อรรถกถาเล่มที่ ๕๐ ภาษาบาลีอักษรไทย
 อป.อ.๒ (วิสุทฺธ.๒)

               ๕๓๖/๑๒๔. ๔. ทพฺพมลฺลปุตฺตตฺเถราปทานวณฺณนา
     จตุตฺถาปทาเน ปทุมุตฺตโร นาม ชิโนติอาทิกํ อายสฺมโต ทพฺพมลฺล-
ปุตฺตตฺเถรสฺส อปทานํ. อยมฺปิ ปุริมพุทฺเธสุ กตาธิกาโร ตตฺถ ตตฺถ ภเว
วิวฏฺฏูปนิสฺสยานิ ปุญฺานิ อุปจินนฺโต ปทุมุตฺตรสฺส ภควโต กาเล หํสวตีนคเร
เสฏฺิปุตฺโต หุตฺวา ชาโต วิภวสมฺปนฺโน อโหสิ, สตฺถริ ปสนฺโน สตฺถุ
ธมฺมเทสนํ สุณนฺโต สตฺถารํ เอกํ ภิกฺขุํ เสนาสนปญฺาปกานํ อคฺคฏฺาเน
เปนฺตํ ทิสฺวา ปสนฺนมานโส พุทฺธปฺปมุขํ ภิกฺขุสํฆํ นิมนฺเตตฺวา สตฺตาหํ
มหาทานํ ทตฺวา สตฺตาหจฺจเยน ภควโต ปาทมูเล นิปติตฺวา ตํ านํ
ปตฺเถสิ. ภควาปิสฺส สมิชฺฌนภาวํ ตฺวา พฺยากาสิ. โส ยาวชีวํ กุสลํ กตฺวา
ตโต จุโต ตุสิตาทีสุ เทเวสุ ทิพฺพสมฺปตฺตึ อนุภวิตฺวา ตโต จุโต วิปสฺสิสฺส
ภควโต กาเล เอกสฺมึ กุเล นิพฺพตฺโต อสปฺปุริสสํสคฺเคน ตสฺส สาวกํ ภิกฺขุํ
อรหาติ ชานนฺโตปิ อพฺภูเตน อพฺภาจิกฺขิ. ตสฺเสว สาวกานํ ขีรสลากภตฺตํ
อทาสิ. โส ยาวตายุกํ ปุญฺานิ กตฺวา เทวมนุสฺเสสุ สํสรนฺโต อุภยสมฺปตฺติโย
อนุภวิตฺวา กสฺสปทสพลสฺส กาเล กุลเคเห นิพฺพตฺโต โอสานกาเล สาสเน
ปพฺพชิโต ปรินิพฺพุเต ภควติ สกลโลเก โกลาหเล ชาเต สตฺต ภิกฺขโว
ปพฺพชิโต ปจฺจนฺตชนปเท วนมชฺเฌ เอกํ ปพฺพตํ อภิรุหิตฺวา "ชีวิตาสา
โอโรหนฺตุ นิราลยา นิสีทนฺตู"ติ นิสฺเสณึ ปาเตสุํ. เตสํ โอวาททายโก
@เชิงอรรถ: ๑ ปาฬิ. กถาวิโน.               ๒ ปาฬิ. พาราณสีสมาสนฺเน.
เชฏฺกตฺเถโร สตฺตาหพฺภนฺตเร อรหา อโหสิ. ตทนนฺตรตฺเถโร อนาคามี,
อิตเร ปญฺจ ปริสุทฺธสีลา ตโต จุตา เทวโลเก นิพฺพตฺตา. ตตฺถ เอกํ
พุทฺธนฺตรํ ทิพฺพสุขํ อนุภวิตฺวา อิมสฺมึ พุทฺธุปฺปาเท ปุกฺกุสาติ, ๑- สภิโย, ๒-
พาหิโย, ๓- กุมารกสฺสโปติ ๔- อิเม จตฺตาโร ตตฺถ นิพฺพตฺตึสุ. อยํ ปน มลฺลรฏฺเ
อนุปิยนคเร ๕- นิพฺพตฺติ. ตสฺมึ มาตุกุจฺฉิโต อนิกฺขนฺเตเยว มาตา กาลมกาสิ,
อเถโก ตสฺสา สรีรํ ฌาปนตฺถาย จิตกสฺมึ อาโรเปตฺวา กุมารํ ทพฺพนฺตเร ปติตํ
คเหตฺวา ชคฺคาเปสิ. ทพฺเพ ปติตตฺตา ทพฺโพ มลฺลปุตฺโตติ ปากโฏ อโหสิ.
อปรภาเค ปุพฺพสมฺภารวเสน ปพฺพชิ, โส กมฺมฏฺานมนุยุตฺโต นจิรสฺเสว สห
ปฏิสมฺภิทาหิ อรหตฺตํ ปาปุณิ.
     อถ นํ สตฺถา มชฺฌตฺตภาเวน อานุภาวสมฺปนฺนภาเวน จ ภิกฺขูนํ
เสนาสนํ ปญฺาปเน ภตฺตุทฺเทสเน จ นิโยเชสิ. สพฺโพ จ ภิกฺขุสํโฆ ตํ
สมนฺเนสิ. ตํ วินยขนฺธเก ๖- อาคตเมว. อปรภาเค เถโร เอกสฺส วรสลากทายกสฺส
สลากภตฺตํ เมตฺติยภูมชกานํ ภิกฺขูนํ อุทฺทิสิ. เต หฏฺตุฏฺา "เสฺว มยฺหํ
มุคฺคฆตมธุมิสฺสกภตฺตํ ภุญฺชิสฺสามา"ติ อุสฺสาหชาตา อเหสุํ. โส ปน อุปาสโก
เตสํ วารปฺปตฺตภาวํ สุตฺวา ทาสึ อาณาเปสิ "เย เช ภิกฺขู เสฺว อิธ
อาคมิสฺสนฺติ, เต กณาชเกน พิลงฺคทุติเยน ปริวิสาหี"ติ. สาปิ ตเถว เต ภิกฺขู
อาคเต โกฏฺกปฺปมุเข นิสีทาเปตฺวา โภเชสิ. เต ภิกฺขู อนตฺตมนา โกเปน
ตฏตฏายนฺตา เถเร อาฆาตํ พนฺธิตฺวา "มธุรภตฺตทายกํ อมฺหากํ อมธุรภตฺตํ
ทาเปตุํ เอโสว นิโยเชสี"ติ ทุกฺขี ทุมฺมนา นิสีทึสุ. อถ เต เมตฺติยา นาม
ภิกฺขุนี "กึ ภนฺเต ทุมฺมนา"ติ ปุจฺฉิ. เต "ภคินิ กึ อเมฺห ทพฺเพน มลฺลปุตฺเตน
@เชิงอรรถ: ๑ ม.อุ. ๑๔/๓๔๒/๓๐๕.               ๒ ขุ.สุ. ๒๕/๔๓๒-๔๒.
@๓ ขุ.อุ. ๒๕/๑๐๑-๔.                  ๔ ม.มู. ๑๒/๒๔๙-๕๑/๒๑๑-๑๔.
@๕ อิ.,ม. ราชเคเห.                 ๖ วิ.จูฬ. ๖/๒๒๒-๓.
วิเหิยมาเน อชฺฌุเปกฺขสี"ติ อาหํสุ. กึ ภนฺเต มยา สกฺกา กาตุนฺติ. ตสฺส
โทสํ อาโรเปหีติ. สา ตตฺถ ตตฺถ เถรสฺส อภูตาโรปนํ อกาสิ. ตํ สุตฺวา
ภิกฺขู ภควโต อาโรเจสุํ. อถ ภควา ทพฺพํ มลฺลปุตฺตํ ปกฺโกสาเปตฺวา "สจฺจํ กิร
ตฺวํ ทพฺพ เมตฺติยาย ภิกฺขุนิยา วิปฺปการมกาสี"ติ ปุจฺฉิ. ยถา มํ ภนฺเต ภควา
ชานาตีติ. น โข ทพฺพ ทพฺพา เอวํ นิพฺเพเธนฺติ, การกภาวํ วา อการกภาวํ
วา วเทหีติ. อการโก อหํ ภนฺเตติ. ภควา "เมตฺติยํ ภิกฺขุนึ นาเสตฺวา เต ภิกฺขู
อนุยุญฺชถา"ติ อาห.  อุปาลิตฺเถรปฺปมุขา ภิกฺขู ตํ ภิกฺขุนึ อุปฺปพฺพาเชตฺวา
เมตฺติยภูมชเก ภิกฺขู อนุยุญฺชิตฺวา เตหิ "อเมฺหหิ นิโยชิตา สา ภิกฺขุนี"ติ
วุตฺเต ภควโต เอตมตฺถํ อาโรเจสุํ. ภควา เมตฺติยภูมชกานํ ภิกฺขูนํ อมูลกสํฆาทิเสสํ
ปญฺเปสิ.
     เตน จ สมเยน ทพฺพตฺเถโร ภิกฺขูนํ เสนาสนํ ปญฺาเปนฺโต เวฬุวน-
วิหารสฺส สามนฺตา อฏฺารสมหาวิหาเร สภาเค ภิกฺขู เปเสนฺโต รตฺติภาเค
อนฺธกาเร องฺคุลิยา ปทีปํ ชาเลตฺวา เตเนวาโลเกน อนิทฺธิมนฺเต ภิกฺขู เปเสสิ.
เอวํ เถรสฺส เสนาสนปญฺาปนภตฺตุทฺเทสนกิจฺเจ ปากเฏ ชาเต สตฺถา
อริยคณมชฺเฌ ทพฺพตฺเถรํ านนฺตเร เปนฺโต "เอตทคฺคํ ภิกฺขเว มม
สาวกานํ ภิกฺขูนํ เสนาสนปญฺาปกานํ ยทิทํ ทพฺโพ มลฺลปุตฺโต"ติ ๑- เอตทคฺเค
เปสิ.
     [๑๐๘] เถโร อตฺตโน ปุพฺพกมฺมํ สริตฺวา โสมนสฺสชาโต ปุพฺพจริตาปทานํ
ปกาเสนฺโต ปทุมุตฺตโร นาม ชิโนติอาทิมาห. ตํ สพฺพํ เหฏฺา วุตฺตตฺถเมว.
อิโต เอกนวุเต กปฺเป วิปสฺสี นาม นายโก โลเก อุปฺปชฺชีติ สมฺพนฺโธ.
@เชิงอรรถ: ๑ องฺ. เอกก. ๒๐/๒๑๔/๒๔.
     [๑๒๕] ทุฏฺจิตฺโตติ ทูสิตจิตฺโต อสาธุสงฺคเมน อปสนฺนจิตฺโตติ อตฺโถ.
อุปวทึ สาวกํ ตสฺสาติ ตสฺส ภควโต ขีณาสวํ สาวกํ อุปวทึ, อุปริ อภูตํ วจนํ
อาโรเปสึ, อพฺภกฺขานํ อกาสินฺติ อตฺโถ.
     [๑๓๒] ทุนฺทุภิโยติ ทุนฺทุํ อิติ สทฺทายนโต ทุนฺทุภิสงฺขาตา เภริโย.
นาทยึสูติ สทฺทํ กรึสุ. สมนฺตโต อสนิโยติ สพฺพทิสาภาคโต อสเน วินาสเน
นิยุตฺโตติ อสนิโย. เทวทณฺฑา ภยาวหา ผลึสูติ สมฺพนฺโธ.
     [๑๓๓] อุกฺกา ปตึสุ นภสาติ อากาสโต อคฺคิกฺขนฺธา จ ปตึสูติ อตฺโถ.
ธูมเกตุ จ ทิสฺสตีติ ธูมราชิสหิโต อคฺคิกฺขนฺโธ จ ทิสฺสติ ปญฺายตีติ อตฺโถ.
เสสํ สุวิญฺเยฺยเมวาติ.
                 ทพฺพมลฺลปุตฺตตฺเถราปทานวณฺณนา นิฏฺิตา.
                        ----------------

             อรรถกถาภาษาบาลีอักษรไทย เล่มที่ ๕๐ หน้า ๒๘๐-๒๘๓.
http://84000.org/tipitaka/atthapali/read_th.php?B=50&A=6004&modeTY=1
             The Pali Atthakatha in Roman :-
http://84000.org/tipitaka/atthapali/read_rm.php?B=50&A=6004&modeTY=1
             อ่านอรรถกถาแปลไทย :-
http://84000.org/tipitaka/attha/attha.php?b=33&i=124
             เนื้อความพระไตรปิฎกฉบับหลวง :-
http://84000.org/tipitaka/read/r.php?B=33&A=2925
             พระไตรปิฎกฉบับบาลีอักษรไทย :-
http://84000.org/tipitaka/read/pali_read.php?B=33&A=3768
             The Pali Tipitaka in Roman Character :-
http://84000.org/tipitaka/read/roman_read.php?B=33&A=3768
             สารบัญพระไตรปิฎกเล่มที่ ๓๒
http://84000.org/tipitaka/read/?index_33