บาลีอรรถกถาเล่มที่ ๓๒

                    ๒๒๓. ๖. นาคิตตฺเถรคาถาวณฺณนา
      อิโต พหิทฺธา ปุถุอญฺวาทินนฺติ อายสฺมโต นาคิตตฺเถรสฺส คาถา. กา
อุปฺปตฺติ?
      อยํ กิร ปทุมุตฺตรสฺส ภควโต กาเล นารโท นาม พฺราหฺมโณ หุตฺวา
เอกทิวสํ มาลเก นิสินฺโน ภควนฺตํ ภิกฺขุสํเฆน ปุรกฺขตํ คจฺฉนฺตํ ทิสฺวา
@เชิงอรรถ: ^๑ ม. กายวิเวกสฺส จ  ^๒ ขุ.ธมฺม. ๒๕/๒๐๕/๕๓ ติสฺสตฺเถรวตฺถุ ^๓ สี. วิปสฺสนาฌาเนน จ
ปสนฺนมานโส ตีหิ คาถาหิ อภิตฺถวิ. โส เตน ปุญฺกมฺเมน เทวโลเก นิพฺพตฺติตฺวา
อปราปรํ ปุญฺานิ กตฺวา เทวมนุสฺเสสุ สํสรนฺโต อิมสฺมึ พุทฺธุปฺปาเท กปิลวตฺถุ-
นคเร สกฺยราชกุเล นิพฺพตฺติ, นาคิโตติสฺส นามํ อโหสิ. โส ภควติ กปิลวตฺถุสฺมึ
วิหรนฺเต มธุปิณฺฑิกสุตฺตํ ^๑- สุตฺวา ปฏิลทฺธสทฺโธ ปพฺพชิตฺวา วิปสฺสนํ วฑฺเฒตฺวา
อรหตฺตํ ปาปุณิ. เตน วุตฺตํ อปทาเน ^๒- :-
          "วิสาลมาเฬ อาสีโน        อทฺทสํ โลกนายกํ
           ขีณาสวํ พลปฺปตฺตํ          ภิกฺขุสํฆปุรกฺขตํ.
           สตสหสฺสา เตวิชฺชา        ฉฬภิญฺา มหิทฺธิกา
           ปริวาเรนฺติ สมฺพุทฺธํ        โก ทิสฺวา นปฺปสีทติ.
           าเณ อุปนิธา ยสฺส        น วิชฺชติ สเทวเก
           อนนฺตาณํ สมฺพุทฺธํ         โก ทิสฺวา นปฺปสีทติ.
           ธมฺมกายญฺจ ทีเปนฺตํ        เกวลํ รตนากรํ
           วิโกเปตุํ ^๓- น สกฺโกนฺติ    โก ทิสฺวา นปฺปสีทติ.
           อิมาหิ ตีหิ คาถาหิ         นารโทวฺหยวจฺฉโล ^๔-
           ปทุมุตฺตรํ ถวิตฺวาน         สมฺพุทฺธํ อปราชิตํ.
           เตน จิตฺตปฺปสาเทน        พุทฺธสนฺถวเนน จ ^๕-
           กปฺปานํ สตสหสฺสํ          ทุคฺคตึ นุปปชฺชหํ.
           อิโต ตึสกปฺปสเต          สุมิตฺโต นาม ขตฺติโย
           สตฺตรตนสมฺปนฺโน          จกฺกวตฺตี มหพฺพโล.
           กิเลสา ฌาปิตา มยฺหํ ฯเปฯ  กตํ พุทฺธสฺส สาสนนฺ"ติ.
      อรหตฺตํ ปน ปตฺวา สตฺถุ อวิตถเทสนตํ ^๖- ธมฺมสฺส จ นิยฺยานิกตํ นิสฺสาย
@เชิงอรรถ: ^๑ ม.มู. ๑๒/๑๙๙/๑๖๘ สีหนาทวคฺค  ^๒ ขุ.อป. ๓๒/๔๗/๒๒๙ อตฺถสนฺทสฺสกตฺเถราปทาน
@^๓ ฉ.ม. วิกปฺเปตุํ     ^๔ สี. นารทวฺหยวจฺฉโล      ^๕ สี....ถวิเตน จ
@^๖ สี. สตฺถารา อธิคตเทสนํ
สญฺชาตปีติโสมนสฺโส ปีติเวคปฺปวิสฺสฏฺ ^๑- อุทานํ อุทาเนนฺโต:-
            [๘๖] "อิโต พหิทฺธา ปุถุอญฺวาทินํ
                  มคฺโค น นิพฺพานคโม ยถา อยํ
                  อิติสฺสุ สํฆํ ภควานุสาสติ
                  สตฺถา สยํ ปาณิตเลว ทสฺสยนฺ"ติ
คาถํ อภาสิ.
      ตตฺถ อิโต พหิทฺธาติ อิมสฺมา พุทฺธสาสนา พาหิรเก สมเย, เตนาห
"ปุถุอญฺวาทินนฺ"ติ, นานาติตฺถิยานนฺติ อตฺโถ. มคฺโค น นิพฺพานคโม ยถา
อยนฺติ ยถา อยํ อริโย อฏฺงฺคิโก มคฺโค เอกํเสน นิพฺพานํ คจฺฉตีติ นิพฺพานคโม,
นิพฺพานคามี, เอวํ นิพฺพานคโม มคฺโค ติตฺถิยสมเย นตฺถิ อสมฺมาสมฺพุทฺธปฺ-
ปเวทิตตฺตา อญฺติตฺถิยวาทสฺส. เตนาห ภควา:-
            "อิเธว ภิกฺขเว สมโณ, อิธ ทุติโย สมโณ, อิธ ตติโย สมโณ,
      อิธ จตุตฺโถ สมโณ, สุญฺา ปรปฺปวาทา สมเณหิ อญฺเหี"ติ. ^๒-
     อิตีติ เอวํ. อสฺสูติ ^๓- นิปาตมตฺตํ. สํฆนฺติ ภิกฺขุสํฆํ, อุกฺกฏฺนิทฺเทโสยํ
ยถา "สตฺถา เทวมนุสฺสานนฺ"ติ. สํฆนฺติ วา สมูหํ, เวเนยฺยชนนฺติ อธิปฺปาโย.
ภควาติ ภาคฺยวนฺตตาทีหิ การเณหิ ภควา, อยเมตฺถ สงฺเขโป. วิตฺถาโร ปน
ปรมตฺถทีปนิยํ อิติวุตฺตกวณฺณนายํ ^๔- วุตฺตนเยน เวทิตพฺโพ. สตฺถาติ
ทิฏฺธมฺมิกสมฺปรายิกปรมตฺเถหิ ยถารหํ อนุสาสตีติ สตฺถา. สยนฺติ สยเมว. อยเญฺหตฺถ
อตฺโถ:- "สีลาทิขนฺธตฺตยสงฺคโห สมฺมาทิฏฺิอาทีนํ อฏฺนฺนํ องฺคานํ วเสน
อฏฺงฺคิโก นิพฺพานคามี อริยมคฺโค ยถา มม สาสเน อตฺถิ, เอวํ พาหิรกสมเย มคฺโค
นาม นตฺถี"ติ
@เชิงอรรถ: ^๑ สี. ปีติเวเคน วิสิฏฺ   ^๒ ที.มหา. ๑๐/๒๑๔/๑๓๓ มหาปรินิพฺพานสุตฺต,
@  ม.มู. ๑๒/๑๓๙/๙๘ จูฬสีหนาทสุตฺต, องฺ.จตุกฺก. ๒๑/๒๔๑/๒๖๕ สมณสุตฺต
@^๓ โปฏฺเกสุ สูติ ปาโ ทิสฺสติ     ^๔ อิติวุตฺตก-ฏฺ ๔-ปิฏฺาทีสุ
สีหนาทํ นทนฺโต อมฺหากํ สตฺถา ภควา สยเมว สยมฺภูาเณน าณํ, ^๑- สยเมว
วา มหากรุณาสญฺโจทิโต หุตฺวา อตฺตโน เทสนาวิลาสสมฺปตฺติยา หตฺถตเล อามลกํ
วิย ทสฺเสนฺโต ภิกฺขุสํฆํ เวเนยฺยชนตํ อนุสาสติ โอวทตีติ.
                    นาคิตตฺเถรคาถาวณฺณนา นิฏฺิตา.
                           ----------

             อรรถกถาภาษาบาลีอักษรไทย เล่มที่ ๓๒ หน้า ๒๘๔-๒๘๗.
http://84000.org/tipitaka/atthapali/read_th.php?B=32&A=6340&modeTY=1
             The Pali Atthakatha in Roman :-
http://84000.org/tipitaka/atthapali/read_rm.php?B=32&A=6340&modeTY=1
             อ่านอรรถกถาแปลไทย :-
http://84000.org/tipitaka/attha/attha.php?b=26&i=223
             เนื้อความพระไตรปิฎกฉบับหลวง :-
http://84000.org/tipitaka/read/r.php?B=26&A=5475
             พระไตรปิฎกฉบับบาลีอักษรไทย :-
http://84000.org/tipitaka/read/pali_read.php?B=26&A=5679
             The Pali Tipitaka in Roman Character :-
http://84000.org/tipitaka/read/roman_read.php?B=26&A=5679
             สารบัญพระไตรปิฎกเล่มที่ ๒๖
http://84000.org/tipitaka/read/?index_26