|
| บทนำ พระวินัยปิฎก พระสุตตันตปิฎก พระอภิธรรมปิฎก ค้นพระไตรปิฎก ชาดก หนังสือธรรมะ |
Ummādantījātakaṃ
nivesanaṃ kassa nudaṃ sunandāti idaṃ satthā jetavane viharanto
ukkaṇṭhitabhikkhuṃ ārabbha kathesi.
So kira ekadivasaṃ sāvatthiyaṃ piṇḍāya caranto ekaṃ alaṅkatapaṭiyattaṃ
uttamarūpadharaṃ itthiṃ oloketvā paṭibaddhacitto hutvā cittaṃ nivattetuṃ
asakkonto vihārameva āgantvā tato paṭṭhāya sallaviddho
viya rogāturo bhantamigapaṭibhāgo kīso dhamanisaṇṭhatagatto
upaṇḍūpaṇḍukajāto anabhirato ekiriyāpathepi cittassādaṃ alabhanto
ācariyūpajjhāyavattādīni pahāya uddesaparipucchākammaṭṭhānānuyogarahito
vihāsi. So sahāyakabhikkhūhi pubbe tvaṃ āvuso pasannindriyo
vippasannamukhavaṇṇo idāni no tathā kinnu kho kāraṇanti
puṭṭho āvuso anabhiratosmīti āha. Atha naṃ te abhiramāvuso
buddhuppādo nāma dullabho tathā saddhammassavanaṃ manussapaṭilābho ca so
tvaṃ manussapaṭilābhaṃ labhitvā dukkhassantakiriyaṃ patthayamāno assumukhaṃ
ñātijanaṃ pahāya saddhāya pabbajitvā kiṃkāraṇā kilesavasaṃ yāsi kilesā
nāmete gaṇḍuppādakapāṇakaṃ upādāya sabbabālajanasādhāraṇā
rukkhaphalūpamā ye tesaṃ vatthubhūtā tepi appassādā
kāmā bahudukkhā bahūpāyāsā ādīnavo ettha bhiyyo
Aṭṭhikaṅkhalūpamā kāmā maṃsapesūpamā kāmā tiṇukkūpamā kāmā
aṅgārakāsūpamā kāmā supinakūpamā kāmā yācitakūpamā kāmā
visarukkhaphalūpamā kāmā sattisūlūpamā kāmā sappasirūpamā kāmā tvaṃ
nāma evarūpe sāsane pabbajitvā evaṃ anatthakārakānaṃ kilesānaṃ
vasaṃ gatosīti ovaditvā attano kathaṃ gāhāpetuṃ asakkonto
satthu santikaṃ dhammasabhaṃ netvā kiṃ bhikkhave anicchamānakaṃ bhikkhuṃ
ānayitthāti vutte bhante ayaṃ kira ukkaṇṭhitoti āhaṃsu.
Satthā saccaṃ kirāti pucchitvā saccaṃ bhanteti vutte bhikkhu
porāṇakapaṇḍitā rajjaṃ anusāsantāpi kilese uppanne tassa vasaṃ
agantvā cittaṃ nivāretvā na ayuttakaṃ kariṃsūti vatvā atītaṃ āhari.
Atīte sīviraṭṭhe ariṭṭhapuranagare sīvī nāma rājā rajjaṃ kāresi.
Bodhisatto tassa aggamahesiyā kucchimhi nibbatti. Sīvikumārotvevassa
nāmaṃ kariṃsu. Senāpatissāpi putto vijāyi. Abhipārakotissa
nāmaṃ kariṃsu. Te ubhopi sahāyā hutvā abhivaḍḍhantā soḷasavassikā
hutvā takkasilaṃ gantvā sippaṃ uggaṇhitvā āgamiṃsu. Rājaputtassa
rajjaṃ adāsi. Sopi abhipārakaṃ senāpatiṭṭhāne ṭhapetvā dhammena
rajjaṃ kāresi. Tasmiṃyeva nagare tiriṭivacchassa nāma asītikoṭivibhavassa
seṭṭhino dhītā nibbatti uttamarūpadharā sobhaggappattā subhalakkhaṇena
samannāgatā. Tassā nāmagahaṇadivase ummādantīti nāmaṃ kariṃsu.
Sā soḷasavassikakāle atikkantamānusavaṇṇā devaccharā viya abhirūpā
dassanīyā ahosi . Ye ye puthujjanā taṃ passanti te te
Sakabhāvena saṇṭhāretuṃ asakkontā pānamadena viya kilesamadena
mattā hutvā satiṃ paccupaṭṭhapetuṃ samatthā nāma nāhesuṃ. Athassā
pitā tiriṭivaccho rājānaṃ upasaṅkamitvā deva mama gehe itthīratanaṃ
uppannaṃ rañño anucchavikaṃ lakkhaṇapāṭhake brāhmaṇe pesetvā
taṃ vīmaṃsāpetvā yathāruciṃ karohīti āha. Rājā sādhūti vatvā
brāhmaṇe pesesi. Te seṭaṭhigehaṃ gantvā katasakkārasammānā
pāyāsaṃ paribhuñjiṃsu.
Tasmiṃ khaṇe ummādantī sabbālaṅkārapaṭimaṇḍitā tesaṃ santikaṃ
agamāsi. Te taṃ disvā satiṃ paccupaṭṭhapetuṃ asakkontā kilesamadamattā
hutvā attano vippakatabhojanabhāvaṃ na jāniṃsu. Ekacce ālopaṃ
gahetvā bhuñjāmāti saññāya sīse ṭhapesuṃ. Ekacce upakacchantare
khipiṃsu ekacce bhittiṃ pahariṃsu. Sabbepi ummattakā ahesuṃ.
Sā te disvā ime kira mama lakkhaṇaṃ vīmaṃsissanti gīvāyaṃ
ne gahetvā nīharāthāti te nīharāpesi. Te maṅkubhūtā rājanivesanaṃ
gantvā ummādantiyā kuddhā deva sā itthī kāḷakaṇṇī na
tumhākaṃ anucchavikāti vadiṃsu. Rājā kāḷakaṇṇī kirāti na taṃ
ānāpesi. Sā taṃ pavuttiṃ sutvā ahaṃ kira kāḷakaṇṇīti
raññā na gahitā kāḷakaṇṇiyo nāma evarūpā na hontīti
vatvā hotu sace pana taṃ rājānaṃ passissāmi jānissāmīti
tasmiṃ āghāṭaṃ bandhi. Atha naṃ pitā abhipārakassa adāsi. Sā
tassa piyā ahosi manāpā. Kassa pana kammassa nissandena
Sā evarūpā ahosiṃti. Rattavatthadānassa nissandena.
Sā kira atīte bārāṇasiyaṃ daliddakule nibbattitvā ussavadivase
puññasampannā itthiyo kusumbharattavatthaṃ nivāsetvā alaṅkatā
kīḷantiyo disvā tādisaṃ vatthaṃ nivāsetvā kīḷitukāmā hutvā
mātāpitūnaṃ ārocetvā tehi amma mayaṃ daliddā kuto no
evarūpaṃ vatthanti vutte tenahi maṃ ekasmiṃ aḍḍhakule bhatiṃ kātuṃ
anujānātha te mama guṇaṃ ñatvā dassantīti vatvā tehi anuññātā
ekaṃ kulaṃ upasaṅkamitvā kusumbharattavatthena bhatiṃ karomīti āha.
Atha naṃ te tīṇi saṃvaccharāni kamme kate tava guṇaṃ ñatvā
dassāmāti vadiṃsu. Sā sādhūti paṭissuṇitvā kammaṃ paṭipajji.
Te tassā guṇaṃ ñatvā aparipuṇṇesuyeva tīsu saṃvaccharesu tassā
ghanakusumbharattavatthena saddhiṃ aññaṃpi vatthaṃ datvā tava sahāyikāhi
saddhiṃ gantvā nahātvā nivāsehīti taṃ pesayiṃsu. Sā sahāyikāhi
ādāya gantvā rattavatthaṃ tīre ṭhapetvā nahāyi. Tasmiṃ
khaṇe eko kassapadasabalassa sāvako acchinnacīvaro sākhābhaṅgaṃ
nivāsetvā ca pārupitvā ca taṃ padesaṃ pāpuṇi. Sā taṃ disvā
ayaṃ bhaddanto acchinnacīvaro bhavissati pubbepi adinnabhāvena
mama nivāsanaṃ dullabhaṃ jātanti taṃ vatthaṃ dvidhā phāletvā
ekaṃ koṭṭhāsaṃ ayyassa dassāmīti cintetvā uttaritvā attano
nivāsanaṃ nivāsetvā tiṭṭhatha bhanteti vatvā gantvā theraṃ vanditvā
vatthaṃ majjhe phāletvā tassevekaṃ koṭṭhāsaṃ adāsi. So ekamante
Paṭicchanne ṭhatvā sākhābhaṅgaṃ chaḍḍetvā tassevekaṃ kaṇṇaṃ nivāsetvā
ekaṃ pārupitvā nikkhami. Athassa vatthobhāsena sakalasarīraṃ taruṇasuriyo
viya ekobhāsaṃ ahosi. Sā taṃ disvā mayhaṃ ayyo paṭhamaṃ na
sobhati idāni taruṇasuriyo viya virocati idampi etasseva
dassāmīti dutiyampi koṭṭhāsaṃ datvā bhante ahaṃ bhave vicarantī
uttamarūpadharā bhaveyyaṃ maṃ disvā koci puriso sakabhāvena saṇṭhāretuṃ
nāsakkhi mayā abhirūpatarā nāma aññā mā hotūti patthanaṃ
paṭṭhapesi. Theropi anumodanaṃ katvā pakkāmi. Sā devaloke
saṃsarantī tasmiṃ kāle ariṭṭhapure nibbattetvā tathā abhirūpā ahosi.
Atha tasmiṃ nagare kattikachaṇaṃ ghosayiṃsu. Kattikapuṇṇamāyaṃ
nagaraṃ sajjayiṃsu. Abhipārako attano rakkhaṇaṭṭhānaṃ gacchanto taṃ
āmantetvā bhadde ummādantī ajja kattikarattivāre chaṇo
rājā nagaraṃ padakkhiṇaṃ karonto paṭhamaṃ imaṃ gehadvāraṃ āgamissati mā
kho tassa attānaṃ dassesi sopi taṃ disvā satiṃ upaṭṭhapetuṃ na
sakkhissatīti āha. Sā gaccha tvaṃ sāmi ahaṃ jānissāmīti
sampaṭicchitvā tasmiṃ gate dāsiṃ āṇāpesi rañño imaṃ gehadvāraṃ
āgatakāle mayhaṃ āroceyyāsīti. Athassa suriye atthaṅgate uggate
puṇṇacande devanagare viya nagare alaṅkate sabbadisāsu dīpesu
jalitesu rājā sabbālaṅkārapaṭimaṇḍito ājaññarathavaragato
amaccagaṇaparivuto mahantena yasena nagaraṃ padakkhiṇaṃ katvā paṭhamameva
abhipārakassa gehadvāraṃ agamāsi. Taṃ pana gehaṃ
Manosilāvaṇṇapākāraparikkhittaṃ alaṅkatadvāraṭṭālakasobhaggappattaṃ pāsādikaṃ.
Tasmiṃ khaṇe dāsī ummādantiyā ārocesi. Sā pupphasamuggaṃ gāhāpetvā
kinnarīlīlāya vātapānaṃ nissāya ṭhitā rañño pupphāni khipi. So taṃ
olokento kilesamadamatto satiṃ upaṭṭhapetuṃ asakkonto abhipārakassetaṃ
gehanti sañjānituṃ nāsakkhi.
Atha sārathiṃ āmantetvā pucchanto dve gāthā abhāsi
nivesanaṃ kassa nudaṃ sunanda
pākārena paṇḍumayena guttaṃ
kā dissati aggisikhāva dūre
vehāsayaṃ pabbataggeva acci.
Dhītā nāyaṃ kassa sunanda hoti
suṇisā nāyaṃ kassa athopi bhariyā
akkhāhi me khippamidheva puṭṭho
avāvatā yadi vā atthi bhattāti .
Tattha kassa nudanti kassa nu idaṃ. Paṇḍumayenāti rattiṭṭhaka-
pākāramayena. Dissatīti vātapāne ṭhitā paññāyati. Accīti
anīlajālakkhandho . Dhītā nāyanti dhītā nu ayaṃ. Avāvatāti
apetāvaraṇā apariggahā. Bhattāti yadi vā assā sāmiko atthi
etaṃ me akkhāhīti.
Athassa so ācikkhanto dve gāthā abhāsi
Ahaṃ hi jānāmi janinda etaṃ
matyā ca petyā ca athopi assā
taveva so puriso bhūmipāla
rattindivaṃ appamatto tavatthe.
Iddho ca phīto ca suvaḍḍhito ca
amacco ca te aññataro janinda
tasseva sā bhariyā abhipārakassa
ummādantīti nāmadhayyena rājāti.
Tattha matyā cāti mātito ca pitito cetaṃ jānāmi.
Athopiti atha sāmikaṃpissā jānāmīti vadati. Iddhoti samiddho.
Phītoti vatthālaṅkārehi pupphito. Suvaḍḍhitoti suṭṭhu aḍḍho.
Nāmadheyyenāti nāmena. Ayaṃ hi yo naṃ passati taṃ ummādeti
satimassa paccupaṭṭhapetuṃ na deti tasmā ummādantīti vuccati.
Taṃ sutvā rājā nāmamassā thomento anantaraṃ gāthamāha
ambho ambho nāmamidaṃ imissā
matyā ca petyā ca kataṃ susādhu
tathāhi mayhaṃ avalokayantī
ummattakaṃ ummādantī akāsīti.
Tattha matyā ca petyā cāti mātarā ca pitarā ca. Mayhanti
upayogatthe sampadānaṃ. Avalokayantīti mayā avalokitā sayaṃpi maṃ
avalokentī maṃ ummattakaṃ akāsīti attho.
Sāpissa kampitabhāvaṃ ñatvā vātapānaṃ thaketvā sirigabbhameva
agamāsi. Raññopi tassā diṭṭhakālato paṭṭhāya nagarapadakkhiṇakaraṇe
cittameva nāhosi. So sārathiṃ āmantetvā samma sunanda rathaṃ
nivattehi ayaṃ chaṇo amhākaṃ nānucchaviko abhipārakasenāpatissānucchaviko
rajjaṃpi tassevānucchavikanti rathaṃ nivattāpetvā pāsādaṃ abhiruyha
sirisayane nipajjitvā vippalapanto āha
yā puṇṇamāse migamandalocanā
upāvisī puṇḍarīkattacaṅgī
dve puṇṇamāyo tadahū amaññiṃ
disvāna pārāvatarattavāsiniṃ .
Aḷārapamhehi subhehi vaggubhi
palobhayantī maṃ yadā udikkhati
vijamhamānā harateva me mano
jātā vane kiṃpurisīva pabbate.
Tadā hi brahatī sāmā āmuttamaṇikuṇḍalā
ekaccavasanā nārī migī bhantāvudikkhati .
Kadāssu maṃ tambanakhā sulomā
bāhāmudū candanasāralittā
vaṭṭaṅgulī sannatadhīrakuttiyā
nārī upaññissati sīsato subhā .
Kadāssu maṃ kāñcanajāluracchadā
dhītā tiriṭissa vilākamajjhā
mudūhi bāhāhi palissajissati
brahāvane jātadumaṃva māluvā.
Kadāssu lākhārasarattasucchavī
bindutthanī puṇḍarīkattacaṅgī
mukhaṃ mukhena upanāmayissati
soṇḍova soṇḍassa surāya thālaṃ.
Yadāddasaṃ taṃ tiṭṭhantiṃ sabbagattaṃ manoramaṃ
tato sakassa cittassa nāvabodhāmi kañci naṃ.
Ummādantī mayā diṭṭhā āmuttamaṇikuṇḍalā
na suppāmi divārattiṃ sahassaṃva parājito.
Sakko ca me varaṃ dajjā so ca labhetha me varo
ekarattaṃ dvirattaṃ vā bhaveyya abhipārako
ummādantyā ramitvā sīvirājā tato siyāti.
Tattha puṇṇamāseti puṇṇacandāya rattiyā. Migamandalocanāti
kaṇḍakasantāsena palāyitvā vanantare ṭhatvā luddaṃ olokentiyā
migiyā viya mandāni locanāni assāti migamandalocanā. Upāvisīti
padumavaṇṇena karatalena pupphāni khipitvā maṃ olokentī vātapāne
nisīdi. Puṇḍarīkattacaṅgīti rattapadumavaṇṇasarīrā. Dve
Puṇṇamāyoti ahaṃ tadahu tasmiṃ chaṇadivase taṃ pārāvatapādasamānavaṇṇaratta-
vatthanivatthaṃ disvā tassā mukhasobhaṃ olokento ekassa pācīnaloka-
dhātuko ekassa abhipārakassa senāpatino nivesane dvinnaṃ
puṇṇacandānaṃ uggatattā dve puṇṇamāyo amaññiṃ. Aḷārapamhehīti
visālapamukhehi. Subhehīti parisuddhehi. Vaggūbhīti madhurākārehi.
Udikkhatīti evarūpehi nettehi yasmiṃ khaṇe olokentī. Pabbateti
yathā himavantapabbate suphullitavane vīṇaṃ ādāya tantissarena attano
saraṃ saṃsandentī kiṃpurisī kiṃpurisassa manaṃ āharati evaṃ harateva mama
manoti vippalapati. Brahatīti uḷārā. Sāmāti suvaṇṇavaṇṇasāmā.
Ekaccavasanāti ekaccikavasanā ekavatthanivatthāti attho.
Bhantāvudikkhatīti saṇhakesā puthunalāṭā āyatabhamū visālakkhī
tuṅganāsā rattoṭṭhī setadantā tikhiṇadāṭhā suvaṭṭitagīvā tanubāhu
susaṇṭhitapayodharā migamajjhā visālasoṇī suvaṇṇakadalisamānarūpā sā
uttamitthī tasmiṃ khaṇe maṃ olokentī bhayena vanaṃ pavisitvā puna
nivattitvā luddaṃ udikkhantī bhantā migīva maṃ udikkhatīti vadati.
Bāhāmudūti mudubāhā. Sannatadhīrakuttiyāti suphusitachekakaraṇā.
Upaññissati manti sā subhā nārī kadā nu maṃ tehi tambanakhehi
sīsato paṭṭhāya sannatena dhīrena karaṇena paritosessatīti patthento
vilapati. Kāñcanajāluracchadāti kāñcanamayauracchadālaṅkatā.
Vilākamajjhāti vilaggasarīrā. Brahāvaneti mahāvane. Rattasucchavīti
hatthapādatalaagganakhaoṭṭhamaṃsesu lākhārasarattamaṇipavāḷavaṇṇā .
Bindutthanīti udakabubbulaparimaṇḍalatthanī. Tatoti yadā taṃ tiṭṭhantiṃ
addasaṃ tato paṭṭhāya. Sakassa cittassāti attano cittassa
anissaro jātomhīti adhippāyo. Kañci nanti kañci ayaṃ asukā
nāmāti na jānāmi ummattako jātomhīti vadati. Diṭṭhāti
disvā. Na suppāmīti neva rattiṃ na divā niddaṃ labhāmi. So
ca labhethāti yaṃ me sakko varaṃ dadeyya so ca me varo
labheyyāmahaṃ taṃ varanti attho.
Abhipārakassapi ārocayiṃsu sāmi rājā nagaraṃ padakkhiṇaṃ
karonto tumhākaṃ gharadvāraṃ patvā nivattitvā pāsādaṃ abhiruhatīti.
So attano gehaṃ gantvā ummādantiṃ amantetvā bhadde kacci
rañño attānaṃ dassesīti pucchati. Sāmi eko mahodaro
mahādāṭhiko rathe ṭhatvā āgato puriso atthi ahaṃ taṃ rājā
vā arājā vāti na jānāmi eko issaroti pana vutte vātapāne
ṭhatvā pupphāni khipiṃ so tāvadeva ṭhatvā nivattetvā gatoti.
So taṃ sutvā nāsitomhi tayāti punadivase pātova rājanivesanaṃ
āruyha sirigabbhadvāre ṭhatvā rañño ummādantiṃ nissāya vilāpaṃ
sutvā ayaṃ ummādantiyā paṭibaddhacitto jāto taṃ alabhanto
marissati rañño ca mamañca aguṇaṃ mocetvā imassa mayā jīvitaṃ
dātuṃ vaṭṭatīti attano nivesanaṃ gantvā ekaṃ daḷhamittaṃ upaṭṭhākaṃ
pakkosāpetvā tāta asukaṭṭhāne susiracetiyarukkho atthi tvaṃ
kañci ajānāpetvā atthaṅgate suriye tattha gantvā antorukkhe
Nisīda ahaṃ tattha balikammaṃ karonto taṃ ṭhānaṃ patvā devatā
namassanto sāmi devarāja amhākaṃ rājā nagaramhi chaṇe vattamāne
akīḷitvāva sirigabbhaṃ pavisitvā vippalapanto nipanno mayaṃ tattha
kāraṇaṃ na jānāma rājā devatānaṃ bahūpakāro anusaṃvaccharaṃ
sahassaṃ visajjetvā balikammaṃ kāreti imaṃ nāma nissāya rājā
vippalapatīti ācikkhatha rañño no jīvitadānaṃ dethāti yācissāmi
tvaṃ tasmiṃ khaṇe saraṃ parivattetvā senāpati tumhākaṃ rañño byādhi
nāma natthi so pana tava bhariyāya ummādantiyā paṭibaddhacitto
sace taṃ labhissati jīvissati no ce marissati sace tassa
jīvitaṃ icchasi ummādantimassa dehīti vadeyyāsīti evaṃ taṃ
uggaṇhāpetvā uyyojesi. So gantvā tasmiṃ rukkhe nisīdi.
Punadivase senāpati taṃ ṭhānaṃ gantvā āyāci. So tathā akāsi.
Senāpati sādhūti vatvā devataṃ vanditvā amacce jānāpetvā
nagaraṃ pavisitvā rājanivesanaṃ āruyha sirigabbhadvāraṃ ākoṭṭesi.
Rājāpi satiṃ upaṭṭhapetvā ko esoti pucchi. Ahaṃ deva
abhipārakoti. Athassa rājā dvāraṃ vivari. So pavisitvā
rājānaṃ vanditvā gāthamāha
bhūtāni me bhūtapatī namassato
āgamma yakkho idametadabravi
rañño mano ummādantyā niviṭṭho
dadāmi te taṃ paricārayassūti.
Tattha namassatoti tumhākaṃ vippalāpakāraṇajānanatthaṃ balikammaṃ
katvā namassantassa. Tanti ahaṃ taṃ ummādantiṃ tumhākaṃ paricārikaṃ
katvā dadāmīti .
Atha naṃ rājā samma abhipāraka mama ummādantiyā
paṭibaddhacittatāya vippalapitabhāvaṃ yakkhāpi jānantīti pucchi. Āma
devāti. So sabbalokena kira me lāmakabhāvo ñātoti lajjidhamme
patiṭṭhāya anantaraṃ gāthamāha
puññā vidhaṃse amaro na camhi
jano ca me pāpamidañca jaññā
bhuso ca tyassa manaso vighāṭo
datvā piyaṃ ummādantiṃ adiṭṭhāti .
Tattha vidhaṃseti samma abhipāraka ahaṃ tāya saddhiṃ kilesavasena
paricārento puññato dhaṃseyyaṃ tāya saddhiṃ paricāritamattena
amaro ca na homi mahājano ca imaṃ lāmakabhāvaṃ jāneyya
tato ayuttaṃ raññā katanti garaheyya tavañca mama datvā pacchā
piyabhariyaṃ adiṭṭhā tava manaso vighāṭo cassāti attho.
Sesā ubhinnaṃpi vacanapaṭivacanagāthā honti
janinda nāññatra tayā mayā vā
sabbāpi kammassa katassa jaññā
yante mayā ummādantī padinnā
bhusehi rājā vanathaṃ sajāhi.
Yo pāpakaṃ kamma karaṃ manusso
so maññati māyidaṃ maññiṃsu aññe
passanti bhūtāni karontametaṃ
yuttā ca ye honti narā paṭhabyā.
Añño nu te koci naro paṭhabyā
saddaheyya lokasmi na me piyāti
bhuso ca tyassa manaso vighāṭo
datvā piyaṃ ummādantiṃ adiṭṭhā.
Addhā piyā mayha janinda esā
na sā mama appiyā bhūmipāla
gaccheva tvaṃ ummādantiṃ bhaddante
sīhova selassa guhaṃ upeti.
Na pīḷitā attadukkhena dhīrā
sukhapphalaṃ kamma pariccajanti
samohitā vāpi sukhena mattā
na pāpakammañca samācaranti.
Tuvañhi mātā ca pitā ca mayhaṃ
bhattā patī posako devatā ca
dāso ahaṃ tuyha saputtadāro
yathāsukhaṃ sīvi karohi kāmaṃ.
Yo issaromhīti karoti pāpaṃ
katvā ca so nuttapate paresaṃ
na tena so jīvati dīghamāyuṃ
devāpi pāpena samekkhare naṃ.
Aññātakaṃ sāmikehi padinnaṃ
dhamme ṭhitā ye ca paṭicchanti dānaṃ
paṭicchakā dāyakā cāpi tattha
sukhapphalaññeva karonti kammaṃ.
Añño nu te koci naro paṭhabyā
saddaheyya lokasmi na me piyāti
bhuso ca tyassa manaso vighāṭo
datvā piyaṃ ummādantiṃ adiṭṭhā.
Addhā piyā mayha janinda esā
na sā mama appiyā bhūmipāla
yante mayā ummādantī padinnā
bhusehi rājā vanathaṃ sajāhi.
Yo attadukkhena parassa dukkhaṃ
sukhena vā attadukkhaṃ dahati
yathevidaṃ mayha tathā paresaṃ
yo evaṃ jānāti sa vedi dhammaṃ.
Añño nu te koci paro paṭhabyā
saddaheyya lokasmi na me piyāti
bhuso ca tyassa manaso vighāṭo
datvā piyaṃ ummādantiṃ adiṭṭhā.
Janinda jānāsi piyā mamesā
na sā mama appiyā bhūmipāla
piyena te dammi piyaṃ janinda
piyadāyino deva piyaṃ labhanti.
So nūnāhaṃ vadhissāmi attānaṃ kāmahetukaṃ
nahi dhammaṃ adhammena ahaṃ vadhitumussahe.
Sace tuvaṃ mayha satiṃ janinda
na kāmayāsi naravīra seṭṭha
cajāmi naṃ sabbajanassa majjhe
mayā pamuttaṃ tato avhayesi naṃ.
Adūsiyañce abhipāraka tuvaṃ
cajāsi katte ahitāya tyassa
mahā ca te upavādopi assa
nacāpi tyassa nagaramhi pakkho.
Ahaṃ sahissaṃ upavādametaṃ
nindaṃ pasaṃsaṃ garahañca sabbaṃ
Mametaṃ āgacchatu bhūmipāla
yathāsukhaṃ sīvi karohi kāmaṃ.
Yo neva nindaṃ na punappasaṃsaṃ
ādiyati garahaṃ nopi pūjaṃ
sirī ca lakkhī ca apeti tamhā
āpo suvuṭṭhīva yathā thalamhā.
Yaṃkiñci dukkhañca sukhañca eto
dhammātisārañca manovighāṭaṃ
urasā ahaṃ paṭicchissāmi sabbaṃ
paṭhavī yathā thāvarānaṃ tasānaṃ.
Dhammātisārañca manovighāṭaṃ
dukkhañca nicchāmi ahaṃ paresaṃ
ekopimaṃ tārayissāmi bhāraṃ
dhamme ṭhito kiñci ahāpayanto.
Saggūpagaṃ puññakammaṃ janinda
mā me tuvaṃ antarāyaṃ akāsi
dadāmi te ummādantiṃ pasanno
rājāva yaññaṃ dhanaṃ brāhmaṇānaṃ.
Addhā tuvaṃ katte hitosi mayhaṃ
sakhā mama ummādantī tuvañca
Nindeyyu devā pitaro ca sabbe
pāpañca passaṃ abhisamparāyaṃ.
Nahetaṃ dhammaṃ sīvirāja vajjuṃ
sanegamā jānapadā ca sabbe
yante mayā ummādantī padinnā
bhusehi rājā vanathaṃ sajāhi.
Addhā tuvaṃ katte hitosi mayhaṃ
sakhā mama ummādantī tuvañca
satañca dhammāni sukittitāni
samuddavelāva duraccayāni.
Āhuneyyo mesi hitānukampī
dhātā vidhātā casi kāmapālo
tayī hutā deva mahapphalā hi
kāmena me ummādantiṃ paṭiccha .
Addhā hi sabbaṃ abhipāraka tuvaṃ
dhammaṃ acārī mama kattuputta
añño nu te ko idha sotthikattā
dīpado naro aruṇe jīvaloke.
Tvaṃ nu seṭṭho tvamanuttarosi
tvaṃ dhammagutto dhammavidū sumedho
So dhammagutto cirameva jīva
dhammañca me desaya dhammapāla.
Tadiṅgha abhipāraka suṇohi vacanaṃ mama
dhammante desayissāmi sataṃ āsevitaṃ ahaṃ.
Sādhu dhammarucī rājā sādhu paññāṇavā naro
sādhu mittānaṃ adubbho pāpassākaraṇaṃ sukhaṃ.
Akkodhanassa vijite ṭhitadhammassa rājino
sukhaṃ manussā āsetha sītacchāyāya saṃghare .
Na cāhametaṃ abhirocayāmi
kammaṃ asamekkhakataṃ asādhu
yevāpi ñatvāna sayaṃ karonti
upamā imā mayha tuvaṃ suṇohi .
Gavañce taramānānaṃ jimhaṃ gacchati puṅgavo
sabbā tājimhaṃ gacchanti nette jimhaṃ gate sati.
Evameva manussesu yo hoti seṭṭhasammato
so ce adhammaṃ carati pageva itarā pajā
sabbaṃ raṭṭhaṃ dukkhaṃ seti rājā ce hoti adhammiko.
Gavañce taramānānaṃ ujuṃ gacchati puṅgavo
sabbā tā ujuṃ gacchanti nette ujugate sati.
Evameva manussesu yo hoti seṭṭhasammato
So cepi dhammaṃ carati pageva itarā pajā
sabbaṃ raṭṭhaṃ sukhaṃ seti rājā ce hoti dhammiko.
Na cāpāhaṃ adhammena amarattamabhipatthaye
imaṃ vā paṭhaviṃ sabbaṃ vijetuṃ abhipāraka.
Yaṃ hi kiñci manussesu ratanaṃ idha vijjati
gāvo dāso hiraññañca vatthiyaṃ haricandanaṃ.
Assitthiyo ca ratanaṃ maṇikañca
yañcāpime candasuriyābhipālayanti
na tassa hetu visamaṃ careyya
majjhe sivīnaṃ usabhosmi jāto.
Netā hitā uggato raṭṭhapālo
dhammaṃ sivīnaṃ apacāyamāno
so dhammamevānuvicintayanto
tasmā sake cittavase na vatto.
Addhā tuvaṃ mahārāja niccaṃ abyasanaṃ sivaṃ
karissasi ciraṃ rajjaṃ paññā hi tava tādisī.
Etaṃ te anumodāmi yaṃ dhammaṃ nappamajjasi
dhammaṃ pamajja khattiyo ṭhānā cavati issaro.
Dhammañcara mahārāja mātāpitūsu khattiya
idha dhammaṃ caritvāna rāja saggaṃ gamissasi .
Dhammañcara mahārāja puttadāresu khattiya
idha dhammaṃ caritvāna rāja saggaṃ gamissasi .
Dhammañcara mahārāja mittāmaccesu khattiya
idha dhammaṃ caritvāna rāja saggaṃ gamissasi .
Dhammañcara mahārāja bāhanesu balesu ca
idha dhammaṃ caritvāna rāja saggaṃ gamissasi.
Dhammañcara mahārāja gāmesu nigamesu ca
idha dhammaṃ caritvāna rāja saggaṃ gamissasi .
Dhammañcara mahārāja raṭṭhesu janapadesu ca
idha dhammaṃ caritvāna rāja saggaṃ gamissasi.
Dhammañcara mahārāja samaṇe brāhmaṇesu ca
idha dhammaṃ caritvāna rāja saggaṃ gamissasi .
Dhammañcara mahārāja migapakkhīsu khattiya
idha dhammaṃ caritvāna rāja saggaṃ gamissasi.
Dhammañcara mahārāja dhammo ciṇṇo sukhāvaho
idha dhammaṃ caritvāna rāja saggaṃ gamissasi.
Dhammañcara mahārāja indā devā sabrahmakā
suciṇṇena divaṃ pattā mā dhammaṃ rāja pamādoti .
Tattha sabbāpīti janinda ahametaṃ ekakova paṭicchādetvā
ānessāmi tasmā ṭhapetvā tañca mamañca aññā sabbāpi
pajā imassa katassa ākāramattaṃpi na jaññā na jānissanti.
Bhusehīti te mayā ummādantī padinnā tāya saddhiṃ abhiramanto
attano taṇhāvanathaṃ bhusaṃ karohi vaḍḍhehi manorathaṃ pūrehi.
Sajāhīti manorathaṃ pana pūretvā sace te na ruccati atha naṃ
sajāhi mayhameva paṭidehi. Kamma karanti samma abhipāraka yo
manusso pāpakaṃ kammaṃ karonto so pacchā mā idha aññe
idaṃ pāpakammaṃ maññiṃsu mā jānantūti maññati cinteti .
Duccintitametaṃ tassa. Kiṃkāraṇā. Passanti bhūtāni karontametanti
ye ca buddhā paccekabuddhā buddhaputtā iddhiyā yuttā te ca
naṃ passantiyeva. Na me piyāti samma abhipāraka añño nu
te koci idha lokasmiṃ sakalāya paṭhaviyā na me ummādantī piyāti
evaṃ saddaheyya. Sīhova selassa guhanti mahārāja sace tvaṃ taṃ
idha na ānesi atha yathā sīho kilesapariḷāhe uppanne sīhapotikāya
vasanaṭṭhānaṃ maṇiguhaṃ upeti evaṃ tassā vasanaṭṭhānaṃ gaccha tattha
attano patthanaṃ pūrehīti. Sukhapphalanti samma abhipāraka paṇḍitā
attano dukkhena phuṭṭhā samānā na sukhavipākadāyakaṃ kammaṃ
pariccajanti sammohitā vāpi hutvā mohena muḷhā sukhena mattā
pāpakammaṃ nāma na samācaranti. Yathāsukhaṃ sīvi karohi kāmanti
sāmi sīvirāja attano dāsiṃ paricārentassa garahā nāma natthi
tvaṃ yathāsukhaṃ ajjhāsayaṃ kāmaṃ karohi attano icchaṃ pūrehīti.
Na tena so jīvatīti samma abhipāraka yo issaromhīti pāpaṃ karoti
katvā ca kammaṃ devamanussā vakkhantīti na uttasati na ottappati
So tena kammena na ca dīghaṃ kālaṃ jīvati khippameva marati
devatāpi pana kiṃ imassa pāparañño rajjena varamassa vālukaghaṭaṃ
gale bandhitvā maraṇanti lāmakena cakkhunā olokenti.
Aññātakanti mahārāja aññesaṃ santakaṃ tehi sāmikehi padinnaṃ dānaṃ
ye attano dhamme ṭhitā paṭicchanti te tattha paṭicchakā ca
dāyakā ca sabbepi sukhapphalameva kammaṃ karonti paṭiggāhake hi
paṭiggaṇhante taṃ dānaṃ dāyakassa mahantaṃ vipākaṃ detīti añño
nu .pe. Addhā piyā .pe. Yo attadukkhenāti samma abhipāraka
yo attano dukkhena pīḷito taṃ dukkhaṃ parassa dahati attano
sarīrato apanetvā parassa sarīre khipati parassa vā sukhena attano
sukhaṃ dahati taṃ parassa sukhaṃ gahetvā attani pakkhipati attano
dukkhaṃ harissāmīti paraṃ dukkhitaṃ karoti attānaṃ sukhessāmīti paraṃ
dukkhitaṃ karoti attānaṃ sukhessāmīti parassa sukhaṃ nāseti na
so dhammaṃ jānāti. Yo pana evaṃ jānāti yathevidaṃ mayhaṃ
sukhadukkhaṃ tathā paresanti sa vedi dhammaṃ so dhammaṃ jānāti
nāmāti ayameva tassā gāthāya attho. Piyena te dammīti
piyena kāraṇabhūtena piyaphalaṃ patthento dammīti attho. Piyaṃ
labhantīti saṃsāre saṃsarantā piyameva labhanti. Kāmahetukanti samma
abhipāraka kāmahetukaṃ ayuttaṃ katvā attānaṃ vadhissāmīti me parivitakko
uppajjati. Mayha satinti mama santakaṃ. Mayha satītipi pāṭho.
Mama santakā sāti evaṃ maññamāno sace tvaṃ taṃ na kāmesīti
Attho. Sabbajanassāti sabbā seniyo sannipātāpetvā tassa
sabbajanassa ayaṃ mayhaṃ ahitāti pariccajissāmīti. Tato avhayesīti
tato taṃ apariggahitattā āneyyāsi. Adūsiyanti anaparādhaṃ.
Katteti tameva aparena nāmena ālapati. So hi rañño hitaṃ
karoti tasmā kattāti vuccati. Na cāpi tyassāti evaṃ
akiccakārīti nagare tava koci pakkhopi na bhaveyya. Nindanti na
kevalaṃ upavādameva sacepi maṃ koci sammukhā nindissati vā
pasaṃsissati vā dosaṃ vā pana āropento garahissati taṃpāhaṃ
nindaṃ pasaṃsaṃ garahañca sabbaṃ sahissāmi sabbametaṃ mama āgacchatūti
vadati. Tamhāti yo ete nindādayo na gaṇhati tamhā purisā
issariyasaṅkhātā sirī ca paññāsaṅkhātā lakkhī ca thalaṭṭhānato
suvuṭṭhisaṅkhāto āpo viya apeti na patiṭṭhātīti. Etoti ito
mama tassā pariccattakāraṇā. Dhammātisārañcāti dhammaṃ atikkamitvā
pavattaṃ akusalaṃ yaṃ vā kiñci hoti . Paṭicchissāmīti sampaṭicchissāmi.
Thāvarānaṃ tasānanti yathā mahāpaṭhavī khīṇāsavānañca puthujjanānañca
na kiñci na paṭicchati sabbaṃ adhivāseti tathevāhaṃpi sabbametaṃ
sampaṭicchissāmi adhivāsessāmīti dīpeti. Ekopimanti
ahaṃpi ekova imaṃ attano dukkhabhāraṃ tārayissāmi tarissāmi
vahissāmi. Dhamme ṭhitoti vinicchayadhamme paveṇidhamme tividhasucaritadhamme
ca ṭhito hutvā. Saggūpaganti devapuññakammaṃ nāmetaṃ
saggūpagaṃ hoti. Yaññaṃ dhananti yaññe dhanaṃ. Ayameva vā
Pāṭho. Sakhāti ummādantīpi mama sahāyikā tvaṃpi sahāyako.
Pitaroti brahmāno. Sabbeti na kevalaṃ devā brahmāno ca
sabbe raṭṭhavāsinopi maṃ passatha bho sahāyakassa bhariyā sahāyikā
iminā gehe katāti nindeyyuṃ . Nahetaṃ dhammanti nahi etaṃ kammaṃ
dhammikaṃ. Yaṃ te mayāti yasmā mayā sā tuyhaṃ dinnā tasmā
etaṃ adhammoti neva dissati. Satanti santānaṃ buddhādīnaṃ
khantimettābhāvanāsīlācārasaṅkhātāni dhammāni suvaṇṇitāni.
Samuddavelāva duraccayānīti tasmā yathā samuddo velaṃ nātikkamati evaṃ
ahaṃpi sīlavelaṃ nātikkamissāmīti vadati. Āhuneyyo mesīti mahārāja
tvaṃ mama āhunapāhunasakkārassa anucchaviko. Dhātā vidhātā casi
kāmapāloti tvaṃ mama deva dhāraṇato dhātā issariyasukhassa
vidahanato vidhātā icchitapatthitakāmānaṃ pālanako kāmapālo.
Tayī hutāti tuyhaṃ dinnā. Kāmena meti mama kāmena mama patthanāya
ummādantiṃ paṭicchāti . Evaṃ abhipārako rañño deti. Rājā
na mayhaṃ atthoti paṭikkhipati. Bhūmiyaṃ patitaṃ sākuṇikapacchiṃ piṭṭhipādena
paharitvā aṭaviyaṃ khipantā viya ubhopi naṃ jahanteva.
Idāni rājā puna akathanatthāya taṃ santajjento addhā hīti
gāthamāha. Tattha kattuputtāti pitāpassa kattāva tena naṃ
evaṃ ālapati. Idaṃ vuttaṃ hoti addhā tvaṃ ito pubbe
mayhaṃ sabbaṃ dhammaṃ acari hitameva vuḍḍhimeva akāsi idāni
Pana paṭipakkho hutvā bahuṃ kathesi mā evaṃ vippalapasi añño
nu te dīpado naro ko idha jīvaloke aruṇeyeva sotthikattā
sace hi ahaṃ viya añño rājā tava bhariyāya paṭibaddhacitto
abhavissa antoaruṇeyeva tava sīsaṃ chindāpetvā taṃ attano ghare
kareyya ahaṃ pana akusalabhayenevaṃ na karomi tuṇhī hohi na me
etāya atthoti taṃ santajjesi. So taṃ sutvā kiñci puna
vattuṃ asakkonto rañño thutivasena tvaṃ nūti gāthamāha. Tassattho
mahārāja tvaññeva sakalajambūdīpe sabbesaṃ narindānaṃ seṭṭho anuttaro
tvaṃ vinicchayadhammapaveṇidhammasucaritadhammānaṃ gopāyanena dhammagutto
tesaṃ viditattā dhammavidū tvaṃ sumedho so tvaṃ yaṃ dhammaṃ gopesi
teneva gutto ciraṃ jīva dhammañca me desehi dhammapālaka
dhammagopaka rājavarāti.
Atha rājā dhammaṃ desento tadiṅghāti ādimāha. Tattha
iṅghāti codanatthe nipāto. Yasmā maṃ codesi tasmāti attho.
Satanti buddhādīhi sappurisehi āsevitaṃ. Sādhūti sundaro paseṭṭho.
Vinicchayapaveṇisucaritadhamme rocetīti dhammaruci. Tādiso hi jīvitaṃ
jahantopi akiccaṃ na karoti tasmā sādhu. Paññāṇavāti
ñāṇasampanno. Mittānaṃ adubbhoti mittassa adūsanabhāvo.
Ṭhitadhammassāti patiṭṭhitatividhadhammassa. Āsethāti āseyyuṃ nisīdeyyuṃ.
Desanāsīsameva cetaṃ. Cattāropi iriyāpathe sukhaṃ kappeyyunti ayaṃ
panettha attho. Sītacchāyāyāti puttadārañātimittānaṃ sītalāya
Chāyāya. Saṃghareti sakaghare attano geheti attho.
Adhammabalidaṇḍādīhi anupaddutā sukhaṃ vaseyyunti dasseti. Na
cāhametanti samma abhipāraka yametaṃ asamekkhitvā kataṃ asādhukataṃ
etaṃ ahaṃ na rocayāmiyevāti. Ñatvānāti ye vā pana rājāno
ñatvā tuletvā tīretvā sayaṃ na karonti tesāhaṃ kammaṃ rocemīti
adhippāyo. Imā upamāti imasmiṃ panettha tvaṃ mayhaṃ imā dve upamā
suṇāhi. Jimhanti vaṅkaṃ. Netteti yo gāviyo neti tasmiṃ jeṭṭhausabhe.
Pagevāti tasmiṃ adhammaṃ carante itarā pajā pageva carati ativiya karotīti
attho. Dhammikoti cattāri agatigamanāni pahāya dhammena rajjaṃ
kārento. Amarattanti devattaṃ. Ratananti saviññāṇakāviññāṇakaratanaṃ.
Vatthiyanti kāsikavatthameva. Assitthiyoti vātasamagatiassepi
uttamarūpadharā itthiyopi. Ratanaṃ maṇikañcāti sattavidharatanañca
mahagghabhaṇḍakañca. Abhipālayantīti ālokaṃ karontā rakkhanti.
Na tassāti tassa cakkavattirajjassāpi hetu visamaṃ na careyya.
Usabhosmīti yasmā ahaṃ sīvīnaṃ majjhe jeṭṭhakarājā hutvā
jāto tasmā cakkavattirajjakāraṇaṃpi visamaṃ na carāmīti attho.
Netāti mahājanaṃ kusale patiṭṭhāpetvā devanagaraṃ netā hitakaraṇena
tassa hitā sīvirājā kira dhammacārīti sakalajambūdīpe ñātattā
uggato samena raṭṭhapālanatāya raṭṭhapālo. Apacāyamānoti
sīvīnaṃ porāṇakarājūnaṃ paveṇidhammaṃ apacāyamāno. Soti so ahaṃ
tameva dhammaṃ anuvicintayanto tasmā tena kāraṇena attano
Cittassa vase na vattāmi.
Evaṃ mahāsattassa dhammakathaṃ sutvā abhipārako thutiṃ karonto
addhāti ādimāha. Nappamajjasīti attanā kathitadhammaṃ nappamajjasi
tattheva vattesi. Dhammaṃ pamajjāti dhammaṃ pamussitvā agativasena
gantvā. Evaṃ so tassa thutiṃ katvā dhammaṃ carāti yojento
uttariṃpi dasa ovādagāthā abhāsi. Tāsamattho heṭṭhā
tesakuṇajātake vaṇṇitova.
Evaṃ abhipārakasenāpatinā rañño dhamme desite rājā
ummādantiyā paṭibaddhacittaṃ vinodesi.
Satthā imaṃ dhammadesanaṃ āharitvā saccāni pakāsetvā jātakaṃ
samodhānesi. Saccapariyosāne so bhikkhu sotāpattiphale patiṭṭhahi.
Tadā sunando sārathī ānando ahosi abhipārako sārīputto
ummādantī uppalavaṇṇā sesaparisā buddhaparisā sīvirājā pana
ahamevāti.
Ummādantījātakaṃ niṭṭhitaṃ.
Dutiyaṃ.
----------
The Pali Atthakatha in Roman Book 42 page 25-52.
http://84000.org/tipitaka/atthapali/read_rm.php?B=42&A=494
อรรถกถาบาลีอักษรไทย :-
http://84000.org/tipitaka/atthapali/read_th.php?B=42&A=494
อ่านอรรถกถาแปลไทย :-
http://84000.org/tipitaka/attha/attha.php?b=28&i=20
เนื้อความพระไตรปิฎกฉบับหลวง :-
http://84000.org/tipitaka/read/r.php?B=28&A=141
พระไตรปิฎกฉบับบาลีอักษรไทย :-
http://84000.org/tipitaka/read/pali_read.php?B=28&A=218
The Pali Tipitaka in Roman Character :-
http://84000.org/tipitaka/read/roman_read.php?B=28&A=218
Contents of The Tipitaka Volume 28
http://84000.org/tipitaka/read/?index_28
        |
|
บันทึก ๖ กุมภาพันธ์ พ.ศ. ๒๕๖๑. การแสดงผลนี้อ้างอิงข้อมูลจากอรรถกถาฉบับภาษาบาลี อักษรโรมัน. หากพบข้อผิดพลาด กรุณาแจ้งได้ที่ [email protected]