![]() |
| บทนำ พระวินัยปิฎก พระสุตตันตปิฎก พระอภิธรรมปิฎก ค้นพระไตรปิฎก ชาดก หนังสือธรรมะ |
Mahanipata vannana
---------
vidhurajatakam
pandu kisiyasi dubbalati idam sattha jetavane viharanto
pannaparamim arabbha kathesi.
Eka divasamhi bhikkhu dhammasabhayam katham samutthapesum avuso
aho vata sattha mahapanno puthupanno javanapanno hasapanno
tikkhapanno nibbedhikapanno parappavadamaddano attano
pannanubhavena khattiyapanditadihi abhisankhate sukhumapanhe bhinditva te
dametva nibbisevane katva saranesu ceva silesu ca patitthapetva
amatagamimaggam patipadesiti. Sattha agantva kayanuttha bhikkhave
etarahi kathaya sannisinnati pucchitva bhante imaya namati vutte
anacchariyam bhikkhave yam tathagato paramabhisambodhim patto parappavadam
bhinditva khattiyadayo vineyya purimabhavasmim hi anuttaram bodhinanam
pariyesantopi tathagato pannava parappavadamaddanoyeva tathahi aham
vidhurapanditakale satthiyojanubbedhe kalagiripabbatamuddhani punnakam nama
yakkhasenapatim nanabalena dametva nibbisevanam katva pancasilesu
patitthapento attano jivitadanam dapesinti vatva tunhi ahosi
tehi yacito atitam ahari.
Atite kururatthe indapattanagare dhananjayakorabyo nama raja
Rajjam karesi. Vidhurapandito nama amacco tassa atthadhammanusasako
ahosi. So madhurakatho mahadhammakathiko sakalajambudiparajano
hatthikantavinasarena paluddha hatthino viya attano madhuradhammadesanaya
palobhetva tesam sakaratthani gantum adadamano buddhalilaya
mahajanassa dhammam desento mahantena yasena tasmim nagare
pativasati. Baranasiyampi kho gihisahayaka cattaro brahmanamahasala
mahallakakale kamesu adinavam disva geham pahaya
himavantam pavisitva isipabbajjam pabbajitva abhinna ca samapattiyo
ca nibbattetva vanamulaphalahara tattheva ciram vasitva
lonambilasevanatthaya carikancaramana angaratthe kalacampakanagaram patva
rajuyyane vasitva puna divase nagaram bhikkhaya pavisimsu. Tattha
sahayaka cattaro kutumbika tesam iriyapathe pasiditva vanditva
bhikkhabhajanam gahetva ekekam attano attano nivesanam anetva
panitena aharena parivisitva patinnam gahetva uyyane vasapesum.
Cattaro tapasa catunnam kutumbikanam gehesu bhunjitva divaviharatthaya
eko tavatimsabhavanam gacchati eko nagabhavanam gacchati eko
supannabhavanam gacchati eko korabyassa ranno migajinam nama
uyyanam gacchati. Tesu yo devalokam gantva divaviharam karoti.
So sakkassa yasam oloketva attano upatthakassa tameva vanneti.
Yo nagabhavanam gantva divaviharam karoti. So nagarajassa
sampattim oloketva attano upatthakassa tameva vanneti. Yo
Supannabhavanam gantva divaviharam karoti. So supannarajassa
vibhutim oloketva attano upatthakassa tameva vanneti. Yo
korabyassa uyyanam gantva divaviharam karoti. So dhananjayassa
sirisobhaggam oloketva attano upatthakassa tameva vanneti.
Te cattaro kutumbika tam tadeva thanam patthenta danadini punnani
katva ayuhapariyosane eko sakko hutva nibbatti eko
saputtadaro nagabhavane nagaraja hutva nibbatti eko simbalirukkhavimane
supannaraja hutva nibbatti eko dhananjayaranno aggamahesiya
kucchismim nibbatti. Tepi cattaro tapasa aparihinajjhana kalam
katva brahmaloke nibbattimsu. Tesu korabyakumaro vuddhimanvaya
pitu accayena rajje patitthahitva dhammena samena rajjam karesi.
So pana jutacittako ahosi. So vidhurapanditassa ovade thatva
danam deti silam rakkhati uposatham upavasi. So ekadivasam
samadinnuposatho vivekamanubruhissamiti uyyanam gantva manunnatthane
nisiditva samanadhammam akasi. Sakkopi samadinnuposatho devaloke
palibodho hotiti manussaloke tameva uyyanam gantva manunnatthane
nisiditva samanadhammam akasi. Varunanagarajapi samadinnuposatho
nagabhavane palibodho hotiti tattheva gantva ekasmim manunnatthane
nisiditva samanadhammam akasi. Supannarajapi samadinnuposatho
supannabhavane palibodho hotiti tattheva gantva ekasmim
manunnatthane nisiditva samanadhammam akasi. Tepi cattaro jana
Sayanhasamaye sakasakatthana nikkhamitva mangalapokkharanitire samagantva
annamannam oloketva pubbasinehavasena samagga sammodamana
hutva annamannam mettacittam paccupatthapetva madhurapatisantharam
katva 1- sakkopi mangalasilatale nisidi itare attano attano
yuttam okasam natva nisidimsu. Atha ne sakko aha mayampi
cattaro rajanova samadinnuposatha amhesu pana kassa silam
mahantanti. Atha nam varunanagaraja aha tumhakampi tinnam jananam
silato mayhameva silam mahantanti. Kimettha karananti. Ayam tava
supannaraja amhakam jatanampi ajatanampi paccamitto aham
evarupam amhakam jivitakkhayakaram paccamittam disvapi tassa kopam na
karomi imina karanena mama silam mahantanti vatva idam dasanipate
catuposathajatake pathamam gathamaha
yo kopaneyye na karoti kopam
na kujjhati sappuriso kadaci
kuddhopi so navikaroti kopam
tam ve naram samanamahu loketi.
Tattha yoti khattiyadisu yokoci. Kopaneyyeti kujjhitabbayuttake
puggale khantivadi viya kopam na karoti. Kadaciti yo ca
kisminci kale na kujjhati. Kuddhopiti sace pana so sappuriso
kujjhati atha kuddhopi tam kopam navikaroti culabodhitapaso viya. Tam ve
@Footnote: 1 karimsu. tesu sakkoti yuttataram
Naranti maharaja tam sappurisam samitapapataya loke pandita
samanam kathenti ime pana guna mayi santi tasma mameva silam
mahantanti.
Tam sutva supannaraja ayam nago mama aggabhakkho yasma
panaham evarupam aggabhakkham disvapi khudam adhivasetva aharahetu
papam na karomi tasma mama silam mahantanti vatva gathamaha
onodaro yo sahate jighaccham
danto tapassi mitapanabhojano
aharahetu na karoti papam
tam ve naram samanamahu loketi.
Tattha dantoti indriyadamanena samannagato. Tapassiti tapanissitako.
Aharahetu na karoti papanti jighacchaya pilitopi yo lamakakammam
na karoti dhammasenapati sariputtatthero viya aham pana ajja
aharahetu papam na karomi tasma mama silam mahantanti.
Tato sakko devaraja aham nanappakaram sukhapadatthanam
devaloke sampattim pahaya silam rakkhanatthaya manussalokam agato
tasma tumhakam silato mama silam mahantanti vatva imam gathamaha
khiddam ratim vippajahitva sabbam
na calikam bhasati kinci loke
vibhusanatthana virato methunasma
tam ve naram samanamahu loketi.
Tattha khiddanti kayikavacasikakhiddam. Ratinti dibbakamagunaratim.
Kinciti appamattakampi. Vibhusanatthanati mamsavibhusa ca chavivibhusa
ca dve vibhusa tattha ajjhoharaniyaharo mamsavibhusa nama
malagandhadini chavivibhusa nama yena akusalacittena sadiyati tantassa
thanam tato pativirato. Methunasmati methunasevanato ca yo
pativirato. Tam ve naram samanamahu loketi aham pana ajja devacchara
pahaya idhagantva samanadhammam karomi tasma mama silam mahantanti.
Evam sakkopi attano silameva vanneti.
Tam sutva dhananjayaraja aham ajja mahantam pariggaham
solasasahassahi natakitthihi paripunnam antepuram pariccajitva uyyane
samanadhammam karomi tasma mama silam mahantanti vatva imam gathamaha
pariggaham lobhadhammanca sabbam
ye ve parinnaya pariccajanti
dantam thitattam amamam nirasam
tam ve naram samanamahu loketi.
Tattha pariggahanti nanappakaram vatthukamam. Lobhadhammanti tasmim
uppajjanatanham. Parinnayati nataparinna tiranaparinna
pahanaparinnati imahi tihi parinnahi parijanitva tattha khandhadinam
sabhavajananam nataparinna nama khandhesu agunam upadharetva tiranam
tiranaparinna nama tesu dosam disva chandaragassapakaddhanam
pahanaparinna nama ye imahi tihi parinnahi parijanitva
Vatthukamakilesakame pariccajanti chaddetva gacchanti. Dantanti nibbisevanam
thitattanti micchavitakkabhavena thitasabhavam. Amamanti mamayanatanhaya
virahitam. Nirasanti puttadaradihi nirasacittam. Tam ve naranti tam
evarupam puggalam samananti vadanti.
Iti te sabbepi attano attano silameva mahantanti vannetva
dhananjayam pucchimsu maharaja atthi pana koci tumhakam santike
pandito yo no imam kankham vinodeyyati. Ama maharaja mama
atthadhammanusasako asamadhuro vidhurapandito nama atthi so no kamkham
vinodessati tassa santikam gacchamati. Te sadhuti sampaticchimsu.
Atha sabbe te uyyana nikkhamitva dhammasabhayam gantva dhammasanam
alankarapetva bodhisattam pallankavaramajjhe nisidapetva patisantharam
katva ekamantam nisinnava pandita amhakam kankha uppanna tam
vinodehiti vatva imam gathamahamsu
pucchama kattaramanomapannam
kathasu no viggaho atthi jato
chindajja kankham vicikicchitani
tayajja kankham vitaremu sabbeti
tattha kattaranti kattabbayuttakam karanakaranam jananasamattham
tuvam. Viggaho atthi jatoti eko silaviggaho silavivado uppanno
atthi. Chindajjati amhakam tam kankham tani vicikicchitani vajirena
sinerum paharanto viya sakko ajja chinda. Vitaremuti vitareyyama.
Atha pandito tesam vacanam sutva maharaja tumhakam silam
nissaya uppanna vivadakatha katham dukkathitam sukathitam va janissamiti
vatva imam gathamaha
ye pandita atthadassa bhavanti
bhasanti te yoniso tattha kale
kathannu kathanam abhasitanam
attham nayeyyum kusala janindati.
Tattha atthadassati atthadassanasamattha. Tattha kaleti tasmim
viggahe arocite yuttapattakale pandita tamattham acikkhanta
yoniso bhasanti. Attham nayeyyum kusalati kusala chekapi samana
abhasitanam kathanam katham nu attham nanena nayeyyum upaparikkheyyum.
Janindati rajano alapati. Tasma idantava me vadetha.
Mahasatto aha
katham have bhasati nagaraja
katham pana garulo venateyyo
gandhabbaraja pana kim vadesi
katham pana kurunam rajasetthoti.
Tattha gandhabbarajati sakkam sandhayaha.
Athassa te gathamahamsu
khantim have bhasati nagaraja
appaharam garulo venateyyo
Gandhabbaraja rativippahanam
akincanam kurunam rajasetthino.
Tassattho pandita nagaraja tava kopaneyyepi puggale
akkopanasamkhatam adhivasanakhantim vanneti garulo appaharasamkhatam
aharahetu papassa akaranam vanneti sakko pancakamagune
rativippahanam vanneti kururaja nippalibodhabhavam vannetiti.
Tesam katham sutva mahasatto imam gathamaha
sabbani etani subhasitani
na hettha dubbasitamatthi kinci
yasminca etani patitthitani
aravanabhya susamohitani
catuhi dhammehi samangibhutam
tam ve naram samanamahu loketi.
Tattha etaniti etani cattaripi gunajatani yasmim puggale
sakatanabhiyam sutthu samohitani arani viya supatitthitani catuhi cetehi
dhammehi samannagatam tam puggalam pandita samanam ahu loketi.
Evam mahasatto catunnampi silam ekasamameva akasi.
Tam sutva cattaro jana hatthatuttha thutim karonta imam
gathamahamsu
tuvam nu settho tvamanuttarosi
tvam dhammagu dhammavidu sumedho
Pannaya panham samaviggahitva
accheccha dhiro vicikicchitani
accheccha kankham vicikicchitani
cundo yatha nagadantam kharenati.
Tattha tvamanuttarositi tvam anuttarosi natthi taya uttaritaro
nama. Dhammaguti dhammassa gopako ceva dhammannu ca. Dhammaviduti
pakatadhammo. Sumedhoti sundarapanno. Pannayati attano
pannaya amhakam panham sutthu atiganhitva idamettha karananti
yathabhutam natva. Acchecchati tvam dhiro amhakam vicikicchitani
chinda evam chindanto ca chindajja kankham vicikicchitaniti imam amhakam
ayacanam sampadento. Cundo yatha nagadantam kharenati yatha
dantakaro sakkaccena hatthidantam chindeyya evam chindati attho.
Evam te cattaropi tassa panhabyakaranena tutthamanasa
ahesum. Atha nam sakko dibbadukulena pujesi garulo suvannamalaya
pujesi varunanagaraja manina pujesi dhananjayaraja gavasahassadihi pujesi.
Te evamahamsu
niluppalabham vimalam anaggham
vattham idam dhumasamanavannam
panhassa veyyakaranena tuttho
dadami te dhammapujaya dhira
suvannamalam satapattaphullam
Sakesaram ratanasahassamanditam
panhassa veyyakaranena tuttho
dadami te dhammapujaya dhira
manim anaggham ruciram pabhassaram
kanthavasantam manibhusitamme
panhassa veyyakaranena tuttho
dadami te dhammapujaya dhira
gavam sahassam usabhanca nagam
ajannayutte ca rathe dasa ime
panhassa veyyakaranena tuttho
dadami te gamavarani solasati.
Evam sakkadayo mahasattam pujetva sakatthanameva agamamsu.
Catuposathakandam nitthitam.
Tesu nagarajassa bhariya vimaladevi nama. Sa tassa givayam
pilandhanamanim apassanti pucchi deva kuhim pana te maniti. Bhadde
candabrahmanaputtassa vidhurapanditassa dhammakatham sutva pasannacitto
aham tena manina tam pujesim na kevalanca ahameva sakkopi nam
dibbadukulena pujesi supannaraja suvannamalaya pujesi dhananjayaraja
gavasahassadihi tam pujesiti. Vimala dhammakathiko so devati
bhadde kim vadesi sakalajambudipatale buddhuppadakalo viya pavattati
sakalajambudipe ekasatarajano tassa madhuradhammakathaya bajjhitva
Hatthikantavinasarena paluddha mattavaravarana viya attano attano
ratthani na gacchanti evarupo so madhuradhammakathikoti tassa gunam
vannesi. Sa vidhurapanditassa gunakatham sutva tassa dhammakatham
sotukama hutva cintesi sacaham vakkhami deva aham tassa dhamma
katham sotukama idheva nam anehiti na me tam anessati yannunaham
tassa hadaye dohalo me uppannoti gilanalayam kareyyanti. Sa
tatha katva paricarikanam sannam datva sirisayane nipajji. Nagaraja
upatthanavelaya tam apassanto pucchati kuhim vimalati. Paricarikahi
gilana devati vutte so utthayasana tassa santikam gantva
sayanapasse nisiditva tassa sariram parimajjanto pathamam gathamaha
pandu kisiyasi dubbala
vannarupe na tavedisam pure
vimale akkhahi pucchita
kidisi tuyham sariravedanati.
Tattha panduti pandupalasavanna. Kisiyati kisa.
Dubbalati appathama. Vannarupe na tavedisam pureti tava vannasamkhatam
rupam pure idisam nahosi niddosam anavajjam tam idani parivattetva
amanunnabhavam jatam. Vimaleti tam alapati.
Athassa sa acikkhanti dutiyam gathamaha
dhammo manujesu matinam
dohalo nama janinda vuccati
Dhammahatam nagakunjara
vidhurassa hadayabhipatthayeti.
Tattha dhammoti sabhavo. Matinanti itthinam. Janindati
nagajanassa inda. Dhammahatam nagakunjara vidhurassa hadayabhipatthayeti
nagasettha aham dhammena samena asahasiyakammena ahatam vidhurassa hadayam
abhipatthayami. Tam me labhamanaya jivitam atthi alabhamanaya idheva
marananti tassa pannam sandhayevamaha.
Tam sutva nagaraja tatiyam gathamaha
candam kho tvam vimale dohalayasi
suriyam va athavapi malutam
dullabhe hi vidhurassa dassane
ko vidhuram idha anayissatiti.
Tattha dullabhehi vidhurassa dassaneti asamadhurassa vidhurassa
dassanameva dullabham. Tassa hi sakalajambudiparajano dhammikam
rakkhavaranaguttim paccupatthapetva vicaranti. Passitumpi nam koci na
labhati tam idha ko anayissatiti.
Sa tassa vacanam sutva alabhamanaya me idheva marananti
parivattitva tassa pitthim datva satakakannena mukham pidahitva
nipajji. Nagaraja attano sirigabbham gantva sayanapitthe nisinno
vimala vidhurassa hadayamamsam aharapetiti sanni hutva panditassa
hadayam alabhantiya vimalaya jivitam natthi kathannu kho tassa hadayamamsam
Labhissamiti cintesi. Athassa dhita irandati nama nagakanna
sabbalankarapatimandita mahantena sirivilasena pitu upatthanam agata
pitaram vanditva ekamantam thita pitu indriyavikaram disva tata ativiya
domanassappattosi kinnu kho karananti pucchanti gathamaha
kinnu tata tuvam pajjhayasi
padumam hatthagatamva te mukham
kim dummanaruposi issara
ma tvam soci amittatapanati.
Tattha pajjhayasiti punappunam cintesi. Hatthagatanti hatthena
parimadditam padumam viya te mukham jatam. Issarati pancayojanasatikassa
mandalanagabhavanassa sami.
So dhitu vacanam sutva nagaraja tamattham arocento imam
gathamaha
mata hi tava irandati
vidhurassa hadayam dhaniyyati
dullabhe hi vidharassa dassane
ko vidhuram idhamanayissatiti.
Tattha dhaniyyatiti pattheti. Atha nam amma mama santike vidhuram
anetum samattho natthi tvam matu jivitam dehi vidhurassa hadayam anetum
samattham bhattaram pariyesahiti tam uyyojento upaddhagathamaha
bhattaram pariyesanam cara
Yo vidhuram idhamanayissatiti.
Tattha carati carahi.
Iti so kilesabhibhutabhavena dhitu ananucchavikampi katham kathesi.
Tena vuttam.
Pituno ca sa sutvana vakyam
rattim nikkhamma avassuti cariti.
Tattha avassuti cariti bhikkhave sa nagamanavika pituvacanam
sutva pitaram assasetva matu santikam gantva tampi assasetva
attano sirigabbham gantva sabbalankarehi attanam alankaritva ekam
kusumbhavattham nivasetva ekam ekamsam karitva tameva rattim udakam
dvidha katva nagabhavanato nikkhamitva himavantappadese samuddatire
thitam satthiyojanubbedham ekaghanam kalagiripabbatam nama anjanagirim gantva
avassuti kilesavassuti bhattaram pariyesanam cariti attho. Yani
himavantappadese vannagandhasampannani pupphani tani aharitva
sakalapabbatamuddhani maniagghikam viya alankaritva upari tale
pupphasantharam katva manoramenakarena naccitva madhuragitam gayanti
sattamam gathamaha
ke gandhabbe ca rakkhase
nage ke kimpurise ca manuse
ke pandite sabbakamadade
digharattam bhatta me bhavissatiti.
Tattha ke gandhabbe ca rakkhase nageti ko gandhabbo va
rakkhaso va nago va. Ke pandite sabbakamadadeti ko etesu
gandhabbadisu pandito sabbakamam datum samattho yo vidhurassa dahayamamsam
dohalaniya mama matu manoratham matthakam papetva mayham
digharattam bhatta bhavissatiti.
Tasmim khane vessavanamaharajassa bhagineyyo punnako
nama yakkhasenapati tigavutappamanam manomayasindhavam abhiruhitva
kalapabbatamatthake manosilatale yakkhasamagamam gacchanto tam tassa
gitasaddam assosi. Anantare attabhave anubhutapubbaya itthiya
gitasaddo chaviadini chinditva atthiminjam ahacca atthasi. So
patibaddhacitto hutva assam parivattitva sindhavapitthe nisinnova
bhadde aham mama pannaya dhammena samena vidhurassa hadayam anetum
samattho ma cintayiti tam assasento atthamam gathamaha
assasa hessami te pati
bhatta te hessami anindalocane
pannahi mama tathavidhahi
assasa hessasi bhariya mamanti.
Tattha anindalocaneti aninditabbalocane. Tathavidhahiti vidhurassa
hadayamamsam aharanasamatthahi. Assasati assasahi assasam
patilabhahi attamana hohi. Hessasiti bhavissasi.
Tena vuttam
Avacasi punnakam irandati
pubbapathanugatena cetasa
ehi gacchama pitu mamantike
eseva te etamattham pavakkhatiti.
Tattha pubbapathanugatena cetasati antare attabhave
anubhutapubbasamike tasmim pubbapatheneva anugatena cetasa. Ehi gacchamati
bhikkhave so yakkhasenapati evam vatva imam assapitthim aropetva
nessamiti cintetva pabbatamatthake otaritva tassa hattham gahanattham
hattham pasaresi. Sa attano hattham ganhitum adatva tena
pasaritahattham sayam gahetva sami naham anatha mayham pita varuno nama
nagaraja mata vimala nama ehi mama pitu santikam gacchama
eseva te yatha amhakam mangalakiriyaya bhavitabbam evam etamattham
pavakkhatiti avacasi.
Tamattham pakasento sattha aha
alankata suvasana malini candanussada
yakkham hatthe gahetvana pitusantikamupagamiti.
Tattha pitu santikamupagamiti pitu santikam upagami. Punnakopi
yakkho patiharetva nagarajassa santikam gantva irandatim
yacanto aha
nagavara vaco sunahi me
patirupam patipajja sunkayam
Patthemiham arandatim
taya samangim karohi mam tuvam
satam hatthi satam assa satam assatari ratha
satam balabhiyyo punna nanaratanassa kevala
te naga patipajjassu dhitaram dehi irandatinti.
Tattha sunkayanti attano kulappadesanurupam dhitu sunkadhanam patipajja
ganhahi. Taya samangim karohi mam tuvanti mam taya saddhim
samangibhutam karohi. Balabhiyyoti bhandasakatayo. Nanaratanassa
kevalati nanaratanassa sakalapunna.
Atha nam nagaraja aha
yava amantaye nati mitte ca suhadajjane
anamantam katakammam tam paccha anutappatiti.
Tattha yava amantayeti bho yakkhasenapati aham tuyham dhitaram
demi no na demi thokam pana agamehi yava amantaye natiti
natakepi yava janapemi. Tam paccha anutappatiti itthiyo hi
gatagatatthane abhiramantipi nabhiramantipi anabhiratikale natakadayo
amhehi saddhim anamantetva katam kammam nama evarupam hotiti
ussukkam na karonti evantam kammam paccha anutapam avahatiti
vadati.
Tato so varuno nago pavisitva nivesanam
bhariyam amantayitvana idam vacanamabravi
Ayam so punnako yakkho yacati mam irandatim
bahuna vittalabhena tassa dema piyam mamanti.
Tattha pavisitvati punnakam tattheva thapetva sayam utthaya
yatthassa bhariya nipanna tam nivesanam pavisitva. Piyam mamanti mama
piyam dhitaram tassa bahuvittalabhena demati pucchati.
Vimala aha
na dhanena na vittena 1- labbha amham irandati
sace hi kho hadayam panditassa
dhammena laddha idha mahareyya
etena vittena kumari labbha
nannam dhanam uttarim patthayamati.
Tattha amham irandhatiti amhakam dhita irandati. Etena
cittenati etena tutthakareneva
tato so varuno nago nikkhamitva nivesana
punnakamantayitvana idam vacanamabravi
na dhanena na vittena labbha amham irandati
sace tuvam hadayam panditassa
dhammena laddha idhamaharesi
etena vittena kumari labbha
nannam dhanam uttarim patthayamati.
@Footnote: 1 cittenatipi patho
Tattha punnakamantayitvanati punnakam amantayitva.
Punnako aha
yam pandito tyeke vadanti loke
tameva baloti punahu anne
akkhahi me vippavadanti cettha
kam panditam naga tuvam vadesiti.
Tattha yam panditoti so kira hadayam panditassati sutva
cintesi yam eke panditoti vadanti tameva anne baloti kathenti
kincapi me irandatiya vidhuroti akkhatam tathapi tattato janitum
pucchissami nanti tasma evamaha.
Nagaraja aha
korabyarajassa dhananjayassa
yadi te suto vidhuro nama katta
anehi tam panditam dhammaladdha
irandati padacarava te hotuti.
Tattha dhammaladdhati dhammena labhitva. Padacaravati padaparicarika
hutva
idanca sutva varunassa vakyam
utthaya yakkho paramappitito
tattheva santo purisam asamsi
anehi ajannamidheva yuttanti.
Tattha asamsiti attano upatthakam anapesi. Ajannanti
karanakaranajananakam sindhavam. Yuttanti kappitam.
Jatarupamaya kanna kacamhicamaya khura
jambonadassa pakassa suvannassa uracchadoti.
Tattha jatarupamayati tameva sindavam vannento aha. Tassa hi
manomayasindhavassa jatarupamaya kanna. Kacamhicamaya khurati tassa
khura rattamanimayati attho. Jambonadassa pakassati jamborasato
jatassa pakassa rattasuvannassa mayo uracchado.
So puriso tavadeva tam sindhavam anesi. Punnako tam
abhiruyha akasena pakkhanditva vessavanassa santikam gantva
nagabhavanam vannetva tam pavuttim arocesi. Tassa atthassa
pakasanattham idam vuttam
devavahavaham yanam assamaruyha punnako
alankato kappitakesamassu
pakkami vehayasamantalikkhe
sapunnako kamaragena giddho
irandatim nagakannam jigimsam
gantvana tam bhutapatim yasassim
iccabravi vessavanakuveram
bhogavati nama mandire
vasa hirannavatiti vuccati
Nagare nimmite kancanamaye
mandalassa uragassa nitthitam
attalaka otthagiviyo
lohitangassa masaragallino
pasadettha silamaya
sovannaratanena chadita
ambatilaka ca jambuyo
sattapanna muccalindaketaka
piyanguka uddalaka saha
upari bhandaka sinduvarita
campeyyaka nagamallika
bhaginimala atthettha koliya
ete duma parinamita
sobhayanti uragassa mandire
khajjurettha silamaya sovannadhuvapupphita (bahu)
yattha vasatopapatiko
nagaraja varuno mahiddhiko
tassa komarika bhariya
vimala kancanavelliviggaha
kala tarunava uggata
picumandatthani 1- carudassana
@Footnote: 1 pucimandathanitipi patho
Lakharasarattasucchavi
kanikarava nivatapupphita
tidivokkacarava acchara
vijjuvabbhaghanava nissita
sa dohalini suvimhita
vidhurassa hadayam dhaniyati
tam nesam dadami issara
tena te denti irandatim mamanti.
Tattha devavahavahanti vahitabbo vaho devasamkhatam vaham vahatiti
devavahavaho. Yananti nayanti gacchanti etenati yanam.
Kappitakesamassuti mandanavasena susamvihitakesamassu. Devanam pana
kesamassukammam nama natthi vicittakathitena kathanti. Jigimsanti patthayanto.
Vessavananti visanaya rajadhaniya issararajanam. Kuveranti evam
namakam. Bhogavati namati sampannabhogataya evam laddhanamam.
Mandireti mandiram bhavananti attho. Vasa hirannavatiti nagarajassa
vasanatthanatta vasati ca kancanavatiya suvannapakareneva
parikkhittatta hirannavatiti ca vuccati. Nagare nimmiteti nagaram nimmitam.
Kancanamayeti suvannamayam. Mandalassati bhogamandalena
samannagatassa. Nitthitanti karanaparinitthitam. Otthagiviyoti
otthagivasanthanena kata. Lohitangassa masaragallinoti rattamanimaya
masaragallamaya attalaka. Pasadetthati ettha nagabhavane
Pasada. Silamayati manimaya. Sovannaratanenati
suvannasamkhatena ratanena suvannitthakahi chaditati attho. Sahati
sahakara. Upari bhandakati parichattakaduma. Uddalakati
uddalakajatikayeva rukkha. Campeyyaka nagamallikati campeyyakaca
naga ca mallika ca. Bhaginimala atthettha koliyati bhaginimala
ceva atthi ettha nagabhavane koliya ca nama rukkha. Ete
duma parinamitati ete pupphupaga phalupaga rukkha annamannam
samghatasakha parinamita akulasamakula. Khajjuretthati khajjurarukkha
ettha. Silamayati indanilamanimaya. Sovannadhuvapupphitati te
pana suvannapupphehi niccam pupphita. Yattha vasatopapatikoti yattha
nagabhavane upapatiko nagaraja vasati. Kancanavelliviggahati
suvannarasisassirikasarira. Kala tarunava uggatati vilasayuttataya
mandavaterita kalavallipavala viya uggata. Picumandatthaniti
nimbaphalasanthanathanayugala. Lakharasarattasucchaviti hatthapadatalacchavim
sandhaya vuttam. Tidivokkacarati tidasabhavanacara. Vijjuvabbhaghanati
abbhaghanato ghanabalahakantarato nissita vijjulata viya. Tam nesam
dadamiti tam tassa hadayam aham tesam demi evam janassu. Issarati
matulam alapati.
Iti so vessavanena ananunnato gantum avisahitva tam
anujanapetum etahi ettakahi gathahi kathesi. Vessavano pana
tassa katham na sunoti. Kim karanati. Dvinnam devaputtanam
Vimanaattam upacchindati. Punnako attano vacanassa asutabhavam
natva jitadevaputtassa santikam gantva atthasi. Vessavano attam
vicinitva parajitam anutthapetva itaram gaccha tava vimane vasahiti
aha. Punnako gaccha tavanti vuttakkhaneyeva mayham matulena
mama pesitabhavam janathati katipaye devaputte sakkhi katva hettha
vuttanayeneva sindhavam aharapetva tam abhiruhitva pakkami.
Tamattham pakasento sattha aha
so punnako bhutapatim yasassim
amantaya vessavanam kuveram
tattheva santo purisam asamsi
anehi ajannamidheva yuttam
jatarupamaya kanna kacamhicamaya khura
jambonadassa pakassa suvannassa uracchado
devavahavaham yanam assamaruyha punnako
alankato kappitakesamassu
pakkami vehaya samantalikkheti.
Tattha amantayati amantetva.
So okasena gacchantoyeva cintesi vidhurapandito
mahaparivaro na sakka maya tam ganhitum dhananjayakorabyo pana jutacittako
tam jutena jinitva vidhuram ganhissami ghare panassa bahuni ratanani
appagghena lakkhena ratanena jutam na kilissati yo rajanam jinissati so
Mahaggharatanam haritum vattati annam ratanam raja na ganhissati rajagahanagarasamante
vipulapabbatantare cakkavattiranno paribhogam maniratanam
atthi mahanubhavam tam gahetva tena rajanam palobhetva rajanam
janissamiti. So tatha akasi.
Tamattham pakasento sattha aha
so agama rajagaham surammam
angassa ranno nagaram durasadam
bahutabhakkham bahuannapanam
masakkasaram viya vasavassa
mayurakoncaganasamghuttham
dijabhisamghuttham dijasamghasevitam
nanasakunabhirudam suvanganam
pupphabhikinnam himavamva pabbatam
sapunnako vipulamabhiruyha
siluccayamkimpurisa bhikinnam
anvesamano maniratanam olaram
tamaddasa pabbatakutamajjheti.
Tattha angassa rannoti tada angassa ranno magadharajjam
ahosi. Tena vuttam. Durasadanti paccatthikehi durasadam.
Masakkasaram viya vasavassati masakkasarasamkhate sinerupabbate mapitatta
masakkasaranti laddhanamam vasavassa bhavanam viya. Dijabhisamghutthanti
Annehi pakkhihi abhisamghuttham ninnaditam. Nanasakunabhirudanti madhurassarena
gayantehi viya nanavidhehi sakunehi abhirudam abhigitanti
attho. Suvangananti sundaraanganam manunnatalam. Himavamva pabbatanti
himavantam pabbatam viya. Vipulamabhiruyhati bhikkhave so punnako
evarupam vipulapabbatam abhiruyha. Pabbatakutamajjheti pabbatakutabbhantare
tam manim addasa.
Disva manim pabhassaram jotimantam
dhanaraham maniratanam ularam
daddalhamanam yasasa yasassinam
obhasati vijjurivantalikkhe
tamaggahi veluriyam mahaggham
manoharannama mahanubhavam
ajannamaruyha anomavanno
pakkami vehayasamantalikkheti.
Tattha dhanaharanti manasa abhipatthitassa dhanassa aharanasamattham.
Daddalhamananti jajjalamanam. Yasasati mahaparivaramaniganena.
Obhasatiti tam maniratanam akase vijjuriva obhasati. Tamaggahiti tam
maniratanam aggahi. Manoharannamati manasa cintitam aharitum sakkotiti
evam laddhanamam. Tam maniratanam kumbhiro nama yakkho kumbhandasatasahassaparivaro
rakkhati. So pana tena kujjhitva olokitamatteyeva
bhitatasito palayitva cakkavalapabbatam patva kampamano
Olokento atthasi. Iti so nam palapetva punnako maniratanam
aggahi. So tam gahetva akasena gacchanto tam nagaram patto.
Tamattham pakasento sattha aha
so agama nagaram indapattam
oruyhupaganchi sabham kurunam
samagate ekasatam samagge
ahuyittha yakkho avikampamano
konidha rannam varamabhijeti
kamabhijeyyama varaddhanena
kamanuttaram ratanavaram jinama
ko vapi no jeti varaddhanenati.
Tattha oruyhupaganchi sabham kurunanti bhikkhave so punnako
yakkho assato oruyha assam adissamanarupam thapetva manavakavannena
kurunam sabham upagato. Ekasatanti ekasatarajano asambhito
hutva konidhati adina vadanto jutena ahuyittha. Konidhati
ko nu imasmim rajasamagame. Rannanti rajunam antare.
Varamabhijetiti amhakam santakam settharatanam abhijeti aham jinamiti vattum
ussahati. Kamabhijeyyamati kam va mayam jineyyama. Varaddhanenati
uttamadhanena. Kamanuttaranti jinanta ca mayam kataram rajanam anuttaram
ratanam varam jinama. Ko vapi no jetiti atha va ko raja amhe
varadhanena jinati. Iti so catuhi padehi korabyameva ghatteti.
Atha raja maya ito pubbe evam suro hutva kathento
nama na ditthapubbo ko nukho esoti cintetva pucchanto gathamaha
kuhim nu ratthe tava jatibhumi
na korabyasseva vaco tavedam
abhitosi no vannanibhaya sabbe
akkhahi me namanca bandhave cati
tattha na korabyassevati kururatthe vasikasseva tava vacanam na hoti.
Tam sutva itaro ayam raja mama namam pucchati punnako nama
daso hoti sacaham punnakosmiti vakkhami esa eko daso kasma
mam pagabbhataya evam vadatiti avamannissati anantaratite attano
attabhave namamassa kathessamiti cintetva gathamaha
kaccayano manavakosmi raja
anunanamo iti mahuyanti
angesu me nataka bandhava ca
atthena devasmi idhanuppattoti.
Tattha anunanamoti naonanamo imina attano punnanamameva
paticchannam katva kathesi. Iti mahuyantiti iti mam ahuyanti
pakkosanti natayo. Angesuti angaratthe kalacampakanagare vasanti.
Atthena devasmiti deva jutakilanatthena idhanuppattosmi.
Atha nam raja manava tvam jutena jito kim dassasi kinte
atthiti pucchanto gathamaha
Kim manavassa ratanani atthi
ye tam jinanto hare akkhadhutto
bahuni rannam ratanani atthi
te tvam daliddo kathamahuyesiti.
Tassattho kim tani bhoto manavassa ratanani atthi. Ye
tam jinantoti yani tam jinanto akkhadhutto aharati vatva hareyya
rajunam pana nivesane bahuni ratanani atthi te rajano evam bahudhane
tvam daliddo samano katham jutena ahuyasiti.
Tato punnako aha
manoharo nama mani mamayam
dhanaharam maniratanam ularam
idanca ajannam amittatapanam
etam me jinitva hare akkhadhuttoti.
Palipotthakesu pana mama mani vijjati lohitangoti likkhitam.
So pana mani veluriyo tasma idameva sameti. Tattha ajannanti
imam ajaniyaassanca manincati etam me ubhayam hareyya akkhadhuttoti
assam dassanto evamaha.
Tam sutva raja gathamaha
eko mani manava kim karissati
ajaniye ko pana kim karissati
bahuni rannam ratanani atthi
Ajaniya vatajava anappakati.
. Dohalinikandam nitthitam.
So ranno katham sutva maharaja kim nametam vadetha eko
asso assasahassanam lakkham hoti eko mani manisahassanam lakkham
hoti na hi sabbe assa ekasadisa imassa tava javam passathati
vatva assam abhiruhitva pakaramatthakena pesesi. Sattayojanikam
nagaram assehi givaya givam paharantehi parikkhittam viya ahosi.
Athanukkamena asso na pannayi. Yakkhopi na pannayi. Udare
baddharattapatova ekaparikkhittam viya ahosi. So assato oruyha
dittho te maharaja assassa vegoti vatva ama ditthoti vutte
idani puna maharaja passahiti vatva assam antonagaruyyane pokkharaniyam
udakapitthe pesesi. Asso khuraggani atementova pakkhandhi.
Atha nam padumapattesu vicarapetva panim paharitva hattham pasarasei.
Asso agantva panitale patitthasi. Tato vattatve evarupam
assaratanam narindati vatva vattati manavati vutte maharaja assaratanam
tava titthatu maniratanassanubhavam passathati vatva tassanubhavam
pakasento gathamaha
idanca me maniratanam passa tvam dipaduttama
itthinam viggaha cettha purisananca viggaha
miganam viggaha cettha sakunananca viggaha
nagaraje supanne ca manimhi passa nimmitanti.
Tattha itthinanti tasmim maniratane alankatapatiyatta aneka
itthiviggaha tatha purisaviggaha nanappakara migapakkhisamgha senaganadini
pannayanti tani dassento evamaha. Nimmitanti idam
evarupam accherakam manimahi nimmitam passathati
aparampi dassento gathamaha
hatthanikam rathanikam asse patti dhajani ca
caturanginimam senam manimhi passa nimmitam
hattharohe anikatthe rathike pattikarake
balaggani viyuhani manimhi passa nimmitanti
tattha balagganiti balaneva. Viyuhaniti bayuhavasena thitani.
Puram attalasampannam bahupakaratoranam
simghatake subhumiyo manimhi passa nimmitam
esika ca parikhayo paligham aggalani ca
attalake ca dvare ca manimhi passa nimmitam
tattha puranti nagaram. Attalasampannanti pakaravatthuna
sampannam. Bahupakaratorananti uccapakaratoranadvaram. Simghataketi
catukkani. Subhumiyoti nagarupacarehi vicitta rammaniyam bhumiyo.
Esikati nagaradvaresu upatthapite esikathambhe. Palighanti paligham
ayameva va patho. Aggalaniti nagaradvarakavatani. Attalake
cati gopurani ca.
Passa toranamaggesu nanadijagana bahu
Hamsa konca mayura ca cakkavaka ca kukkuha
kunalaka bahu citra sikhindi jivajivaka
nanadijaganakinnam manimhi passa nimmitam.
Tattha toranamaggesuti etasmim nagare toranamaggesu.
Kunalakati kalakokila. Citrati citrapattakokila.
Passa nagaram supakaram abbhutam lomahamsanam
samussitadhajam rammam suvannabalukasanthatam
passettha pannasalayo vibhatta bhagaso mita
nivesane nivese ca sandhibyulhe ca vithiyo.
Tattha supakaranti kancanapakaraparikkhittam. Pannasalayoti
nanabhandiyaparipunne apane. Nivesane nivese cati gehani
ceva gehavatthuni ca. Sandhibyulaheti gharasandhiyo ca anibbiddharaccha
ca. Vithiyoti nibbiddhavithiyo ca.
Panagare ca sonde ca suna odaniya ghara
vesi ca ganikayo ca manimhi passa nimmitam
malakare ca rajake gandhike atha dussike
suvannakare manikare manimhi passa nimmitam
alarike ca sude ca nattanattakagayake
panissare kumbhathunike manimhi passa nimmitam.
Tattha sonde cati attano anurupehi kanthakannapilandhanehi
samannagate apanabhumim sajjitva nisinne surasonde ca.
Alariketi supike. Sudeti bhattakarake. Panissareti panippaharena
gayante. Kumbhathuniketi ghatadaddarivadaketi.
Passa bherimudinga ca samkha pandavadendima
sabbanca talavacaram manimhi passa nimmitam
sammatalanca vinanca naccagitam suvaditam
turiyatalitasamghuttham manimhi passa nimmitam
langhika mutthika cettha mayakara ca sobhiya
vetalike ca jalle ca manimhi passa nimmitam.
Tattha sammatalanti khadiradikatasammanceva kamsatalanca.
Turiyatalitasamghutthanti nanaturiyanam puthusamatalitanceva samghutthanca.
Mutthikati mutthikamalla. Sobhiyati nagarasobhana itthi sampannarupa
purisa ca. Vetaliketi vetala utthapake. Jalleti kesamassu
karonte nahapite.
Samajja cettha vattanti akinna naranaribhi
mancatimance bhumiyo manimhi passa nimmitam.
Tattha mancatimanceti mahamancanam upari baddhamance.
Bhumiyoti rammaniya samajjabhumiyo.
Passa malle samajjasmim pothente digunam bhujam
nihate nihatamane ca manimhi passa nimmitam.
Tattha samajjasminti mallarange. Nihateti nihanitva jinitva
thite. Nihatamaneti parajite.
Passa pabbatapadesu nanamigagana bahu
siha bayaggha varaha ca acchako kataracchayo
palasata ca gavaja ca mahisa rohita ruru
eneyya sarabha ceva ganino nikkasukara
kaddalimiga bahu citra vilara sasakannaka
nanamigaganakinnam manimhi passa nimmitam.
Tattha palasatati khaggamiga. Balasatatipi patho. Gavajati
gavayo. Sarabhati eka migajatika tatha ganino ceva nikkasukara
ca. Bahu citrati nanappakaravicitra miga. Vilarati
arannavilara. Sasakannakati sasa ca kannaka ca.
Najayo supatitthayo sovannabalukasanthita
accha vasanti ambuyo macchagumbanivesita
kumbhila makara cettha sumsumara ca kacchapa
pathina bahusa maccha balaja munjarohita.
Tattha najayoti nadiyo. Sovannabalukasanthitati suvannabalukaya
santhitatala. Kumbhilati ime satta evarupa jalacara
antonadiyam vicaranti tepi manimhi passa nimmitam.
Nanadumaganakinna nanadijaganayuta
veluriyaphalakarodayo manimhi passa nimmitam.
Tattha veluriyaphalakarodayoti veluriyaphalakapasanesu paharitva
tassa saddena rukkhasakunayo saddam karontiyo.
Passettha pokkharaniyo suvibhatta catuddisa
nanadijaganakinna puthulomacchasevita
samantudakasampannam mahim sagarakundalam
upetam vanarajebhi manimhi passa nimmitam.
Tattha puthulomacchasevitati mahamacchanivesita. Vanarajebhiti
vanarajihi ayameva va patho.
Purato videhe passa goyaniye ca pacchato
kuruyo jambudipanca manimhi passa nimmitam
passa candanca suriyanca obhasente catuddisa
sinerum anupariyayante manimhi passa nimmitam
sinerum himavantanca sagaranca mahiddhiyam
cattaro ca maharaje manimhi passa nimmitam
arame vanagumbe ca patiye ca siluccaye
ramme kimpurisa kinne manimhi passa nimmitam
parusakam cittalatam missakam nandanam vanam
vejayantanca pasadam manimhi passa nimmitam
sudhammam tavatimsanca paricchattanca pupphitam
eravanam nagarajanam manimhi passa nimmitam
passettha devakannayo nabha vijjurivuggata
nandane vicarantiyo manimhi passa nimmitam
passettha devakannayo devaputtapalobhini
Devaputte rammamane manimhi passa nimmitam.
Tattha videheti pubbavidehadipam. Goyaniye cati amaragoyanadipam.
Kuruyo jambudipancati uttarakuruyo ca jambudipanca.
Anupariyayanteti ete candimasuriye sinerum anupariyayante. Patiyeti
pattharitva thapite viya pitthipasane.
Parosahassam pasade veluriyaphalakasanthate
pajjalantena vannena manimhi passa nimmitam
tavatimse ca yame ca tusite capi nimmite
parinimmitavasavattino manimhi passa nimmitam
passettha pokkharaniyo vippasannodaka suci
mandalakehi sanchanna padumuppalakehi ca.
Tattha parosahassanti tavatimsabhavane atirekasahassapasade.
Dasettha rajiyo seta dassaniya manorama
cha pingala pannarasa halidda ca catuddasa
visati tattha sovanna visati rajatamaya
indagopakavannabha tava dissanti timsati
dasettha kaliyo cha ca manjettha pancavisati
missa bandhakapupphehi niluppalavicittaka
evam sabbangasampannam acchimantam pabhassaram
odhisunkam maharaja passa tvam dipaduttamati.
Tattha dasettha rajiyoti tasmim manikkhandhe dasa seta rajiyo.
Cha pingala pannarasati ekavisati pingalarajiyo. Haliddati
haliddakavanna catuddasa. Timsatiti indagopakavannabha timsa rajiyo.
Cha cati dasa ca cha ca solasa kalarajiyo. Manjettha
pancavisatiti pancavisati manjetthakavanna passa. Missa bandhakapupphehiti
vicittakala manjetthavanna rajiyo etehi pupphehi missa vicittaka
passa. Ettha hi kalarajiyo bandhajivapupphehi missa manjettharajiyo
niluppalehi vicittaka. Odhisunkanti sunkakotthasam. Yo
mam jutena jinissati tassimam sunkakotthasam bhavissatiti vadati.
Atthakathayampana hotu sunkam maharajatipi patho. Tassattho
dipaduttama passa tvam imam evarupam manim idamme maharaja sunkam
hotu yo mam jutena jinissati tassidam bhavissatiti.
Manikandam nitthitam.
Evam vatva punnako maharaja aham tava jutena jito imam
maniratanam dassami tvam pana kim dassasiti aha. Tata mama sariranca
setacchattanca aggamahesinca thapetva sesam mama santakam tava sunkam
hotuti. Tena hi deva ma cirayi aham duragato jutamandalam
sajjapehiti aha. Raja amacce anapesi. Te khippam
jutasalam sajjetva ranno varapotthakattharanam attharitva
sesarajunancapi asanani pannapetva punnakassapi patirupam asanam
pannapetva ranno kalam arocesum.
Tato punnako rajanam gathaya ajjhabhasi
Upagatam raja upehi lakkham
netadisam maniratanam tavatthi
dhammena jiyyama asahasena
jito ca no khippamavakarohiti.
Tassattho maharaja jutasalaya kammam upagatam nitthitam etadisam
maniratanam tava natthi ma papancam karohi. Upehi lakkhanti akkhehi
kilanatthanam jutasalam upagaccha kilanta ca mayam dhammena jineyyama
dhammeneva no asahasena jayo hotu sace pana tvam jito bhavissasi
atha no khippamavakarohiti papancam akatva jitadhanam dadeyyasiti.
Atha nam raja manava tvam mamam rajati ma bhayi dhammeneva
no asahasena jayaparajayo bhavissatiti aha.
Tam sutva punnako amhakam dhammeneva jayaparajayabhavam
janathati te rajano sakkhim karonto gathamaha
pancala paccuggatasurasena
maccha ca madda saha kekakebhi
passantu no te asathena yuddham
na no sabhayam na karonti kinciti.
Tattha paccuggatati uggatatta pannatatta pakatatta
pancalarajanameva alapati. Maccha cati tavanca samma maccharatthe raja.
Maddati maddaraja. Saha kekakebhiti kekakehi nama janapadehi saha
vattamanakekaraja tavanca. Atha va sahasaddam kekakebhiti padassa
Pacchato thapetva paccuggatasaddanca surasenavisesanam katva pancala
paccuggata surasenamaccharaja ca madda ca kekakebhi saha sesarajano
cati evamettha attho veditabbo. Passantu no teti amhakam
davinnam ete rajano asathena akkhayuddham passantu. Na no sabhayam
na karonti kanciti ettha noti nipatamattam. Na sabhayam kinci
sakkhim na karonti khattiyapi brahmanapi karontiyeva tasma sace
tumhe kinci akaranam uppajjati na no sutam na no ditthanti
vattum na labhissatha appamatta hothati evam yakkhasenapatim sakkhim
akasi.
Atha raja ekasatarajaparivuto punnakam gahetva jutasalam pavisi.
Sabbepi patirupasane nisidimsu. Rajataphalake suvannapasake thapayimsu.
Punnakopi turitaturito maharaja pasakesu aya nama mali savati
bahuli santibhadradayo catuvisati tesu tumhe attano ruccanakam ayam
ganhathati aha. Raja sadhuti bahulam ganhi punnako savatim
ganhi. Atha nam raja aha tenahi tata manava pasake
patehiti. Maharaja pathamam mama varo na papunati tumhe
pasake patethati. Raja sadhuti sampaticchi. Tassa pana tatiye
attabhave mata bhutapubba arakkhadevata atthi tassa anubhavena
raja jutena jinati. Sa tassa avidure thita ahosi. Raja
devadhitaram anussaritva jutagitam gayanto gathamaha
atha passatu mam amma vijayam me padissatu
Anukampahi me amma mahantam jayamessatu
jambonadamayam pasam caturassam atthanguli
vibhati parisamajjhe mani jotiraso yatha
devate me jayam dehi passa mam appabhoginam
matunukampito poso sada bhadrani passati
attha mali samakhyata savati chakkameva ca
catukkam bahulam neyyam duvidham santibhadrakam
catuvisati aya ca munindena pakasitati.
Raja gitam gayitva pasake hatthena parivattitva akase
khipi. Punnakassanubhavena pasaka rajanam parajinanta bhassanti.
Raja jutasippamhisukusalataya pasake attano parajayaya bhassante natva
akaseyeva samkaddhamano gahetva punakase khipi. Dutiyampi attano
parajayaya bhassante natva tatheva aggahesi. Tato punnako
cintesi ayam raja madisena yakkhena saddhim jutam kilanto bhassamane
pasake samkaddhitva ganhati kinnu kho karananti. So tassa
arakkhadevataya anubhavam natva akkhini ummiletva kuddho viya tam
olokesi. Sa tena olokitamattava bhita palayitva cakkavalapabbata
matthakam patva kampamana atthasi. Raja tatiyampi pasake khipitva
attano parajayaya bhassante natvapi punnakassanubhavena hattham
pasaretva ganhitum nasakkhi. Te ranno parajayaya patimsu.
Athassa parajitabhavam natva punnako tutthamanaso apphotetva
Mahantena saddena jitam me jitam meti tikkhattum mahanadam nadi.
So saddo sakalajambudipam phari.
Tamattham pakasento sattha aha
te pavisum akkhamadena matta
raja kurunam punnako capi yakkho
raja kalim vicinamaggahesi
katamaggahi punnako pi yakkho
te tattha jute ubhayo samagate
rannam samkase sakhinanca majjhe
ajesi yakkho naravirasettham
tatthappanado tumulo babhuvati.
Tattha pavisunti jutasalayam pavisimsu. Vicinanti raja catuvisatiya
ayesu vicinanto kalim parajayagaham aggahesi. Katamaggahiti punnako
pana nama yakkho jayagaham ganhi. Te tattha jute ubhayo
samagateti te tattha jutasalayam jute samagate samupagate ubho jutam
kilimsuti attho. Rannanti atha tesam ekasatarajunam samkase avasesananca
sakhinam majjhe so yakkho naravirasettham rajanam ajesi.
Tatthappanado tumulo babhuvati tasmim jutamandale ranno
parajitabhavam janatha jitam me jitam meti tikkhattum mahanto saddo
ahosi.
Raja parajito anattamano ahosi. Atha nam samassasento
Punnako gathamaha
jayo maharaja parajayo ca
ayuhatam annatarassa hoti
janinda ghinnosivarandhanena
jito ca me khippamavakarohiti.
Tattha ayuhatanti amhakam davinnam vayamananam annatarasaseva
hoti tasma parajitomhiti ma cintayi. Ghinnositi parihinosi
varandhanenati varadhanena. Khippamavakarohiti khippameva jayadhanam dehiti.
Atha nam raja ganha tatati vadanto gathamaha
hatthigavassa manikundala ca
yancapi mayham ratanam pathabyam
ganhahi kaccayana varam dhananam
adaya yenicchasi tena gacchati.
Punnako aha
hatthigavassa manikundala ca
yancapi tuyham ratanam pathabyam
tesam varo vidhuro nama katva
so me jito tam me avakarohiti.
Tattha so me jitoti maya hi tuvam jito uttamaratanam jitam
so ca sabbaratananam varo tasma so maya jito nama hoti tam
me dehiti.
Raja aha
atta ca me so saranam gati ca
dipo ca leno ca parayano ca
asantuleyyo mama so dhanena
panena me sadiso esa kattati.
Tattha atta ca me soti so hi mayham atta maya ca
attanam thapetva sesam dassamiti vuttam tasma tam ma ganhi na
kevalanca atta atha kho me so sarananca gati ca dipo ca leno
ca parayano ca. Asantuleyyo mama so dhanenati na sattavidhena
ratanena saddhim tuletabbo.
Punnako aha
ciram va vivado mama tuyhamassa
kamanca pucchama tameva gantva
eseva no vivaratu etamattham
yam vakkhati hotu katha ubhinnanti.
Tattha vivaratu etamatthanti so tava atta va na vati etamattham
eseva pakasetu. Hotu katha ubhinnanti yam so vakkhati sayeva
no ubhinnam katha hotu tam pamanam hotuti attho.
Raja aha
addha hi saccam bhanasi na ca manava sahasam
tameva gantva pucchama tena tusamubho janati.
Tattha na ca manava sahasanti pasayha sahasikam vacanam na ca
bhanasi.
Evanca pana vatva raja ekasatarajano punnakanca
gahetva tutthamanaso vegena gantva dhammasabhayam pavisi. Pandito
asana oruyha rajanam vanditva ekamantam atthasi. Atha punnako
mahasattam amantetva pandita tvam dhamme thito jivitahetupi musavadam
na bhanasiti kittisaddo te sakalaloke pakato aham pana te
ajja dhamme thitabhavam janissamiti vatva gathamaha
saccam nu deva vidahu kurunam
dhamme thitam vidhurannamamaccam
dasosi ranno atha vasi nati
vidhuroti samkhya katamosi loketi.
Tattha saccam nu deva vidahu kurunam dhamme thitam vidhurannama
maccanti kururatthe vidhuro nama amacco dhamme thito jivitahetupi
musavadam na bhasatiti evam deva vidahu vidahanti pakasenti. Evam
vidahamana te deva saccannu vidahanti udahu abhutavadayeva te ti.
Vidhuroti samkhya katamosi loketi ya esa tava vidhuroti loke
samkhya pannatti so tvam katamosi pakasehi kim ranno daso
nicatarajatiko udahu samo va uttaritaro va ranno natiti
idam tava me acikkha dasosi ranno atha va natiti.
Atha mahasatto ayam mam evam pucchati aham kho panetam ranno
Natiti uttaritarotipi ranno na kinci homitipi sannapetum sakkomi
imasmim loke pana saccasamo avassayo nama natthi saccameva
kathetum vattatiti cintetva manava nevaham ranno nati na
uttaritaro catunnam pana dasanam annataroti dassetum gathadvayamaha
amayadasapi bhavanti heke
dhanena kitapi bhavanti dasa
sayampi heke upayanti dasa
bhaya panunnapi bhavanti dasa
ete naranam caturopi dasa
addha hi yonito ahampi daso
bhavo ca ranno abhavo ca ranno
dasoham devassa parampi gantva
dhammena mam manava tuyham dajjati.
Tattha amayadasati dasassa dasiya kucchimhi jatadasa.
Sayampi heke upayanti dasati yekeci upatthakajatika sabbe te
sayam dasabhavam upagata dasa nama. Bhaya panunnati rajabhayena
va corabhayena va attano vasanatthanato panunna karamara hutva
paravisayam gatapi dasayeva nama. Addha hi yonito ahampi dasoti
manava ekamseneva ahampi catusu dasayonisu ekato sayam dasayonito
nibbattadaso. Bhavo ca ranno abhavo cati ranno vuddhi va
avuddhi va hotu na sakka maya musavadam bhasitum. Parampiti
Duram gantvapi aham devassa dasoyeva. Dajjati mam raja jayadhanena
chaddetva tuyham dento dhammena sabhaveneva dadeyya.
Tam sutva punnako tutthahattho puna apphotetva gathamaha
ayampi dutiyo vijayo mamajja
puttho hi katta vivarettha panham
adhammarupo vata rajasettho
subhasitam nanujanasi mayhanti.
Tattha rajasetthoti ayam rajasetutho adhammarupo vata.
Subhasitanti vidhurapanditena sukathitam suvinicchitam. Nanujanasi mayhanti
idaneva vidhurapanditam mayham kasma nanujanasi kimattham na desiti vadati.
Tam sutva raja ayam pandito madisam yasadayakam anoloketva
idani dittham manavakam olokesiti mahasattassa kujjhitva manava
sace so daso tam gahetva gacchathati gathamaha
evanca no so vivarettha panham
dasohamasmi na ca khosmi nati
ganhahi kaccayana varam dhananam
adaya yenicchasi tena gacchati.
Tattha evanca no so vivarettha panhanti sace so amhakam
panham dasohamasmi na ca khosmi natiti evam vivari ettha parisamandale
atha kim acchasi sakalaloke dhananam varadhanam etam ganha gahetva
yenicchasi tena gacchati.
Akkhakhandam nitthit.
Evanca pana vatva raja cintesi panditam manavo yatharucim
gahetva gamissati tassa gatakalato patthaya mayham madhuradhammakatha
dullabha bhavissati yannunaham imam attano thane thapetva gharavasapanham
puccheyyanti. Atha nam evamaha pandita tumhakam gatakale
mama madhuradhammakatha dullabha bhavissati alankatadhammasane nisiditva
attano thane thatva mayham gharavasapanham kathethati. So sadhuti
sampaticchitva alankatadhammasane nisiditva ranna panham puttho
visajjesi. Tatrayam panhagatha
vidhura vasamanassa gahatthassa sakam gharam
khema vutti katham assa kathannu assa sangaho
abyapajjham katham assa saccavadi ca manavo
asma loka param lokam katham pecca na socatiti.
Tattha khema vutti katham assati katham gharavasam vasantassa
gahatthassa khema nibbhaya vuttiti jivitavutti bhaveyya. Kathannu
assa sangahoti catuvidhasangahavatthusamkhato sangaho tassa katham bhaveyya.
Abyapajjhanti niddukkhata. Saccavadi cati kathanca manavo
saccavadi nama bhaveyya. Peccati paralokam gantva.
Tamattham pakasento sattha aha
tam tattha gatima dhitima matima atthadassina
samkhata sabbadhammanam vidhuro etadabravi
Na sadharanadarassa na bhunje sadhumekako
na seve lokayatikam netam pannaya vaddhanam
silava vattasampanno appamatto vicakkhano
nivatavutti atthaddho surato sakhilo mudu
sangaheta ca mittanam samvibhagi vidhanava
tappeyya annapanena sada samanabrahmane
dhammakamo sutadharo bhaveyya paripucchako
sakkaccam payirupaseyya silavante bahussute
gharamavasamanassa gahatthassa sakam gharam
khema vutti siya evam evam nu assa sangaho
abyapajjho siya evam saccavadi ca manavo
asma loka param lokam evam pecca na socatiti.
Tattha tam tatthati bhikkhave tam rajanam tattha dhammasabhayam.
Gatimati varannanagatiya gatima. Dhitimati abbhocchinnaviriyena
dhitisa. Matimati bhurisamaya vipulaya pannaya matima. Atthadassinati
sanhasukhumaatthadassina nanena atthadassina. Samkhatati
paricchinditva jananananasamkhataya pannaya sabbadhammanam samkhata
vidhurapandito etam na sadharanadarassati adivacanam abravi. Tattha
yo paresam daresu aparajjhati so sadharanadaro nama tadiso nassa
na bhaveyya. Sadhumekakoti sadhurasam panitabhojanam annesam adatva
ekakova na bhunjeyya. Lokayatikanti anatthanissitam saggamagganam
Adayakam aniyyanikam vitandasallapam lokayatikavadam na seveyya.
Netam pannaya vaddhananti na hi etam lokayatikam pannaya vaddhanam.
Silavati akhandehi pancasilehi samannagato. Vattasampannoti
gharavasam vasanto rajavattena upagato. Appamattoti kusaladhammesu
appamatto. Nivatavuttiti atimanam akatva nicavutti
ovadanusasanasampaticchako. Atthaddhoti thaddhamacchariyarahito. Suratoti
soraccena samannagato. Sakhiloti pemaniyavacano. Muduti
kayavacicittehi apharuso. Sangaheta ca mittananti kalyanamittanam
sangahakaro danadisuyeva yo yena sangaham gacchati tassa teneva
sangahako hoti. Samvibhagiti dhammikasamanabrahmanadinanceva
kapanadinanca samvibhagakaro. Vidhanavati imasmim kale kasitum vattati
imasmim kale vappitum vattatiti evam sabbakiccesu vidhanasampanno.
Tappeyyati gahitagahitani bhajanani puretva dadamano tappeyya.
Dhammakamoti pavenidhammampi sucaritadhammampi kamayamano patthayamano
sutadharoti sutassa adharanabhuto. Paripucchakoti dhammikasamanabrahmane
upasankamitva kim bhante kusalanti adihi vacanehi paripucchanasilo.
Sakkaccanti garavena. Evam nu assa sangahoti sangahopi
evampi kato nama bhaveyya. Saccavaditi evam patipannoyeva saccavadi
nama siya.
Evam mahasatto ranno gharavasapanham kathetva pallanka
oruyha rajanam vandi. Rajapissa mahasakkaram katva
Ekasatarajaparivuto attano nivesanameva gato.
Gharavasapanho nitthito.
Mahasatto pana nivatto. Atha nam punnako aha
ehi dani gamissama dinno no issarena me
mamevattham patipajja esa dhammo sanantanoti.
Tattha dinno noti ettha noti nipatamattam. Tvam issarena
mayham dinnoti attho. Esa dhammo sanantanoti mamattham patipajjantena
hi taya attano samikassa attho patipanno hoti yancetam
samikassa atthakaranam nama esa dhammo sanantano poranakapanditanam
sabhavo
vidhurapandito aha
janami manava tayahamasmi
dinnohamasmi tava issarena
tihanca tam vasayemu agare
yenaddhuna anusasemu puttadareti
tattha tayahamasmiti taya laddhohamasmiti aham janami mam
labhantena ca nannatha laddho. Dinnohamasmi tava issarenati mama
issarena ranna tava aham dinno. Tihancati manava aham tava
bahupakaro rajanam anoloketva saccameva kathesim tenaham taya
laddho tvam mama mahantabhavam janahi mayam tini divasani attano
agare vasemu tasma tvam yenaddhuna yattakena kalena mayam puttadare
Anusasemu tam kalam adhivasehiti.
Tam sutva punnako saccam pandito aha bahupakaro esa
mama sattahampi addhamasampi nisidapehiti vutte adhivasetabbamevati
cintetva gathamaha
tamme tatha hotu vasemu tiham
kurutam bhavam ajja gharesu kiccam
anusasatam puttadare bhavajja
yatha tayi pecca 1- sukhi bhaveyyati.
Tattha tammeti yam tvam vadesi sabbantam mama tatha hotu.
Bhavajjati bhavam ajjato patthaya tiham anusasatu. Tayi peccati
yatha tayi gate paccha tava puttadaro sukhi bhaveyya evam anusasatu.
Evam vatva punnako mahasattena saddhimyeva tassa nivesanam
pavisi.
Tamattham pakasento sattha aha
sadhuti vatvana pahutakamo
pakkami yakkho vidhurena saddhim
tam kunjarajannahayanucinnam
pavekkhi antepuramariyasetthoti.
Tattha pahutakamoti mahabhogo. Tam kunjarajannahayanucinnanti
kunjarehi ca ajannahayehi ca anucinnam paripunnam.
@Footnote: 1 gatetipi patho
Ariyasetthoti acaraariyesu uttamo.
Punnako yakkho panditassa antepuram pavisi. Mahasattassa
pana tinnam utunam atthaya tayo pasada ahesum. Tesu eko
konco nama eko mayuro nama eko piyaketo nama. Te
sandhaya ayam gatha vutta
koncam mayuranca piyanca ketam
upagami tattha surammarupam
pahutabhakkham bahuannapanam
masakkasaram viya vasavassati.
Tattha tatthati tesu tisu pasadesu yattha tasmim samaye attanavasati
tam surammarupam pasadam punnakam adaya upagami. Upagantva
ca pana alankatapasadassa sattamaya bhumiya sayanagabbhanceva mahatalam
ca sajjapetva sirisayanam pannapetva sabbam annapanadividhim
upatthapetva devakanna viya pancasata itthiyo ima te padaparicarika
hontu ma ukkanthito idha vasahiti tassa niyadetva attano vasanatthanam
gato. Tassa gatakale ta itthiyo nanaturiyani gahetva
punnakassa paricariyaya naccadini upatthapesum.
Tamattham pakasento sattha aha
tattha naccanti gayanti avhayanti varavaram
acchara viya devesu nariyo samalankatati.
Tattha avhayantiti pakkosanti. Varavaranati varato varam naccam
Gitanca karontiyo sarambham karonti.
Samangikatva pamudahi yakkham
annena panena ca dhammapalo
aggatthamevanuvicintayanto
pavekkhi bhariyaya tada sakaseti.
Tattha pamudahiti pamudahi ceva annapanena ca samangikatva.
Dhammapaloti dhammapalako dhammagopako. Aggatthamevati aggabhutameva
attham. Pavekkhi bhariyayati sabbajetthakaya bhariyaya pavekkhi pavisi.
Tam candanagandharasanulittam
suvannajambonadanikkhasadisam
bhariyam avaca ehi sunohi bhoti
puttani amantaya tambanetteti.
Tattha bhariyam avacati bhariyam avoca. Amantayati pakkosa.
Sutvana vakyam patino anoja
sunisam avaca tambanakhim sunettam
amantaya cammadharani cete
puttani indavarapupphasameti.
Tattha anojati evam namika. Sunisam avaca tambanakhim
sunettanti sa vacanam sutva assumukhi rodamana mayham sayam gantva
putte pakkositum ayuttam sunisam pesessamiti tassa nivasanatthanam
gantva tambanakhim sunettam sunisam avaca. Amantayati pakkosa.
Cammadharaniti cammadhare sure samattheti attho abharanabhandameva
ca idha cammanti adhippetam tasma abharanadharetipi attho.
Ceteti tam namenalapati. Puttaniti mama putte ca dhitaro ca.
Indavarapupphasameti tam alapati.
Sa sadhuti sampaticchitva pasadam anuvicaritva pita vo
ovadam datukamo pakkosati idam kira vo tassa pacchimadassananti
sabbamevassa suhajjajananca puttadhitaro ca sannipatesi. Dhammapalakumaro
pana tam vacanam sutva rodanto kanitthabhatikaparivuto pitu
santikam agamasi. Pandito pana te putte disva sakabhavena
santharetum asakkonto assupunnehi nettehi te alimgitva sise
cumbitva jetthaputtam muhuttam hadaye nipajjapetva hadaya
otaretva sirigabbhato nikkhamma mahatale pallanke nisiditva
puttasahassassa ovadam adasi.
Tamattham pakasento sattha aha
te agate muddhani dhammapalo
cumbitva putte avikampamano
amantayitvana avoca vakyam
dinnaham ranna idha manavassa
tassajjaham attasukhi vidheyyo
adaya yenicchati tena gacchati
ahanca vo anusasitum agatosmi
Katham aham aparittaya gacche
sace vo raja kurukhettavasi
janasantho puccheyya pahutakamo
kimabhijanatha pure puranam
kim vo pita anusase purattha
samanasana hotha maya ca sabbe
konidha ranno abbhutiko manusso
tamanjalim kariya vadetha evam
ma heva deva na hi esa dhammo
viyaggharajassa nihinajacco
samanasano deva katham bhaveyyati.
Tattha dhammapaloti mahasatto. Dinnahanti aham jayadhanam
chaddetva ranna dinno. Tassajjaham attasukhi vidheyyoti ajjato
patthaya tihamattam aham imina attano sukhena attasukhi tato param
pana tassa manavassaham vidheyyo. So hi ito catutthe divase
ekamsena mam adaya yatthicchati tattha gacchati. Aparittayati aham
tumhakam parittanam akatva katham gaccheyyanti tumhe anusasitum agatosmi.
Janasanthoti mittabandhanena mittajanassa santhanakaro. Pure
purananti ito pubbe tumhe kim puranakaranam abhijanatha.
Anusaseti anusasi evam tumhe ranna puttha amhakam pita imanci
manca ovadam adasiti katheyyatha. Samanasana hothati sace
Pana raja vo maya dinnassa ovadassa kathitakale etha tumhe
ajja maya saddhim samanasana hotha. Konidha ranno abbhutiko manussoti
idha rajakule tumhehi anno ko nu ranno abbhutiko manussoti
attano asane nisidapeyya. Tamanjalinti atha tumhe anjalim
katva tam rajanam evam vadeyyatha deva evam ma avaca nahi amhakam
esa pavenidhammo viyaggharajassati kesarasihassa. Nihinajaccoti
jarasingalo deva katham samanasano bhaveyya. Yathapi singalo
sihassa samanasano na hoti tatheva mayam tumhakanti.
Imam panassa katham sutva puttadhitaro ca natisuhajja ca
dasakammakaraporisa ca te sabbe sakabhavena santharetum asakkonta
mahaviravimsu. Mahasatto te sannapesi.
Lakkhakandam nitthitam.
Atha ne pandito puttadhitaro ca natayo ca nam upagantva
tunhibhute disva tata ma cintayittha ma socittha ma paridevittha
sabbe samkhara anicca adhuva viparinamadhamma yaso nama
vipattipariyosano apica tumhakam rajavasatim nama yasapatilabhakaranam
kathessami tam ekaggacitta sunathati aha. So buddhalilaya rajavasatim
nama patthapesi.
Tamattham pakasento sattha aha
so ca putte ca mitte ca natayo suhadajjane
alinamanasankappo vidhuro etadabravi
Ethayya rajavasatim nisiditva sunatha me
yatha rajakulampatto yasam poso nigacchatiti.
Tattha suhadajjaneti suhadayajane. Ethayyati etha ayya piyavacanena
samudacarena putte alapati. Rajavasatinti maya vuccamanam
rajaparicariyam sunatha. Yathati yena karanena. Rajakulampattoti
rajakulam upasankamanto ranno santike caranto poso yasam nigacchati
labhati tam karanam sunathati attho.
Na hi rajakulam patto annato labhate yasam
natisuro natidummedho nappamatto kudacanam
yadassa silam pannanca soceyyancadhigacchati
atha vissasate tamhi guyhancassa na rakkhatiti.
Tattha annatoti apakataguno aviditakammapadano.
Natisuroti na atisuro. Natidummedhoti na bhirukajatiko. Yadassa
silanti yada assa sevakassa raja silanca pannanca soceyyanca
adhigacchati acarasampattinca nanabalanca sucibhavanca janati.
Atha vissasate tamhiti atha raja tasmim vissasati vissasam karoti
attano guyham assa na rakkhati na guyhati kathetiti attho.
Tula yatha paggahita samadanda sudharita
ajjhittho na vikampeyya sa rajavasatim vase
tula yatha paggahita samadanda sudharita
sabbani abhisambhonto sa rajavasatim vaseti.
Tattha tula yathati yatha esa vuttappakara tula na onamati
na unnamati evameva rajasevako kismincideva kamme ranna
idam nama karohiti ajjhittho anatto chandadiagatigamanavasena na
vikampeyya sabbakiccesu paggahitatula viya samo bhaveyya. Sa
ra javasatinti so evarupo sevako rajakule vasam vaseyya rajanam
paricareyya evamparicaranto ca pana yasam labheyyati attho. Sabbani
abhisambhontoti sabbani rajakiccani karonto.
Diva va yadi va rattim rajakiccesu pandito
ajjhittho na vikampeyya sa rajavasatim vase
diva va yadi va rattim rajakiccesu pandito
sabbani abhisambhonto sa rajavasatim vase
yo cassa sukato maggo ranno supatiyadito
na tena vutto gaccheyya sa rajavasatim vaseti.
Tattha na vikampeyyati avikampamano tani kiccani kareyya.
Yo cassati yo ca ranno gamanamaggo sukato assa. Supatiyaditoti
sumandito imina maggena gacchati vuttopi tena na gaccheyya
na ranno samakam bhunje kamabhoge kudacanam
sabbattha pacchato gacche sa rajavasatim vase
na ranno sadisam vattham na malam na vilepanam
akappam sarakuttinca na ranno sadisamacare
annam kareyya akappam sa rajavasatim vaseti.
Tattha na rannoti ranno kamabhogena samam kamabhogam na
bhunjeyya tadisassa hi raja kujjhati. Sabbatthati sabbesu rupadisu
kamagunesu ranno pacchatova gaccheyya hinatarameva seveyyati
attho. Annam kareyyati ranno akappato annameva akappam
kareyya. Sarajavasatim vaseti so puggalo ranno upagantva vasam
vaseyya.
Kile raja amaccehi bhariyahi parivarito
namacco rajabhariyasu bhavam kubbetha pandito
anuddhato acapalo nipako samvutindriyo
manomanidhisampanno sa rajavasatim vaseti.
Tattha bhavanti vissasavasena adhippayam. Acapaloti
amandanasilo. Nipakoti paripakkanano. Samvutindriyoti pidahitachalindriyo.
Ranno va angapaccangani orodhe cassa na olokeyya.
Manomanidhisampannoti acalena sutthu thapitena cittena samannagato.
Nassa bhariyahi kileyya na manteyya rahogato
nassa kosa dhanam ganhe sa rajavasatim vase
na niddam bahum manneyya na madaya surampive
nassa daye mige hanne sa rajavasatim vase
nassa pitham na pallankam na koccham na navam ratham
sammatomhiti arulhe sa rajavasatim vase
natidure bhaje ranno naccasanne vicakkhano
Samekkhancassa tittheyya sandissanto sabhattuno
na me raja sakha hoti na raja hoti methuno
khippam kujjhanti rajano sukenakkhiva ghattitam
na pujito mannamano medhavi pandito naro
pharusampatimanteyya rajanam parisam gatanti.
Tattha na manteyyati tassa ranno bhariyahi saddhim neva kileyya
na raho manteyya. Kosa dhananti ranno kosa dhanam na thenetva
ganheyya. Na madayati tata rajasevako nama madatthaya suram
na piveyya. Dayeti dinnabhaye mige na hanne na haneyya.
Kocchanti bhaddapitham. Sammatomhiti aham sammato hutva evam
karomiti na aroheyya. Samekkhancassa tittheyyati assa ranno
purato khuddakamahantakathasavanatthane tittheyya. Sandissanto sabhattunoti
so sevako tassa bhattuno dassanatthane tittheyya. Sukenati
akkhimhi patitena vihisukadina ghattitam akkhi pakatibhavam jahantam
yatha kujjhati nama evam kujjhanti na tesu vissaso katabbo.
Na pujito mannamanoti aham rajapujitomhiti na mannamano.
Pharusanti yena so kujjhati tatharupam na manteyya.
Laddhadvaro labhe dvaram neva rajusu vissase
aggiva sato tittheyya sa rajavasatim vase
puttam va bhataram sam va sampagganhati khattiyo
gamehi nigamehi va ratthehi janapadehi va
Tunhibhuto udikkheyya na bhane chekapapakanti.
Tattha laddhadvaro labhe dvaranti aham nippatiharo laddhadvaro
appatiharetva na paviseyya punapi dvaram labheyya patiharetvava
paviseyyati attho. Satoti appamatto hutva. Bhataram sam vati
sakabhataram va. Sampagganhatiti asukagamam va asukanigamam va
asukassa demati yada sevakehi saddhim kathesi. Na bhane chekapapakanti
tada gunam va agunam va na bhaneyya.
Hattharohe anikatthe rathike pattikarake
tesam kammapadanena raja vaddheti vettanam
na tesam antaram gacche sa rajavasatim vase
capova onato dhiro vamso vapi pakampaye
patilomam na manteyya sa rajavasatim vase
capovunodaro assa macchovassa ajivahata
appasi nipako suro sa rajavasatim vaseti.
Tattha na tesam antaram gaccheti tesam labhassa antarayam na
gaccheyya antarayam na kareyya. Vamso vati yatha vamsagumbato
uggatavamso vatena pahatakale kampati evam ranna kathitakale
kampeyya. Capovunodaroti yatha capadhanu na mahodaro hoti evam
na mahodro siya. Ajivhatati yatha maccho ajivhataya na katheti
tatha mandakathaya ajivhata bhaveyya. Appasiti bhojane mattannu.
Na balham itthim gaccheyya samphassam tejasamkhyam
Kasam sasam daram balyam khinamedho nigacchati
nativelam pabhaseyya na tunhi sabbada siya
avikinnam mitam vacam patte kale udiriye
akodhano asamghatto sacco sanho apesuno
sampham giram na bhaseyya sa rajavasatim vaseti.
Tattha na balahanti na punappunam kilesena gaccheyya. Tejasamkhayanti
evam gacchanto hi puriso tejasamkhyam papunati tam samphassanto
balham na gacchayya. Daranti kayadaratham. Balyanti dubbalabhavam.
Khinamedhoti punappunam kilesarativasena khinapanno puriso ete kasadayo
nigacchati. Nativelanti tata rajunam santike pamanatikkantam na
bhaseyya. Patte kaleti attano vacanakale sampatte. Asamghattoti
param asamghtento. Samphanti niratthakam. Giranti vacanam.
Matapetibharo assa kule jetthapacayino
hiriottappasampanno sa rajavasatim vase
vinito sippava danto katatto niyato mudu
appamatto sucidakkho sa rajavasatim vase
nivatavutti vuddhesu sappatisso sagaravo
surato sukhasamvaso sa rajavasatim vase
araka parivajjeyya sanhitum pahitam janam
bhattarannevudikkheyya na annassa ca rajinoti.
Tattha vinitoti acarasampanno. Sippavati attano kule
Sikkhitabbasippena. Samannagato. Dantoti chasu dvaresu
nibbisevano. Katattoti sampaditatto. Niyatoti yasadinam nissaya
acalanasabhavo. Muduti anatimani. Appamattoti kattabbakiccesu
pamadavirahito. Dakkhoti upatthanatthane cheko. Nivatavuttiti
nicavutti. Sappatissoti garusamvasavasanasilo. Sanhitum pahitanti
pararajuhi ranno santikam guyharakkhanavasena va paticchannapakatakaranavasena
va pesitam. Tatharupehi saddhim kathento ranno sammukha katheyya.
Bhattarannevudikkheyyati attano samikameva olokeyya. Na
annassa ca rajinoti annassa ca ranno santike na bhaseyya.
Samane brahmane capi silavante bahussute
sakkaccam payirupaseyya sa rajavasatim vase
samane brahmane capi silavante bahussute
sakkaccam anuvaseyya sa rajavasatim vase
samane brahmane capi silavante bahussute
tappeyya annapanena sa rajavasatim vase
samane brahmane capi silavante bahussute
asajja panne sevetha akankham vuddhimattano.
Tattha sakkaccam payirupaseyyati garavena punappunam upasankameyya.
Anuvaseyyati uposathavasam vasanto anuvatteyya. Tappeyyati
yavadattham danena tappeyya. Asajjati upagantva. Panneti
pandite. Asajja panhanti va patho. Panhanti panditehi
Pannaya kattabbam kusalakusalam karanam puccheyyati attho.
Dinnapubbam na hapeyya danam samanabrahmane
na ca kinci nivareyya danakale vanibbake
pannava buddhisampanno vidhanavidhikovido
kalannu samayannu ca sa rajavasati vase
utthaya kammadheyyesu appamatto vicakkhano
susamvihitakammanto sa rajavasatim vase.
Tattha dinnapubbanti pakatipatiyattam danavattam. Samanabrahmaneti
samane va brahmane va. Vanibbaketi dinnakale vanibbake
agate disva kinci na nivareyya. Pannavati vicaranapannaya
yutto. Buddhisampannoti avekallabuddhisampanno.
Vidhanavidhikovidoti nanappakaresu dasakammakaraporisadinam
samvidahanakotthasesu cheko. Kalannuti ayam danam datum ayam silam rakkhitum
ayam uposathakammam katum kaloti janeyya. Samayannuti ayam
kasanasamayo ayam vapanasamayo ayam voharasamayo ayam upatthanasamayoti
janeyya. Kammadheyyesuti attano kattabbakammesu.
Khalam salam pasum khettam gantva passa abhikkhanam
mitam dhannam nidhapeyya mitam pacapaye ghare
puttam va bhataram sam va silesu asamahitam
anangava hi te bala yatha peta tatheva te
colanca nesampindanca asinanam padapaye
Dase kammakare pose silesu susamahite
dakkhe utthanasampanne adhipaccasmim thapayeti.
Tattha pasum khettanti gokulanca sassatthananca. Gantvati
gamanasilo. Mitanti minitva ettakanti natva kotthesu nidhapeyya.
Ghareti gharepi parijanam ganetva mitameva pacapeyya.
Silesu asamahitanti evarupam dussilam anacaram kisminci adhipaccatthanena
thapeyyati attho. Anangava hi te balati angametam
manussanam bhatati loke pavuccati. Kincapi jetthakanitthabhataro
angasamanatta angati vutta ime pana dussila tasma angasama
na honti yatha pana susane chaddita peta mata tatheva te
tasma tadisa adhipaccatthanena thapetabba. Kutumbam hi te
vinasenti vinatthakutumbassa ca daliddassa ca rajavasati nama na
sampajjati. Asinananti agantva nisinnanam. Matanam matakabhattam
viya dento ghasacchadanamattam dapeyya. Utthanasampanneti
utthanaviriyena samannagate.
Silava ca alobho ca anuvatto cassa rajino
aviraho hito tassa sa rajavasatim vase
chandannu rajino cassa cittattho cassa rajino
asamkusakavuttissa sa rajavasatim vase
acchadane ca nahapane dhove pade adhosiram
ahatopi na kuppeyya sa rajvasatim vaseti.
Tattha alobhoti aluddho. Anuvatto cassa rajinoti assa
rajino manam anuvatto. Cittatthoti citte thito rajacittavasikoti
attho. Asamkusakavuttissati apatilomavutti assa. Adhosiranti
pade dhovantopi siram adho katva hetthamukhova dhoveyya na ranno
mukham olokeyyati attho.
Kumbhimhi anjalim kayira vayasam vapi padakkhinam
kimeva sabbakamanam dataram dhiramuttamam
yo deti sayanam vattham yanam avasatham gharam
pajjunnoriva bhutanam bhogehi abhivassati
eseyya rajavasati vattamano yatha naro
aradhayati rajanam pujam labhati bhattusuti.
Tattha kumbhimhi anjalim kayira vayasam vapi padakkhinanti
vuddhim paccasimsanto hi puriso udakabharitam kumbhim disva tassa anjalim
kareyya vayasam vapi sakunanca padakkhinam kareyya (yesam) anjalim katva
padakkhinam karontassa te kinci datum na sakkonti. Kimevati yo
pana sabbakamanam data dhiro tam rajanam kim karana na namasseyya
rajayeva hi namassitabbo ca aradhetabbo cati. Pajjunnorivati
megho viya. Eseyya rajavasatiti ayya ya ayam maya kathita esa
rajavasati nama rajasevakanam anusasani. Yathati yaya rajavasatiya
vattamano naro rajanam aradheti rajunanca santika pujam labhati
esati. Evam asamadhuro vidhuro buddhalilaya rajavasatim kathesiti.
Rajavasatikandam nitthitam.
Evam puttadaramittasuhajjadayo anusasantasseva tassa tatiyo
divaso jato. So divasaparipurim natva patova nahatva
nanaggarasabhojanam bhunjitva rajanam apaloketva manavena saddhim
gamissamiti cintetva natiganaparivuto rajanivesanam gantva rajanam
vanditva ekamantam thito vattabbayuttakavacanam avoca.
Tamattham pakasento sattha aha
evam samanusasitva natisamgham vicakkhano
parikinno suhadehi rajanamupasankami
vanditva sirasa pade katva ca nam padakkhinam
vidhuro avaca rajanam paggahetvana anjalim
ayammam manavo neti kattukamo yathamatim
natinattham pavakkhami tam sunohi arindama
putte ca me udikkhesi yancamannam ghare dhanam
yatha pecca nahapeyya natisamgho mayi gate
yatheva khalati bhumiya bhumyayeva patitthati
evetam khalitam mayham etam passami accayanti.
Tattha suhadehiti suhadayehi natimittadihi. Yancamannanti
yanca me annam taya ceva annehi rajuhi ca dinnam ghare aparimanam
dhanam tam sabbam tvameva olokeyyasi. Peccati paccha.
Khalalatiti pakkhalati. Evetantievam etam. Hi bhumiyam khalita tattheva
patitthitapuriso viya tumhesu khalitva tumhesuyeva patitthahami.
Etam passamiti yo esa mama kinte raja hotiti manavena
putthassa tumhe anoloketva saccam patthapetva daso hamasmiti
vadantassa accayo etam accayam passami anno pana me doso
natthi tamme accayam khamatha ma etam hadaye katva paccha mama
puttadare aparajjhittha.
Tam sutva raja pandita tava gamanam mayham na ruccati manavam
upayeneva pakkositva ghatetva kilanjena paticchadema mayham tam
ruccatiti dipento gathamaha
sakka na gantum iti mayham hoti
ghatva vadhitva idha katiyanam
idheva hohi iti mayham ruccati
ma tvam aga uttamabhuripannati.
Tattha ghatvati idha rajageheyeva nam pothetva maretva
paticchadema.
Tam sutva mahasatto deva tumhakam evarupo ajjhasayo
ayuttoti vatva aha
ma heva dhammesu manam panidahi
atthe ca dhamme ca yutto bhavassu
dhiratthu kammam akusalam anariyam
yam katva paccha nirayam vajjeyya
nevesa dhammo na puneti kiccam
Ayiro hi dasassa janinda issaro
ghatetu jhapetum athopi hantum
na ca mayham kodhatthi vajjamihanti.
Tattha ma heva dhammesuti ma heva adhammesu anatthesu
apunnesu tava cittam panidahiti attho. Pacchati yam kammam katva
ajaramaro na hoti atha kho paccha nirayameva uppajjeyya. Dhiratthu
kammanti tam kammam dhi garahitam atthu bhaveyya. Nevesati neva esa
poranakapanditanam sabhavo dhammo. Ayiroti samiko. Ghatetunti
etani ghatadini katum ayiro nama dasassa issaro sabba
netani katum labhati mayham manave appamattakopi kodho natthi
dinnakalato patthaya cittam santharetum vattati vajjamiham nirandati
aha.
Evam vatva mahasatto rajanam vanditva rajorodhe ca
rajaparisanca ovaditva tesu sakabhavena asanthahitva mahaviravam
viravantesupi rajanivesana nikkhami. Sakalanagaravasino pandito kira
manavakena saddhim gacchati etha passissama nanti rajanganeyeva
sannipatitva nam passimsu. Atha ne mahasatto tumhe ma
cintayittha sabbe samkhara anicca sariram adhuvam yaso nama
vipattipariyosano apica tumhe danadisuyeva appamatta hothati ovaditva
nivattetva attano gehabhimukho payasi. Tasmim khane
dhammapalakumaro bhatiganaparivuto pitu paccuggamanam karissamiti nikkhamanto
Nivesanadvareyeva pitu sammukho ahosi. Mahasatto tam disva
sokam santharetum asakkonto tam upaguyhitva ure nipajjapetva
nivesanampavisi.
Tamattham pakasento sattha aha
jetthaputtam upaguyha vineyya hadaye daram
assupunnehi nettehi pavisi so mahagharanti.
Ghare panassa sahassaputta sahassadhitaro sahassabhariya sattavannadasisatani
ca tehiceva avasesadasakammakaranatimittehi ca tassa sakalanivesanam
yugantavatabhighatapatitehi salehi salavanam viya nirantaram ahosi.
Tamattham pakasento sattha aha
salava sampamaddita malutena pamaddita
senti putta ca dara ca vidhurassa nivesane
itthisahassam bhariyanam dasisattasatani ca
baha paggayha pakkandum vidhurassa nivesane
orodha ca kumara ca vesiyana ca brahmana
baha paggayha pakkandum vidhurassa nivesane
hattharoha anikattha rathika pattikaraka
baha paggayha pakkandum vidhurassa nivesane
samagata janapada negama ca samagata
baha paggayha pakkandum vidhurassa nivesane
itthisahassam bhariyanam dasasattasatani ca
Baha paggayha pakkandum kasma no vijahessasi
orodha ca kumara ca vesiyana ca brahmana
baha paggayha pakkandum kasma no vijahessasi
hattharoha anikattha rathika pattikaraka
baha paggayha pakkandum kasma no vijahessasi
samagata janapada negama ca samagata
baha paggayha pakkandum kasma no vijahessasiti.
Tattha sentiti mahatale chinnapada viya patita avattanta
parivattanta sayanti. Bhariyananti bhariyanameva itthinam sahassam.
Kasma noti kena karanena amhe vijahessasiti paridevimsu.
Mahasatto sabbantam mahajanam assasetva avasesani kiccani
katva antojanam bahijananca ovaditva acikkhitabbayuttakam sabbam
puttadarassa acikkhitva punnakassa santikam gantva attano
nitthitakiccam tassa arocesi.
Tamattham pakasento sattha aha
katva gharesu kiccani anusasitva sakam janam
mittamacce ca bhacce ca puttadare ca bandhave
kammantam samvidhetvana acikkhitva ghare dhanam
nidhinca inadananca punnakam etadabravi
avasi tuvam mayha tiham agare
katani kiccani gharesu mayham
Anusasita puttadara maya ca
karohi kiccani yathamatinteti.
Tattha kammantam samvidhetvanati evanca evanca katum vattatiti
ghare kattabbakiccam samvidahitva. Nidhinti tattha tattha nihitadhanam.
Inadananti inavasena payojitadhanam. Yathamatinteti idani tava
ajjhasayanurupam karohiti.
Atha nam punnako aha
sace hi katte anusasita te
putta ca dara ca anujivino ca
handehidani taramanarupo
digho hi addhapi ayam purattha
asambhitova ganhahi ajaniyassa valadhim
idam pacchimakam tuyham jivalokassa dassananti.
Tattha katteti somanassappatto yakkho mahasattam alapati.
Addhapiti gantabbamattopi digho. Asambhitovati nibbhayo. Idam
so hetthapasadam anotaritva tatova gantukamo avaca.
Atha nam mahasatto aha
soham kissanubhayissam yassa me natthi dukkatam
kayena vaca manasa yena gaccheyya duggatinti.
Tattha soham kissanubhayissanti idam mahasatto asambhitova
ganhahiti vutto evamaha.
Evam mahasatto sihanadam naditva asambhito kesarasihoviya
nibbhayo hutva ayam me satako mama aruciya ma muncatuti adhittha
naparamim purecarikam katva dalham nivasetva assassa valadhim viyuhitva
ubhohi hatthehi dalham valadhim gahetva dvihi padehi assassa
urusu palivethetva manava gahito me assavaladhi yatharucim
yahiti aha. Tasmim khane punnako manomayasindhavassa
sannamadasi. So panditam adaya akase pakkhandi.
Tamattham pakasento sattha aha
so assarajavidhuram vahanto
pakkami vehaya samantalikkhe
sakhasu selesu asajjamano
kalagirim khippamupagamasiti.
Tattha sakhasu selesu asajjamanoti punnako kira cintesi
aham duram agantva imam himavantappadese rukkhapabbatesu pothento
maretva hadayamamsam adaya kalevaram pabbatantare chaddetva
nagabhavanam gantva tam vimalaya deviya datva irandatim gahetva
paccagamissamiti.
So rukkhe ca pabbate ca paharitva tesam majjheyeva assam
pesesi. Mahasattassanubhavena rukkhapi pabbatapi tassa sarirato
ubhosu passesu ratanamattam patikkamanti. So mato va no vati
parivattetva mahasattassa mukham olokento kancanadasamiva
Vippasannam mukham disva ayam evam na maratiti punapi himavantappadese
rukkhe ca pabbate ca tikkhattum pothentopi tesam majjheyeva assam
pesesi. Tatheva rukkhapi pabbatapi durataram patikkamantiyeva.
Mahasatto paramakilantakayo ahosi. So idani nam vatakkhandhe
cunnavicunnam karissamiti cintetva vatakkhandhe assam pesesi.
Mato va no vati parivattetva vikasitapadumam viya mahasattassa
mukham olokesi. So kodhabhibhuto sattamam vatakkhandham pakkhandi.
Bodhisattassanubhavena vatakkhandho dvidha hutva bodhisattassa okasam
adasi. Tato verambhavatepi pahari. Verambhavatopi satasahassa
asanisaddo viya dvidha hutva bodhisattassa okasam adasi.
Sopi tassa antarayabhavam passanto tam adaya kalagiripabbatam
agamasi. Tena vuttam.
Sakhasu selesu asajjamano
kalagirim khippamupagamasiti.
Tattha asajjamanoti alaggamano appatihannamano vidhurapanditam
vahanto kalapabbatamatthakam upagato ahosi.
Evam punnakassa mahasattam gahetva gatakale panditassa
puttadaradayo punnakassa vasanatthanam gantva mahasattam adisva
chinnapada viya patitva aparaparam parivattamana mahasaddena paridevimsu.
Tamattham pakasento sattha aha
itthisahassam bhariyanam dasasattasatani ca
Baha paggayha pakkandum yakkho brahmanavannena
vidhuram adaya gacchati
orodha ca kumara ca vesiyana ca brahmana
baha paggayha pakkandum yakkho brahmanavannena
vidhuram adaya gacchati
hattharoha anikattha rathika pattikaraka
baha paggayha pakkandum yakkho brahmanavannena
vidhuram adaya gacchati
samagata janapada negama ca samagata
baha paggayha pakkandum yakkho brahmanavannena
vidhuram adaya gacchati
itthisahassam bhariyanam dasisattasatani ca
baha paggayha pakkandum pandito so kuhim gato
orodha ca kumara ca vesiyana ca brahmana
baha paggayha pakkandum pandito so kuhim gato
hattharoha anikattha rathika pattikaraka
baha paggayha pakkandum pandito so kahim gato
samagata janapada negama ca samagata
baha paggayha pakkandum pandito so kuhim gatoti.
Mahasattam gahetva akasena gacchantam disva ca sutva ca
evampi kanditva te sabbepi sakalanagaravasihi saddhim kandanta rajadvaram
Agamamsu. Raja mahantam paridevanasaddam sutva sihapanjaram vivaritva
kasma paridevathati pucchi. Athassa te deva so kira manavo
na brahmano yakkho brahmanarupena agantva panditam adaya
gato tena vina amhakam jivitam natthi sace ito sattame divase
pandito nagamissati mayam sakatasatehi sakatasahassehi daruni samkaddhitva
sabbe aggim pavisissamati imamattham arocenta imam gathamahamsu.
Sace so sattarattena pandito nagamissati
sabbe aggim pavissama natthattho jivitena noti.
Sammasambuddhaparinibbanakalepi mayam aggim pavisitva marissamati
vattaro nahesum aho suvasitam mahasattena nagaramhiti. Raja
tesam katham sutva tumhe ma cintayittha ma socittha ma paridevittha
madhurakatho pandito manavam dhammakathaya palobhetva attano padesu
patetva na cirasseva amhakam assumukhani hasento agamissati
ma socayitthati vatva gathamaha
pandito ca viyatto ca vibhavi ca vicakkhano
khippam moceti attanam ma bhayitthagamissatiti.
Tattha viyattoti veyyattiya vicaranapannaya samannagato.
Vibhaviti atthanattham karanakaranam vibhavetva dassetva kathetum
samattho. Vicakkhanoti tam khanamyeva thanuppattikaranavijananapannaya
yutto. Ma bhayitthati ma bhayittha khippam attanam mocetva
agamissatiti assasesi.
Nagarapi pandito ranna saddhim kathetva gato bhavissatiti
assasam patilabhimsuti.
. Antarapeyyalo nitthito.
Punnakopi mahasattam kalagirimatthake thapetva imasmim
jivamane mayham vuddhi nama natthi imam maretva hadayamamsam gahetva
nagabhavanam netva vimalaya datva irandatim gahetva devalokam gamissamiti
cintesi.
Tamattham pakasento sattha aha
so tattha gantvana vicintayanto
uccavaca cetanaka bhavanti
na imassa jivena mamatthi kinci
hantvanimam hadayam anayissanti.
Tattha soti so punnako. Tattha gantvanati gantva tattha
kalagirimatthake thito. Cetanakati khane khane uppajjamana
cetna uccapi avacapi uppajjanti thanam kho panetam na vijjati
yametassa jivitadanacetanapi uppajjeyyati imassa pana jivena tahim
nagabhavane mama appamattakampi kinci kiccam natthi idhevimam hantvana assa
hadayam anayissamiti sannitthanamakasiti attho.
Tato punnako cintesi yannunaham imam sahatthena amaretva
bheravarupadassanena jivitakkhayam papeyyanti. So bheravayakkharupam nimmitva
tajjento agantva tampatetva pade gahetva dantantare katva
Khaditukamo viya ahosi. Evam santepi mahasattassa lomahamsanamattampi
nahosi. Tato siharupena ca mattamahahatthirupena ca agantva
dathahi ceva dantehi ca ovijjhitukamo viya hutva tathapi
abhayantassa ekadonikanavappamanam mahantam sappavannam nimmitva
assasanto agantva sakalasariram vethetva matthake phanam dharesi. Tassa
sarajjanamattampi nahosi. Atha nam pabbatamatthake thapetva patetva
cunnavicunnam karissamiti mahavatam samutthapesi. So tassa
kesaggamattampi na calesi. Atha nam tattheva pabbatamatthake thapetva
hatthi viya khajjurirukkham pabbatam aparaparam calesi. Tathapi nam
thitatthanato kesaggamattampi caletum nasakkhi. Tato saddasantasenassa
hadayaphalanam katva maressamiti antopabbatam pavisitva pathavinca
nabhanca ekaninnadam karonto mahanadam nadi. Evampissa sarajjanamattampi
nahosi. Janati hi mahasatto yakkhasihahatthinagarajavesena
agatopi vatavutthipabbatacalananam karakopi antopabbatam
pavisitva nadam visajjentopi manavoyeva na annoti. Tato
yakkho cintesi naham imam bahirupakkamehi maretum sakkomi
sahattheneva nam maressamiti. So mahasattam pabbatamuddhani thapetva
pabbatapadam gantva manikkhandhe pandukambalasuttam pavesento viya
nadanto antopabbatena uggantva mahasattam dalham gahetva
parivattetva adhosiram katva analambe akase visajjesi.
Tena vuttam
so tattha gantva pabbatamantarasmim
Anto pavisitvana padutthacitto
asamphutasmim jagatippadese
adhosiram dharayi katiyanoti.
Tattha gantvati pabbatamatthaka pabbatapadam gantva tattha
pabbatantare thapetva tassa anto pavisitva pabbatamatthake thitassa hettha
pannayamano asamphute bhumippadese. Dharayiti nam aditova dharesi
tattha pana nam khipitva pathamam pannarasayojanamattam bhassakale
pabbatamuddhanithitova hattham pasaretva adhosiram bhassantam padesu
gahetva adhosirameva ukkhipitva mukham olokento ayam na maratiti
natva dutiyampi khipitva timsayojanamattam bhassakale tatheva ukkhipitva
mukham oloketva jivantameva disva cintesi sace idani
satthiyojanamattampi bhassitva na marissati padesum nam gahetva
pabbatamuddhani pothetva maressamiti. Atha nam tatiyampi khipitva
satthiyojanatthanam bhassakale hattham pasaretva padesu nam gahetva
ukkhipi. Mahasattopi cintesi ayam mam pathamam pannarasayojanatthanam
khipi dutiyampi timsayojanam tatiyampi satthiyojanam idani na mam puna
khipissati ukkhipantoyeva pana pabbatamuddhani paharitva mam maressati
yava mam ukkhipitva pabbatamatthakena potheti tava nam adhosiro
olambantova maranakaranam pucchissamiti. So asambhito
asantasanto tatha akasi. Tena vuttam
so lambamano narake papate
Mahabbhaye lomahamse viduggate
asantasanto kurunam kattusettho
iccabravi punnakam nama yakkham
ariyavakaso anariyarupo
asannato sannatasannikaso
accahitam kammam karosi luddam
bhave ca te kusalam natthi kinci
yam mam papatasmim papatumicchasi
ko nu tavattho maranena mayham
amanusasseva te ajja vanno
acikkha me tvam katamasi devatati.
Tattha so lambamanoti so kurunam kattusettho tatiyavare
lambamano. Ariyavakasoti rupena ariyasadiso devavanni hutva
carasi. Asannatoti kayadihi asannato dussilo. Accahitanti
hitatikkantam atiahitam va. Bhave ca teti tava citte appamattakampi
kusalam natthi. Amanusasseva te ajja vannoti ajja
tavedam karanam amanussasseva. Katamasi devatati yakkhanam antare
katarayakkho nama tvanti.
Atha nam punnako aha
yadi te suto punnako nama yakkho
ranno kuverassa hi so sajivo
Bhumindharo varuno nama nago
braha suci vannabalupapanno
tassanujam dhitaram kamayami
irandati nama sa nagakanna
tassa sumajjhaya piyaya hetu
patarayim tuyham vadhaya dhirati.
Tattha sajivoti sajivo amacco. Brahati arohaparinahasampanno.
Suciti utthapitakancanarupasadiso. Vannabalupapannoti
sariravannena ca kayabalena ca upagato. Tassanujanti tassa anujatam
dhitaram. Patarayinti cittam pavattesim sannitthanam akasinti attho.
Tam sutva mahasatto ayam loko duggahitena nassati
nagamanavikampatthentassa mama maranena kim payojanam tattato nam
janissamiti cintetva gathamaha
maheva te yakkha ahosi moho
nattha bahu duggahitena loka
kinte sumajjhaya piyaya kiccam
maranena me ingha sunohi sabbanti.
Athassa punnako acikkhanto aha
mahanubhavassa mahoragassa
dhitukamo natibhatohamasmi
tam yacamanam sasuro avoca
Yatha mamannimsu sukamanitam
dajjemu kho te sutanum sunettam
suvimhitam candanalittagattam
sace tuvam hadayam panditassa
dhammena laddha idha maharesi
etena cittena kumari labbha
nannam dhanam uttarim patthayama
evam na mulhosmi sunohi katte
na capi me duggahitamatthi kinci
hadayena te dhammaladdhena naga
irandatim nagakannam dadanti
tasma ahantuyham vadhaya yutto
evammamattho maranena tuyham
idheva tam narake patayitva
hantavana tam hadayam anayissanti.
Tattha dhitukamoti dhitaram kamemi patthemi dhitu atthaya vicarami.
Natibhatohamasmiti tassa natibhatiko nama aham. Tanti tam
nagakannam. Yacamananti yacantam mam. Yatha manti yasma mam.
Sukamanitanti sutthu ekamsena kamena nitoti sukamanitam amannimsu
janimsu tasma mama sassuro dajjemu kho tetiadimaha. Tattha dajjemuti
dadeyyama. Sutanunti sundarasariram. Idha maharesiti idha ahareyyasi.
Tassa tam katham sutva mahasatto cintesi vimalaya mama
hadayena kiccam natthi varunena dhammakatham sutva manina mam pujetva
tattha gatena nagarajena mama dhammakathikabhavo vannito bhavissati
tato vimalaya mama dhammakathaya dohalo uppanno bhavissati varunena
duggahitam gahetva punnako anatto bhavissati svayam attana
duggahitena mam maretum evarupam dukkham papesi mama panditabhavo
thanuppattikaranavindanasamatthata imasmim mam marente kim karissati
handaham nam manavam sannapessamiti manava aham sadhunaradhammam
nama janami yavaham na marami tava mam pabbatamuddhani nisidapetva
sadhunaradhammam suna paccha yam icchasi tam kareyyasiti vatva sadhunaradhammam
vannento jivitam aharapeyyanti. So adhosiro olambantova
gathamaha
khippam mamam uddhara katiyana
hadayena me yadi te atthi kiccam
yekecime sadhu narassa dhamma
sabbeva te patukaromi ajjati.
Tam sutva punnako ayam kira panditena devamanussanam akathitapubbo
dhammo bhavissati handaham khippameva nam uddharitva sadhunaradhammam
sossamiti cintetva mahasattam ukkhipitva pabbatamuddhani nisidapesi.
Tamattham pakasento sattha aha
sa punnako kurunam kattusettham
Nagamuddhani khippam patitthapetva
assatthamasinam samekkhiyana
paripucchi kattaramanomapannam
samutthito mesi tuvam papata
hadayena te ajja mamatthi kiccam
yekecime sadhu narassa dhamma
sabbeva me patukarohi ajjati.
Tattha assatthanti laddhassasam hutva. Samekkhiyanati disva.
Sadhu narassa dhammati narassa sadhu dhamma sunadaradhamma.
Mahasatto aha
samutthito tyasmi ahampapata
hadayena me yadi te atthi kiccam
yekecime sadhu narassa dhamma
sabbeva te patukaromi ajjati.
Tattha samutthito tyassamiti taya samutthito aham asmi.
Atha nam mahasatto kilitthasariromhi nahayami tavati aha.
Yakkho sadhuti nahanodakam aharitva nahanakale mahasattassa
dibbadussadibbagandhamaladini datva alankatapatiyattakale dibbabhojanam
adasi. Mahasatto bhuttabhojano kalagirimatthakam alankarapetva
asanam pannapetva alankatasane nisiditva buddhalilaya sadhunaradhammam
desento gathamaha
Yatanuyayi ca bhavahi manava
allanca panim parivajjayassu
ma cassu mittesu kadaci dubbhi
ma ca vasam asatinam nigaccheti.
Tattha anlanca panim parivajjayassuti allam tintam panim ma
dahi ma jhapayi.
Yakkho samkhittena kathite cattaro sadhunaradhamme bujjhitum asakkonto
vittharena pucchi
katham nu yatam anuyayi hoti
allanca panim dahate katham so
asati ca kako pana mittadubbho
akkhahi me pucchito etamatthanti.
Mahasattopissa kathesi
asanthatam 1- nopica ditthapubbam
yo asanenapi nimantayeyya
tasseva attham puriso kareyya
yatanuyayiti tamahu pandita
yassekarattimpi ghare vaseyya
yatthannapanam puriso labhetha
na tassa papam manasapi cetaye
@Footnote: 1. asanthutanpi patho
Allanca panim dahate mittadubbho
yassa rukkhassa chayaya nisideyya sayeyya va
na tassa sakham bhanjeyya mittadubbho hi papako
punnampi ce mam pathavi dhanena
dajjitthiya puriso sammataya
laddha khanam atimanneyya tampi
tasam vasam asatinam na gacche
evam kho yatam anuyayi hoti
allanca panim dahate punevam
asati ca saso pana mittadubbho
so dhammiko hohi jahassu adhammanti.
Tattha asanthatanti ekaham davihampi ekato avutthapubbam.
Yo asanenapiti yo evarupam asanamattenapi nimanteyya pageva
annapanadihi. Tassevati tassa eva pubbakarissa attham puriso
karoteva. Yatanuyayiti pubbakarina yatassa maggassa anuyayi.
Pathamam karonto hi yayi nama paccha karonto pana anuyayi namati
evam pandita kathenti ayam devaraja pathamo sadhunaradhammo.
Allanca paninti darubhakam attano bhunjanahatthameva dahanto hi
mittadubbhi nama hoti. Iti allahatthassa ajjhapanam nama ayam
dutiyo sadhunaradhammo. Na tassati tassa sakham va pattam va
ankuram va na bhindeyya kim karana mittadubbho hi papako iti
Paribhuttacchayassa acetanassa rukkhassapi papam karonto mittadubbhi
nama hoti kimangam pana manussabhutassa. Evam mittesu adubbhanam
nama ayam tatiyo sadhunaradhammo. Dajjitthiyati dadeyya itthiya.
Sammatayati ahamevassapi yo na anno mamanneva sa itthi
icchatiti evam sutthu sammataya. Laddha khananti aticarassa okasam
labhitva. Asatinanti asaddhammena samannagatanam itthinam. Iti
matugamam nissaya papassa akaranam nama ayam catuttho sadhunaradhammo.
So dhammiko hohiti so tvam devaraja imehi catuhi sadhunaradhammehi
yutto dhammiko hohiti.
Evam mahasatto yakkhassa cattaro sadhunaradhamme buddhalilaya
kathesi. Te sunantoyeva punnako sallakkhesi catusu thanesu
pandito attano jivitameva yacati ayam kho pana mayham pubbe
asanthatasseva sakkaramakasi ahamassa nivesane tiham mahantam yasam
anubhavanto vasim ahanca imam papakammam karonto matugamam nissaya
karomi sabbathapi ahameva mittadubbhi sace panditam aparajjhissami
na sadhunaradhamme vattissami nama kim me nagamanavikaya
indapattavasinam assumukhani hasapento imam vegena netva dhammasabhayam
otaressamiti cintetva aha
avasim aham tuyham tiham agare
annena panena upatthitosmi
mutto 1- mama si visajmamaham tam
@Footnote: 1.mittotipipatho
Kamam gharam uttama panna gaccha
api hayatu nagakulassa attho
alampi me nagakannaya hetu
so tvam sakeneva subhasitena
muttosi me ajjavadhaya pannati.
Tattha upatthitosmiti taya upatthito asmi. Visajjamaham
tanti visajjemi aham tam. Kamanti ekamsena. Vadhayati vadhato.
Pannati pannavanta.
Atha nam mahasatto manava ma tava mam attano gharam pesayi
nagabhavanameva mam nehiti vadanto gathamaha
handa tuvam yakkha mamampi nehi
sasurantike attham mayi carassu
ahampi nagadhipativimanam
dakkhemi nagassa aditthapupbanti.
Tattha handati upasaggatthe nipato. Sasurantike attham
mayi carassuti tava sasurassa santikam attham mayi cara ma nasayi.
Nagadhipativimananti nagadhipatinca vimanancassa aditthapubbam passeyya.
Punno aha
yam ve narassa ahitaya assa
na tam panno arahati dassanaya
atha kena vannena amittagamam
Tuvamicchasi uttama panna gantunti.
Tatthaamittagamanti amittassa vasanatthanam amittasamagamanti
attho.
Atha nam mahasatto aha
addha pajanami ahampi etam
na tam panno arahati dassanaya
papanca me natthi katam kuhinci
tasma na sanke maranagamayati
tattha maranagamayati maranassa agamaya. Apicakho devaraja
tvam maya tadiso kakkhalo dhammakathaya palobhetva mudukato idaneva
mam alam me nagamanavikaya attano gharam yahiti vadesi nagarajassa
mudukaranam mama bharo nehiyeva mam tatthati.
Tam sutva punnako tassa vacanam sadhuti sampaticchitva aha
handa ca thanam atulanubhavam
maya saha dakkhasi ehi katte
yatthacchati naccagitehi nago
raja yatha vessavanno nilinnam
tam nagakanna caritam ganena
nikilitam niccamaho ca rattim
pahutamalyam bahu pupphachannam
obhasati vijjurivantalikkhe
Annena panena upetarupam
naccehi gitehi ca vaditehi
paripuram kannahi alankatahi
upasobhati vatthapilandhanenati.
Tattha handa cati nipatamattameva. Thananti nagarajassa
vasanatthanam. Nilinnanti nilinnam nama rajadhaniyam. Caritamganenati
tam nagakannanam ganena caritam. Nikilitanti niccam aho ca
rattinca nagakannahi kilitanukilitam.
Tamattham pakasento sattha aha
so punnako kurunam kattusettham
nisidayi pacchato asanasmim
adaya kattaramanomapannam
upagami bhavanam nagaranno
patvana thanam atulanubhavam
atthasi katta pacchato punnakassa
samaggipekkhi pana nagaraja
pubbeva jamataramajjabhasathati.
Tattha so punnakoti bhikkhave so punnako evam nagabhavanam
vannetva panditam attano ajannam aropetva nagabhavanam nesi.
Thananti nagarajassa vasanatthanam. Pacchato punnakassati punnakassa
ca kira etadahosi sace nagaraja panditam disva muducitto
Bhavissati iccetam kusalam no ce tassa tam apasantasseva sindhavam
aropetva adaya gamissamiti. Atha nam pacchato thapesi. Tena
vuttam. Pacchato punnakassati. Samaggipekkhiti samaggim pekkhamano.
Samam apekkhitipi patho. Attano jamataram passitva
pathamataram sayameva ajjhabhasathati attho.
Nagaraja aha
yam nu tuvam agama maccalokam
anvesamano hadayam panditassa
kacci samiddhena idhanupatto
adaya kattaramanomapannanti.
Tattha kacci samiddhenati kacci tena manorathena samiddhena
nipphannena idhagatositi pucchi.
Punnako aha
ayam hi so agato yam tvamicchasi
dhammena laddho mama dhammapalo
tam passatha sammukha bhasamanam
sukho have sappurisehi sangamoti.
Tattha yam tavamicchasiti yam tvam icchasi. Yam tuvamicchasitipi
patho. Bhasamananti tam loke pakatam dhammapalam idani madhurena
sarena dhammam bhasamanam sammukhava passatha sappurisehi ekatthane
samagamo hi nama sukho hotiti.
Kalagirikandam nitthitam.
Nagaraja mahasattam disva gathamaha
aditthapubbam disvana macco maccubhayaddito
byamhito nabhivadesi na idam pannavatamivati.
Tattha byamhitoti bhito. Idam vuttam hoti pandita tvam
aditthapubbam nagabhavanam disva maranabhayena ca addito bhito hutva
yam mam nabhivadesi idam karanam pannavantanam na hotiti.
Evam nagarajanam vandanam paccasimsamanam mahasatto na tvam
maya vanditabboti avatvava attano nanataya upayako sallena
aham vajjhappattabhavena tam na vandamiti vadanto gathadvayamaha
na camhi byamhito naga na ca maccubhayaddito
navajjho abhivadeyya vajjham va nabhivadaye
katham nu abhivadeyya abhivadapayetha ve
yam naro hantumiccheyya tam kammam nupapajjatiti.
Tassattho nevaham nagaraja aditthapubbam nagabhavanam disva bhito
na maranabhayatajjito madisassa hi maranabhayam nama natthi vajjho pana
janena vadhitabbo puggalo attanam vadhakam janam abhivadetum vajjham vadhakopi
abhivadetum na labhati yam hi naro hantumiccheyya tam katham nu abhivadeyya
katham va tena attanam abhivadapayetha ve tassa hi tam kammam na
upapajjati tvanca kira mam maretum idha anapesi katham aham
tam vandamiti.
Tam sutva nagaraja tuttho mahasattassa thutim karonto dve
Gatha abhasi
evametam yatha brusi saccam bhasasi pandita
na vajjho abhivadeyya vajjham va nabhivadaye
katham nu abhivadeyya abhivadapayetha ve
yam naro hantumiccheyya tam kammam nupapajjatiti.
Idani mahasatto nagarajena saddhim patisantharam karonto aha
asassatam sassatam nu tava idam
iddhi juti balaviriyupapatti
pucchami tam nagaraje tamattham
katham nu te laddhamidam vimanam
adhicca laddham parinamajante
sayam katam udahu devehi dinnam
akkhami me nagaraje tamattham
yatheva te laddhamidam vimananti.
Tattha tava idanti idam tava yasajatam vimanam va asassatam
sassatasadisam ma kho yasam nissaya papamakasiti imina padena
attano jivitam yacati. Iddhiti nagiddhi ca nagajuti ca kayabalanca
cetasikaviriyanca nagabhavane upapatti ca yanca te idam vimanam pucchami
tam nagaraja etamattham katham nu te idam sabbam laddhanti kinnu taya
idam vimanam evam sampannam nagabhavanam adhicca akaranena laddham udahu
utuparinamajante idam udahu sayam sahattheneva katam udahu devehi te
Dinnam yatheva idam laddham me etamattham akkhahiti.
Nagaraja aha
nadhicca laddham na parinamajamme
na sayikatam napi devehi dinnam
sakehi kammehi apapakehi
punnehi me laddhamidam vimananti.
Tattha apapakehiti alamakehi.
Mahasatto aha
kinte vattam kimpana brahmacariyam
kissa sucinnassa ayam vipako
iddhi juti balaviriyupapatti
idanca te naga mahavimananti.
Tattha kinte vattanti nagaraja purimabhave tava kim vattam
ahosi ko brahmacariyavaso katarassa sucaritasseso iddhiadiko
vipakoti.
Nagaraja aha
ahanca bhariya ca manussaloke
saddha ubho danapati ahumha
opanabhutam me gharam tadasi
santappita samanabrahmana ca
malanca gandhanca vilepananca
Padipayam seyyamupassayanca
adchadanam sayanam annapanam
sakkaccam danani adamha tattha
tam me vattam tampana brahmacariyam
tassa sucinnassa ayam vipako
iddhi juti balaviriyupapatti
idanca me dhira mahavimananti.
Tattha manussaloketi angaratthe kalacampakanagare. Tam me
vattanti tam sakkaccam dinnam danameva mayham vattasamadanam brahmacariyanca
ahosi tasseva sucinnassa ayam iddhadiko vipako.
Mahasatto aha
evanca te laddhamidam vimanam
janasi punnanam phalupapattim
tasma hi dhammam cara appamatto
yatha vimanam puna mavavesiti.
Tattha janasiti sace taya dananubhaveneva tam laddham evam
sante janasi nama punnanam phalanca punnaphalena nibbattam upapattinca.
Tasmati yasma punnehi taya idam laddham tasma. Puna
mavasesiti yatha punapi imam nagabhavanam ajjhavasi evam dhammam cara.
Nagaraja aha
nayidha santi samanabrahmana va
Yesannapanani dademu katte
akkhahi me pucchito etamattham
yatha vimanam puna mavasemati.
Mahasatto aha
bhogi hi te santi idhupapanna
putta ca dara anujivino ca
tesu tuvam vacasa kammuna ca
asampaduttho ca bhavahi niccam
evam tuvam naga asampadosam
anupalaya vacasa kammuna ca
thatva idha yavatayukam vimane
uddham ito gacchasi devalokanti.
Tattha bhogiti bhogino nagati attho. Tesuti tesu puttadisu
bhogisu vacaya kammena ca niccam asampaduttho bhava. Anupalayati
evam puttadisuyeva sesasattesu ca mettacittasamkhatam asampadosam
anurakkha. Uddham itoti ito nagabhavanato upari devalokam
gamissasi mettacittam hi danato atirekataram punnanti.
Evam nagaraja mahasattassa dhammakatham sutva tutthacitto na
sakka panditena bahi papancam katum tam vimalaya dassetva subhasitam
savetva dohalam patippassambhetva dhananjayarajanam tosetum
panditam pesetum vattatiti cintetva gathamaha
Addha hi so socati rajasettho
taya vina yassa tuvam sajivo
dukkhupanitopi taya samecca
vindeyya poso sukhamaturopiti.
Tattha sajivoti amacco. Sameccati taya saha samagantva.
Aturopiti balhagilanopi samano.
Tam sutva mahasatto nagarajassa thutim karonto itaram gathamaha
addha satam bhasasi naga dhammam
anuttaram atthapadam sucinnam
etadisiyasu hi apadasu
pannaya te madisanam visesoti.
Tattha satanti addha satam panditanam dhammam bhasasi. Atthapadanti
hitakotthasam. Etadisiyasuti evarupasu apadasu idisesu
bhayesu upatthitesu madisanam pannavantanam viseso pannayati.
Tam sutva nagaraja atirekataram tutthahattho gathamaha
akkhahi no tayam mudhanuladdho
akkhahi no tayam ajesi jute
dhammena laddho itimayamaha
katham tuvam hatthamimassamagatoti.
Tattha akkhahi noti acikkha amhakam. Tayanti tam ayam
mudhanuladdhoti kim nu kho mudha amulakeneva labhi udahu jutena
Ajesi. Atimayamahati ayam punnako dhammena me pandito
laddhoti vadati. Katham tuvam hatthamimassamagatoti tvam katham imassa
hatthagatam agato.
Atha nam mahasatto aha
yo missaro tattha asosi raja
tamayamakkhehi ajesi jute
so mam jito raja imassadasi
dhammena laddhosmi asahasenati.
Tattha yo missaroti yo me issaro. Imassadasiti imassa
adasi.
Tamattham pakasento sattha aha
mahorago attamano udaggo
sutvana dhirassa subhasitani
hatthe gahetvana anomapannam
pavekkhi bhariyaya tada samkase
yena tvam vimale pandu yena bhattam na ruccati
na ca me tadiso vanno ayameso tamonudo
yassa te hadaye natko agatoyam pabhankaro
tassa vakyam nisamehi dullabham dassanam punati.
Tattha pavekkhiti pavittho. Yenati bhadde vimale yena
karanena tvam pandu ceva na ca te bhattam ruccati. Na ca me
Tadiso vannoti pathavitale va devaloke va na ca etadiso
vanno annassa kassaci atthi yadiso etassa gunavanno pattharito.
Ayameso tamo yam nudoti yam nissaya tava dohalo uppanno
ayam eso sabbalokassa tamonudo. Punati puna etassa
dassanannama dullabhanti vadati.
Disvana tam vimala bhuripannam
dasangulim anjalim paggahetva
hatthena bhavena patitarupa
iccabravi kurunam kattusetthanti.
Tattha hatthena bhavenati tutthena cittena. Patitarupati
somanassajata.
Ito param vimala aha
aditthapubbam disvana macco
maccubhayaddito byamhito
nabhivadesi na idam pannavatamivati.
Pandito aha
na camhi bayamhito nagi na ca maccu bhayaddito
na vajjho abhivadeyya vajjham va nabhivadaye
katham nu abhivadeyya abhivadapayetha ve
yam naro hantumiccheyya tam kammam nupapajjatiti.
Vimala aha
Evametam yathabrusi saccam bhasasi pandita
na vajjho abhivadeyya vajjham va nabhivadaye
kathannu abhivadeyya abhivadapayetha ve
yam naro hantumiccheyya tam kammam nupapajjatiti.
Atha mahasatto vamalaya saddhim patisantharam karonto aha
asassatam sassatam nu tava idam
(vimanam) iddhi juti balaviriyupapatti
pucchami tam nagakanne tamattham
katham nu te laddhamidam vimanam
adhicca laddham parinamajante
sayikatam udahu devehi dinnam
akkhahi me nagakanne tamattham
yatheva te laddhamidam vimananti.
Vimala aha
nadhicca laddham na parinamajamme
na sayam katam na ca devehi dinnam
sakehi kammehi apapakehi
punnehi me laddhamidam vimananti.
Mahasatto aha
kinte vattam kim pana brahmacariyam
kissa sucinnassa ayam vipako
Iddhi juti balaviriyupapatti
idanca te nagi mahavimananti.
Atha nam vimala aha
ahanca kho samiko capi mayham
saddha ubho danapati ahumha
opanabhutam me gharam tadasi
santappita samanabrahmanaca
malanca gandhanca vilepananca
padipayam seyyamupassayanca
acchadanam sayanam annapanam
sakkaccam danani adamha tattha
tam me vattam tampana brahmacariyam
tassa sucinnassa ayam vipako
iddhi juti balaviriyupapatti
idanca me dhira mahavimananti.
Atha nam mahasatto aha
evanca te laddhamidam vimanam
janasi punnana phalupapattim
tasma hi dhammancara appamatta
yatha vimanam puna mavasesiti.
Vimala aha
Mayidha santi samanabrahmana ca
yesannapanani dademu katte
akkhahi me pucchito etamattham
yatha vimanam puna mavasemati.
Mahasatto aha
bhogi hi te santi idhupapanna
putta ca sami anujivano ca
tesu tuvam vacasa kammuna ca
asampaduttha ca bhavahi niccam
evam tuvam nagi asampadosam
anupalaya vacasa kammuna ca
thatva idha yavatayukam vimane
uddham ito gacchasi devalokanti.
Vimala aha
addha hi so socati rajasettho
taya vina yassa tuvam sajivo
dukkhupatonipi taya samecca
vindeyya poso sukhamaturopiti.
Mahasatto aha
addha satam bhasasi nagi dhammam
anuttaram atthapadam sucinnam
Etadisiyasu hi apadasu
pannayate madisanam visesoti.
Vimala aha
akkhahi no tayam mudhanuladdho
akkhahi no tayam ajesi jute
dhammena laddho itimayamaha
katham tuvam hatthamimassa magatoti.
Atha nam mahasatto aha
yo missaro tattha ahosi raja
tamayamakkhehi ajesi jute
so mam jito raja imassadasi
dhammena laddhosmi asahasenati.
Imasam gathanam hettha vuttanayenevattho veditabbo.
Mahasattassa vacanam sutva atirekataram tuttha vimala mahasattam
gahetva sahassagandhodakaghatehi nahapetva nahanakale mahasattassa
dibbadussadibbagandhamaladini datva alankatapatiyattakale dibbabhojana
adasi. Bhuttabhojano alankatasanam pannapetva mahasatto
alankatadhammasane nisiditva buddhalilaya dhammam desesi.
Tamattham pakasento sattha aha
yatheva varuno nago panham pucchittha panditam
tatheva nagakannapi panham pucchittha panditam
Yatheva varunam nagam dhiro tosesi pucchito
tatheva nagakannampi dhiro tosesi pucchito
ubhopi te attamane viditva
mahoragam nagakannanca dhiro
acchambhi abbhito alomahattho
iccabravi varunam nagarajam
ma bhethayi naga ayahamasmi
yena tava attho idam sariram
hadayena mamsena karohi kiccam
sayam karissami yatha matinteti.
Tattha achambhiti nikampo. Alomahatthoti bhayena ahatthalomo.
Iccabraviti vimamsanavasena iti abravi. Ma bhethayiti mittadubbhikammam
karomiti ma bhayi katham nu kho imam idani hanissamiti ma
cintayi. Nagati varunamalapati. Ayahamasmiti ayam ahamasmi
ayameva va patho. Sayam karissamiti sace tvam imassa me santike
dhammo sutoti mam maretum na visahasi ahameva yatha tava ajjhasayo
tatha sayam karissamiti.
Nagaraja aha
pannahave hadayam panditanam
te tyamha pannaya mayam sututtha
anunanamo labhatajjadaram
Ajjeva tam kuruyo papayatuti.
Tattha te tyamhati te mayam tava pannaya sututtha.
Anunanamoti sampunnanamo punnako yakkhasenapati. Labhatajjadaranti
labhatu ajja daram dadamassa dhitaram irandatim. Papayatuti ajjeva
tam kururattham punnako papetu.
Evanca pana vatva varuno irandatim punnakassa adasi.
So tam labhitva tutthacitto mahasattena saddhim sallapi.
Tamattham pakasento sattha aha
sa punnako attamano udaggo
irandatim nagakannam labhitva
hatthena bhavena patitarupo
iccabravi kurunam kattusettham
bhariyaya mam tvam akari samangim
ahanca te vidhura karomi kiccam
idanca te maniratanam dadami
ajjeva tam kuruyo papayamiti.
Tattha maniratananti pandita aham te gunesu pasanno arahami
tavanucchavikam kiccam katum tasma imanca te cakkavattiparibhogam
maniratanam dammi ajjeva tam indapattam papemi.
Atha mahasatto tassa thutim karonto itaram gathamaha
ajjeyya mesa tava hotu metti
Bhariyaya kaccayana piyaya saddhim
anandacitto sumano pitito
datva manim mama nayindapattanti.
Tattha ajjeyyamesati esa tava bhariyaya saddhim piyasamva sametti
ajeyya hotu. Anandacittoti adihi pitisamangibhavamevassa vadati.
Nayindapattanti naya indapattam.
Tena vuttam.
Sa punnako kurunam kattusettham
nisidayi purato asanasmim
adaya kattaramanomapannam
upanayi nagaram indapattam
mano manussassa yathapi gacche
tatopi samkhippataram ahosi
yam punnako kurunam kattusettham
upanayi nagaram indapattanti.
Atha nam punnako aha
etindapattam nagaram padissati
rammani ca ambavanani bhagaso
ahanca bhariyaya samangibhuto
tuvanca pattosi sakam niketanti.
Tattha yathapi gaccheti mano nama na gacchati dure arammanam
Ganhanto pana gatoti vuccati tasma manassa arammanaggahanatopi
khippataram tassa manomayasindhavassa gamanam ahositi evamettha attho
datthabbo. Etindapattanti assapitthe nisinnasseva dassento
evamaha. Sakam niketanti tuvanca attano nivesanam sampattoti
aha.
Tasmim pana divase paccusakale raja supinam addasa. Evarupo
supino ahosi. Ranno nivesanadvare eko pannakkhandho
silasakho pancagorasaphalo alankatahatthiassapaticchanno maharukkho thito
mahajano tassa mahasakkaram katva anjalim paggayha namassati atheko
kanho puriso rattasatakanivattho rattapupphakannadharo avudhahattho
agantva mahajanassa paridevantasseva tam rukkhamulam chinditva
akaddhanto adaya gantva punaharitva pakatitthaneyeva thapetva
pakkamiti. Raja tam supinam parigganhanto maharukkho viya na
anno koci vidhurapandito mahajanassa paridevantasseva tam rukkhamulam
chinditva adaya gatapuriso viya na anno koci panditam gahetva
gatamanavo puna tam rukkham aharitva pakatitthaneyeva thapetva gato
viya sve manavo panditam anetva dhammasabhaya dvare thapetva
pakkamissati addha ajja mayam panditam passissamati sannitthanam
katva somanassappatto sakalanagaram alankarapetva dhammasabham
sajjapetva alankataratanamandape dhammasanam pannapetva
ekasatarajaamaccagananagaravasijanaparivuto ajja tumhe panditam passissatha ma
Bhayitthati mahajanam assasento panditassa agamanam olokento
dhammasabhayam nisidi. Punnakopi panditam otaretva dhammasabhaya
dvare parisamajjhe thapetva apucchitva irandatim adaya attano
devanagarameva gato.
Tamattham pakasento sattha aha
sa punnako kurunam kattusettham
oropayi dhammasabhaya majjhe
ajannamaruyha anomavanno
pakkami vehaya samantalikkhe
tam disva raja paramappitito
utthaya bahahi palissajitva
avikampayam dhammasabhaya majjhe
nisidayi pamukham asanasminti.
Tattha anomavannoti ahinavanno uttamavanno.
Avikampayanti bhikkhave so raja panditam palissajitva mahajanamajjhe
avikampanto anoliyantoyeva hatthe gahetva attano abhimukham katva
alankatadhammasane nisidapesi.
Atha raja tena saddhim sammoditva madhurapatisantharam karonto
gathamaha
tvam no panetasi rathamva nattham
nandanti tam kuruyo dassanena
Akkhahi me pucchito etamattham
katham pamokkho ahu manavassati.
Tattha natthanti yatha nattham ratham sarathi upaneti evam tvam
amhakam karanena nayena hitakiriyasu vinetasi. Nandanti tanti
tam disvava ime kururatthavasino tava dassanena nandanti.
Manavassati manavassa santika katham tava mokkho ahosi yo va tam
muncantassa manavassa pamokkho so kena karanena ahositi attho.
Atha nam mahasatto aha
yam manavo tyabhivadi janinda
na so manusso naraviriyasettha
yadi te suto punnako nama yakkho
ranno kuverassa hi so sajivo
bhumindharo varuno nama nago
braha sucivannabalupapanno
tassanujam dhitaram kamayano
irandati nama sa nagakanna
tassa sumajjhaya piyaya hetu
patarayittha maranaya mayham
so ceva bhariyaya samangibhuto
ahancanunnato mani ca laddhoti.
Tattha yam manavo tyabhivaditi janinda yam tvam manavoti
Abhivadasi. Bhumindharoti bhumindharo nagabhavanavasi. Sa nagakannati
yam nagakannam so kamayamano mama maranaya patarayi sa nagakanna
irandati nama. Piyaya hetuti maharaja so hi nagaraja
catuposathikapanhavisajjane pasanno mam manina pujetva nagalokam
gato vimalaya nama deviya kahantemaniti pucchito mama
dhammakathikabhavam vannesi sa mama dhammakatham sotukama hutva mama
hadayena dohalam uppadesi nagaraja duggahitena attano dhitaram
irandatim aha mata te vidhurassa hadayamamsam dohalini tassa
hadayamamsam aharitum samattham samikam pariyesahiti sa pariyesanti
kuverassa bhagineyyam punnakam nama yakkham disva tam attani
patibaddhacittam natva pitu santikam nesi atha nam so vidhurapanditassa hadayamamsam
aharitum sakkonto irandatim labhissasiti aha so vepullapabbatato
cakkavattiparibhogam manim aharitva tumhehi saddhim jutam kilitva mam
labhitva tiham mama nivesane vasitva mam assassa valadhim gahapetva
himavante rukkhesu ca pabbatesu ca pothetva mam maretum asakkonto
sattame vatakkhandhe verambhavatabhimukho pakkhanditva satthiyojanubbedhe
kalagiripabbatamatthake thapetva sihavesadivasena idancidanca
katva mam maretum asakkonto maya attano maranakaranam puttho
acikkhi athassaham sadhunaradhammam kathesim so tam sutva pasannacitto
mam idhanetukamo ahosi athahantam adaya nagabhavanam gantva
nagaranno ca vimalaya ca dhammam desesim sabbava nagaparisa
Pasidimsu nagaraja mama dhammadesanaya tutthakale irandatim punnakassa
adasi so tam labhitva pasannacitto mam maniratanena
pujetva nagarajenanatto mam manomayasindhavam aropetva sayam
majjhimasane nisiditva mam purato asane nisidapetva irandatim
pacchimasane nisidapetva idhanetva mam parisamajjhe otaretva
irandatim adaya attano nagarameva gato evam maharaja so punnako
tassa sumajjhaya piyaya hetu patarayittha maranaya mayham atheva mam
nissaya so ceva bhariyaya samangibhuto mama dhammadesanam sutva pasannena
nagarajena ahanca anunnato tassa me punnakassa santika ayam
sabbakamadado cakkavattiparibhogamani ca laddho ganhatha deva imam
maninti manim ranno adasi. Tato raja paccusakale attana
ditthasupinam nagaravasinam kathetum bhonto nagaravasino ajja maya
ditthasupinam sunathati vatva aha
rukkho hi mayham gharadvare jato
pannakakhandho silamayassa sakha
atthe ca dhamme ca thito nipako
gavapphalo hatthigavassachanno
naccagitaturiyabhinadite
ucchijja senam puriso ahosi
so no ayam agato sanniketam
rukkhassimassapacitim karotha
Yekeci citta mama paccayena
sabbeva te patukarontu ajja
tibbani katvana upayanani
rukkhassimassapacitim karotha
yekeci bandha mama atthi ratthe
sabbeva te bandhana mocayantu
yathevayam bandhanasma pamutto
tatheva te muncare bandhanasma
unnangala masamimam karontu
mamsodanam brahmana bhakkhayantu
amajjapa majjaraha pivantu
punnahi thalahi palissutahi
mahapatham niccam samavhayantu
tibbanca rakkham vidahantu ratthe
yathannamannam na vihethayeyyum
rukkhassimassapacitim karothati.
Tattha silamayassati etassa rukkhassa silamaya sakha. Atthe
ca dhamme cati vuddhiyanca sabhave ca thito. Nipakoti so
pannamayo rukkho patitthito. Gavapphaloti pancavidhagorasapphalo.
Hatthigavassachannoti alankatehi hatthigavassehi sanchanno.
Naccagitaturiyabhinaditeti athassa rukkhassa pujam karontena mahajanena tasmim
Rukkhe etehi naccadihi abhinadite eko kangahapuriso agantva tam
rukkham ucchijja parivaretva thitam senam palapetva ahosi puna rukkho
agantva amhakam nivesanadvareyeva thito so no ayam maharukkhasadiso
pandito sanniketam agato idani sabbeva tumhe rukkhassimassa
apacitim karotha mahasakkaram pavattettha. Mama paccayenati ambho
amacca yekeci mam nissaya laddhena yasena citta tutthacitta te
sabbe attano cittam patukarontu. Tibbaniti bahalani mahantani.
Upayananiti pannakarani. Yekeciti antamaso kilanatthaya bandhe
migapakkhi upadaya. Muncareti muncantu. Unnangala
masamimam karontuti imam masam kasananangalani ussapetva ekamante
thapetva nagare bherincarapetva sabbe manussa mahachanam karontu.
Bhakkhayantuti bhunjantu. Amajjapati akaro nipatamattam. Majjapa
purisa majjaraha attano attano apanatthane sannisinna pivantuti
attho. Punnahi thalahiti punnehi thalehi. Palissutahiti
atipunnatta paggharamanahiti attho. Mahapatham niccam samavhayantuti
alankatamahapatham rajamaggam nissaya thita vesiyo niccam kilesavasena
kilesatthikajanam avahayantuti attho. Tibbanti galham. Yathati yatha
rukkhassa susamvidahitatta unnangala hutva rukkhassimassa apacitim
karonta annamannam na vihetheyyum evam rukkham samvidahantuti attho.
Evam vutte
orodha ca kumara ca vesiyana ca brahmana
Bahum annanca pananca panditassabhiharayum
hattharoha anikattha rathika pattikaraka
bahum annanca pananca panditassasabhiharayum
samagata janapada negama ca samagata
bahum annanca pananca panditassabhiharayum
bahujjano pasannosi disva panditamagate
panditamhi anuppatte celukkhepo pavattathati.
Tattha abhiharayunti evam ranna anatta mahajanam patiyadetva
sabbe satte bandhana mocetva ete orodhadayo nanappakaram
pannakaram sajjetva tena saddhim annanca pananca panditassa
pesesum. Panditamagateti pandite agate tam panditam disva
bahujjano pasanno ahosi.
Chano masena osanam agamasi. Mahasatto buddhakiccam
sadhento viya mahajanassa dhammam desento rajanam anusasento
danadini punnani karonto uposathakammani karonto yavatayukam
thatva ayuhapariyosane saggaparayano ahosi. Tassovade thatva
rajanam adim katva sabbepi kururatthavasino yavajivam silam rakkhitva
danadini punnani katva ayuhapariyosane saggapadameva purayimsu.
Sattha imam dhammadesanam aharitva na bhikkhave idaneva pubbepi
tathagato pannasampanno upayakusaloyevati vatva saccani
pakasetva jatakam samodhanesi. Tada panditassa matapitaro
Maharajakulani ahesum tassa jetthabhariya rahulamata ahosi
jetthaputto rahulo ahosi vimala uppalavanna varunanagaraja
sariputto ahosi supannaraja moggallano sakko anuruddho
korabyaraja anando ahosi punnako channo manomayasindhavo
kanthassaraja sesaparisa buddhaparisa vidhurapandito pana ahameva
sammasambuddhoti.
Vidhurajatakam nitthitam.
-----------
The Pali Atthakatha in Roman Book 44 page 199-314.
http://84000.org/tipitaka/atthapali/read_rm.php?B=44&A=4104&modeTY=2
อรรถกถาบาลีอักษรไทย :-
http://84000.org/tipitaka/atthapali/read_th.php?B=44&A=4104&modeTY=2
อ่านอรรถกถาแปลไทย :-
http://84000.org/tipitaka/attha/attha.php?b=28&i=893
เนื้อความพระไตรปิฎกฉบับหลวง :-
http://84000.org/tipitaka/read/r.php?B=28&A=5626
พระไตรปิฎกฉบับบาลีอักษรไทย :-
http://84000.org/tipitaka/read/pali_read.php?B=28&A=6601
The Pali Tipitaka in Roman Character :-
http://84000.org/tipitaka/read/roman_read.php?B=28&A=6601
Contents of The Tipitaka Volume 28
http://84000.org/tipitaka/read/?index_28
![]() ![]() ![]() ![]() |
บันทึก ๖ กุมภาพันธ์ พ.ศ. ๒๕๖๑. การแสดงผลนี้อ้างอิงข้อมูลจากอรรถกถาฉบับภาษาบาลี อักษรโรมัน. หากพบข้อผิดพลาด กรุณาแจ้งได้ที่ [email protected]