinam
paccadissatha nesado aturanamivantako.
Te sattumabhisincikkha digharattam hita dija
tunhi masittha ubhayo na calancesu asana.
Dhataratthe ca disvana samuddente tato tato
abhikkamatha vegena dijasattu dijadhipe.
So ca vegenabhikkamma asajja parame dije
paccakampittha nesado bandha iti vicintayam.
Ekanca bandhamasinam abandhanca punaparam
asajja bandhamasinam pekkhamanamadinavam.
Tato so vimatoyeva pandare ajjhabhasatha
pavaddhakaye asine dijasanghaganadhipe.
Yannu pasena mahata bandho na kurute disam
atha kasma abandho tvam bali pakkhi na gacchasi.
Kim nu tyayam dijo hoti mutto bandham upasasi
ohaya sakuna yanti kim eko avahiyasiti.
Sumukho aha
raja me so dijamitta sakha panasamo ca me
neva nam vijahissami yava kalassa pariyayanti.
Nesado aha
katham panayam vihango naddasa pasamodditam
padam hetam mahantanam boddhumarahanti apadanti.
Sumukho aha
yada parabhavo hoti poso jivitasankhaye
atha jalanca pasanca asajjapi na bujjhatiti.
Nesado aha
api tveva mahapanna pasa bahuvidha tata
guyhamasajja bajjhanti athevam jivitakkhayeti.
Imasam gathanam attho palinayeneva veditabbo.
Tattha gacche vati maharaja aham ito gaccheyyam va na va
naham tena gamanena va agamanena va amaro siyam aham hi ito
gatopi agatopi maranato amuttova ito pubbe pana sukhitam tam
upasetva idani dukkhitam tam katham jaheyyanti vadati. Maranam
vati mama agacchantassa va taya saddhim maranam bhaveyya gacchantassa
va taya vina jivitam tesu dvisu yam taya saddhim maranam tadeva
me varam yam pana taya vina jiveyyam na me tam varataranti
attho. Ruccateti ya nipphatti sava mayham ruccati. Sa
kathanti samma sumukha mama tava dalhena valamayapasena bandhassa
parahatthagatassa sa gati ruccatu tava pana cetayanassa pannavato
muttassa katham ruccati. Pakkhimati pakkhasampanna. Ubhinnanti
Amhakam dvinnampi jivitakkhaye sati tvam mama va tava va avasitthanam
natinam va kimattham passasi. Yannati ettha nakaro upamane.
Kancanadepicchati kancanadvepiccha. Ayameva va patho.
Kancanasadisa ubhayapakkhati attho. Tamasati tamasi. Ayameva va
patho. Purimassa nakarassa imina sambandho. Katanti katam
viyati attho. Idam vuttam hoti tayi panam cajantepi acajantepi
mama jivitassa abhavo yam tava panasancajanam tam andhena tamasi katam
viya kincideva anupagamma apaccakkhagunam tadise tava apaccakkhagune
sancajane tvam panam sancajanto kimatthamabhijotayeyyasiti. Dhammo
apacito santoti dhammo pujito manito sammanito samano.
Attham dassetiti vuddhim dasseti. Apekkhanoti apekkhanto.
Dhamma catthanti dhammato ca attham samutthitam passanto. Bhattinti
sineham. Satam dhammoti panditanam sabhavo. Yo mittoti yo
mitto apadesu mittam na caje tassa acajantassa mittassa esa
sabhavo nama addha satam dhammo vidito pakato jato.
Kamam karassuti etam mama kamam maya icchitam mama vacanam karassu.
Apitvevam gate kaleti apitu evam gate kale mayi imasmim thane
pasena bandhe. Paramasamvutanti paramapaticchannam.
Iccevam mantayantananti gaccha na gacchamiti evam kathentanam.
Ariyananti acaraariyanam. Paccadissathati kasayani nivasetva
rattamalam pilandhitva muggaram adaya agacchantova adissatha.
Aturananti gilananam maccu viya. Abhisincikkhati bhikkhave te
ubhopi sattum ayantam passitva. Hitati digharattam annamannassa
hita muducitta. Na calancesunti asanato na calimsu yathanisinnava
ahesum. Sumukho pana ayam nesado agantva paharanto mam pathamam
paharatuti cintetva mahasattam pacchato katva nisidi. Dhatarattheti
hamse. Samuddenteti maranabhayena itocitoca upagacchante disva.
Asajjati itare dve jane upagantva. Paccakampitthati bandha
na bandhati cintento upadharento akampittha vegam hapetva
sanikam agamasi. Asajja bandhanti bandham mahasattam upagantva nisinnam
sumukham. Adinavanti adinavameva hutva mahasattam olokentam
disva. Vimatoti kinnu kho abandho bandhassa santike nisinno
karanam pucchissamiti vimatijato hutvati attho. Pandareti
hamse athava parisuddhe nimmale supahatthakancanavanneti attho.
Pavaddhakayeti vaddhitakaye mahasarire. Yannuti yantava eso
mahapasena bandho. Disam na kuruteti palayanatthaya ekam disam na
bhajati tam yuttanti adhippayo. Baliti balasampanno hutva.
Pakkhiti tam alapati. Ohayati chaddetva. Yantiti sesasakuna
gacchanti. Avahiyasiti ohiyasi. Dijamittati dijanam amitta.
Yava kalassa pariyayanti yava maranassa varo agacchati. Katham
panayanti tvam raja me soti vadasi rajano ca nama pandita
honti itipi pandito samano kena karanena odditam pasam
Na addasa. Padam hetanti yasamahattam va nanamahattam va pattanam
attano apade bujjhanam nama padam karanam tasma te apadam
boddhum arahanti. Parabhavoti avuddhi. Asajjapiti upagantvapi
na bujjhati. Tatati vitata oddita. Guyhamasajjati tesu
pasesu yo guyho pachicchanno paso tam asajja bajjhanti.
Athevanti atha evam jivitakkhaye sati bajjhantiyevati attho.
Iti so tam kathasallapena muduhadayam katva mahasattassa jivitam
yacanto gathamaha
api nayam taya saddhim samvasassa sukhudrayo
api no anumannasi api no jivitam dadeti.
Tattha api nayanti api nu ayam. Sukhudrayoti sukhaphalo.
Api no anumannasiti cittakutam gantva natake passitum tvam
anujaneyyasi. Api no jivitam dadeti api no imaya kathaya
uppannavissaso na mareyyasiti.
So tassa madhurakathaya bajjhitva gathamaha
na ceva me tvam bandhosi napi icchami te vadham
kamam khippamito gantva jiva tvam anigho ciranti.
Tato sumukho catasso gatha abhasi
nevahametam icchami annatretassa jivita
sace ekena tutthosi muncetam munca bhakkhaya.
Arohaparinahena tulyasma vayasa ubho
na te labhena onata etena nimina tuvam.
Tadingha samapekkhassu hotu giddhi tavasmasu
mam pubbe bandhapasena paccha munca dijadhipam.
Tavadeva ca te labho katassa yacanaya ca
metti ca dhataratthehi yava jivaya te siyati.
Tattha etanti yam annatra etassa jivita mama jivitam etam
aham neva icchami. Tulyasmati sama homa. Nimina tuvanti
parivattehi tuvam. Tavasmasuti tava amhesu giddhi hotu kinte etena
mayi lobham uppadehiti vadati. Tavadevati tattakoyeva. Yacanaya
cati ya mama yacana sava kata assati attho.
Iti so taya dhammadesanaya telesu pakkhittakappasapicu viya
mudukatahadayo mahasattam tassa dayam katva dadanto aha
passantu no mahasangha taya muttam ito gatam
mittamacca ca bhacca ca puttadara ca bandhava.
Na ca te tadisa mitta bahunam idha vijjare
yatha tvam dhataratthassa panasadharano sakha.
So te sahayam muncami hotu raja tavanugo
kamam khippamito gantva natimajjhe virocathati.
Tattha noti nipatamattam. Taya muttanti imam hi tvamyeva
muncasi nama tasma imam taya muttam ito cittakutapabbatam gatam
Mahanta natisangha ca ete ca mittadayo passantu. Ettha
ca bandhavati ekalohitasambandha. Vijjareti vijjanti.
Panasadharanoti sadharanapano avibhattajiviko yatha tvam etassa
sakha etadisa annesam bahunampi mitta nama na vijjanti.
Tavanugoti etam dukkhitam adaya purato gaccha tassa tava ayam
anugo hotuti.
Evam vatva ca pana nesadaputto mettacittena mahasattam
upasankamitva bandhanam chinditva alingitva sarato nikkhamitva
saratire tarunadabbatinapitthe nisidapetva pade bandhapasam muducittena
sanikam mocetva dure khipitva mahasatte balavasineham paccupatthapetva
mettacittena udakam adaya lohitam dhovitva punappunam parimajji.
Tassa mettacittanubhavena bodhisattassa pade sira sirahi mamsam
mamsena cammam cammena ghattitam tavadeva pado samrulho succhavi
sanjatalomo ahosi abandhapasena nibbiseso. Bodhisatto sukhito
pakatibhaveneva nisidi. Atha sumukho attanam nissaya mahasattassa
sukhitabhavam viditva sanjatasomanasso nesadassa thutimakasi.
Tamattham pakasento sattha aha
so patito pamuttena bhattuno bhattugaravo
ajjhabhasatha vankango vacam kannasukham bhanam
evam luddaka nandassu saha sabbehi natibhi
yathahamajja nandami muttam disva dijadhipanti.
Tattha vankangoti vankagivo.
Evam luddakati thutim katva sumukho bodhisattam aha maharaja
imina amhakam mahaupakaro kato ayam hi amhakam vacanam akatva
kilahamse no katva issaranam dento bahum dhanam labheyya maretva
va mamsam vikkinanto bahum dhanampi labhateva attano pana jivitam
anoloketva amhakam vacanam kari imam ranno santikam netva
sukham jivitam karomati. Mahasatto sampaticchi. Sumukho attano
bhasaya mahasattena saddhim kathetva puna manussabhasaya luddaputtam
amantetva samma tvam kimattham pasam oddesiti pucchitva
dhanatthanti vutte evam sante amhe adaya nagaram pavisitva ranno
dassehi bahum dhanam te dhanam dapessamati vatva aha
ehi tam anusikkhami yatha tvamapi lacchasi
labham tavayam dhatarattho papam kinci na dakkhati.
Jippamantepuram gantva ranno dassehi no ubho
abandhe pakatibhute kaje ubhayato thite.
Dhatarattha maharaja hamsadhipatino ime
ayam hi raja hamsanam ayam senapatitaro.
Asamsayam imam disva hamsarajam naradhipo
patito sumano vitto bahum dassati te dhananti.
Tattha anusikkhamiti anusasami. Papanti lamakam. Ranno
dassehi no ubhoti amhe ubhopi ranno dassehi. Bodhisattassa
Pannanubhavadassanattham attano mittadhammasseva avibhavattham luddassa
dhanalabhattham ranno sile patitthapanatthancati catuhi karanehi evamaha.
Dhataratthati netva ca pana no ranno evam acikkheyyasi maharaja
ime dhataratthakule jata dve hamsadhipatino etesu ayam raja
itaro senapatiti iti nam sikkhapesi. Patitoti adini tinipi
tutthakaravacananeva.
Evam vutte luddo sami ma vo ranno eva dassanam ruci
rajano nama calacitta kilahamse va vo kareyyum mareyyum vati
vatva samma ma bhayi aham tadisampi kakkhalam luddam lohitapanim
dhammakathaya mudukam katva mama padesu patesim rajano nama
pannavanto punnavanto ca subhasitam dubbhasitam jananti khippam amhe
ranno dassehiti vutte tenahi ma mayham kujjhittha aham avassam
tumhakam ruciya nemiti vatva ubhopi kajam aropetva rajakulam
gantva ranno dassetva ranna puttho yathabhutam arocesi.
Tamattham pakasento sattha aha
tassa tam vacanam sutva kammuna upapadayi
khippamantepuram gantva ranno hamse adassayi
abandhe pakatibhute kajam ubhayato thite.
Dhatarattha maharaja hamsadhipatino ime
ayam hi raja hamsanam ayam senapatitaroti.
Tam sutva raja aha
katham panime vihanga tava hatthatthamagata
katham luddo mahantanam issare idha ajjhagati.
Nesado aha
vihita santime pasa pallalesu janadhipa
yam yadayatanam manne dijanam panarodhanam.
Tadisam pasamasajja hamsaraja abajjhatha
tam abandho upasino mamayam ajjhabhasatha.
Sudukkaram anariyehi dahate bhavamuttamam
bhatturatthe parakkanto dhammayutto vihangamo.
Attanoyam cajitvana jivitam jivitaraho
anutthunanto asino bhattu yacittha jivitam.
Tassa tam vacanam sutva pasadamahamajjhagam
tato nam pamuncim pasa anunnasim sukhena ca.
So patito pamuttena bhattuna bhattugaravo
ajjhabhasatha vankango vacam kannasukham bhanam.
Evam luddaka nandassu saha sabbehi natibhi
yathahamajja nandami muttam disva dijadhipam.
Ehi tam anusikkhami yatha tvamapi lacchase
labham tyayam dhatarattho papam kinci na dakkhati.
Khippamantepuram gantva ranno dassehi no ubho
abandhe pakatibhute kaje ubhayato thite.
Dhatarattha maharaja hamsadhipatino ime
ayanhi raja hamsanam ayam senapatitaro.
Asamsayam imam disva hamsarajam naradhipo
patito sumano vitto bahum dassati te dhanam.
Evametassa vacana anita me ubho maya
ettheva hi ime assu ubho anumata maya.
Soyam evam gato pakkhi dijo paramadhammiko
madisassa hi luddassa janayeyyatha maddavam.
Upayananca te deva nannam passami edisam
sabbasakunikagame tam passamanujadhipati.
Tattha kammuna upapadayiti yam so avaca tam karonto
kayakammena sampadesi. Gantvati hamsarajena nisinnakajakotim
uccataram senapatina nisinnakajakotim thokam nicam katva ubhopi te
pakkhipitva hamsaraja ca senapati ca rajanam passitum gacchanti
ussaratha ussarathati janam ussarento evarupa nama sobhaggappatta
suvannavanna hamsarajano na ditthapubbati manussesu hasampattesu
khippamantepuram gantva. Adassayiti hamsarajano tumhe datthum agatati
ranno arocapetva tena tutthacittena agacchatuti pakkosapito
atiharitva dassesi. Hatthatthanti hatthesu agatam pattanti
Vuttam hoti. Mahantananti yasamahantappattanam suvannavannanam
dhataratthahamsanam issare samino katham tvam luddo hutva adhigatoti
pucchati. Issaramidhamajjhagatipi patho. Etesam issariyam tvam katham
ajjhagati attho. Vihitati yojita. Yam yadayatanam manneti
maharaja yam yam samosaranatthanam dijanam panarodhanam jivitakkhayakaram
mannami tattha tattha maya pallalesu pasa vihita. Tadisanti
manusiyasare tathavidham panarodhanam maya vihitam. Pasanti tam etam
tattha bandham. Upasinoti attano jivitam aganetva upagantva
nisinno. Mamayanti mam ayam senapati ajjhabhasatha maya saddhim
kathesi. Sudukkaranti tasmim khane esa amhadisehi anariyehi
sudukkaram akasi. Dahate bhavamuttamanti attano uttamam ajjhasayam
dahati pakaseti. Attanoyanti attano ayam. Anutthunantoti
bhattu gune vannento tassa jivitam muncati mam yaci. Tassati
tassa tatha yacantassa sukhena cittakutam gantva natisangham passathati
ca anujanim. Ettheva hiti maya pana ime dve ettha manusiyasareyeva
cittakutagamanaya anumata ahesum. Evam gatoti evam sattuhatthagato.
Janayeyyatha maddavanti attani mettacittam janesi. Upayananti
pannakaram. Sabbasakunikagameti sabbasmimpi sakunikagame naham
annam tava evarupam tena sakunikena agatapubbam upayanam na
passamiti. Tam passati tam maya abhatam upayanam passa manujadhipati.
Evam so thitakova sumukhassa gunam kathesi. Tato raja
Hamsaranno maharaham asanam sumukhassa ca suvannabhaddapithakam dapetva
tesam tattha nisinnanam suvannabhajanehi lajamadhuphanitadini dapetva
nitthite ca na bhojanakicce anjalim paggayha mahasattam dhammakatham
yacitva suvannapithe nisidi. So tena yacito patisantharamakasi.
Tamattham pakasento sattha aha
disva nisinnam rajanam pithe sovannamaye subhe
ajjhabhasatha vankango vacam kannasukham bhanam.
Kacci nu bhoto kusalam kacci bhoto anamayam
kacci ratthamidam phitam dhammena manusasasiti.
Raja aha
kusalanceva me hamsa atho hamsa anamayam
atho ratthamidam phitam dhammena manusasihanti.
Mahasatto aha
kacci bhoto amaccesu doso koci na vijjati
kacci ca te tavatthesu navakankhanti jivitanti.
Raja aha
athopi me amaccesu doso koci na vijjati
athopi te mamatthesu navakankhanti jivitanti.
Mahasatto aha
kacci te sadisi bhariya assava piyabhanini
puttarupayasupeta tava chandavasanugati.
Raja aha
atho me sadisi bhariya assava piyabhanini
puttarupayasupeta mama chandavasanugati.
Tattha rajananti sagalarajanam. Vankangoti hamsaraja.
Dhammena manusasasiti dhammena anusasasi. Dosoti aparadho.
Tavatthesuti uppannesu tava yuddhadisu atthesu. Navakankhantiti uram
datva pariccajanta kinci attano jivitam na patthenti jivitam
cajitva tavevattham karonti. Sadisiti samanajatika. Assavati
vacanasampaticchaka. Puttarupayasupetati puttehi ca rupehi ca yasehi
ca upeta. Tava chandavasanugati kacci tava ajjhasayam tava vasam
anuvattati na attano cittavasena vattatiti pucchati.
Evam bodhisattena patisanthare kate puna raja tena saddhim
katham kathento aha
bhavantu kacci nu maha- sattuhatthatthatam gato
dukkhamapajja vipulam tasmim pathamamapade.
Kacci yannapatitvana dandena samapothayi
evametesam jammanam patikam bhavati tavadeti.
Hamsaraja aha
khemamasi maharaja evamapariyasati
na cayam kincirasmasu sattuva samapajjatha.
Paccakampittha nesado pubbeva ajjhabhasatha
tadayam sumukhoyeva pandito paccabhasatha.
Tassa tam vacanam sutva pasadamayamajjhaga
tato mam pamunci pasa anunnasi sukhena ca.
Idanca sumukheneva etadatthaya cintitam
bhogo sakase agamanam etassa dhanamicchatati.
Raja aha
svagatancevidam bhavatam patito casmi dassana
eso capi bahuvittam labhatam yavadicchatiti.
Tattha mahasattuhatthatthatam gatoti mahantassa sattuno hatthatthagato.
Apatitvanati upadhavitva. Patikanti pakatikam. Ayameva
va patho. Idam vuttam hoti etesam hi jammanam tavadeva
evam pakatikam hoti sakune dandena pothetva jivitakkhayam
papento vettanam labhissati. Kincirasmasuti kinci amhesu.
Sattuvati sattu viya. Paccakampitthati maharaja esa amhe
disva bandhati sannaya thokam osakkittha. Pubbevati ayameva
mam pathamam ajjhabhasi. Tadati tasmim kale. Etadatthayati
etassa nesadaputtassa atthaya cintitam. Dhanamicchatati etassa
dhanam icchantena tena tava santakam amhakam agamanam cintitam.
Svagatancevidanti ma bhonto cintayantu idam bhavantanam idhagamanam
svagatameva. Labhatanti labhatu.
Evanca pana vatva raja annataram amaccam oloketva kim
karomi devati vutte imam nesadam kappitakesamassum nahatanulittam
sabbalankarapatimanditam karetva anehiti vatva tena tatha katva
anitassa samvacchare satasahassutthanakam gamam dve itthiyo gahetva
mahantam geham rathavaranca annanca bahum hirannasuvannam adasi.
Tamattham pakasento sattha aha
santappayitva nesadam bhogehi manujadhipo
ajjhabhasatha vankango vacam kannasukham bhananti.
Atha mahasatto ranno dhammam desesi. So tassa dhammakatham
sutva tutthahadayo dhammakathikassa sakkaram karissamiti setacchattam
tassa datva rajjam paticchapento aha
yam khalu dhammamadhinam vaso vattati kinci nam
sabbatthissariyam bhavatam pasasatha yadicchatha.
Danattham upabhottum va yancannamupakappati
etam dadami vo vittam issariyam vissajami voti.
Tattha vaso vattatiti yattha mama vaso vattati. Kinci nanti
tam appamattakampi. Sabbatthissariyanti sabbam vibhavam tamyeva issariyam
atthu. Yancannamupakappatiti punnakamataya danattham va chattam
ussapetva rajjameva upabhogam va yam va annam tumhakam ruccati
tam karotha. Etam dadami vo vittanti saddhimyeva setacchattena mama
santakam issariyam visajjami te.
Atha mahasatto ranna dinnam setacchattam puna tasseva adasi.
Raja cintesi hamsaranno tava me dhammakatha suta luddaputtena
pana ayam sumukho madhurakathoti ativiya vannito imassapi dhammakatham
sossamiti. So tena saddhim sallapanto anantaram gathamaha
yatha ca mayayam sumukho ajjhabhaseyya pandito
kamasa buddhisampanno tamassa paramappiyanti.
Tattha yathati yadi. Idam vuttam hoti yadi ca me ayam sumukho
pandito buddhisampanno kamasa attano ruciya ajjhabhaseyya
tam me paramappiyam assati.
Tato sumukho aha
aham khalu maharaja nagarajarivantaram
pativattum na sakkomi na me so vinayo siya.
Amhakanceva yo settho tvanca uttamasattavo
bhumipalo manussindo puja bahuhi hetubhi.
Tesam ubhinnam bhanatam vattamane vinicchaye
nantaram pativattabbam pessena manujadhipati.
Tattha nagarajarivantaranti selaya abbhantaram pavittho nagaraja
viya. Pativattunti tumhakam dvinnam antare vattum na sakkomi. Na me
soti sace vadeyyam na me so vinayo bhaveyya. Amhakancevati
amhakanceva channavutihamsasahassananca. Uttamasattavoti
uttamasatto. Pujati ubho tumhe mayham bahuhi karanehi pujaraha
Cevapa samsaraha ca. Pessenati veyyavaccakarena sevakena.
Raja tassa vacanam sutva tutthahadayo jato. Nesadaputto
vanneti na annena tumhadisena madhuradhammakathikena nama bhavitabbanti
vatva aha
dhammena kira nesado pandito andajo iti
na heva akatattassa nayo etadiso siya.
Evam aggapakatima evam uttamasattavo
yavatatthi maya dittha nannam passami idisam.
Tutthosmi vo pakatiya vakyena madhurena ca
eso capi mama chando ciram passeyya vo ubhoti.
Tattha dhammenati sabhavena karanena. Akatattassati
asampaditaattabhavassa mittadubbhissa. Nayoti panna. Aggapakatimati
aggasabhavo. Uttamasattavoti uttamasatto. Yavatatthi mayati
yavata maya dittha nama atthi. Nannanti tasmim maya
ditthatthane annam evarupampi na passami. Tutthosmi vo
pakatiyati samma hamsaraja aham pakatiya pathamameva tumhakam dassanena
tuttho. Vakyenati idani pana vo madhuravacanena tutthosmi. Ciram
passeyya voti idheva vasapetva muhuttampi avippavasento ciram tumhe
passeyyanti esa me chandoti vadati.
Tato mahasatto rajanam pasamsanto aha
Yam kinci parame mitte katarasmasu tam taya
catta nissamsayam tyamha bhattirasmasu ya tava.
Adunca nuna sumaha- natisanghassamantaram
adassanena asmakam dukkham bahusu pakkhisu.
Tesam sokavighataya taya anumata mayam
tam padakkhinato katva nati passemurindama.
Addhaham vipulam pitim bhavatam vindami dassana
eso vapi mahaattho nativissasana siyati.
Tattha katarasmasuti katam amhesu. Catta nissamsayam tyamhati
mayam nissamsayena taya cattayeva. Bhattirasmasu ya tavati ya
tava amhesu bhatti taya bhattiya mayam taya nissamsayena cattayeva
na ca vippayutta vippavutthapi saha vasinoyeva nama mayanti
dipeti. Asmakanti amhakam dvinnam adassanena bahusu pakkhisu
dukkham uppannam. Passemurindamati passeyyama arindama.
Bhavatanti bhoto dassanena. Eso vapi mahaatthoti ya esa
natisangahasankhata nativissasana siya eso vapi mahaatthoti.
Evam vutte raja tesam gamanam anujanati. Mahasattopi
ranno pancavidhe dussile ca adinavam sile ca anisamsam kathesi
imam silam rakkhatha dhammena rajjam karetha catuhi sangahavatthuhi
mahajanam sangahathati ovaditva cittakutam agamasi.
Tamattham pakasento sattha aha
idam vatva dhatarattho hamsaraja naradhipam
uttamajavamanvaya natisanghamupagamum.
Te aroge anuppatte disvana parame dije
keketimakarum hamsa puthusaddo ajayatha.
Te patita pamuttena bhattuna bhattugarava
samanta parikarimsu andaja laddhapaccayati.
Tattha upagamunti arunuggamanavelayameva madhulajaphanitadini
paribhunjitva ranna ca deviya ca dvihi suvannatalapattehi
ukkhipitva gandhamaladihi katasakkara suvannatalapattehi otaritva
rajanam padakkhinam katva vehasam uppatitva ranna anjalim paggayha
gacchatha saminoti vutte sihapanjarena nikkhanta uttamena javena
gantva natiganam upasankamimsu. Parameti uttame. Keketi attano
sabhavaravena keketi saddamakasi. Bhattuna bhattugaravati bhattari
sagarava. Parikarimsuti bhattuno muttabhavena tuttha tam bhattaram
samanta parivarayimsu. Laddhapaccayati laddhapatittha.
Evam parivaretva ca pana te hamsa katham muttosi maharajati
pucchimsu. Mahasatto sumukham nissaya muttabhavam sagalaranna ca
luddaputtena ca katakammanca kathesi. Tam sutva tuttha hamsagana
sumukhasenapati ca luddaputto ca raja ca sukhita niddukkha ciram
jivantuti thutim akamsu.
Tamattham pakasento sattha aha
evam mittavatam attha sabbe honti padakkhina
hamsa yatha dhatarattha natisanghamupagamunti.
Tattha mittavatanti kalyanamittasampannanam. Padakkhinati sukhanipphattino
vuddhiyutta. Dhataratthati hamsaraja sumukho ranna ceva luddaputtena
cati dvihi evam ubhopi te dhatarattha kalyanamittasampanna yatha.
Natisanghamupagamunti natisanghaupagamanasankhato tesam attho padakkhino
jato evam annesampi mittavatam attha sabbe padakkhina hontiti.
Sattha imam dhammadesanam aharitva na bhikkhave idaneva
pubbepayam anando mamatthaya jivitam pariccajiti vatva jatakam
samodhanesi tada luddo channatthero ahosi sagalo raja
sariputto sumukhasenapati anandatthero ahosi channavutihamsasahassa
buddhaparisa dhatarattho lokanatho evam dharetha jatakanti.
Cullahamsajatakam nitthitam.
Pathamam.
----------
The Pali Atthakatha in Roman Book 42 page 211-241.
http://84000.org/tipitaka/atthapali/read_rm.php?B=42&A=4264&modeTY=2
อรรถกถาบาลีอักษรไทย :-
http://84000.org/tipitaka/atthapali/read_th.php?B=42&A=4264&modeTY=2
อ่านอรรถกถาแปลไทย :-
http://84000.org/tipitaka/attha/attha.php?b=28&i=163
เนื้อความพระไตรปิฎกฉบับหลวง :-
http://84000.org/tipitaka/read/r.php?B=28&A=1158
พระไตรปิฎกฉบับบาลีอักษรไทย :-
http://84000.org/tipitaka/read/pali_read.php?B=28&A=1380
The Pali Tipitaka in Roman Character :-
http://84000.org/tipitaka/read/roman_read.php?B=28&A=1380
Contents of The Tipitaka Volume 28
http://84000.org/tipitaka/read/?index_28
![]() ![]() ![]() ![]() |
บันทึก ๖ กุมภาพันธ์ พ.ศ. ๒๕๖๑. การแสดงผลนี้อ้างอิงข้อมูลจากอรรถกถาฉบับภาษาบาลี อักษรโรมัน. หากพบข้อผิดพลาด กรุณาแจ้งได้ที่ [email protected]