อรรถกถาเล่มที่ ๓๖ ภาษาบาลีอักษรไทย
 ชา.อ.๒ เอกนิปาต(๒)

                     ๒. สีลวนาคชาตกํ
     อกตญฺญุสฺส โปสสฺสาติ อิทํ สตฺถา เวฬุวเน วิหรนฺโต เทวทตฺตํ
อารพฺภ กเถสิ ฯ
     ธมฺมสภายํ หิ ภิกฺขู อาวุโส เทวทตฺโต อกตญฺญู ตถาคตสฺส
คุเณ น ชานาตีติ กเถนฺตา นิสีทึสุ ฯ สตฺถา อาคนฺตฺวา
กาย นุตฺถ ภิกฺขเว เอตรหิ กถาย สนฺนิสินฺนาติ ปุจฺฉิตฺวา อิมาย
นามาติ วุตฺเต น ภิกฺขเว อิทาเนว เทวทตฺโต อกตญฺญู ปุพฺเพปิ
อกตญฺญูเยว น กทาจิ มยฺหํ คุณํ ชานาตีติ วตฺวา อตีตํ อาหริ ฯ
     อตีเต พาราณสิยํ พฺรหฺมทตฺเต รชฺชํ กาเรนฺเต โพธิสตฺโต
หิมวนฺตปฺปเทเส หตฺถิโยนิยํ นิพฺพตฺติ ฯ โส มาตุกุจฺฉิโต นิกฺขมนฺโต
สพฺพเสโต อโหสิ รชตปุญฺชสนฺนิโภ ฯ อกฺขีนิ ปนสฺส มณิคุฬสทิสานิ
ปญฺญายมานานิ ปญฺจปฺปสาทานิ อเหสุํ มุขํ รตฺตกมฺพลสทิสํ
โสณฺฑํ สุวณฺณพินฺทุปฺปฏิมณฺฑิตํ รชตทามํ วิย จตฺตาโร
ปาทา กตลาขารสปริกมฺมา วิย เอวมสฺส ทสหิ ปารมีหิ อลงฺกโต
รูปโสภคฺคปฺปตฺโต อตฺตภาโว อโหสิ ฯ อถ นํ วิญฺญุตํ ปตฺตํ
สกลหิมวนฺเต วารณา สนฺนิปติตฺวา อุปฏฺฐหนฺตา วิจรึสุ ฯ เอวํ
---------------------------------------------------------------------------------------------
หน้าที่ ๑๒๕.
โส อสีติสหสฺสวารณปริวาโร หิมวนฺตปฺปเทเส วสมาโน อปรภาเค
คเณ โทสํ ทิสฺวา คณมฺหา กายวิเวกํ คนฺตฺวา เอกโกว อรญฺญวาสํ
กปฺเปสิ ฯ สีลวนฺตตาย จ ปนสฺส สีลวนาคราชาเตฺวว นามํ
อโหสิ ฯ
     อเถโก พาราณสีวาสิโก วนจรโก หิมวนฺตํ ปวิสิตฺวา อตฺตโน
อาชีวภณฺฑกํ คเวสมาโน ทิสา ววฏฺฐเปตุํ อสกฺโกนฺโต มคฺคมูฬฺโห
หุตฺวา มรณภยภีโต พาหา ปคฺคยฺห ปริเทวมาโน วิจรติ ฯ
โพธิสตฺโต ตสฺส ตํ ปริเทวิตํ สุตฺวา อิมํ ปุริสํ ทุกฺขา โมเจสฺสามีติ
การุญฺญโจทิโต ตสฺส สนฺติกํ อคมาสิ ฯ โส ตํ ทิสฺวาว ภีโต
ปลายิ ฯ โพธิสตฺโต  ตํ ปลายนฺตํ ทิสฺวา ตเถว อฏฺฐาสิ ฯ โส
ปุริโส โพธิสตฺตํ ฐิตํ ทิสฺวา อฏฺฐาสิ ฯ โพธิสตฺโต ปุน อคมาสิ ฯ
โส ปุน ปลายิตฺวา ตสฺส ฐิตกาเล ฐตฺวา จินฺเตสิ อยํ วารโณ
มม ปลายนกาเล ติฏฺฐติ ฐิตกาเล อาคจฺฉติ นายํ มยฺหํ
อนตฺถกาโม อิมมฺหา ปน มํ ทุกฺขา โมเจตุกาโม ภวิสฺสตีติ ฯ สูโร
หุตฺวา อฏฺฐาสิ ฯ โพธิสตฺโต ตํ อุปสงฺกมิตฺวา กสฺมา โภ
ตฺวํ ปุริส ปริเทวมาโน วิจรสีติ ปุจฺฉิ ฯ สามิ ทิสา ววฏฺฐเปตุํ
อสกฺโกนฺโต มคฺคมูฬฺโห หุตฺวา มรณภเยนาติ ฯ อถ นํ โพธิสตฺโต
อตฺตโน วสนฏฺฐานํ เนตฺวา กติปาหํ ผลาผเลหิ สนฺตปฺเปตฺวา
โภ ปุริส มา ภายิ อหํ ตํ มนุสฺสปถํ เนสฺสามีติ ฯ อตฺตโน
ปิฏฺเฐ นิสีทาเปตฺวา มนุสฺสปถํ ปาเปสิ ฯ อถ โข โส มิตฺตทุพฺภิปุริโส
สเจ โกจิ ปุจฺฉิสฺสติ อาจิกฺขิตพฺพํ ภวิสฺสตีติ โพธิสตฺตสฺส ปิฏฺเฐ
---------------------------------------------------------------------------------------------
หน้าที่ ๑๒๖.
นิสินฺโนเยว รุกฺขนิมิตฺตํ ปพฺพตนิมิตฺตํ อุปธาเรนฺโตว คจฺฉติ ฯ
อถ นํ โพธิสตฺโต อรญฺญา นีหริตฺวา พาราณสีคมิกมหามคฺเค
ฐเปตฺวา โภ ปุริส อิมินา มคฺเคน คจฺฉ มยฺหํ ปน วสนฏฺฐานํ
ปุจฺฉิโตปิ มา กสฺสจิ อาจิกฺขาติ ตํ อุยฺโยเชตฺวา อตฺตโน
วสนฏฺฐานํเยว อคมาสิ ฯ
     อถ โส ปุริโส พาราณสึ คนฺตฺวา อนุวิจรนฺโต ทนฺตการวีถึ
ปตฺวา ทนฺตกาเร ทนฺตวิกติโย กุรุมาเน ทิสฺวา กึ ปน โภ
ชีวทนฺตมฺปิ ลภิตฺวา คณฺเหยฺยาถาติ ฯ โภ กึ วทสิ ชีวทนฺโต
นาม มตหตฺถิทนฺตโต มหคฺฆตโรติ ฯ เตนหิ อหํ โว ชีวทนฺตํ
อาหริสฺสามีติ ปาเถยฺยํ คเหตฺวา ขรกกจํ อาทาย โพธิสตฺตสฺส
วสนฏฺฐานํ อคมาสิ ฯ โพธิสตฺโต ตํ ทิสฺวา กิมตฺถํ อาคโตสีติ
ปุจฺฉิ ฯ อหํ สามิ ทุคฺคโต กปโณ ชีวิตุํ อสกฺโกนฺโต
ตุมฺเห ทนฺตขณฺฑํ ยาจิตฺวา สเจ ทสฺสถ ตํ อาทาย คนฺตฺวา
วิกฺกิณิตฺวา เตน มูเลน ชีวิสฺสามีติ อาคโตติ ฯ โหตุ โภ ทนฺตํ
เต ทสฺสามิ สเจ ทนฺตกปฺปนตฺถาย กกจํ อตฺถีติ ฯ กกจํ
คเหตฺวา อาคโตมฺหิ สามีติ ฯ เตนหิ ทนฺเต กกเจน กนฺติตฺวา
อาทาย คจฺฉาหีติ โพธิสตฺโต ปาเท สมฺมิญฺชิตฺวา โคนิสินฺนกํ
นิสีทิ ฯ โส ตสฺส เทฺวปิ อคฺคทนฺเต ฉินฺทิ ฯ โพธิสตฺโต เต
ทนฺเต โสณฺฑาย คเหตฺวา โภ ปุริส นาหํ อิเม มยฺหํ อปฺปิยา
อมนาปาติ ทมฺมิ อิเมหิ ปน เม ทนฺเตหิ สตคุเณน สหสฺสคุเณน
สตสหสฺสคุเณน สพฺพธมฺมปฺปฏิเวธสมตฺถํ สพฺพญฺญุตญาณํ ปิยตรํ
---------------------------------------------------------------------------------------------
หน้าที่ ๑๒๗.
ตสฺส เม อิทํ ทนฺตทานํ สพฺพญฺญุตญาณปฺปฏิวิชฺฌนตฺถาย  โหตูติ
สพฺพญฺญุตญาณสฺส ปณิธานํ กตฺวา ทนฺตยุคลํ อทาสิ ฯ
     โส ตํ อาทาย คนฺตฺวา วิกฺกิณิตฺวา ตสฺมึ มูเล ขีเณ ปุน
โพธิสตฺตสฺส สนฺติกํ คนฺตฺวา สามิ ตุมฺหากํ ทนฺเต วิกฺกิณิตฺวา
ลทฺธมูลํ มยฺหํ อิณโสธนมตฺตเมว ชาตํ อวเสสทนฺเต เม
เทถาติ อาห ฯ โพธิสตฺโต สาธูติ ปฏิสฺสุณิตฺวา ปุริมนเยเนว
กปฺปาเปตฺวา อวเสสทนฺเต อทาสิ ฯ โสปิ เต วิกฺกิณิตฺวา ปุน
อาคนฺตฺวา สามิ ชีวิตุํ น สกฺโกมิ มูลทาฐา เม เทหีติ อาห ฯ
โพธิสตฺโต สาธูติ วตฺวา ปุริมนเยเนว นิสีทิ ฯ โส ปาปปุริโส
มหาสตฺตสฺส รชตทามสทิสํ โสณฺฑํ มทฺทมาโน เกลาสกูฏสทิสํ
กุมฺภํ อภิรุหิตฺวา อุโภ โกฏิโย ปณฺหิยา ปหรนฺโต มํสํ วิยูหิตฺวา
กุมฺภา โอรุยฺห กกเจน มูลทาฐา กปฺเปตฺวา ปกฺกามิ ฯ
โพธิสตฺตสฺส ทสฺสนูปจารํ วิชหนฺเตเยว ปน ตสฺมึ ปาปปุริเส
จตุนฺนหุตาธิกทฺวิโยชนสตสหสฺสพหลา ฆนปฐวี สิเนรุยุคนฺธราทโย
มหาภาเร ทุคฺคนฺธเชคุจฺฉานิ คูถมุตฺตาทีนิ จ ธาเรตุํ สมตฺถาปิ ตสฺส
อคุณราสึ ธาเรตุํ อสกฺโกนฺตี วิย ภิชฺชิตฺวา วิวรมทาสิ ฯ ตาวเทว
อวีจิมหานิรยโต ชาลา นิกฺขมิตฺวา ตํ มิตฺตทุพฺภิปุริสํ กุลทตฺติเกน
กมฺพเลน ปารุปนฺตี วิย ปริกฺขิปิตฺวา คณฺหิ ฯ เอวํ ตสฺส
ปาปปุคฺคลสฺส ปฐวึ ปวิฏฺฐกาเล ตสฺมึ วนสณฺเฑ อธิวฏฺฐา
รุกฺขเทวตา อกตญฺญุํ มิตฺตทุพฺภิปุคฺคลํ อิมํ จกฺกวตฺติรชฺชํ ทตฺวาปิ
โตเสตุํ น สกฺโกตีติ วนํ อุนฺนาเทตฺวา ธมฺมํ เทสยมานา อิมํ คาถมาห
---------------------------------------------------------------------------------------------
หน้าที่ ๑๒๘.
         อกตญฺญุสฺส โปสสฺส    นิจฺจํ วิวรทสฺสิโน
         สพฺพญฺเจ ปฐวึ ทชฺชา  เนว นํ อภิราธเยติ ฯ
     ตตฺถ อกตญฺญุสฺสาติ อตฺตโน กตคุณํ อชานนฺตสฺส ฯ
โปสสฺสาติ ปุริสสฺส ฯ วิวรทสฺสิโนติ ฉิทฺทเมว โอกาสเมว
โอโลเกนฺตสฺส ฯ สพฺพญฺเจ ปฐวึ ทชฺชาติ สเจปิ ตาทิสสฺส ปุคฺคลสฺส
สกลํ จกฺกวตฺติรชฺชํ อิมํ วา ปน มหาปฐวึ ปริวตฺเตตฺวา ปฐโวชํ
ทเทยฺย ฯ เนว นํ อภิราธเยติ เอวํ กโรนฺโตปิ อกตญฺญุํ
เอวรูปํ กตคุณวิทฺธํสนํ โกจิ ปริโตเสตุํ วา ปสาเทตุํ วา น
สกฺกุเณยฺยาติ อตฺโถ ฯ
     เอวํ สา เทวตา วนํ อุนฺนาเทตฺวา ธมฺมํ เทเสสิ ฯ โพธิสตฺโต
ยาวตายุกํ ฐตฺวา ยถากมฺมํ อคมาสิ ฯ
     สตฺถา น ภิกฺขเว เทวทตฺโต อิทาเนว อกตญฺญู ปุพฺเพปิ
อกตญฺญูเยวาติ อิทํ ธมฺมเทสนํ อาหริตฺวา อนุสนฺธึ ฆเฏตฺวา
ชาตกํ สโมธาเนสิ ตทา มิตฺตทุพฺภิปุริโส เทวทตฺโต อโหสิ
รุกฺขเทวตา สารีปุตฺโต สีลวนาคราชา ปน อหเมวาติ ฯ
                   สีลวนาคชาตกํ ทุติยํ ฯ
                      -----------

             อรรถกถาภาษาบาลีอักษรไทย เล่มที่ ๓๖ หน้า ๑๒๔-๑๒๘.
http://84000.org/tipitaka/atthapali/read_th.php?B=36&A=2480&modeTY=2&pagebreak=1
             The Pali Atthakatha in Roman :-
http://84000.org/tipitaka/atthapali/read_rm.php?B=36&A=2480&modeTY=2&pagebreak=1
             อ่านอรรถกถาแปลไทย :-
http://84000.org/tipitaka/attha/attha.php?b=27&i=72
             เนื้อความพระไตรปิฎกฉบับหลวง :-
http://84000.org/tipitaka/read/r.php?B=27&A=475
             พระไตรปิฎกฉบับบาลีอักษรไทย :-
http://84000.org/tipitaka/read/pali_read.php?B=27&A=463
             The Pali Tipitaka in Roman Character :-
http://84000.org/tipitaka/read/roman_read.php?B=27&A=463
             สารบัญพระไตรปิฎกเล่มที่ ๒๗
http://84000.org/tipitaka/read/?index_27