|
| บทนำ พระวินัยปิฎก พระสุตตันตปิฎก พระอภิธรรมปิฎก ค้นพระไตรปิฎก ชาดก หนังสือธรรมะ |
Mahānipātavaṇṇanā
-----------
brahmanāradajātakaṃ
ahu rājā videhānanti idaṃ satthā laṭṭhivanuyyāne viharanto
uruvelakassapassa damanaṃ ārabbha kathesi.
Yadā hi satthā pavattitapavaradhammacakko uruvelakassapādayo tayo
jaṭile dametvā magadharājassa paṭissavaṃ visajjāpetuṃ purāṇajaṭilasahassa
parivuto laṭṭhivanuyyānaṃ agamāsi. Tadā dvādasanahutāya parisāya saddhiṃ
āgantvā dasabalaṃ vanditvā nisinnassa magadharañño parisabbhantare
brāhmaṇagahapatikānaṃ parivitakko udapādi kinnu kho uruvelakassapo
mahāsamaṇe brahmacariyaṃ carati udāhu mahāsamaṇo uruvelakassape brahmacariyaṃ
caratīti. Atha bhagavā tesaṃ cetasā cetoparivitakkamaññāya kassapassa
mama santike pabbajitabhāvaṃ jānāpessāmīti cintetavā imaṃ gāthamāha
kimeva disvā uruvelavāsi
pahāsi aggiṃ kīsakovadāno
pucchāmi taṃ kassapa etamatthaṃ
kathaṃ pahīnaṃ tava aggihuttanti.
Theropi bhagavato adhippāyaṃ viditvā nidānaṃ kathetukāmo āha
rūpe ca sadde ca atho rase ca
kāmitthiyo cābhivadanti yaññā
Etaṃ malanti upadhīsu ñatvā
tasmā na yiṭṭhe na hute arañjiṃ
disvā padaṃ santamanūpadhīkaṃ
akiñcanaṃ kāmabhave asattaṃ
anaññaneyyaṃ anaññabhāviṃ
tasmā na yiṭṭhe na hute arañjinti.
Imā gāthā vatvā attano sāvakabhāvaṃ pakāsanatthaṃ tathāgatassa
pādapiṭṭhe sīsaṃ ṭhapetvā satthā me bhante bhagavā sāvakohamasmīti
vatvā ekatālaṃ dvitālaṃ titālanti yāva sattatālappamāṇaṃ sattakkhattuṃ
vehāsaṃ abbhuggantvā oruyha tathāgataṃ vanditvā ekamantaṃ nisīdi.
Taṃ pāṭihāriyaṃ disvā mahājano aho mahānubhāvo buddho evaṃ
thāmagatadiṭṭhiko nāma attānaṃ arahāti maññamāno uruvelakassapopi
diṭṭhijālaṃ bhinditvā tathāgatena damitoti satthu guṇakathaññeva kathesi.
Taṃ sutvā bhagavā anacchiriyaṃ upāsakā idāni sabbaññutañāṇappattena
mayā imassa damanaṃ svāhaṃ pubbe sarāgasadosasamohakālepi
nārado nāma brahmā hutvā imassa diṭṭhijālaṃ bhinditvā
imaṃ nibbisevanaṃ akāsinti vatvā tuṇhī ahosi tāya parisāya
yācito atītaṃ āhari.
Atīte videharaṭṭhe mithilāyaṃ aṅgati nāma rājā rajjaṃ kāresi
so dhammiko dhammarājā. Tassa rucā nāma dhītā ahosi abhirūpā
dassanīyā pāsādikā kappasatasahassapatthitappatthanā mahāpuññā tassa
Aggamahesiyā kucchimhi nibbattā. Sesā panassa soḷasasahassā
itthiyo vañjhā ahesuṃ. Tassa sā dhītā piyā manāpā ahosi.
So tassā nānāpupphapūrehi pañcavīsatipupphasamugehi saddhiṃ anagghāni
atisukhumāni ca vatthāni imehi attānaṃ alaṅkarotūti devasikaṃ devasikaṃ
pahiṇi. Khādaniyassa bhojaniyassa ca pamāṇaṃ natthi. Anvaḍḍhamāsaṃ
dānaṃ detūti sahassaṃ pesesi. Tassa kho pana vijayo sunāmo
alātoti tayo amaccā ahesuṃ. So komudiyā cātumāsiniyā
paṭhamachaṇe vattamāne devanagare viya nagare ca antepure ca alaṅkate
sunahāto suvilitto sabbālaṅkārapaṭimaṇḍito bhuttasāyamāso
vivaṭasīhapañjare mahātale nisinno amaccagaṇaparivuto visuddhaṃ gagaṇatalaṃ
abhilaṅghamānaṃ candamaṇḍalaṃ disvā aho ramaṇīyā vata bho
dosināratti kāya nukhvajja ratiyā abhirameyyāmāti amacce pucchi.
Tamatthaṃ pakāsento satthā āha
ahu rājā videhānaṃ aṅgati nāma khattiyo
pahutayogo dhanimā anantabalaporiso
so ca paṇṇarase rattiṃ purime yāme anāgate
cātumāsā komudiyā amacce sannipātayi
paṇḍite sutasampanne mitapubbe vicakkhaṇe
vijayañca sunāmañca senāpatiṃ alātakaṃ
tamanupucchi vedeho paccekaṃ brūtha saṃruciṃ
cātumāsā komudajja juṇhaṃ byapahataṃ tamaṃ
Kāyajja ratiyā rattiṃ viharemu imaṃ utunti.
Tattha pahutayogoti pahutena hatthiyogādinā samannāgato.
Anantabalaporisoti anantabalakāyo. Anāgateti pariyosānaṃ
asampatte anatikkanteti attho. Cātumāsāti catunnaṃ vassika
māsānaṃ pacchimadivasabhūtāya rattiyā. Komudiyāti phullakumudāya.
Mitapubbeti paṭhamaṃ hasitaṃ katvā pacchā kathanasīle. Tamanupucchīti
tantesu tīsu amaccesu ekekaṃ amaccaṃ anupucchi. Paccekaṃ brūtha
saṃrucinti sabbepi tumhe attano attano ajjhāsayānurūpaṃ kathaṃ
atno ruciṃ paccekaṃ mayhaṃ kathetha. Komudajjāti komudī ajja.
Juṇhanti juṇhāya nissayabhūtaṃ candamaṇḍalaṃ abbhuggataṃ. Byapahataṃ
tamanti tena sabbaṃ andhakāraṃ vihataṃ. Utunti ajja rattiṃ imaṃ
evarūpaṃ utuṃ kāya ratiyā vihareyyāmāti.
Atha amacce pucchi. Te tena pucchitā attano attano
ajjhāsayānurūpaṃ kathaṃ kathayiṃsu.
Tamatthaṃ pakāsento satthā āha
tato senāpati rañño alāto etadabravi
haṭṭhaṃ yogaṃ balaṃ sabbaṃ senaṃ sannāhayāmase
niyyāma deva yuddhāya anantabalaporisā
ye te vasaṃ na āyanti vasaṃ upanīyāmase
esā mayhaṃ sakā diṭṭhi ajitaṃ ojināmase
ramassu deva yuddhāya etaṃ cittamataṃ mama
Alātassa vaco sutvā sunāmo etadabravi
sabbe tuyhaṃ mahārāja amittā vasamāgatā
nikkhittasatthā paccattā nivātamanuvattare
uttamo ussavo ajja na yuddhaṃ mama ruccati
annapānañca khajjañca khippaṃ abhiharantu te
ramassu deva kāmehi naccagītesu vādite
sunāmassa vaco sutvā vijayo etadabravi
sabbe kāmā mahārāja niccaṃ tavamupaṭṭhitā
na hete dullabhā deva tava kāmehi modituṃ
sadā hi kāme labhasi netaṃ cittamataṃ mama
samaṇaṃ brāhmaṇaṃ vāpi upāsemu bahussutaṃ
yo najja vinaye kaṅkhaṃ atthadhammavidū ise
vijayassa vaco sutvā rājā aṅgatimabravi
yathā vijayo bhaṇati mayhaṃ cetaṃva ruccati
samaṇaṃ brāhmaṇaṃ vāpi upāsemu bahussutaṃ
yo najja vinaye kaṅkhaṃ atthadhammavidū ise
sabbeva santā karotha matiṃ kiṃ upāsemu paṇḍitaṃ
yo najja vinaye kaṅkhaṃ atthadhammavidū ise
vedehassa vaco sutvā alāto etadabravi
atthāyaṃ migadāyasmiṃ acelo dhīrasammato
guṇo kassapagottāyaṃ suto citrakathī gaṇī
Tadeva payirupāsemu so no kaṅkhaṃ vinessati
alātassa vaco sutvā rājā codesi sārathiṃ
migadāyaṃ gamissāma yuttaṃ yānaṃ idhānayāti.
Tattha haṭṭhanti tuṭṭhapahaṭṭhaṃ. Ojināmaseti yaṃ no ajitaṃ
taṃ jināma. Eso mama ajjhāsayoti. Rājā tassa kathaṃ sutvā
neva paṭikkosi nābhinandi. Etadabvīti rājānaṃ alātassa vacanaṃ
anabhinandantaṃ appaṭikkosantaṃ disvā nāyaṃ yuddhājjhāsayo ahamassa
cittaṃ gaṇhanto kāmaguṇābhiratiṃ vaṇṇayissāmīti cintetvā etaṃ
sabbe tuyhanti ādivacanamabravi. Vijayo etadabravīti rājā
sunāmassapi vacanaṃ sutvā nābhinandi na paṭikkosi. Tato vijayo ayaṃ
imesaṃ dvinnaṃ vacanaṃ sutvā tuṇhīyeva ṭhito paṇḍitā nāma
dhammassavanasoṇḍā honti dhammassavanamassa vaṇṇessāmīti cintetvā etaṃ
sabbe kāmāti ādivacanamabravi. Tattha tavamupaṭṭhitāti tava
upaṭṭhitā. Moditunti tava kāmehi modituṃ abhiramituṃ icchāya sati na
hi ete kāmā dullabhā. Netaṃ cittamataṃ mamāti etaṃ tava
kāmehi abhiramanaṃ nāma mama cittamataṃ na hoti na me ettha cittaṃ
pakkhandati. Yo najjāti yo no ajja. Atthadhammavidūti
pālīatthañceva pālīdhammañca jānanto. Iseti isi esitaguṇo.
Aṅgatimabravīti aṅgati abravi. Mayhaṃ cetaṃva ruccatīti mayhaṃpi etaṃyeva
ruccati. Sabbeva santāti sabbeva tumhe idha vijjamānā matiṃ
karotha cintetha. Alāto etadabravīti taṃ rañño kathaṃ sutvā
Ayaṃ mama kulupako guṇo nāma ājīvako rājuyyāne vasati taṃ
pasaṃsitvā rājakulupakaṃ karissāmīti cintetvā etaṃ atthāyanti ādivacanaṃ
abravi. Dhīrasammatoti paṇḍitoti samanto. Kassapagottāyanti
kassapagotto ayaṃ. Sutoti bahussuto. Gaṇīti gaṇasatthā. Codesīti
āṇāpesi.
Tamatthaṃ pakāsento satthā āha
tassa yānaṃ ayojesuṃ dantaṃ rūpiyapakkharaṃ
sukkamaṭṭhaparivāraṃ paṇḍaraṃ dosinā mukhaṃ
tatrāsuṃ kumudāyuttā cattāro sindhavā hayā
anīluppasamuppātā sudantā suvaṇṇamālino
setacchattaṃ setaratho setassā setavījanī
vedeho sahamaccehi nīyaṃ candova sobhati
tamanuyāyiṃsu bahavo indakhaggadharā balī
assapiṭṭhigatā vīrā narā naravarādhipaṃ
so muhuttaṃva yāyitvā yānā oruyha khattiyo
vedeho sahamaccehi patti guṇamupāgami
yepi tattha tadā āsuṃ brāhmaṇibbhā samāgatā
na te apanayi rājā akataṃ bhūmimāgateti.
Tattha tassa yānanti tassa rañño rathaṃ yojayiṃsu. Dantanti
dantamayaṃ. Rūpiyapakkharanti rajatapakkharaṃ. Sukkamaṭṭhaparivāranti
parisuddhaṃ maṭṭhaṃ apharusaṃ rathaparivāraṃ. Dosinā mukhanti vigatadosāya
Rattiyā mukhaṃ viya puṇṇacandasadisanti attho. Tatrāsunti
tatra rathe ahesuṃ. Kumudāti kumudavaṇṇasadisā. Sindhavāti
sindhavajātikā sīghajavā. Anīluppasamuppātāti vātavegasadisavegā assā.
Setacchattanti tasmiṃ rathe samussāpitaṃ chattaṃpi setaṃ ahosi.
Setarathoti sopi ratho setoyeva. Setassāti assāpi setā.
Setavījanīti vījanīpi setā. Nīyanti so tena rajatarathena gacchanto
amaccagaṇaparivuto videharājā cando viya sobhati. Narā naravarādhipanti
naravarānaṃ adhipatiṃ rājānaṃ rājādhirājaṃ. So mahuttaṃva yāyitvāti
so rājā muhutteneva uyyānaṃ gantvā. Patti guṇamupāgamīti
pattikova guṇaṃ ājīvakaṃ upāgami. Yepi tattha tadā āsunti yepi
tasmiṃ uyyāne tadā puretaraṃ gantvā taṃ ājivakaṃ piyarupāsamānāya
nisinnā ahesuṃ. Na te apanayīti amhākameva dosoyeva mayaṃ
pacchā āgamimhā tumhe mā calitthāti te brāhmaṇe ca ibbhe
ca raññoyeva atthāya akataṃ akatokāsaṃ. Bhūmimāgateti bhūmiṃ āgate
na ussāraṇaṃ kāretvā apanayi.
So tāya omissakaparisāya parivutova ekamantaṃ nisīditvā
paṭisanthāramakāsi.
Tamatthaṃ pakāsento satthā āha
tato so mudukā bhisiyā muducittakasaṇṭhate
mudupaccatthate rājā ekamantaṃ upāvisi
nisajja rājā sammodi kathaṃ sārāṇiyaṃ tato
Kacci yāpanīyaṃ bhante vātānamaviyattatā
kacci akasirā vutti labhasi piṇḍiyāpanaṃ
appābādho casi kacci cakkhu na parihāyati
taṃ guṇo paṭisammodi vedehaṃ vinaye rataṃ
āpanīyaṃ mahārāja sabbametaṃ tadūbhayaṃ
kacci tuyhaṃpi vedeha paccantā na balīyare
kacci arogaṃ yogante kacci vahati vāhanaṃ
kacci te byādhiyo natthi sarīrassupatāpiyā
paṭisammodito rājā tato pucchi anantarā
atthaṃ dhammañca ñāyañca dhammakāmo rathesabho
kathaṃ dhammañcare macco mātāpitūsu kassapa
kathañcare ācariye puttadāre kathañcare
kathañcareyya vuḍḍhesu kathaṃ samaṇabrāhmaṇe
kathañcare balakāyasmiṃ kathaṃ janapade care
kathaṃ dhammañcaritvāna pacce gacchanti sugatiṃ
kathañceke adhammaṭṭhā patanti nirayaṃ adhoti.
Tattha mudukā bhisiyāti mudukāya sukhasamphassāya bhisiyā.
Muducittakasaṇṭhateti sukhasamphasse cittattharaṇe. Mudupaccatthateti
mudunā paccattharaṇena paccatthate. Sammodīti ājīvakena saddhiṃ
sammodanīyaṃ kathaṃ akāsi. Tatoti tato nisajjanato anantarameva
sārāṇīyaṃ kathaṃ kathesīti attho. Kacci yāpanīyanti kacci vo
Bhante sarīraṃ paṇītapaccayehi yāpetuṃ sakkā. Vātānamaviyattatāti
kacci vo sarīre vāyudhātuyo samappavattā vātānaṃ viyattatā natthi.
Tattha tattha vaggavaggā hutvā vātā na bādhantīti attho.
Akasirāti niddukkhā. Vuttīti jīvitavutti. Appābādhoti iriyāpathabhañjanakena
ābādhena virahito. Cakkhūti kacci vo cakkhuādīni indriyāni
na parihāyantīti pucchi. Paṭisammodīti sammodanīyakathāya
paṭikathesi. Tattha sabbametanti yaṃ tayā vuttaṃ vātānamaviyattatāti ādi
sabbantaṃ tatheva. Tadūbhayanti yaṃ tayā appābādhovasi kacci cakkhu
na parihāyatīti vuttaṃ taṃpi ubhayaṃ tatheva. Na balīyareti nābhibhavanti
na kuppanti. Anantarāti paṭisanthārato anantarā pañhaṃ pucchi.
Tattha atthaṃ dhammañca ñāyañcāti pālīatthañca pālīdhammañca
kāraṇayuttañca. So hi kathaṃ dhammañcareti pucchanto mātāpituādīsu
paṭipattidīpakaṃ pālīatthañca pālīdhammañca kāraṇayuttañca me
kathethāti imaṃ atthañca dhammañca ñāyañca pucchi. Tattha kathañceke
adhammaṭṭhāti ekacce adhamme ṭhitā kathaṃ nirayañceva adhosirā
uddhapādā apāye ca patantīti.
Taṃ pana pañhaṃ sabbaññūbuddhapaccekabuddhabuddhasāvakamahābodhisattesu
purimassa purimassa alābhena pacchimaṃ pacchimaṃ pucchitabbayuttakaṃ
mahesakkhapañhaṃ rājā kiñci pañhaṃ ajānantaṃva naggabhogaṃ nissirīkaṃ
andhabālaṃ ājīvakaṃ pucchi. So evaṃ pucchito pucchānurūpaṃ
byākaraṇaṃ adisvā carantaṃ goṇaṃ daṇḍena paharanto viya
Bhattavaḍḍhikāya kacavaraṃ khipanto viya. Suṇa mahārājāti okāsaṃ kāretvā
attano micchāvādaṃ paṭṭhapesi.
Tamatthaṃ pakāsento satthā āha.
Vedehassa vaco sutvā kassapo etadabravi
suṇohi me mahārāja saccaṃ avitathaṃ padaṃ
natthi dhammassa caritassa phalaṃ kalyāṇapāpakaṃ
natthi deva paraloko ko tato hi idhāgato
natthi deva pitaro vā kuto mātā kuto pitā
natthi ācariyo nāma adantaṃ ko damessati
samatulyāni bhūtāni natthi jeṭṭhāpacāyikā
natthi balaṃ viriyaṃ vā kuto uṭṭhānaporiso
niyatāni hi bhūtāni yathā hotha viyo tathā
laddheyyaṃ labhate macco natthi dānaṃ phalaṃ kuto
natthi dānaphalaṃ deva avaso deva vīriyo
bālehi dānaṃ paññattaṃ paṇḍitehi paṭicchitaṃ
āvasā denti dhīrānaṃ bālā paṇḍitamāninoti.
Tattha idhāgatoti tato paralokato idhāgato nāma natthi.
Pitaro vāti deva ayyakaayyikādayova natthi. Tesu asantesu kuto
mātā kuto pitā. Yathā hotha viyo tathāti hotha viyo vuccati
nāvāya pacchimabandhā nāvā. Yathā khuddakanāvā mahānāvāya
pacchimabandhā mahānāvameva anugacchati. Tathā ime sattā
Cūḷāsītikappe niyatameva anugacchantīti vadati. Avaso deva vīriyoti evaṃ
dānaphale asati yokoci bālo dānaṃ deti nāma. So avaso
aviriyo na attano vasena balena dānaṃ deti dānaphalaṃ pana atthīti
saññāya aññesaṃ andhabālānaṃ saddahitvā detīti dīpeti. Bālehi
dānaṃ paññattanti dānaṃ dātabbanti andhabālehi paññattaṃ anuññātaṃ
taṃ dānaṃ bālāyeva denti paṇḍitā paṭiggaṇhantīti.
Evaṃ dānassa nipphalataṃ vaṇṇetvā idāni pāpassa
nipphalabhāvaṃ vaṇṇetuṃ āha
sattime sassatā kāyā acchejjā avikopino
tejo paṭhavī āpo ca vāyo sukhadukkhañcime
jīve ca sattime kāyā yesaṃ chettā na vijjati
natthi hantā ca chettā vā haññare vāpi kocinaṃ
antareyeva kāyānaṃ satthāni vinivattare
yo cāyaṃ siramādāya paresaṃ nisitāsinā
na so chindati te kāye natthi pāpaṃ phalaṃ kuto
cūḷāsītimahākappe sabbe sujjhanti saṃsaraṃ
anāgate tamhi kāle saññatopi na sujjhati
caritvāpi bahuṃ bhadraṃ neva sujjhanti nāgate
pāpañcehi bahuṃ katvā taṃ khaṇaṃ nātivattare
anupubbena no suddhi kappānaṃ cuḷāsītiyā
niyataṃ nātivattāma velantamiva sāgaroti.
Tattha kāyāti samuhā. Avikopinoti vikopetuṃ na sakkā
jīve cāti jīvo ca. Jīvo cātipi pāṭho ayameva attho. Sattime
kāyāti ime sattakāyā. Haññare vāpi kocinanti yo haññeyya
sopi kocinaṃ nattheva. Satthāni vinivattareti imesaṃ sattannaṃ kāyānaṃ
antareyeva satthāni carantāni chindituṃ na sakkonti. Siramādāyāti
paresaṃ sīsaṃ gahetvā. Nisitāsināti nisitena asinā chindatīti
vuccati. Sopi te kāyena chindati paṭhavī paṭhavimeva upeti
āpādayo āpādike sukhadukkhajīvā ākāsaṃ pakkhandantīti dasseti.
Saṃsaranti mahārāja ime sattā imaṃ paṭhaviṃ ekamaṃsakhalaṃ katvāpi
ettake kappe saṃsarantāpi na sujjhanti aññatra hi saṃsārā satte
sodhetuṃ samattho nāma natthi sabbe saṃsāreneva sujjhanti. Anāgate
tamhi kāleti yathāvutte pana ekasmiṃ kāle anāgate appatte
antarā susaññatopi parisuddhasīlopi na sujjhati. Taṃ khaṇanti taṃ
vuttappakāraṃ kālaṃ. Anupubbena no suddhīti amhākaṃ vāde
anupubbena suddhi. Sabbesaṃpi amhākaṃ anupubbena suddhītipi attho
taṃ velanti taṃ vuttappakāraṃ kālaṃ.
Iti so ucchedavādo attano thāmena sakavādaṃ nipphādento
nippadesato kathesi
kassapassa vaco sutvā alāto etadabravi
yathā bhaddanto bhaṇati mayhaṃpi taṃva ruccati
ahaṃpi purimaṃ jātiṃ sare saṃsaritattano
Piṅgalo nāmahaṃ āsiṃ luddo goghātako pure
bārāṇasiyaṃ phitāyaṃ bahuṃ pāpaṃ kataṃ mayā
bahū mayā hatā pāṇā mahisā sūkarā ajā
tato cutāhaṃ idha jāto iddhe senāpatikule
natthi nūna phalaṃ pāpe yohaṃ na nirayaṃ gatoti.
Tattha alāto etadabaravīti so kira pubbe kassapadasablassa
kāle cetiye anojapupphadāmena pūjaṃ katvā maraṇasamaye aññena
kammena yathānubhāvaṃ khitto saṃsāre saṃsaranto ekassa pāpakammassa
nissandena goghātakakule nibbattitvā bahuṃ pāpaṃ akāsi. Athassa
maraṇakāle bhasmapaṭicchanno viya aggi ettakaṃ kālaṃ ṭhitaṃ taṃ
puññakammaṃ okāsamakāsi. So tassānubhāvena idha nibbattitvā taṃ
vibhūtiṃ patto jātiṃ saranto pana atītānantarato paraṃ sarituṃ
asakkonto goghātakakammaṃ katvā idha nibbattosmīti saññāya tassa
vādaṃ upatthambhento idaṃ yathā bhaddantoti ādivacanamabravi. Tattha
sare saṃsaritattanoti attano saṃsaritaṃ sarāmi. Senāpatikuleti
senāpatikulamhi jāto.
Athettha vījako nāma dāso āsi paṭacchari
uposathaṃ upavasanto guṇasantikamupāgami
kassapassa vaco sutvā alātassa ca bhāsitaṃ
assasanto mahuṃ uṇhaṃ rudaṃ assūni vattayīti.
Tattha athetthāti atha etissaṃ mithilāyaṃ. Paṭaccharīti daliddo
Kapaṇo. Guṇasantikamupāgamīti guṇassa santikaṃ upāgami. Kiñcideva
kāraṇaṃ sossāmīti upagatoti veditabbo.
Tamanupucchi vedeho kimatthaṃ samma rodasi
kinte sutaṃ vā diṭṭhaṃ vā kiṃ maṃ vedesi vedananti.
Tattha kiṃ maṃ vedesi vedananti kinnāma tvaṃ kāyikaṃ vā cetasikaṃ
vā vedanaṃ patto yaṃ evaṃ rodanto maṃ vedesi jānāpesi uttānameva
naṃ katvā mayhaṃ ācikkhāhīti.
Vedehassa vaco sutvā vījako etadabravi
natthi me vedanā dukkhā mahārāja suṇohi me
ahaṃpi purimaṃ jātiṃ sarāmi sukhamattano
sāketāhaṃ pure āsiṃ bhāvaseṭṭhiṃ guṇerato
sammato brāhmaṇibbhānaṃ saṃvibhāgarato suci
na cāhaṃ pāpakaṃ kammaṃ sarāmi katamattano
tato cutāhaṃ vedeha idha jāto duritthiyā
gabbhamhi kumbhadāsiyā yato jāto suduggato
evampi duggato santo samacariyamadhiṭṭhito
upaḍḍhabhāgaṃ bhattassa dadāmi yassa icchato 1-
cātuddasiṃ pañcadasiṃ sadā upavasāmihaṃ
na cāpi bhūte hiṃsāmi theyyañcāpi vivajjayiṃ
sabbameva hi nūnetaṃ suciṇṇaṃ bhavati nipphalaṃ
@Footnote: 1 dadāmi yo me icchatītipi pāṭho
Niratthaṃ maññidaṃ sīlaṃ alāto bhāsatī yathā
kalimeva nūna gaṇhāmi asippo dhuttako yathā
kataṃ alāto gaṇhāti kitavo sikkhito yathā
dvāraṃ nappaṭipassāmi yena gacchāmi sugatiṃ
tasmā rāja parodāmi sutvā kassapabhāsitanti.
Tattha bhāvaseṭṭhīti evaṃ nāmako asītikoṭivibhavo seṭṭhī.
Guṇeratoti guṇamhi rato. Sammatoti sambhāvito. Sucīti
sucikammo. Idha jāto duritthiyāti imasmiṃ mithilanagare duritthiyā
daliddāya kapaṇāya kumbhadāsiyā kucchimhi jātosmi. So kira
pubbe kassapabuddhakāle araññe naṭṭhaṃ balibaddaṃ gavesamāno ekena
maggamuḷhena bhikkhunā maggaṃ puṭṭho tuṇhī hutvā puna tena pucchito
kujjhitvā samaṇadāsā nāmete mukharā honti dāsena tayā
bhavitabbanti atimukharāsīti āha. Taṃ kammaṃ tadā vipākaṃ adatvā
bhasmacchanno viya pāvako ṭhitaṃ maraṇasamaye aññaṃ kammaṃ upaṭṭhāsi.
So yathā kammaṃ saṃsāre saṃsaranto ekassa kusalakammassa phalena
sākete vuttappakāro seṭṭhī hutvā dānādīni puññāni akāsi.
Taṃ panassa kammaṃ paṭhaviyaṃ nihitanidhi viya ṭhitaṃ okāsaṃ labhitvā vipākaṃ
dasseti. Yaṃ pana tena maggamuḷhaṃ bhikkhuṃ akkosantena kataṃ pāpakammaṃ
tamassa tasmiṃ attabhāve vipākaṃ adāsi. So ajānanto
itarassa kalyāṇakammassa phalena kumbhadāsiyā kucchimhi nibbattosmīti
saññāya evamāha. Yato jāto suduggatoti svāhaṃ jātakālato
Paṭṭhāya atiduggatoti dīpeti. Samacariyamadhiṭṭhitoti samacariyāyameva
patiṭṭhitomhi. Nūnetanti ekaṃsenetaṃ. Maññidaṃ sīlanti deva idaṃ sīlaṃ
nāma niratthakaṃ maññe. Alātoti yathā ayaṃ alātasenāpati mayā
purimabhave bahuṃ pāṇātipātapāpakammaṃ katvā senāpatiṭṭhānaṃ laddhanti
bhāsati tena kāraṇenāhaṃ niratthakaṃ sīlanti maññāmi. Kalimevāti
yathā asippo asikkhito akkhadhutto parājayaggāhaṃ gaṇhati tathā nūna
gaṇhāmi purimabhave attano sāpateyyaṃ nāsetvā idāni dukkhaṃ
anubhavāmi. Kassapabhāsitanti kassapagottassa acelakassa bhāsitaṃ
sutvāti vadati.
Vījakassa vaco sutvā rājāaṅgatimabravi
natthi dvāraṃ sugatiyā niyataṃ kaṅkha vījaka
sukhaṃ vā yadi vā dukkhaṃ niyataṃ kira labbhati
saṃsārasuddhi sabbesaṃ mā turito anāgate
ahampi pabbe kalyāṇo brāhṇibbhesu pāvaṭo
vohāramanusāsanto ratihīno tadantarāti.
Tattha aṅgatimabravīti paṭhamameva itaresaṃ dvinnaṃ pacchā
vījakassāti tiṇṇaṃ vacanaṃ sutvā daḷhaṃ micchādiṭṭhiṃ gahetvā etaṃ
natthi dvāranti ādivacanamabravi. Niyataṃ kaṅkhāti samma vījaka
niyatameva olokehi. Cūḷāsītimahākappappamāṇo kāloyeva hi satte
sodheti mā tvaṃ atituritoti adhippāyenevamāha. Anāgateti tasmiṃ
kāle appatteva antarā devalokaṃ gacchāmīti mā turito.
Pāvaṭoti brāhmaṇesu ca gahapatikesu ca tesaṃ kāyaveyyāvaccadānādikaraṇena
pāvaṭo ahosi. Vohāranti vinicchayaṭṭhāne nisīditvā
rājakiccavohāraṃ anusāsantova. Ratihīno tadantarāti ettakaṃ kālaṃ
kāmaguṇaratiyā parihīnoti.
Evañca pana vatvā bhante kassapa mayaṃ ettakaṃ kālaṃ
pamajjimhā idāni pana amhehi ācariyo laddho ito paṭṭhāya
kāmaguṇaratimeva anubhavissāma tumhākaṃ santike itopi uttariṃ dhammassavanaṃpi no
papañco tiṭṭhatha tumhe mayaṃ gamissāmāti āpucchanto upaḍḍhagāthamāha
punapi bhante dakkhemu saṅgati ce bhavissatīti.
Tattha saṅgati ceti ekaṭṭhāne no samāgamo bhavissati no ce
asati puññaphale kiṃ tayā diṭṭhenāti.
Idaṃ vatvāna vedeho paccagā sannivesananti.
Tattha sannivesananti bhikkhave idaṃ vacanaṃ videharājā vatvā
rathaṃ abhiruyha attano nivesanaṃ candakapāsādatalameva paṭigato.
Rājā paṭhamaṃ guṇassa santikaṃ gantvā taṃ vanditvā pañhaṃ
pucchi āgacchanto ca pana avanditvāva āgato guṇo aguṇatāya
vandanaṃpi nālattha piṇḍādikaṃ sakkāraṃ kimeva lacchati. Rājāpi taṃ
rattiṃ vītināmetvā puna divase amacce sannipātetvā tumhe
kāmaguṇameva upaṭṭhapetha ahaṃ ito paṭṭhāya kāmaguṇasukhameva anubhavissāmi
na me aññāni kiccāni ārocetabbāni vinicchayakiccaṃ asuko ca
asuko ca karotūti vatvā kāmaratimattova ahosi.
Tamatthaṃ pakāsento satthā āha
tato ratyā vivasane upaṭṭhānamhi aṅgati
amacce sannipātetvā idaṃ vacanamabravi
candake me vimānasmiṃ sadā kāme vidhentu me
mā mupāgañchuṃ atthesu guyhapākāsiyesu ca
vijayo ca suṇāmo ca senāpati alātako
ete atthe nisīdantu vohārakusalā tayo
idaṃ vatvāna vedeho kāmeva bahu maññatha
na cāpi brāhmaṇibbhesu atthe kismiñci pāvaṭoti.
Tattha upaṭṭhānamhīti attano upaṭṭhānaṭṭhāne. Candake meti
mama santake candakapāsāde. Vidhentu meti niccaṃ mayhaṃ kāme
saṃvidahantu upaṭṭhapentu. Guyhapākāsiyesūti guyhesupi pakāsiyesupi
atthesu uppannesu maṃ keci mā upagañchuṃ. Attheti
atthakāraṇavinicchayaṭṭhāne. Nisīdantūti mayā kattabbakiccassa karaṇatthaṃ
sesāmaccehi saddhiṃ nisīdantu.
Tato dvesattarattassa vedehassatrajā piyā
rājakaññā rucā nāma dhātimātaramabravi
alaṅkarotha maṃ khippaṃ sakhiyo ca alaṅkarontu me
suve paṇṇaraso diboy gacchaṃ issarasantike
tassā mālyaṃ abhihariṃsu candanañca mahārahaṃ
maṇisaṅkhamuttāratanaṃ nānāratte ca ambare
Tañca sovaṇṇamaye pīṭhe nisinnaṃ bahukitthiyo
parikīriya asobhiṃsu rucaṃ ruciravaṇṇininti.
Tattha tatoti tato rañño kāmapaṅke laggadivasato paṭṭhāya.
Dvesattarattassāti cuddasame divase. Dhātimātaramabravīti pitu
santikaṃ gantukāmā hutvā dhātimātaro āha. Sā kira cātuddase
nānāvaṇṇāni ca vatthāni nivāsetvā pañcakumārīsatāhi parivutā
dhātigaṇaṃ ādāya mahantena sirivilāsena attano sattabhūmikā
rativaḍḍhanapāsādā oruyha pitu dassanatthaṃ candakapāsādaṃ gacchati. Atha
naṃ pitā disvā tuṭṭhamānaso mahāsakkāraṃ kāretvā uyyojento
amma dānaṃ dehīti sahassaṃ datvā uyyojesi. Sā attano nivesanaṃ
gantvā puna divase uposathikā hutvā kapaṇaddhikavanibbakayācakānaṃ
mahādānaṃ deti. Raññā kirassā eko janapado dinno. Tato
āyena sabbakiccāni karoti. Tadā pana raññā kira guṇājīvakaṃ
nissāya micchādassanaṃ gahitanti sakalanagare ekakolāhalamahosi. Taṃ
rucāya dhātiyo sutvā rājadhītāya ārocayiṃsu ayye pitarā kira te
ājīvakassa kathaṃ sutvā micchādassanaṃ gahitaṃ so kira rājā catūsu
nagaradvāresu dānasālāyo viddhaṃsāpetvā parapariggahitā itthiyo
ca kumārikāyo ca pasayhākārena āṇāpesi rajjaṃ na vicāresi
kāmamadamattoyeva jātoti. Sā tāsaṃ kathaṃ sutvā anattamanā hutvā
kathaṃ hi nāma me pitā tādisaṃ apagatasukkadhammaṃ nillajjaṃ naggabhogaṃ
guṇaṃ upasaṅkamitvā pañhaṃ pucchati nanu dhammikasamaṇabrāhmaṇo
Kammavādī upasaṅkamitvā pucchitabbo siyā ṭhapetvā kho pana maṃ añño
mayhaṃ pitaraṃ micchādassanā mocetvā sammādassane patiṭṭhapetuṃ samattho
nāma natthi ahamhi atītā satta anāgatā sattāti cuddasajātiyo
sarāmi tasmā pubbe attanā kataṃ pāpakammaṃ kathetvā
pāpakammassa phalaṃ dassetvā mama pitaraṃ bodhessāmi sace pana ajjeva
gamissāmi atha mama pitā maṃ amma tvaṃ pubbe aḍḍhamāsaṃ āgacchasi
ajja kasmā lahuṃ āgatāsīti vakkhati tatra ce ahaṃ tumhehi kira
micchādassanaṃ gahitanti sutvā āgatamhīti vakkhāmi na me vacanaṃ garukaṃ
katvā gaṇhissati tasmā ajja agantvā ito cuddasame divase
kāḷapakkhe cātuddaseyeva kiñci ajānantī viya pubbe gamanākāreneva
gantvā āgamanakāle dānavattatthāya sahassaṃ yācissāmi tadā me
pitā diṭṭhiyā gahitabhāvaṃ kathessati atha naṃ ahaṃ attano balena
micchādiṭṭhiṃ chaḍḍāpessāmīti cintesi. Tasmā cuddasame divase
pitu santikaṃ gantukāmā hutvā evamāha. Tattha sakhiyo cāti
sahāyikāyopi me pañcasatā kumārikāyo ekāyekaṃ asadisaṃ katvā
sabbā nānālaṅkārehi nānāvaṇṇehi pupphagandhavilepanehi alaṅkarontu.
Dibyoti dibbadivaso. Devatāsannipātapaṭimaṇḍitotipi dibbo.
Gacchanti mama dānavattaṃ āharāpetuṃ videharājassa pitu santikaṃ gamissāmi.
Abhihariṃsūti soḷasahi gandhodakaghaṭehi nahāpetvā maṇḍetvā kumārikānaṃ
maṇḍanatthāya kira abhihariṃsu. Parikīriyāti parivāretvā. Asobhiṃsūti
caṃru parivāretvā rājadhītaraṃ devakaññā viya taṃ divasaṃ ativiya sobhiṃsu.
Sā ca sakhīmajjhagatā sabbābharaṇabhūsitā
sateritā abbhamiva candakaṃ pāvisī rucā
upasaṅkamitvā vedehaṃ vanditvā vinaye ratā
suvaṇṇakhacite pīṭhe ekamantaṃ upāvisīti.
Tattha sateritāti vijjulatā viya. Abbhamivāti meghaabbhantarato
nissitā. Pāvisīti pitu vasanaṭṭhānaṃ candakapasādaṃ pāvisi.
Suvaṇṇakhaciteti sattaratanavicitte suvaṇṇamaye pīṭhe.
Tañca disvāna vedeho accharānaṃva saṅgamaṃ
rucaṃ sakhimajjhagataṃ idaṃ vacanamabravi
kacci ramasi pāsāde anto pokkharaṇiṃ pati
kacci bahuvidhaṃ khajjaṃ sadā abhiharanti te
kacci bahuvidhaṃ mālyaṃ ocinitvā kumārikāyo
gharake karotha paccekaṃ khiḍḍā ratiratā bahuṃ
kena vā vikalaṃ tuyhaṃ kiṃ khippaṃ abhiharanti te
manaṃ karassu kuṭamukhī api candasamaṃ hi teti.
Tattha accharānaṃva saṅgamanti accharānaṃ saṅgamaṃ viya taṃ samāgamaṃ
disvā. Pāsādeti amma mayā tuyhaṃ vejayantasadiso
rativaḍḍhanapāsādo kārito kacci tattha ramasi. Anto pokkharaṇiṃ patīti
anto vatthusmiṃyeva te mayā nandapokkharaṇīpatibhāgā pokkharaṇī
kāritā kaccitaṃ pokkharaṇiṃ paṭicca udakakīḷaṃ kīḷantī ramasi.
Mālyanti amma tuyhaṃ devasikaṃ devasikaṃ pañcavīsatipupphasamugge pahiṇāmi
Kacci tumhe sabbāpi kumārikāyo taṃ mālyaṃ ocinitvā ganthitvā
abhiṇhaṃ khiḍḍā ratiratā hutvā kacci paccekaṃ gharake karotha ahaṃ
sundaraṃ ahaṃ sundarataranti evaṃ pāṭiyekkaṃ sārambhena viya pupphagharakāni
pupphagabbhe ca pupphāsanapupphasayanāni ca kacci karothāti pucchati.
Vikalanti vekallaṃ. Manaṃ karassūti cittaṃ uppādehi. Kuṭamukhīti
sāsapakuṭena pasāditamukhatāya taṃ evamāha. Itthiyo hi mukhavaṇṇaṃ
pasādentiyo duṭṭhalohitamukhadūsitapiḷakāharaṇatthaṃ paṭhamaṃ sāsapakuṭena
mukhaṃ vilimpanti. Tato lohitassa samakaraṇatthaṃ mattikacuṇṇena.
Tato chavīpasādanatthaṃ tilakuṭena. Candasamaṃ hi teti candato dullabhataro
nāma natthi tādisepi ruciṃ katvā mama ācikkha sampādessāmi teti.
Vedehassa vaco sutvā rucā pitaramabravi
sabbametaṃ mahārāja labbhatissarasantike
suve paṇṇaraso diboy sahassaṃ abhiharantu me
yathādinnañca dassāmi dānaṃ sabbavanisvahanti.
Tattha sabbavanisvahanti sabbavanibbakesu ahaṃ dassāmi.
Rucāya vacanaṃ sutvā rājā aṅgatimabravi
bahuṃ vināsitavittaṃ niratthaṃ aphalaṃ tayā
uposatheva yaṃ niccaṃ annapānaṃ na bhuñjasi
niyatetaṃ abhuttabbaṃ natthi puññaṃ abhuñjatoti.
Tattha aṅgatimabravīti bhikkhave so aṅgati rājā pubbe
ayācitopi amma dānaṃ dehīti sahassaṃ datvā taṃ divasaṃ yācitopi
Micchādassanassa gahitattā adatvā idaṃ bahuṃ vināsitanti ādivacanamabravi.
Niyatetaṃ abhuttabbanti etaṃ niyatavasena tayā abhuñjitabbaṃ
bhavissati bhuñjantānaṃpi abhuñjantānaṃpi natthi puññaṃ sabbehi
cuḷāsītimahākappe anatikkamitvāva sujjhitabbanti.
Vījakopi hi sutvāna tadā kassapabhāsitaṃ
assasanto mahuṃ uṇhaṃ rudaṃ assūni vattayi
yāva ruce jīvasi no mā bhattamupanāsayi
natthi bhadde paro loko kiṃ niratthaṃ vihaññasīti.
Tattha vījakopīti vījakopi pubbe kalyāṇakammaṃ katvā tassa
nissandena dāsikucchiyaṃ nibbattoti vījakavatthuṃpissā udāharaṇaṃ āhari.
Natthi bhaddeti bhadde guṇācariyo evamāha natthi ayaṃ loko natthi
paraloko natthi mātā natthi pitā natthi sattā upapātikā natthi
loke samaṇabrāhmaṇā samaggaratā sammāpaṭipannāti paraloke hi
sati idhaloko nāma bhaveyya soyeva natthi mātāpitūsu ca santesu
puttadhītaro nāma bhaveyyuṃ teyeva natthi dhamme sati dhammikasamaṇabrāhmaṇā
bhaveyyuṃ teyeva natthi kiṃ dānaṃ desi kiṃ sīlaṃ rakkhasi
niratthaṃ kiṃ vihaññasīti.
Vedehassa vaco sutvā rucā ruciravaṇṇinī
jānaṃ pubbāparaṃ dhammaṃ pitaraṃ etadabravi
sutameva pureāsi paccakkhaṃ diṭṭhamidaṃ mayā
bālūpasevī yo hoti bālova samapajjatha
Muḷho hi muḷhamāgamma bhiyyo mohaṃ nigacchati
paṭirūpaṃ alātena vījakena ca muḷhitunti.
Tattha pubbāparaṃ dhammanti bhikkhave pitu vacanaṃ sutvā rucā
rājadhītā atīte sattajātivasena pubbadhammaṃ anāgate sattajātivasena
anāgatadhammañca jānantī pitaraṃ micchādiṭṭhito mocetukāmā etaṃ
sutamevāti ādimāha. Tattha samapajjathāti yo puggalo bālupasevī
hoti so bālova samapajjatīti etaṃ mayā pubbe sutameva ajja
pana paccakkhato diṭṭhanti. Muḷho hīti maggamuḷhāmagamma maggamuḷho
viya diṭṭhimuḷhopi diṭṭhimuḷhamāgamma uttariṃpi muḷhaṃ nigacchati muḷhataro
hoti. Alātenāti deva tumhehi jātigottakulappadesaissariya
paññāsampannehi 1- parihīnena alātasenāpatinā accantahīnena
nippaññena vijakadāsena ca gāmadārakasadisaṃ ahirikaṃ bālaṃ guṇājīvakaṃ āgamma
muḷhituṃ paṭirūpaṃ anucchavikaṃ kintena muḷhissasīti.
Evaṃ te ubhopi garahitvā diṭṭhito mocetukāmatāya pitaraṃ
vaṇṇentī āha
tvañca devāsi sappañño dhīro atthassa kovido
kathaṃ bālehi sadiso hīnadiṭṭhimupāgami
sace hi saṃsārapathena sujjhanti
niratthiyā pabbajjā guṇassa
kīṭova aggiṃ jalitaṃ apāpataṃ
@Footnote: 1 jāti .l. paññāhītipi pāṭho
Āpajjati mohamuḷhe naggabhāvaṃ
saṃsārasuddhīti pure niviṭṭhā
kammaṃ vidūsenti bahū ajānaṃ
pubbe kalī duggahitāvanatthā
dummocayā balisā ambujovāti.
Tattha sappaññoti tvaṃ hi yasavayapuññadhitiyonisomanasikāra-
dhammasākacchavasena laddhāya paññāya sapañño teneva kāraṇena
dhīro dhīratāya atthānatthassa kāraṇā kāraṇassa kovido. Bālehi
sadisoti yathā te bālā upagatā kathaṃ tathā tvaṃ hīnadiṭṭhiṃ
upagato. Apāpatanti api āpataṃ. Patantoti attho. Idaṃ
vuttaṃ hoti tāta saṃsārena suddhiyā sati yathā paṭaṅgakīṭo rattibhāge
jalitaṃ aggiṃ disvā tappaccayaṃ dukkhaṃ ajānitvā mohena tattha patanto
mahādukkhaṃ āpajjati tathā guṇopi pañcakāmaguṇe pahāya mohamuḷhena
nissirikaṃ nillajjaṃ nirassādaṃ naggabhāvaṃ āpajjatīti. Pure
niviṭṭhāti tāta saṃsārena suddhīti kassapavacanaṃ sutvā paṭhamameva niviṭṭhā
natthi sukatadukkaṭānaṃ kammānaṃ phalanti gahitattā bahū janā ajānantā
micchādassanena anatthaṃ gahetvā kammaṃ vidūsenti. Taṃ vidūsentā
kammaphalaṃ vidūsentiyeva evaṃ tesaṃ pubbe gahito kaliparājayaggāho
duggahitova hotīti attho. Dummocayā balisā ambujo vāti
te pana evaṃ ajānantā micchādassanena anatthaṃ gahetvā ṭhitā
@Footnote: 1 anatthātipadaṃ dummocayātipade apādānaṃ.
Bālā yathā nāma balisaṃ gilitvā ṭhito maccho balisā dummocayo
hoti evaṃ tamhā anatthā dummocayā honti.
Evaṃ vatvā sā uttariṃ rājānaṃ anusāsantī imā gāthā abhāsi
upamante karissāmi mahārāja tavatthiyā
upamāyapidhekacce atthaṃ jānanti paṇḍitā
vāṇijānaṃ yathā nāvā appamāṇabhārā garu
atibhāraṃ samādāya aṇṇave avasīdati
evameva naro pāpaṃ thokaṃ thokaṃpi ācinaṃ
atibhāraṃ samādāya niraye avasīdati
na tāva bhāro paripūro alātassa mahīpati
ācināti ca taṃ pāpaṃ yena gacchati duggatiṃ
pubbevassa kataṃ puññaṃ alātassa mahīpati
tassāyaṃ deva nissando yañceso labhate sukhaṃ
khīyatevassa taṃ puññaṃ tathā hi aguṇe rato
ujumaggaṃ avahāya kummaggaṃ anudhāvati
tulā yathā paggahitā ohite tulamaṇḍale
unanmeti tulāsīsaṃ bhāre oropite sati
evameva naro puññaṃ thokaṃ thokampi ācinaṃ
saggātimāno dāso va vījako sātave ratoti.
Tattha nirayeti aṭṭhavidhe mahāniraye soḷasavidhe ussudaniraye
lokantaniraye ca. Bhāroti tāta na tāvassa akusalabhāro pūrati.
Tassāti tassa pubbe katassa puññassa esa nissando yaṃ so
alātasenāpati tappaccayaṃ sukhaṃ labhati. Na hi tāta etaṃ
goghātakakammassa phalaṃ pāpassa hi nāma vipāko iṭṭho kanto bhavissatīti
aṭṭhānametaṃ. Aguṇe ratoti tathā hesa idāni akusalakamme rato.
Ujumagganti dasa kusalakammapathamaggaṃ pahāya. Kummagganti nirayagāmiṃ
dasa akusalakammapathamaggaṃ anudhāvati. Ohite tulamaṇḍaleti
bhaṇḍasampaṭicchanatthāya tulāmaṇḍale laggetvā ṭhapite. Unanmetīti
uddhaṃ ukkhipati. Ācinanti thokaṃ thokaṃ puññaṃ ācinanto pāpabhāraṃ
otāretvā naro kalyāṇakammasīsaṃ ukkhipitvā devalokaṃ gacchati.
Saggātimānoti sagge atimāno saggasampāpake sātaphale
kalyāṇakamme abhirato. Saggādhimānotipi pāṭho. Saggaṃ adhikāraṃ
katvā ṭhitacittoti attho. Sātave ratoti esa vījakadāso sātave
madhuravipāke kusalakammeyeva rato so imassa pāpakammassa khīṇakāle
kalyāṇakammassa phalena devaloke nibbattissati. Yaṃ panesa idāni
dāsattaṃ upagato neva taṃ kalyāṇakammassa phalena tathattasaṃvattanikaṃ
hissa pubbe kataṃ pāpaṃ bhavissatīti niṭṭhamettha gantabbanti.
Sā imamatthaṃ pakāsentī āha
yañcajja vījako dāso dukkhaṃ passati attani
pubbevassa kataṃ pāpaṃ tameso paṭisevati
khīyatevassa taṃ pāpaṃ tathā hi vinaye rato
kassapañca samāpajja mā hevuppathamāgamāti.
Tattha mā hevuppathamāgamāti tāta tvaṃ pana imaṃ naggaṃ
kassapājīvakaṃ upagantvā mā heva nirayagāmiṃ upathaṃ āgama mā
pāpamakāsīti pitaraṃ ovadi.
Sā idānissa pāpupasevanāya dosaṃ kalyāṇamittupasevanāya ca
guṇaṃ dassentī āha
yaṃ yaṃ hi rāja bhajati santaṃ vā yadi vā asaṃ
sīlavantaṃ visīlaṃ vā vasaṃ tasseva gacchati
yādisaṃ kurute mittaṃ yādisañcūpasevati
sopi tādisako hoti sahavāso hi tādiso
sevamāno sevamānaṃ saṃphuṭṭho saṃphusaṃ paraṃ
saro duṭṭho kalāpaṃva alittamupalimpati
upalepabhayā dhīro neva pāpasakhā siyā
pūtimacchaṃ kusaggena yo naro upanayhati
kusāpi pūtī vāyanti evaṃ bālūpasevanā
tagarañca palāsena yo naro upanayhati
pattāpi surabhī vāyanti evaṃ dhīrūpasevanā
tasmā pattapuṭasseva ñatvā sampākamattano
asante nūpaseveyya sante seveyya paṇḍito
asanto nirayaṃ nenti santo pāpenti sugatinti.
Tattha santaṃ vāti sappurisaṃ vā. Yadi vā asanti asappurisaṃ
vā. Saro duṭṭho kalāpaṃvāti mahārāja yathā nāma
Halāhalavisalitto saro sarakalāpe pakkhitto sabbantaṃ visena alittampi
sarakalāpaṃ limpati visaduṭṭhameva karoti evameva pāpamitto paraṃ sevamānova taṃ
sevamānaṃ paraṃ tena ca samphuṭṭho taṃ samphussanto alittaṃ pāpena purisaṃ attano
ekajjhāsayaṃ karonto upalimpati pāpameva karoti. Vāyantīti tassa te
kusāpi duggandhā vāyanti. Tagarañcāti tagarañca aññañca gandhasampannaṃ
gandhajātaṃ paliveṭhanāni paṇṇāni sugandhāni honti. Evanti evameva
dhīrūpasevanā. Dhīro hi attānaṃ sevamānaṃ dhīrameva karoti. Tasmā
pattapuṭassevāti yasmā tagarādipaliveṭhitāni paṇṇāni sugandhāni honti
tasmā palāsapattapuṭasseva paṇḍitupasevanena ahaṃpi paṇḍito
bhavissāmīti evaṃ ñatvā. Sampākamattanoti attano paripākaṃ pariṇāmaṃ
paṇḍitabhāvaṃ ñatvā asante pahāya paṇḍite sante upaseveyya. Nirayaṃ
nentīti ettha devadattādīhi nirayaṃ sāriputtattherādīhi ca sugatinti
nidānavasena udāharaṇāni āharitabbānīti.
Evaṃ rājadhītā chahi gāthāhi pitu dhammaṃ kathetvā idāni
atīte attanā anubhūtaṃ dukkhaṃ dassentī āha
ahampi jātiyo satta sare saṃsaritattano
anāgatepi satteva yā gamissaṃ ito cutā
yā me sā sattamī jāti ahu pubbe jānādhipa
kammāraputto magadhesu ahu rājagahe pure
pāpaṃ sahāyaṃ āgamma bahu pāpaṃ kataṃ mayā
paradārassa heṭhentā carimhā amarā viya
Taṃ kammaṃ nihitaṃ aṭṭhā bhasmacchannova pāvako
atha aññehi kammehi ajāyiṃ vaṃsabhūmiyaṃ
kosambiyaṃ seṭṭhikule iddhe phite mahaddhane
ekaputto mahārāja niccaṃ sakkatapūjito
tattha mittaṃ asevissaṃ sahāyaṃ sātave rataṃ
paṇḍitaṃ sutasampannaṃ so maṃ atthe nivesayi
cātuddasiṃ pañcadasiṃ bahuṃ rattimupāvisiṃ
taṃ kammaṃ nihitaṃ aṭṭhā nidhīva udakantike
atha pāpānaṃ kammānaṃ yametaṃ magadhe kataṃ
phalaṃ pariyāgataṃ pacchā bhutvā duṭṭhavisaṃ yathā
tato cutāhaṃ vedeha roruve niraye ciraṃ
sakammunā apacissaṃ taṃ saraṃ na sukhaṃ labhe
bahuvassa gaṇe tattha khepayitvā bahuṃ dukkhaṃ
bhiṇṇāgate ahu rāja chakalo uddhatapphaloti.
Tattha sattāti mahārāja idhalokaparaloko nāma sukatadukkaṭānañca
phalaṃ atthi na saṃsāro satte sodhetuṃ sakkoti. Kammunā
eva hi sattā sujjhanti alātasenāpati ca vījakadāso ca ekameva
jātiṃ anussaranti na kevalaṃ eteva jātissarā ahampi atīte satta
jātiyo attano saṃsaritaṃ sarāmi anāgatepi ito gantabbā satteva
jānāmi. Yā me sāti yā sā mama atīte sattamī jāti āsi.
Kammāraputtoti tāya jātiyā ahaṃ magadhesu rājagahanagare
Suvaṇṇakāraputto ahosiṃ. Paradārassa heṭhentāti paradāraṃ viheṭhentā
paresaṃ rakkhitagopitabhaṇḍe aparajjhantā. Aṭṭhāti taṃ tadā mayā
kataṃ pāpakammaṃ okāsaṃ alabhitvā okāse sati vipākadāyakaṃ hutvā
bhasmacchanno aggi viya nihitaṃ aṭṭhāsi. Vaṃsabhūmiyanti vaṃsaraṭṭhe.
Ekaputtoti asītikoṭivibhave seṭṭhikule ahaṃ ekaputtova ahosiṃ. Sātave
ratanti kalyāṇakamme abhirataṃ. So manti so sahāyako maṃ atthe
kusalakamme patiṭṭhapesi. Taṃ kammanti taṃpi me kalyāṇakammaṃ tadā
okāsaṃ alabhitvā okāse sati vipākadāyakaṃ hutvā.
Udakantiketi udake nihitaṃ aṭṭhāsi. Yametanti atha mama ettakesu
pāpakammesu yaṃ etaṃ mayā magadhe paradārakammaṃ kataṃ tassa phalaṃ pacchā
maṃ pariyāgataṃ upagatanti attho. Yathā kiṃ. Bhutvā duṭṭhavisaṃ
yathāti yathā savisaṃ bhojanaṃ bhutvā ṭhitassa taṃ duṭṭhaṃ kakkhalaṃ halāhalaṃ
visaṃ kuppati tathā maṃ pariyāgatanti attho. Tatoti tato kosambiyaṃ
seṭṭhikulato. Taṃ saranti taṃ tasmiṃ niraye anubhūtaṃ dukkhaṃ sarantī
cittasukhannāma na labhāmi bhayameva me uppajjati. Bhiṇṇāgateti
bhinnāgakaraṭṭhe bhiṇṇāgate nāma nagare vā. Uddhatapphaloti
uddhatabījo. So pana chakalako balasampanno ahosi. Piṭṭhiyaṃ
abhiruhitvāpi naṃ vāhayiṃsu. Taṃ yānakepi yojayiṃsu.
Sā tamatthaṃ pakāsentī āha
sātaputtā mayā vuḷhā piṭṭhiyā ca rathena ca
tassa kammassa nissando paradāragamanassa meti.
Tattha sātaputtāti amaccaputtā. Tassa kammassāti deva
roruvamahāniraye pacanañca chakalakāle aṇḍavījuppātanañca
piṭṭhivāhanayānakayojanāni ca sabbopesa tassa kammassa nissando
paradāragamanassa meti.
Tato pana cavitvā araññe kapiyoniyaṃ paṭisandhiṃ gaṇhiṃ atha
te maṃ jātadivase yūthapatino dassesuṃ so ānetha me puttanti
daḷhaṃ gahetvā tassa viravantasseva dantehi phalāni uppāṭesi.
Imamatthaṃ pakāsentī āha
tato cutāhaṃ vedeha kapi āsiṃ brahāvane
nilucchitaphaloyeva yūthapena pagabbhinā
tassa kammassa nissando paradāragamanassa meti.
Tattha nilucchitaphaloyevāti tatrāhaṃ pagabbhena yūthapatinā luñcitvā
uppāṭitaphaloyeva ahosinti attho.
Atha aparāpi jātiyo dassentī āha
tato cutāhaṃ vedeha dasannesu pasu ahuṃ
nilucchito javo bhadro yogaṃ vuḷhaṃ ciraṃ mayā
tassa kammassa nissando paradāragamanassa me
tato cutāhaṃ vedeha vajjīsu kulamāgato
nevitthī na pumā āsiṃ manussatte sudullabhe
tassa kammassa nissando paradāragamanassa me
tato cutāhaṃ vedeha ajāyiṃ nandane vane
Bhavane tāvatiṃsāhaṃ accharā kāmavaṇṇinī
vicitravatthābharaṇā āmuttamaṇikuṇḍalā
kusalā naccagītassa sakkassa paricārikā
tattha ṭhitāhaṃ vedeha sarāmi jātiyo imā
anāgatepi satteva yā gamissaṃ ito cutā
pariyāgatantaṃ kusalaṃ yaṃ me kosambiyaṃ kataṃ
deve ceva manusse ca sandhāvissaṃ ito cutā
satta jaccā mahārāja niccaṃ sakkatapūjitā
itthībhāvā na muñcissaṃ chaṭṭhāva gatiyo imā
sattamī ca gati ceva devaputto mahiddhiko
pumā devo bhavissāmi devakāyasmimuttamo
ajjāpi santānamayaṃ mālaṃ ganthenti nandane
devaputto javo nāma so me mālaṃ paṭicchati
muhutto viya so dibyo manusse idha soḷasa
rattindivo ca so dibyo mānusiṃ saradosataṃ
iti kammāni anventi asaṃkheyyāpi jātiyo
kalyāṇaṃ yadivā pāpaṃ na hi kammaṃ vinassatīti.
Tattha dasannesūti dasannaraṭṭhe. Pasūti goṇo. Ahunti
ahosiṃ. Nilucchitoti vacchakakāleyeva maṃ evaṃ manāpo bhavissatīti
nibbījamakaṃsu. Sohaṃ nilucchito uddhatavījova javo bhadro ahosiṃ.
Vajjīsu kulamāgatoti goyonito cavitvā vajjīraṭṭhe ekasmiṃ
Mahābhogakule nibbattamhīti dasseti. Nevitthī na pumāti napuṃsakattaṃ
sandhāyāha. Bhavane tāvatiṃsāhanti tāvatiṃsabhavane ahaṃ. Tattha
ṭhitāhaṃ vedeha sarāmi jātiyo imāti sā kira tasmiṃ devaloke
ṭhitā ahaṃ evarūpaṃ devalokaṃ āgacchantī kuto nu kho āgatāti
olokentī vajjīraṭṭhe mahābhogakule napuṃsakattabhāvato cavitvā tattha
nibbattabhāvaṃ passi. Tato kena nu kho kammena evarūpe ramaṇīyaṭṭhāne
nibbattamhīti olokentī kosambiyaṃ seṭṭhikule nibbattitvā
katadānādīni kusalāni disvā etassa phalena nibbattamhīti ñatvā
anantarātīte napuṃsakattabhāve nibbattamānā kuto āgatamhīti
olokentī dasannaraṭṭhesu goyoniyaṃ mahādukkhassa anubhūtabhāvaṃ aññāsi.
Tato anantaraṃ jātiṃ anussaramānā vānarayoniyaṃ uddhataphalabhāvaṃ addasa.
Tato anantaraṃ anussarantī bhinnāgakaraṭṭhe chakalayoniyaṃ uddhatavījabhāvaṃ
anussari. Tato anantaraṃ anussaramānā roruve nibbattabhāvaṃ
anussari. Athassā niraye pacanabhāvañca tiracchānayoniyaṃ anubhūtaṃ
dukkhañca anussarantiyā bhayaṃ uppajji. Tato kena nu kho kammena
evarūpaṃ dukkhaṃ anubhūtaṃ mayāti chaṭṭhaṃ jātiṃ olokentī tāya jātiyā
kosambinagare katakalyāṇakammaṃ disvā sattamaṃ olokentī magadharaṭṭhe
pāpasahāyaṃ nissāya kataparadārakammaṃ disvā etassa phalena taṃ me
mahādukkhaṃ anubhūtanti aññāsi. Athāhaṃ ito cavitvā anāgate
kuhiṃ nibbattissāmīti olokentī yāvatāyukaṃ ṭhatvā puna sakkasseva
paricārikā hutvā nibbattissāmīti aññāsi. Evaṃ punappunaṃ
Olokiyamānā tatiyepi attabhāve sakkasseva paricārikā hutvā
nibbattissāmīti. Tathā catutthe pañcame pana tasmiṃyeva devaloke
javanadevaputtassa aggamahesī hutvā nibbattissāmīti ñatvā tato
anantaraṃ olokentī chaṭṭhe attabhāve ito tāvatiṃsabhavanato cavitvā
aṅgatirañño aggamahesiyā kucchismiṃ nibbattissāmi rucāti me nāmaṃ
bhavissatīti ñatvā tato anantaraṃ kuhiṃ nibbattissāmīti olokentī
sattamāya jātiyā tato cavitvā tāvatiṃsabhavane mahiddhiko devaputto
hutvā nibbattissāmi itthībhāvato muñcissāmīti aññāsi. Tasmā
āha tattha ṭhitāhaṃ vedeha sarāmi satta jātiyo anāgatepi satteva
yā gamissaṃ ito cutāti. Pariyāgatanti pariyāyena attano
vārena āgataṃ. Satta jaccāti vajjīraṭṭhe napuṃsakajātiyā saddhiṃ
devaloke pañca ayañca chaṭṭhāti satta jātiyo vuccanti. Etā
satta jātiyo niccaṃ sakkatapūjitā ahosinti dasseti. Chaṭṭhāva
gatiyoti devaloke pañca ayañca ekāti imā cha gatiyo itthībhāvā
na muñcissanti vadati. Sattamī cāti tato cavitvā anantaraṃ.
Santānamayanti ekato vaṇṭikādivasena katasantānaṃ ganthenti yathā
santānamayā honti. Evaṃ ajjāpi mama paricārikāyo nandanavane
me cutibhāvaṃ ajānantā mamatthāya mālaṃ ganthentiyeva. So me
mālaṃ paṭicchatīti mahārāja anantarajātiyā mama sāmiko javo nāma
devaputto yo rukkhato pātitaṃ mālaṃ paṭicchati. Soḷasāti
mahārāja mama jātiyā idāni soḷasavassāni ettako pana kālo
Devānaṃ eko muhutto viya. Tena tā pana mama cutibhāvaṃpi ajānantā
mamatthāya mālaṃ ganthentiyeva. Mānusinti manussānaṃ
vassagaṇanaṃ āgamma. Saradosatanti vassasataṃ hoti. Evaṃ dīghāyukā
devā iminā kāraṇena paralokassa ca kalyāṇapāpakānañca kammānaṃ
atthitaṃ jānāhi devāti. Anventīti yathā maṃ anubandhiṃsu evaṃ
anubandhanti. Na hi kammaṃ vinassatīti diṭṭhadhammavedanīyaṃ tasmiṃyeva
attabhāve upapajjavedanīyaṃ anantarattabhāve vipākaṃ deti aparāpara
vedanīyaṃ pana vipākaṃ adatvā na nassati. Taṃ sandhāya na hi kammaṃ
vinassatīti vatvā deva ahaṃ paradārakammassa nissandena niraye pacitvā
tiracchānayoniyañca mahantaṃ dukkhaṃ anubhaviṃ sace tumhepi idāni guṇassa
kathaṃ gahetvā evaṃ karissatha mayā anubhūtasadisameva dukkhaṃ anubhavissatha
tasmā mā evaṃ akaritthāti āha.
Athassa uttariṃ dhammaṃ desentī āha
yo icche puriso hotuṃ jātiṃ jātiṃ punappunaṃ
paradāraṃ vivajjeyya dhotapādova kaddamaṃ
yā icche puriso hotuṃ jātiṃ jātiṃ punappunaṃ
sāmikaṃ apacāyeyya indaṃva paricārikā
yo icche dibbabhogañca dibbamāyuṃ yasaṃ sukhaṃ
pāpāni parivajjeyya tividhaṃ dhammamācare
kāyena vācā manasā ppamatto vicakkhaṇo
attano hoti atthāya itthī vā yadi vā pumā
Yekecime manujā jīvaloke
yasassino sabbasamantabhogā
asaṃsayantehi pure suciṇṇaṃ
kammassakā se puthu sabbasattā
iṅghānucintesi sayampi deva
kutonidānā imā te janinda
yā te imā accharasannikāsā
alaṅkatā kāñcanajālachannāti.
Tattha hotunti bhavituṃ. Sabbasamantabhogāti paripuṇṇasabbabhogā.
Suciṇṇanti suṭṭhu āciṇṇaṃ kalyāṇakammaṃ kataṃ. Kammassakā seti
kammassakā attanā katakammasseva vipākapaṭisaṃvedino na hi
mātāpitūhi kataṃ kammaṃ puttadhītānaṃ nāpi tehi kataṃ mātāpitūnaṃ vipākaṃ
deti sesehi kataṃ sesānaṃ kimeva dassati. Iṅghāti codanatthe
nipāto. Anucintesīti punappunaṃ cinteyyāsi. Yā te imāti yā
imā soḷasasahassā itthiyo taṃ uṭṭhahanti imā te kutonidānā
kiṃ pana nipajjitvā niddāyantena laddhā udāhu panthadūhanasandhicchedādīni
pāpāni katvā ādū kalyāṇakammaṃ nissāya laddhāti idantāvacinteyyāsi
attanāpi devāti.
Tamatthaṃ pakāsento satthā āha
iccevaṃ pitaraṃ kaññā rucā toseti aṅgatiṃ
muḷhassa maggamācikkhi dhammamakkhāsi subbatāti.
Tattha iccevanti bhikkhave iti imehi evarūpehi madhuravacanehi
sā rājakaññā pitaraṃ toseti. Muḷahassa maggaṃ viya tassa sugatimaggaṃ
ācikkhi. Nānānayehi sucaritadhammaṃ akkhāsi dhammaṃ kathentī
yeva cassa. Subbatāti sundaravatā.
Sā attano atītajātiyopissa kathesi. Evaṃ pubbaṇhato
paṭṭhāya sabbarattiṃ pitu dhammaṃ desetvā deva mā naggassa
micchādiṭṭhikassa vacanaṃ gaṇhi atthi ayaṃ loko atthi paraloko atthi
samaṇabrāhmaṇā atthi sukatadukkaṭānaṃ kammānaṃ phalanti vadantassa
mādisassa kalyāṇamittassa vacanaṃ gaṇha mā atitthe pakkhandāti
āha. Evaṃ santepi pitaraṃ micchādassanā mocetuṃ nāsakkhi.
So hi kevalaṃ tassā madhuravacanaṃ sutvā tusi. Mātāpitaro hi
piyaputtānaṃ vacanaṃ piyāyanti. Na pana taṃ micchādassanaṃ visajjeti.
Nagarepi rucā kira rājadhītā pitu dhammaṃ desetvā micchādassanaṃ
visajjāpetīti ekakolāhalamahosi. Paṇḍitā rājadhītā ajja pitaraṃ
micchādassanā mocesatvā nagaravāsīnaṃ sotthibhāvaṃ karissatīti mahājano
tusi. Sā pitaraṃ bodhetuṃ asakkontī viriyaṃ avisajjetvāva yena kenaci
upāyena pitu sotthibhāvaṃ karissāmīti sirasi añjasiṃ patiṭṭhapetvā
dasa disā namassitvā imasmiṃ loke lokasandhārakā dhammikasamaṇabrāhmaṇā
nāma lokapālā devatā nāma mahābrahmāno nāma
atthi te āgantvā attano balena mama pitaraṃ micchādassanaṃ
visajjāpentu etassa pituno guṇe asati mama guṇena mama balena mama
Saccena āgantvā imaṃ micchādassanaṃ visajjāpetvā sakalalokassa
sotthibhāvaṃ karontūti adhiṭṭhahitvā namassi.
Tadā bodhisatto nārado nāma mahābrahmā ahosi.
Bodhisatto ca nāma attano mettābhāvanāya anudayāya mahantabhāvena
supaṭipannaduppaṭipanne satte dassanatthaṃ kālānukālaṃ lokaṃ olokento
vicarati. So taṃ divasaṃ lokaṃ volokentoyeva taṃ rājadhītaraṃ
pitu micchādiṭṭhivimocanatthaṃ lokasandhārakadevatāyo namassamānaṃ disvā
ṭhapetvā maṃ añño etaṃ rājānaṃ micchādassanaṃ visajjāpetuṃ samattho
nāma natthi ajja mayā rājadhītu saṅgahaṃ rañño ca saparijanassa
sotthibhāvaṃ katvā āgantuṃ vaṭṭati kena nukho vesena gamissāmīti
cintetvā manussānaṃ pabbajitā piyā ceva garukā ca ādeyyavacanā
ca tasmā pabbajitavesena gamissāmīti sanniṭṭhānaṃ katvā pāsādikaṃ
suvaṇṇavaṇṇaṃ manussattabhāvaṃ māpetvā manuññaṃ jaṭāmaṇḍalaṃ bandhitvā
jaṭantare kāñcanasūciṃ odahitvā anto rattapaṭaṃ upari rattavākaciraṃ
nivāsetvā suvaṇṇatārakhacitaṃ rajatamayaṃ ajinacammaṃ ekaṃsaṃ katvā
muttāsikkāya pakkhittaṃ suvaṇṇamayaṃ bhikkhābhājanaṃ tīsu ṭhānesu vaṅkaṃ
suvaṇṇakājaṃ khandhe katvā muttāsikkāya ekaṃ pavāḷamayaṃ kamaṇḍaluṃ
ādāya iminā isivesena gagaṇatale cando viya virocamāno
ākāsenāgantvā alaṅkatacandakapāsādamahātalaṃ pavisitvā rañño purato
aṭṭhāsi.
Tamatthaṃ pakāsento satthā āha
Athāgamā brahmalokā nārado mānusiṃ pathaṃ
jambūdīpaṃ apekkhanto addasa rājānamaṅgatiṃ
tato patiṭṭha pāsāde vedehassa purakkhato
tañca disvā anuppattaṃ rucā isimavandathāti.
Tattha addasāti brahmaloke ṭhitova jambūdīpaṃ apekkhanto
guṇājīvakassa santike gahitamicchādassanaṃ rājānaṃ aṅgatiṃ addasa.
Tasmā āgatoti attho. Tato patiṭṭhāti tato so brahmā
tassa rañño amaccagaṇaparivutassa nisinnassa purato tasmiṃ pāsāde
apade padaṃ dassento ākāse patiṭṭhahi. Anuppattanti pattaṃ
āgataṃ. Isinti isivesenāgatattā satthā isinti āha. Avandathāti
sā mamānuggahena mama pitari kāruññaṃ katvā eso devarājā
āgato bhavissatīti tuṭṭhapahaṭṭhā vātābhihatā suvaṇṇakaddalī viya
onamitvā nāradaṃ mahābrahmānaṃ vandi.
Rājāpi taṃ disvāva brahmatejena tajjito attano āsane
saṇṭhātuṃ asakkonto āsanā oruyha bhūmiyaṃ ṭhatvā āgataṭṭhānañca
nāmagottañca pucchi.
Tamatthaṃ pakāsento satthā āha
athāsanamhā oruyha rājā byamhitamānaso
nāradaṃ paripucchanto idaṃ vacanamabravi
kuto nu āgacchasi devavaṇṇī
obhāsayaṃ saṃvariṃ candimāva
Akkhāhi me pucchito nāma gottaṃ
kathannu jānanti manussaloketi.
Tattha byamhitamānasoti bhītacitto. Kuto nūti kacci nu kho
vijjādharo bhaveyyāti maññamāno avanditvāva evaṃ pucchi.
Atha so ayaṃ rājā paraloko natthīti maññati paralokameva
tāvassa ācikkhissāmīti cintetvā gāthamāha
ahampi devāto idāni emi
obhāsayaṃ saṃvariṃ candimāva
akkhāmi te pucchito nāma gottaṃ
jānanti maṃ nārado kassapo cāti.
Tattha devātoti devalokato. Nārado kassapo cāti maṃ
nāmena nārado gottena kassapoti jānanti.
Atha rājā imaṃ pacchāpi paralokaṃ pucchissāmi iddhiyā
laddhakāraṇantāva pucchissāmīti cintetvā gāthamāha
acchariyarūpaṃ tava yādisañca
vehāyasaṃ gacchasi tiṭṭhasi ca
pucchāmi taṃ nārada etamatthaṃ
atha kena vaṇṇena tavāyamiddhīti.
Tattha yādisañcāti yādisañca tava saṇṭhānaṃ yañca tvaṃ ākāsena
gacchasi ca tiṭṭhasi ca idaṃ acchariyaṃ jātaṃ.
Atha naṃ nārado āha
Saccañca dhammo ca damo ca cāgo
guṇā mamete pakatā purāṇā
teheva dhammehi susevitehi
manojavo yena kāmaṃ gatosmīti.
Tattha saccanti vacīsaccaṃ. Dhammo cāti tividhasucaritadhammo
ceva kasiṇaparikammajjhānadhammo ca. Damoti indriyadamanaṃ. Cāgoti
kilesapariccāgo ca deyyadhammapariccāgo ca. Pakatā purāṇāti
mayā purimabhave katāti dasseti. Teheva dhammehi susevitehīti tehi
sabbaguṇehi susevitehi paricāritehi. Manojavoti manojavasadijavo.
Yena kāmaṃ gatosmiti yena devaṭṭhāne ca manussaṭṭhāne ca gantuṃ
icchanaṃ tena gatosmīti attho.
Rājā tasmiṃ evaṃ kathentepi micchādassanassa sugahitattā paralokaṃ
asaddahanto atthi nu kho puññānaṃ vipākoti vatvā gāthamāha
acchacariyamācikkhasi puññasiddhiṃ
sace hi evaṃ yathā tvaṃ vadesi
pucchāmi taṃ nārada etamatthaṃ
puṭṭho ca me sādhu viyākarohīti.
Tattha puññasiddhinti puññānaṃ siddhiṃ phaladāyakattaṃ ācikkhanto
acchariyaṃ ācikkhasīti.
Nārado āha
pucchassu maṃ rāja tavesa attho
Yaṃ saṃsayaṃ kurute bhūmipāla
ahantaṃ nissaṃsayataṃ gamemi
nayehi ñāyehi ca hetubhi cāti
tattha tavesa atthoti pucchitabbo nāma tava esa attho.
Saṃsayanti yaṃ kismiñcideva atthe saṃsayaṃ karosi taṃ maṃ puccha.
Nissaṃsayatanti ahaṃ taṃ nissaṃsayabhāvaṃ gamemi. Nayehīti kāraṇavacanehi.
Ñāyehīti ñāṇehi. Hetubhīti paccayehi. Paṭiññāmatteneva
avatvā ñāṇena paricchinditvā kāraṇavacanena ca tesaṃ dhammānaṃ
samuṭṭhāpakapaccayehi ca taṃ nisaṃsayaṃ karissāmīti attho.
Rājā āha
pucchāmi taṃ nārada etamatthaṃ
puṭṭho ca me nārada mā musā bhaṇi
atthi nu devā pitaro nu atthi
loko paro atthi jano yamāhāti.
Tattha jano yamāhāti yaṃ jano evamāha. Atthi devā atthi
pitaro atthi paralokoti taṃ sabbaṃ atthi nu khoti pucchati.
Nārado āha
attheva devā pitaro ca atthi
loko paro atthi jano yamāha
kāmesu giddhā ca narā pamuḷhā
lokaṃ paraṃ na vidū mohayuttāti.
Tattha atthevāti mahārāja devā ca pitaro ca atthi. Yaṃpi
jano paralokamāha sopi attheva. Na vidūti kāmesu giddhā ca
mohamuḷhajanā paralokaṃ na vidū na jānanti.
Taṃ sutvā rājā parihāsaṃ karonto āha
atthīti ce nārada saddahāsi
nivesanaṃ paraloke matānaṃ
idheva me pañcasatāni dehi
dassāmi te paraloke sahassanti.
Tattha nivesananti nivesanaṭṭhānaṃ. Pañcasatānīti pañcakahāpaṇasatāni.
Atha naṃ mahāsatto parisamajjheyeva garahanto āha
dajjemu kho pañcasatāni bhoto
jaññāma ce sīlavantaṃ vadaññuṃ
luddantaṃ bhontaṃ niraye vasantaṃ
ko codaye paraloke sahassaṃ
idheva yo hoti adhammasīlo
pāpācāro alaso luddakammo
na paṇḍitā tasmiṃ iṇaṃ dadanti
na hi āgamo hoti tathāvidhamhā
dakkhañca posaṃ manujā viditvā
uṭṭhānakaṃ sīlavantaṃ vadaññuṃ
Sayameva bhogehi nimantayanti
kammaṃ karitvā punamāharesīti.
Tattha jaññāma ceti yadi mayaṃ bhavantaṃ sīlavā esa vadaññū
dhammikasamaṇabarāhmaṇānaṃ imasmiṃ kāle iminā atthoti jānitvā
tassa tassa kiccassa kārako vadaññūti jāneyayāma atha te
vaḍḍhiyā pañcasatāni dadeyyāma. Tvaṃ pana luddo sāhasiko
micchādassanaṃ gahetvā dānasālaṃ viddhaṃsetvā paradāresu aparajjasi
ito cuto niraye upapajjissasa. Evaṃ luddantaṃ bhontaṃ niraye
vasantaṃ tattha gantvā ko sahassaṃ me dehīti codissati.
Tathāvidhamhāti tādisā purisā kusitā dinnassa iṇassa puna āgamo
nāma na hoti. Dakkhanti dhanuppādanakusalaṃ. Punamāharesīti
attano kammaṃ karitvā dhanaṃ uppādetvā puna amhākaṃ santakaṃ
āhareyyāsi. Nimantayantīti sayameva bhogehi nimantentīti.
Iti rājā tena niggayhamāno appaṭibhāṇo ahosi. Mahājano
haṭṭhatuṭṭho hutvā mahiddhiko devo nārado isi ajja rājānaṃ
micchādassanaṃ visajjāpessatīti sakalanagaraṃ ekakolāhalamakāsi.
Mahāsattassānubhāvena tadā sattayojanikāya mithilāya nagaravāsī tassa
dhammadesanaṃ asuṇanto nāma nāhosi. Atha mahāsatto ayaṃ
rājā ativiya daḷhaṃ katvā micchādassanaṃ gaṇhi nirayabhayena naṃ
santajjetvā micchādiṭṭhiṃ visajjāpetvā puna devalokena
assāsessāmīti cintetvā mahārāja sace tvaṃ micchādiṭṭhiṃ na
Visajjessasi evaṃ anantadukkhaṃ nirayaṃ gamissasīti vatvā nirayakathaṃ paṭṭhapesi
ito gato dakkhasi tattha rāja
kākolusaṃghehi vikassamānaṃ
taṃ khajjamānaṃ niraye vasantaṃ
kākehi gijjhehi ca sonakhehi
sañchannagattaṃ rudhiraṃ savantaṃ
ko codaye paraloke sahassanti.
Tattha kākolusaṃghehīti lohatuṇḍehi kākolusaṃghehi. Vikassamānanti
attānaṃ ākaḍḍhiyamānaṃ tattha niraye passissasi. Tanti taṃ
bhavantaṃ.
So panassa kākolusaṃghanirayaṃ vaṇṇetvā sace ettha na
nibbattissasi lokantaniraye nibbattissasīti vatvā taṃ nirayaṃ dassetuṃ
gāthamāha
andhatamaṃ tattha na candasuriyā
nirayo sadā tumulo ghorarūpo
sā neva ratti na divā paññāyati
tathāvidhe ko vicare dhanatthikoti.
Tattha andhatamanti mahārāja yamhi lokantaniraye micchādiṭṭhikā
nibbattanti tattha cakkhuviññāṇassa uppattinivāraṇaṃ andhatamaṃ.
Sadā tumuloti so nirayo niccaṃ bahalandhakāro. Ghorarūpoti bhiṃsanakarūpo
bhiṃsanakajātiko. Sā neva ratti na divāti sā idha ratti
Vā divaso vā neva tattha paññāyati. Ko vicareti ko
uṭṭhānaviriyaṃ sādhento vicarissati.
Taṃ pissa lokantanirayaṃ vitthārena vaṇṇetvā mahārāja sace
tvaṃ micchādiṭṭhiṃ avissajjento na kevalaṃ etadeva aññampi dukkhaṃ
anubhavissasīti dassento imaṃ gāthamāha
savalo ca sāmo ca duve suvāṇā
pavaḍḍhakāyā balino mahantā
khādanti dantehi ayomayehi
ito panuṇṇaṃ paraloke patantanti.
Tattha ito panuṇṇanti imamhā manussalokā cutaṃ. Purato
nirayesupi eseva nayo. Tasmā sabbāni tāni nirayaṭṭhānāni nirayapālānaṃ
upakkamehi saddhiṃ heṭṭhā vuttanayeneva vitthāretvā tāsaṃ
tāsaṃ gāthānaṃ anuttānāni padāni vaṇṇetabbāni
taṃ khajjamānaṃ niraye vasantaṃ
luddehi bālehi aghammikehi
sañchinnagattaṃ rudhiraṃ savantaṃ
ko codaye paraloke sahassanti.
Tattha luddehīti dāruṇehi. Bālehīti duṭṭhehi. Aghammikehīti
aghāvahehi dukkhāvahehīti attho.
Usūhi sattīhi sunissitāhi
hananti vijjhanti ca paccāmittā
Kālūpakālā nirayamhi ghore
pubbe naraṃ dukkaṭakammakārinti.
Tattha hananti vijjhanti cāti jalitāya ayapaṭhaviyā pātetvā
sakalasarīraṃ chiddāvachiddaṃ karontā paharanti ceva vijjhanti ca.
Kālūpakālāti evaṃ nāmakā nirayapālā. Nirayamhīti niraye tasmiññeva
vasantā kālūpakālasaṃkhātā nirayapālā. Dukkaṭakammakārinti
micchādiṭṭhivasena dukkaṭānaṃ kammānaṃ kārakaṃ.
Taṃ haññamānaṃ niraye vajantaṃ
kucchismiṃ passasmiṃ vipphālitūdaraṃ
sañchinnagattaṃ rudhiraṃ savantaṃ
ko codaye paraloke sahassanti.
Tattha tanti taṃ bhavantaṃ tattha niraye tathā haññamānaṃ.
Vajantanti ito cito ca dhāvantaṃ. Kucchisminti kacchiyañca passe
ca haññamānanti attho.
Sattiusutoparabhiṇḍivālā
vividhāvudhavassāni tattha dehe
patanti aṅgāramivacchimanto
silāsanī vassati luddakammeti.
Tattha aṅgāramivacchimantoti jalitaaṅgārā viya acchimanto
āvudhavassā sīse patanti. Sīlāsanīti jalitasilāsanī vassati.
Luddakammeti yathā nāma deve vassante asaniyo patanti evameva ākāse
Samuṭṭhāya vicitāyamānā jalitasilāsanīvassā tesaṃ luddakammānaṃ upari
patanti.
Uṇho ca vāto nirayamhi dussaho
na tamhi sukhaṃ labhasi itaraṃpi
tattaṃ dhāvantamaleṇamāturaṃ
ko codaye paraloke sahassanti.
Tattha itaraṃpīti parittakaṃpi. Dhāvantanti vidhāvantaṃ.
Sandhāvamānaṃpi rathesu yuttaṃ
sañjotibhūtaṃ paṭhaviṃ kamantaṃ
patodalaṭṭhīhi sucodayantaṃ
ko codaye paraloke sahassanti.
Tattha rathesu yuttanti vārena vāraṃ tesu tesu jalitaloharathesu
yuttaṃ. Kamantanti akkamamānaṃ. Sucodayantanti suṭṭhu codayantaṃ.
Tamāruhantaṃ khurasañcitaṃ giriṃ
vibhiṃsanaṃ pajjalitaṃ bhayānakaṃ
sañchinnagataṃ rudhiraṃ savantaṃ
ko codaye paraloke sahassanti.
Tattha tamāruhantanti taṃ bhavantaṃ jalitāvudhappahāre asahitvā
jalitakhurehi sañchannaṃ jalitalohapabbataṃ āruhantaṃ.
Tamāruhantaṃ pabbatasannikāsaṃ
aṅgārarāsiṃ jalitaṃ bhayānakaṃ
Sandaḍḍhagattaṃ kapaṇaṃ rudantaṃ
ko codaye paraloke sahassanti.
Tattha sandaḍḍhagattanti suṭṭhu daḍḍhasarīraṃ.
Abbhakūṭasamā uccā kaṇṭakāhi citā dumā
ayomayehi tikkhehi naralohitapāyibhīti.
Tattha kaṇṭakāhi citāti jalitakaṇṭakehi citā. Ayomayehīti
idaṃ yehi ayomayehi kaṇṭakehi ācitā te dassetuṃ vuttaṃ.
Tamāruhanti nāriyo narā ca paradāragū
coditā sattihatthehi yamaniddesakāribhīti.
Tattha tamāruhantīti taṃ evarūpaṃ simbalirukkhaṃ āruhanti.
Yamaniddesakāribhīti yamassa vacanakārakehi nirayapālehīti attho.
Tamāruhantaṃ niraye simbaliṃ rudhiramakkhitaṃ
vidaddhakāyaṃ vitacaṃ āturaṃ gāḷhavedanaṃ
assasantaṃ mahuṃ uṇhaṃ pubbakammāparādhikaṃ
dummaggaṃ vikataṃ bhaggaṃ 1- ko taṃ yāceyya taṃ dhananti.
Tattha vidaddhakāyanti viddhaṃsitakāyaṃ. Vitacanti cammamaṃsānaṃ
chinnatāya koviḷārapupphaṃ viya kiṃsukapupphaṃ viya ca.
Abbhakūṭasamā uccā asipattacitā dumā
ayomayehi tikkhehi naralohitapāyibhīti.
Tattha asipattacitāti asimayehi pattehi citā.
@Footnote: 1 dummagge vitacagattantipi pāṭho
Tamānupattaṃ asipattapādapaṃ
asīhi tikkhehi ca chijjamānaṃ
sañchinnagattaṃ rudhiraṃ savantaṃ
ko codaye paraloke sahassanti.
Tattha tamānupattanti taṃ bhavantaṃ nirayapālānaṃ āvudhappahāre
asahitvā anuppattaṃ.
Tato nikkhantamaggantaṃ 1- asipattanirayā bhayā
sampatitaṃ vetaraṇiṃ ko taṃ yāceyya taṃ dhananti.
Tattha sampatitanti patitaṃ.
Kharā khārodakā uṇhā duggā vetaraṇī nadī
ayopokkharasañchannā tikkhapattehi sandatīti.
Tattha kharāti pharusā kaṭukā. Ayopokkharasañchannāti ayomayehi
tikhiṇapariyantehi pokkharapattehi sañchannā. Pattehīti tehi
pattehi sā nadī tikkhā hutvā sandati.
Tattha sañchinnagattantaṃ vuyhantaṃ rudhiramakkhitaṃ
vetaraññe anālambe ko taṃ yāceyya taṃ dhananti.
Tattha vetaraññeti vetaraṇīudakasaṃkhāte vetaraṇīudaketi.
Nirayakaṇḍaṃ niṭṭhitaṃ.
Imaṃ pana mahāsattassa nirayakathaṃ sutvā rājā saṃviggamānahadayo
mahāsattaññeva tāṇaṃ gavesī hutvā āha
@Footnote: 1 nikkhantamattantantipi pāṭho
Vedhāmi rukkho viya chijjamāno
disaṃ na jānāmi pamuḷhasaññī
bhayasānutappāmi mahā ca me bhayā
sutvāna gāthā tava bhāsitā ise
āditte vārimajjhaṃva dīpaṃvogherivaṇṇave
andhakāreva pajjoto tavannosi saraṇaṃ ise
atthañca dhamamañca anusāsa maṃ ise
atītamaddhā aparādhitaṃ mayā
ācikkha me nārada suddhimaggaṃ
yathā ahaṃ no nirayaṃ pateyyanti.
Tattha bhayasānutappāmīti attanā katassa pāpassa bhayena
anutappāmi. Mahā ca me bhayāti mahantañca me nirayabhayaṃ uppannaṃ.
Dīpaṃvogheti dīpaṃ viya oghe. Idaṃ vuttaṃ hoti āditte kāye
vārimajjhaṃ viya bhinnanāvānaṃ oghe vā aṇṇave vā patiṭṭhaṃ
alabhamānānaṃ dīpaṃ viya andhakāre gatānaṃ pajjoto viya tvaṃ no ise
saraṇaṃ bhava. Atītamaddhā aparādhitaṃ mayāti ekaṃsena mayā
atītakammaṃ aparādhitaṃ kusalaṃ atikkamitvā akusalameva katanti.
Athassa mahāsatto visuddhimaggaṃ ācikkhanto sammā paṭipanne
porāṇakarājāno udāharaṇavasena dassento āha
yathā ahu dhataraṭṭho vessāmitto ca aṭṭhako
yamadatti
Usinnaro cāpi sivī ca rājā
paricārikā samaṇa brahmaṇānaṃ
ete caññe ca rājāno ye sakkavisayaṃ 1- gatā
adhammaṃ parivajjetvā dhammañcara mahīpati
annahatthā ca te byamhe ghosayantu pure tava
ko chāto ko ca tasito ko mālaṃ ko vilepanaṃ
nānārattānaṃ vatthānaṃ ko naggo paridahissati
ko panthe chattamādeti pādukā ca mudū subhā
iti sāyañca pāto ca ghosayantu pure tava
jiṇṇaṃ posaṃ gavassañca māssu yuñja yathā pure
parihārañca dajjāsi adhikārakato balīti.
Tattha ete cāti yathā ete dhataraṭṭho vessāmitto aṭṭhako
yamadatti usinnaro sivirājāti cha rājāno aññe ca dhammaṃ caritvā
sakkavisayaṃ gatā evaṃ tvaṃpi adhammaṃ parivajjetvā dhammañcara. Ko
chātoti mahārāja tava byamhe ca pure ca rājanivesane ceva nagare
ca annahatthā purisā ko chāto ko tasitoti tesaṃ dātukāmatāya
ghosentu. Ko mālanti ko mālaṃ icchati ko vilepanaṃ icchati
nānārattānaṃ vatthānaṃ yaṃ yaṃ icchati taṃ taṃ dadantu ko naggo paridahissatīti
ghosentu. Ko panthe chattamādetīti ko panthe chattamādiyati.
Pādukā cāti upāhanā ca mudu subhā ko icchati.
@Footnote: 1 saggavisayaṃ?
Jiṇṇaṃ posanti yo te upaṭṭhāko amacco vā añño vā pubbakatūpakāro
jarājiṇṇakāle yathā porāṇaṃ kammaṃ kātuṃ na sakkoti.
Yepi te gavassādayo jiṇṇakāle kammaṃ kātuṃ na sakkonti. Tesu
ekaṃpi pubbe viya kammesu mā yojayi. Jiṇṇakālasmiṃ hi te
tānikammāni kātuṃ na sakkonti. Parihārañcāti idha parihāro sakkāroti
vutto. Idaṃ vuttaṃ hoti yo ca te balī hutvā adhikārakato
pubbe katūpakāro hoti tassa yathāporāṇaṃ parihāraṃ dadeyyāsi.
Asappurisā hi attano upakāraṃ kātuṃ samatthakāleyeva sammānaṃ
karonti asamatthakāle na taṃ olokenti sappurisā pana samatthakālepi
asamatthakālepi tesaṃ tatheva sakkāraṃ karonti tasmā tvaṃpi evaṃ
kareyyāsīti.
Iti mahāsatto rañño dānakathañca sīlakathañca kathetvā
idāni yasmā ayaṃ rājā attano attabhāve rathena upametvā vaṇṇiyamāne
tusatīti tasmā sabbakāmaduharathopamāya dhammaṃ desento āha
kāyo te rathasaññāto manosārathiko lahu
avihiṃsāsāritakkho saṃvibhāgapaṭicchado
pādasaññamanemiyo hatthasaññamapakkharo
kucchisaññamanabbhanto vācāsaññamakūjano
saccavākyasamattaṅgo apesuññasusaññato
girāsakhilanelaṅgo mitabhāṇisilesito
saddhālobhasusaṃkhāro nivātañjalikubbaro
Athaddhatānatīsāko sīlasaṃvaranaddhano
akkodhanamanugghāṭī dhammapaṇḍarachattako
bāhusaccamupālambo ṭhiticittamupādhiyo
kālaññutācittasāro vesārajjatidaṇḍako
nivātavuttiyottaṅgo anatimānayugo lahu
alīnacittasanthāro vuḍḍhisevī rajohato
sati patodo dhīrassa dhiti yogo ca rasmiyo
mano dantaṃ pathaṃ neti samadantehi vājibhi
icchā lobho ca kummaggo ujumaggova saññamo
rūpe sadde rase gandhe vāhanassa padhāvato
paññā ākoṭanī rāja tattha attāva sārathi
sace etena yānena samacariyā daḷhā dhiti
sabbakāmaduho rāja na jātu nirayaṃ vajeti.
Tattha rathasaññātoti mahārāja tava kāyo rathoti saññāto
hotu. Manosārathikoti manasaṃkhātena kusalacittena sārathinā
samannāgato. Lahūti vigatathīnamiddhatāya sallahuko. Avihiṃsāsāritakkhoti
avihiṃsāmayena sāritena supariniṭṭhitena akkhena samannāgato. Saṃvibhāga-
paṭicchadoti dānasaṃvibhāgamayena paṭicchadena samannāgato. Pādasaññamanemiyoti
pādasaññamamayāya nemiyā samannāgato. Hatthasaññamapakkharoti
hatthasaññamamayena pakkharena samannāgato. Kucchisaññamanabbhantoti
kucchisaññamasaṃkhātena mitabhojanamayena telena abbhañjanto.
Vācāsaññamakūjanoti vācāsaññamena akūjano. Saccavākyasamattaṅgoti
saccavākyena paripuṇṇaaṅgo akhaṇḍarathaṅgo. Apesuññasusaññatoti apesuññena
suṭṭhu saññato suphusito. Girāsakhilanelaṅgoti sakhilāya saṇhavācāya
niddosaṅgo maṭṭharathaṅgo. Mitabhāṇisilesitoti mitabhāṇīsaṃkhātena
silesena suṭṭhu saṃbandho. Saddhālobhasusaṃkhāroti kammaphalasaddahanasaṃkhātena
saddhāmayena ca alobhamayena ca sundarena alaṅkārena samannāgato.
Nivātañjalikubbaroti sīlavantānaṃ nivātavuttimayena ceva añjalikammamayena
ca kubbarena samannāgato. Athaddhatānatīsākoti sakhilasammodakabhāvasaṃkhātāya
athaddhatāya ānataīso thokānataīsoti attho. Sīlasaṃvaranaddhanoti
akhanḍapañcasīlacakkhundriyādisaṃvarasaṃkhātāya naddhanarajjuyā
samannāgato. Akkodhanamanugghāṭīti akkodhanabhāvasaṃkhātena anugghāṭena
samannāgato. Dhammapaṇḍarachattakoti dasakusalakammapathadhammasaṃkhātena
paṇḍarachattena samannāgato. Bāhusaccamupālamboti
atthasannissitabahussutabhāvamayena upālambena samannāgato. Ṭhiticittamupādhiyoti
lokadhammehi avikampanabhāvena suṭṭhu ṭhitaekaggatābhāvappattacittasaṃkhātena
upādhinā uttarattharaṇena vā rājāsanena vā samannāgato.
Kālaññutācittasāroti ayaṃ dānassa dinnakālo ayaṃ sīlassa rakkhanakāloti
evaṃ kālaññutāsaṃkhātena kālaṃ jānitvā katena cittena kusalacittasārena
samannāgato. Idaṃ vuttaṃ hoti yathā mahārāja rathassa
nāma āṇiṃ ādiṃ katvā sabbaṃ dabbasambhārajātaṃ parisuddhaṃ
sāramayañca icchitabbaṃ evaṃ hi so ratho addhānakkhamo hoti. Evaṃ
Tava kāyarathopi kālaṃ jānitvā katena cittena parisuddhena dānādinā
kusalasārena samannāgato hotu. Vesārajjatidaṇḍakoti parisamajjhe
kathentassāpi visāradabhāvasaṃkhātena tidaṇḍena samannāgato.
Nivātavuttiyottaṅgoti ovāde vattanasaṃkhātena mudunā dhurayottena
samannāgato. Mudunā hi dhurayottena baddharathaṃ sindhavā sukhaṃ vahanti evaṃ tavapi
kāyaratho paṇḍitānaṃ ovādavuttitāya ābandho sukhaṃ yātīti attho.
Anatimānayugo lahūti anatimānasaṃkhātena lahukena yugena samannāgato
alīnacittasanthāroti yathā nāma ratho dantamayena uḷārena santharena
sobhati evaṃ tava kāyaratho dānādinā alīnaasaṅkuṭitacittasanthāro
hotu. Vuḍḍhisevī rajohatoti yathā nāma ratho visamena rajaṭṭhānamaggena
gacchanto rajokiṇṇo na sobhati samena virajena maggena
gacchanto sobhati. Evaṃ tava kāyarathopi paññāvuḍḍhisevitāya
samatalaṃ ujumaggaṃ paṭipajjitvā hatarajo hotu. Sati patodo dhīrassāti
dhīrassa paṇḍitassa tava tasmiṃ rathe supatiṭṭhitasati patodo hotu.
Dhiti yogo ca rasmiyoti abbhocchinnaviriyasaṃkhātā dhiti hitapaṭipattiyaṃ
yujjanabhāvasaṃkhāto yogo ca tava tasmiṃ rathe suvattitā thirā rasmiyo
hontu. Mano dantaṃ pathaṃ neti samadantehi vājibhīti yathā nāma
ratho visamadantehi sindhavehi uppathaṃ bhajati samadantehi samasikkhitehi
yutto ujupathameva anveti evaṃ tava manopi dantaṃ nibbisevanaṃ
kummaggaṃ pahāya ujumaggaṃ gaṇhati. Tasmā sudantaṃ ācārasampannaṃ
cittaṃ tava kāyarathassa sindhavakiccaṃ sādhetu. Icchā lobho cāti
Tattha appattesu vatthūsu icchā pattesu lobhoti ayaṃ icchā ca
lobho ca kummaggo nāma kuṭilo anujumaggo apāyameva neti
dasakusalakammapathavasena pana aṭṭhaṅgikamaggena vā pavatto sīlasaññamo
ujumaggo nāma. So tava kāyarathassa maggo hotu. Rūpeti
etesu manāpiyesu rūpādīsu kāmaguṇesu nimittaṃ gahetvā dhāvantassa
tava kāyarathassa uppathaṃ paṭipannassa rājarathassa sindhave ākoṭetvā
nivāraṇapatodalaṭṭhi viya paññā ākoṭanī hotu. Sā hi naṃ
uppathagamanato nivāretvā ujuṃ sucaritamaggaṃ āropessati. Tattha
attāvātī tasmiṃ pana tava kāyarathe añño sārathi nāma natthi
tava attāva sārathi. Sace etena yānenāti mahārāja yassetaṃ
evarūpaṃ yānaṃ sace etena yānena samacariyā daḷhā dhitīti yassa
samacariyā ca dhiti ca daḷhā hoti thirā so etena yānena yasmā
esa ratho sabbakāmaduho rāja yathāpatthite sabbakāme deti tasmā na
jātu nirayaṃ vajeti ekaṃsena taṃ dhārehi evarūpena yānena nirayaṃ na
gacchasi. Iti kho mahārāja yaṃ maṃ avaca ācikkha me nārada
visuddhimaggaṃ yathā ahaṃ no nirayaṃ pateyyanti ayante so mayā
anekapariyāyena akkhātoti.
Evamassa dhammaṃ desetvā micchādiṭṭhiṃ ohāretvā sīle
patiṭṭhapetvā ito paṭṭhāya pāpamitte pahāya kalyāṇamitte
upasaṅkamma niccaṃ appamatto hohīti rājānaṃ ovaditvā rājadhītu guṇe
vaṇṇetvā rājaparisāya ca rājorodhānañca ovādaṃ datvā
Mahantenānubhāvena tesaṃ passantānaṃyeva brahmalokaṃ gato.
Rājā tassa ovāde ṭhito micchādiṭṭhiṃ pahāya dānādīni
puññāni katvā saggaparāyano ahosi.
Satthā imaṃ dhammadesanaṃ āharitvā na bhikkhave idāneva pubbepi
mayā diṭṭhijālaṃ bhinditvā uruvelakassapo damitoyevāti vatvā jātakaṃ
samodhānento osāne imā gāthā abhāsi
alāto devadattosi sunāmo āsi bhaddaji
vijayo sāriputtosi moggallānosi vījako
sunakkhatto licchaviputto guṇo āsi acelako
ānandova rucā āsi yā rājānaṃ pasāsayi
uruvelakassapo rājā pāpadiṭṭhi tadā ahu
mahābrahmā bodhisatto evaṃ dhāretha jātakanti.
. Mahānāradajātakaṃ aṭṭhamaṃ niṭṭhitaṃ.
-------------------
The Pali Atthakatha in Roman Book 44 page 139-198.
http://84000.org/tipitaka/atthapali/read_rm.php?B=44&A=2853
อรรถกถาบาลีอักษรไทย :-
http://84000.org/tipitaka/atthapali/read_th.php?B=44&A=2853
อ่านอรรถกถาแปลไทย :-
http://84000.org/tipitaka/attha/attha.php?b=28&i=834
เนื้อความพระไตรปิฎกฉบับหลวง :-
http://84000.org/tipitaka/read/r.php?B=28&A=5180
พระไตรปิฎกฉบับบาลีอักษรไทย :-
http://84000.org/tipitaka/read/pali_read.php?B=28&A=6105
The Pali Tipitaka in Roman Character :-
http://84000.org/tipitaka/read/roman_read.php?B=28&A=6105
Contents of The Tipitaka Volume 28
http://84000.org/tipitaka/read/?index_28
        |
|
บันทึก ๖ กุมภาพันธ์ พ.ศ. ๒๕๖๑. การแสดงผลนี้อ้างอิงข้อมูลจากอรรถกถาฉบับภาษาบาลี อักษรโรมัน. หากพบข้อผิดพลาด กรุณาแจ้งได้ที่ [email protected]