อรรถกถาเล่มที่ ๓๗ ภาษาบาลีอักษรไทย
 ชา.อ.๓ ทุกนิปาตวณฺณนา

                      ๓ ภรุชาตกํ ๑-
     อิสีนมนฺตรํ กตฺวาติ อิทํ สตฺถา เชตวเน วิหรนฺโต โกสลราชานํ
อารพฺภ กเถสิ ฯ
     ภควโต หิ ภิกฺขุสงฺฆสฺส จ ลาภสกฺกาโร มหา อโหสิ ฯ
ยถาห, เตน โข ปน สมเยน ภควา สกฺกโต โหติ ครุกโต
มานิโต ปูชิโต อปจิโต ลาภี จีวรปิณฺฑปาตเสนาสนคิลานปจฺจย-
เภสชฺชปริกฺขารานํ, ภิกฺขุสงฺโฆปิ โข สกฺกโต โหติ ครุกโต มานิโต
ปูชิโต อปจิโต  ลาภี จีวรปิณฺฑปาตเสนาสนคิลานปจฺจย-
เภสชฺชปริกฺขารานํ, อญฺญติตฺถิยา ปน ปริพฺพาชกา น สกฺกตา โหนฺติ น
ครุกตา น มานิตา น ปูชิตา น อปจิตา น ลาภิโน จีวรปิณฺฑปาตเสนาสน-
คิลานปจฺจยเภสชฺชปริกฺขารานนฺติ ฯ เต เอวํ ปริหีนลาภสกฺการา
@เชิงอรรถ: ๑ กุรุชาตกนฺติปิ ฯเปฯ
---------------------------------------------------------------------------------------------
หน้าที่ ๒๒๖.
อโหรตฺตํ คูฬฺหสนฺนิปาตํ กตฺวา มนฺตยนฺติ สมณสฺส โคตมสฺส
อุปฺปตฺติกาลโต ปฏฺฐาย มยํ หตลาภสกฺการา ชาตา, สมโณ โคตโม
ลาภคฺคยสคฺคปฺปตฺโต ชาโต, เกน นุ โข การเณนสฺส เอสา สมฺปตฺตีติ ฯ
ตตฺเถเก เอวมาหํสุ สมโณ โคตโม สกลชมฺพุทีปสฺส อุตฺตมฏฺฐาเน
ภูมิสีเส วสติ, เตนสฺส ลาภสกฺกาโร อุปฺปชฺชตีติ ฯ เสสา อตฺเถตํ
การณํ, สเจ มยมฺปิ เชตวนปิฏฺเฐ ติตฺถิยารามํ กาเรม, เอวํ
ลาภิโน ภวิสฺสามาติ อาหํสุ ฯ เต สพฺเพปิ เอวเมตนฺติ สนฺนิฏฺฐานํ
กตฺวา สเจ ปน มยํ รญฺโญ อนปโลเกตฺวา ๑- อารามํ กาเรสฺสาม,
ภิกฺขู วาเรสฺสนฺติ, ลญฺจํ ลภิตฺวา อภิชฺชนโก นาม นตฺถิ, ตสฺมา
รญฺโญ ลญฺจํ ทตฺวา อารามฏฺฐานํ คณฺหิสฺสามาติ สนฺนิฏฺฐานํ
กตฺวา อุปฏฺฐากชเน ยาจิตฺวา รญฺโญ สตสหสฺสํ ทตฺวา มหาราช
มยํ เชตวนปิฏฺฐิยํ ติตฺถิยารามํ กาเรสฺสาม, สเจ ภิกฺขู กาตุํ น
ทสฺสามาติ ตุมฺหากํ อาโรเจนฺติ, เตสํ ปฏิวจนํ น ทาตพฺพนฺติ
อาหํสุ ฯ ราชา ลญฺจโลเภน สาธูติ สมฺปฏิจฺฉิ ฯ ติตฺถิยา ราชานํ
สงฺคณฺหิตฺวา วฑฺฒกึ ปกฺโกสาเปตฺวา กมฺมํ ปฏฺฐเปสุํ ฯ มหาสทฺโท
อโหสิ ฯ สตฺถา เก ปเนเต อานนฺท อุจฺจาสทฺทา มหาสทฺทาติ
ปุจฺฉิ ฯ ติตฺถิยา ภนฺเต เชตวนปิฏฺฐิยํ ติตฺถิยารามํ กาเรนฺติ,
ตตฺเถโส สทฺโทติ ฯ อานนฺท เนตํ ฐานํ ติตฺถิยารามสฺส อนุจฺฉวิกํ,
ติตฺถิยา อุจฺจาสทฺทกามา, น สกฺกา เตหิ สทฺธึ วสิตุนฺติ วตฺวา
ภิกฺขุสงฺฆํ สนฺนิปาเตตฺวา คจฺฉถ ภิกฺขเว, รญฺโญ อาจิกฺขิตฺวา
@เชิงอรรถ: ๑ อนาโรเจตฺวาติปิ ฯ
---------------------------------------------------------------------------------------------
หน้าที่ ๒๒๗.
ติตฺถิยารามกรณํ นิวาเรถาติ อาห ฯ ภิกฺขุสงฺโฆ คนฺตฺวา รญฺโญ
นิเวสนทฺวาเร อฏฺฐาสิ ฯ ราชา สงฺฆสฺส อาคตภาวํ สุตฺวา ติตฺถิยารามํ
นิสฺสาย อาคตา ภวิสฺสนฺตีติ ลญฺจสฺส คหิตตฺตา ราชา เคเห
นตฺถีติ วทาเปสิ ฯ ภิกฺขู คนฺตฺวา สตฺถุ อาโรเจสุํ ฯ สตฺถา
ลญฺจํ นิสฺสาย เอวํ กโรตีติ เทฺว อคฺคสาวเก เปเสสิ ฯ ราชา
เตสมฺปิ อาคตภาวํ สุตฺวา ตเถว วทาเปสิ ฯ เตปิ อาคนฺตฺวา
สตฺถุ อาโรเจสุํ ฯ สตฺถา น อิทานิ สาริปุตฺต ราชา เคเห นิสีทิตุํ
ลภิสฺสติ พหิ นิกฺขมิสฺสตีติ ปุนทิวเส ปุพฺพณฺหสมเย นิวาเสตฺวา
ปตฺตจีวรมาทาย ปญฺจหิ ภิกฺขุสเตหิ สทฺธึ รญฺโญ นิเวสนทฺวารํ
อคมาสิ ฯ ราชา สุตฺวา ว ปาสาทา โอตริตฺวา ปตฺตํ คเหตฺวา
สตฺถารํ ปเวเสตฺวา พุทฺธปฺปมุขสฺส สงฺฆสฺส ยาคุภตฺตํ ทตฺวา สตฺถารํ
วนฺทิตฺวา เอกมนฺตํ นิสีทิ ฯ สตฺถา รญฺโญ เอกํ ปริยายธมฺมเทสนํ
อาหรนฺโต มหาราช โปราณกราชาโน ลญฺจํ คเหตฺวา สีลวนฺเต
อญฺญมญฺญํ กลหํ กาเรตฺวา อตฺตโน รฏฺฐสฺส อสามิโน หุตฺวา
มหาวินาสํ ปาปุณึสูติ วตฺวา เตน ยาจิโต อตีตํ อาหริ ฯ
     อตีเต ภรุรฏฺเฐ ภรุราชา นาม รชฺชํ กาเรสิ ฯ ตทา
โพธิสตฺโต ปญฺจาภิญฺญาอฏฺฐสมาปตฺติลาภี คณสตฺถา ตาปโส หุตฺวา
หิมวนฺตปฺปเทเส จิรํ วสิตฺวา โลณมฺพิลเสวนตฺถาย ปญฺจสตตาปสปริวุโต
หิมวนฺตา โอตริตฺวา อนุปุพฺเพน ภรุนครํ ปตฺวา ตตฺถ
ปิณฺฑาย จริตฺวา นครา นิกฺขมิตฺวา อุตฺตรทฺวาเร สาขาวิฏปสมฺปนฺนสฺส
วฏรุกฺขสฺส มูเล นิสีทิตฺวา ภตฺตกิจฺจํ กตฺวา ตตฺเถว
---------------------------------------------------------------------------------------------
หน้าที่ ๒๒๘.
รุกฺขมูเล วาสํ กปฺเปสิ ฯ เอวํ ตสฺมึ อิสิคเณ ตตฺถ วสนฺเต
อฑฺฒมาสจฺจเยน อญฺโญ คณสตฺถา ปญฺจสตปริวาโร อาคนฺตฺวา
นคเร ภิกฺขาย จริตฺวา นครา นิกฺขมิตฺวา ทกฺขิณทฺวาเร ตาทิสสฺเสว
วฏรุกฺขสฺส มูเล นิสีทิตฺวา ภตฺตกิจฺจํ กตฺวา ตตฺเถว วาสํ กปฺเปสิ ฯ
อิติ เต เทฺวปิ อิสิคณา ตตฺถ ยถาภิรนฺตํ วิหริตฺวา หิมวนฺตเมว
อคมํสุ ฯ เตสํ คตกาเล ทกฺขิณทฺวาเร วฏรุกฺโข สุกฺขิ ฯ ปุนวาเร
เตสุ อาคจฺฉนฺเตสุ ทกฺขิณทฺวาเร วฏรุกฺขวาสิโน ปฐมตรํ
อาคนฺตฺวา อตฺตโน รุกฺขสฺส สุกฺขภาวํ ญตฺวา ภิกฺขาย จริตฺวา
นครา นิกฺขมิตฺวา อุตฺตรทฺวาเร รุกฺขมูลํ คนฺตฺวา ภตฺตกิจฺจํ กตฺวา
ตตฺเถว วาสํ กปฺเปสุํ ฯ อิตเร ปน อิสโย ปจฺฉา อาคนฺตฺวา
นคเร ภิกฺขาย จริตฺวา อตฺตโน รุกฺขมูลเมว คนฺตฺวา ภตฺตกิจฺจํ
กตฺวา วาสํ กปฺเปสุํ ฯ เต อมฺหากํ รุกฺโข อมฺหากํ รุกฺโขติ
รุกฺขํ นิสฺสาย อญฺญมญฺญํ กลหํ กรึสุ ฯ กลโห มหา อโหสิ ฯ
เอเก อมฺหากํ ปฐมํ วสิตฏฺฐานํ ตุมฺเห น ลภิสฺสถาติ วทนฺติ ฯ
เอเก มยํ อิมสฺมึ ฐาเน ปฐมตรํ อิธาคตา, ตุมฺเห น ลภิสฺสถาติ
วทนฺติ ฯ อิติ เต มยํ สามิโน มยํ สามิโนติ กลหํ กโรนฺตา
รุกฺขมูลสฺสตฺถาย ราชกุลํ อคมํสุ ฯ ราชา ปฐมํ วุฏฺฐอิสิคณํ
เยว สามิกํ อกาสิ ฯ อิตเร น อิทานิ มยํ อิเมหิ ปราชิตาติ
อตฺตานํ วทาเปสฺสามาติ ทิพฺพจกฺขุนา โอโลเกตฺวา เอกํ จกฺกวตฺติปริโภคํ
รถปญฺชรํ ทิสฺวา อาหริตฺวา รญฺโญ ลญฺจํ ทตฺวา มหาราช
อมฺเห สามิเก กโรหีติ อาหํสุ ฯ ราชา ลญฺจํ คเหตฺวา เทฺวปิ
---------------------------------------------------------------------------------------------
หน้าที่ ๒๒๙.
คณา วสนฺตูติ เทฺว สามิเก อกาสิ ฯ อิตเร อิสโย ตสฺส รถปญฺชรสฺส
รตนจกฺกานิ นีหริตฺวา ลญฺจํ ทตฺวา มหาราช อมฺเห เยว สามิเก
กโรหีติ อาหํสุ ฯ ราชา ตถา อกาสิ ฯ อิสิคณา อมฺเหหิ วตฺถุกาเม จ
กิเลสกาเม จ ปหาย ปพฺพชิเตหิ รุกฺขมูลสฺส การณา กลหํ กโรนฺเตหิ
ลญฺจํ ททนฺเตหิ อยุตฺตํ กตนฺติ วิปฺปฏิสาริโน หุตฺวา เวเคน ปลายิตฺวา
หิมวนฺตเมว อคมํสุ ฯ สกลภรุรฏฺฐวาสินิโย เทวตา เอกโต หุตฺวา
สีลวนฺเต กลหํ กาเรนฺเตน รญฺญา อยุตฺตํ กตนฺติ ภรุรญฺโญ กุชฺฌิตฺวา
ติโยชนสติกํ ภรุรฏฺฐํ สมุทฺทํ อุพฺพตฺเตตฺวา อนตฺถํ อกํสุ ฯ อิติ
เอกํ ภรุราชานํ นิสฺสาย สกลรฏฺฐวาสิโน วินาสํ ปตฺตาติ ฯ
     สตฺถา อิมํ อตีตํ อาหริตฺวา อภิสมฺพุทฺโธ หุตฺวา อิมา คาถา
อโวจ
          อิสีนมนฺตรํ กตฺวา      ภรุราชาติ เม สุตํ
          อุจฺฉินฺโน สห รฏฺเฐหิ   ส ราชา วิภวํ คโต,
          ตสฺมา หิ ฉนฺทาคมนํ    นปฺปสํสนฺติ ปณฺฑิตา,
          อทุฏฺฐจิตฺโต ภาเสยฺย   คิรํ สจฺจูปสญฺหิตนฺติ ฯ
     ตตฺถ อิสีนมนฺตรํ กตฺวาติ ฉนฺทาคติวเสน วิวรํ กตฺวา ฯ
ภรุราชาติ ภรุรฏฺฐราชา ฯ อิติ เม สุตนฺติ อิติ มยา ปุพฺเพ เอตํ
สุตํ ฯ ตสฺมา หิ ฉนฺทาคมนนฺติ ยสฺมา หิ ฉนฺทาคมนํ คนฺตฺวา
ภรุราชา สห รฏฺเฐน อุจฺฉินฺโน, ตสฺมา ฉนฺทาคมนํ ปณฺฑิตา
นปฺปสํสนฺติ ฯ อทุฏฺฐจิตฺโตติ กิเลเสหิ อทุสิตจิตฺโต หุตฺวา ภาเสยฺย ฯ
สจฺจูปสญฺหิตนฺติ สภาวนิสฺสิตํ อตฺถนิสฺสิตํ การณนิสฺสิตเมว คิรํ
---------------------------------------------------------------------------------------------
หน้าที่ ๒๓๐.
ภาเสยฺย ฯ เย หิ ตตฺถ ภรุรญฺโญ ลญฺจํ คณฺหนฺตสฺส อยุตฺตํ เอตํ
กตนฺติ ปฏิกฺโกสนฺตา สจฺจูปสํหิตํ คิรํ ภาสึสุ, เตสํ ฐิตฏฺฐานํ
นาลิเกรทีเป อชฺชาปิ ทีปกสหสฺสํ ปญฺญายตีติ ฯ
     สตฺถา อิมํ ธมฺมเทสนํ อาหริตฺวา มหาราช ฉนฺทาคติเกน นาม
น ภวิตพฺพํ, เทฺว ปพฺพชิตคเณ กลหํ กาเรตุํ น วฏฺฏตีติ วตฺวา
ชาตกํ สโมธาเนสิ ฯ อหํ เตน สมเยน เชฏฺฐกอิสิ อโหสินฺติ ฯ
ราชา ตถาคตสฺส ภตฺตกิจฺจํ กตฺวา คตกาเล มนุสฺเส เปเสตฺวา
ติตฺถิยารามํ วิทฺธํสาเปสิ ฯ ติตฺถิยา อปฺปติฏฺฐา อเหสุนฺติ ฯ
                    ภรุราชชาตกํ ตติยํ ฯ
                       ---------

             อรรถกถาภาษาบาลีอักษรไทย เล่มที่ ๓๗ หน้า ๒๒๕-๒๓๐.
http://84000.org/tipitaka/atthapali/read_th.php?B=37&A=4443&modeTY=2&pagebreak=1
             The Pali Atthakatha in Roman :-
http://84000.org/tipitaka/atthapali/read_rm.php?B=37&A=4443&modeTY=2&pagebreak=1
             อ่านอรรถกถาแปลไทย :-
http://84000.org/tipitaka/attha/attha.php?b=27&i=275
             เนื้อความพระไตรปิฎกฉบับหลวง :-
http://84000.org/tipitaka/read/r.php?B=27&A=1607
             พระไตรปิฎกฉบับบาลีอักษรไทย :-
http://84000.org/tipitaka/read/pali_read.php?B=27&A=1594
             The Pali Tipitaka in Roman Character :-
http://84000.org/tipitaka/read/roman_read.php?B=27&A=1594
             สารบัญพระไตรปิฎกเล่มที่ ๒๗
http://84000.org/tipitaka/read/?index_27