อรรถกถาเล่มที่ ๑๖ ภาษาบาลีอักษรไทย
 องฺ.อ. (มโนรถ.๓)

                            ๓. มหาวคฺค
                        ๑. สีหนาทสุตฺตวณฺณนา
     [๒๑] ตติยสฺส ปเม วิสมคเตติ วิสมฏฺาเนสุ โคจเรสุ คเต. สงฺฆาตํ
อาปาเตสินฺติ ฆาตํ วธํ ปาเปสึ. ตสฺส หิ อุสฺสนฺนเตชตาย ขุทฺทเกสุ ปาเณสุ
อนุกมฺปา โหติ. ตสฺมา เย ปฏิสตฺตุภาเวน สณฺาตุํ น สกฺขิสฺสนฺติ, ๑- เย ทุพฺพลา
ปลายิตุกามา ภวิสฺสนฺติ, เต ปลายิสฺสนฺตีติ สีหนาทํ นทิตฺวาว โคจราย ปกฺกมติ.
ตถาคตสฺเสตํ อธิวจนนฺติ ยทิ หิ สหนตาย จ หนนตาย จ สีโห, ตถาคโต
หิ สพฺพานิ จ อิฏฺานิฏฺานิ สหติ, สพฺพปรปฺปวาทีนํ ๒- จ วาทานํ นิมฺมถเนน
หนติ. อิทมสฺส โหติ สีหนาทสฺมินฺติ อยมสฺส สีหนาโท อภีตนาโท. ๓-
     ตถาคตสฺส ตถาคตพลานีติ อญฺเหิ อสาธารณานิ ตถาคตสฺเสว พลานิ.
ยถา วา ปุพฺพพุทฺธานํ พลานิ ปุญฺยสสมฺปตฺติยา ๔- อาคตานิ, ตถา ตถาคตสฺส
พลานีติปิ อตฺโถ. ตตฺถ ทุวิธํ ตถาคตสฺส พลํ กายพลญฺจ าณพลญฺจ. เตสุ
กายพลํ หตฺถิกุลานุสาเรน เวทิตพฺพํ. วุตฺตํ เหตํ โปราเณหิ:-
                "กาฬาวกญฺจ คงฺเคยฺยํ    ปณฺฑรํ   ตมฺพปิงฺคลํ
                 คนฺธมงฺคลเหมญฺจ       อุโปสถจฺฉทฺทนฺติเม ทสา"ติ. ๕-
     อิมานิ ทส หตฺถิกุลานิ. ตตฺถ กาฬาวกนฺติ ปกติหตฺถิกุลํ ทฏฺพฺพํ. ยํ ทสนฺนํ
ปุริสานํ กายพลํ, ตํ เอกสฺส กาฬาวกสฺส หตฺถิโน. ยํ ทสนฺนํ กาฬาวกานํ
พลํ, ตํ เอกสฺส คงฺเคยฺยสฺส. ยํ ทสนฺนํ คงฺเคยฺยานํ, ตํ เอกสฺส ปณฺฑรสฺส.
ยํ ทสฺสนํ ปณฺฑรานํ, ตํ เอกสฺส ตมฺพสฺส. ยํ ทสนฺนํ ตมฺพานํ, ตํ เอกสฺส
@เชิงอรรถ: ๑ สี. สณฺาตุํ สกฺขิสฺสนฺติ  ๒ ฉ.ม. สพฺพปรปฺปวาทิโน  ๓ ฉ.ม. อยํ ปาโ น ทิสฺสติ
@๔ ฉ.ม. ปุญฺสมฺปตฺติยา  ๕ ฉ.ม. ตถา อาคตพลานีติปิ, ป.สู. ๑/๑๔๘/๓๔๖
ปิงฺคลสฺส. ยํ ทสนฺนํ ปิงฺคลานํ, ตํ เอกสฺส คนฺธหตฺถิโน. ยํ ทสนฺนํ คนฺธหตฺถีนํ,
ตํ เอกสฺส มงฺคลสฺส. ยํ ทสนฺนํ มงฺคลานํ, ตํ เอกสฺส เหมสฺส. ยํ ทสนฺนํ
เหมานํ, ตํ เอกสฺส อุโปสถสฺส. ยํ ทสนฺนํ อุโปสถานํ, ตํ เอกสฺส ฉทฺทนฺตสฺส.
ยํ ทสนฺนํ ฉทฺทนฺตานํ, ตํ เอกสฺส ตถาคตสฺส. นารายนสงฺขาตํ พลนฺติปิ ๑- อิทเมว
วุจฺจติ. ตเทตํ ปกติหตฺถิคณนาย หตฺถีนํ โกฏิสหสฺสานํ, ปุริสคณนาย ทสนฺนํ
ปุริสโกฏิสหสฺสานํ พลํ โหติ. อิทํ ตาว ตถาคตสฺส กายพลํ.
     าณพลํ ปน ปาลิยํ ตาว อาคตเมว. ทสพลาณํ, มชฺฌิเม ๒- อาคตํ จตุเวสารชฺช-
าณํ, อฏฺสุ ปริสาสุ อกมฺปนาณํ, จตุโยนิปริจฺเฉทาณํ, ปญฺจคติปริจฺเฉท-
าณํ, สํยุตฺตเก ๓- อาคตานิ เตสตฺตติาณานิ, สตฺตสตฺตติาณานีติ เอวํ
อญฺานิปิ ๔- อเนกานิ าณสหสฺสานิ, เอตํ าณพลํ นาม. ๔- อิธาปิ าณพลเมว
อธิปฺเปตํ. าณญฺหิ อกมฺปิยฏฺเน อุปตฺถมฺภนฏฺเน จ พลนฺติ วุตฺตํ.
     อาสภณฺานนฺติ เสฏฺฏฺานํ อุตฺตมฏฺานํ. อาสภา วา ปุพฺพพุทฺธา, เตสํ
านนฺติ อตฺโถ. อปิจ ควสตเชฏฺโก อุสโภ, ควสหสฺสเชฏฺโก วสโภ. วชสตเชฏฺโก
วา อุสโภ, วชสหสฺสเชฏฺโก วสโภ. สพฺพควเสฏฺโ สพฺพปริสฺสยสโห เสโต
ปาสาทิโก มหาภารวโห อสนีสตสทฺเทหิปิ อสมฺปกมฺปิโย นิสโภ, โส อิธ อุสโภติ
อธิปฺเปโต. อิทํปิ หิ ตสฺส ปริยายวจนํ. อุสภสฺส อิทนฺติ อาสภํ. านนฺติ จตูหิ
ปาเทหิ ปวึ อุปฺปีเฬตฺวา อจลฏฺานํ. อิทํ ปน อาสภํ วิยาติ อาสภํ. ยเถว
หิ นิสภสงฺขาโต อุสโภ อุสภพเลน สมนฺนาคโต จตูหิ ปาเทหิ ปวึ อุปฺปีเฬตฺวา
อจลฏฺาเนน ติฏฺติ, เอวํ ตถาคโตปิ ทสหิ ตถาคตพเลหิ สมนฺนาคโต จตูหิ
เวสารชฺชปาเทหิ อฏฺปริสปวึ อุปฺปีเฬตฺวา สเทวเก โลเก เกนจิ ปจฺจตฺถิเกน
ปจฺจามิตฺเตน อกมฺปิโย อจลฏฺาเนน ติฏฺติ. เอวํ ติฏฺมาโน จ ตํ อาสภณฺานํ
@เชิงอรรถ: ๑ ฉ.ม. นารายนสงฺฆาตพลนฺติปิ,
@สุ. วิ. ๒/๗๖๐/๔๒๕ ป.สู. ๑/๑๔๘/๓๔๖  ๒ ม.มู. ๑๒/๑๔๘/๑๐๗ มหาสีหนาทสุตฺต
@๓ สํ.นิ. ๑๖/๓๔/๕๘ ทุติยาณวตฺถุสุตฺต  ๔-๔ ฉ.ม. อเนกานิ าณพลํ นาม
ปฏิชานาติ อุปคจฺฉติ น ปจฺจกฺขาติ อตฺตนิ อาโรเปติ. เตน วุตฺตํ "อาสภณฺานํ
ปฏิชานาตี"ติ.
     ปริสาสูติ ขตฺติยพฺราหฺมณคหปติสมณจาตุมฺมหาราชิกตาวตึสมารพฺรหฺมปริส-
สงฺขาตาสุ ๑- อฏฺสุ ปริสาสุ. สีหนาทํ นทตีติ เสฏฺนาทํ นทติ, อภีตนาทํ นทติ,
สีหนาทสทิสํ วา นาทํ นทติ. ตตฺรายํ อุปมายถาปิ สีโห สีหพเลน สมนฺนาคโต
สพฺพตฺถ วิสารโท วิคตโลมหํโส สีหนาทํ นทติ, เอวํ ตถาคตสีโหปิ ตถาคตพเลหิ
สมนฺนาคโต อฏฺสุ ปริสาสุ  วิสารโท วิคตโลมหํโส "อิติ สกฺกาโย"ติอาทินา
นเยน นานาวิธเทสนาวิลาสสมฺปนฺนํ สีหนาทํ นทติ. เตน วุตฺตํ "ปริสาสุ สีหนาทํ
นทตี"ติ.
     พฺรหฺมจกฺกํ ปวตฺเตตีติ เอตฺถ พฺรหฺมนฺติ เสฏฺ อุตฺตมํ วิสิฏฺ. จกฺกนฺติ
ธมฺมจกฺกํ. ตมฺปเนตํ ทุวิธํ โหติ ปฏิเวธาณญฺเจว เทสนาาณญฺจ. ตตฺถ
ปญฺาปภาวิตํ อตฺตโน อริยผลาวหํ ปฏิเวธาณํ, กรุณาปภาวิตํ สาวกานํ อริยผลาวหํ
เทสนาาณํ. ตตฺถ ปฏิเวธาณํ อุปฺปชฺชมานํ อุปฺปนฺนนฺติ ทุวิธํ. ตญฺหิ
อภินิกฺขมนโต ยาว อรหตฺตมคฺคา อุปฺปชฺชมานํ, ผลกฺขเณ อุปฺปนฺนํ นาม. ตุสิตภวนโต
วา ยาว มหาโพธิปลฺลงฺเก อรหตฺตมคฺคา อุปฺปชฺชมานํ, ผลกฺขเณ อุปฺปนฺนํ นาม.
ทีปงฺกรโต วา ปฏฺาย ยาว อรหตฺตมคฺคา อุปฺปชฺชมานํ, ผลกฺขเณ อุปฺปนฺนํ
นาม. เทสนาาณมฺปิ ปวตฺตมานํ ปวตฺตนฺติ ทุวิธํ. ตํ หิ ยาว อญฺาโกณฺฑญฺสฺส
โสตาปตฺติมคฺคา ปวตฺตมานํ, ผลกฺขเณ ปวตฺตํ นาม. เตสุ จ ๒- ปฏิเวธาณํ โลกุตฺตรํ,
เทสนาาณํ โลกิยํ. อุภยมฺปิ ปเนตํ อญฺเหิ อสาธารณํ, พุทฺธานํเยว โอรสาณํ.
     อิทานิ เยหิ ทสหิ พเลหิ สมนฺนาคโต ตถาคโต อาสภณฺานํ ปฏิชานาติ,
ตานิ วิตฺถารโต ทสฺเสตุํ กตมานิ ทส, อิธ ภิกฺขเว ตถาคโต านญฺจ
@เชิงอรรถ: ๑ ฉ.ม. อยํ ปาโ น ทิสฺสติ  ๒ ฉ.ม. อยํ สทฺโท น ทิสฺสติ
านโตติอาทิมาห. ตตฺถ านญฺจ านโตติ การณญฺจ การณโต. การณญฺหิ ยสฺมา
ตตฺถ ผลํ ติฏฺติ, ตทายตฺตวุตฺติตาย อุปฺปชฺชติ เจว ปวตฺตติ จ, ตสฺมา านนฺติ
วุจฺจติ. ตํ ภควา "เย เย ธมฺมา เยสํ เยสํ ธมฺมานํ เหตู ปจฺจยา อุปฺปาทาย,
ตํ ตํ านํ. เย เย ธมฺมา เยสํ เยสํ ธมฺมานํ น เหตู น ปจฺจยา อุปฺปาทาย,
ตํ ตํ อฏฺานนฺ"ติ ปชานนฺโต านญฺจ านโต อฏฺานญฺจ อฏฺานโต ยถาภูตํ
ปชานาติ. อภิธมฺเม ปเนตํ "ตตฺถ กตมํ ตถาคตสฺส านญฺจ านโต อฏฺานญฺจ
อฏฺานโต ยถาภูตํ าณนฺ"ติอาทินา ๑- นเยน วิตฺถาริตเมว. ยมฺปีติ เยน
าเณน. อิทมฺปิ ภิกฺขเว ตถาคตสฺสาติ อิทมฺปิ ภิกฺขเว ๒- านาานาณํ ตถาคตสฺส
ตถาคตพลํ นาม โหตีติ อตฺโถ. เอวํ สพฺพปเทสุ โยชนา เวทิตพฺพา.
     กมฺมสมาทานานนฺติ สมาทิยิตฺวา กตานํ กุสลากุสลกมฺมานํ, กมฺมเมว วา
กมฺมสมาทานํ. านโส เหตุโสติ ปจฺจยโต เจว เหตุโต จ. ตตฺถ คติอุปธิกาลปฺปโยคา
วิปากสฺส านํ, กมฺมํ เหตุ อิมสฺส ปน าณสฺส วิตฺถารกถา "อตฺเถกจฺจานิ
ปาปกานิ กมฺมสมาทานานิ คติสมฺปตฺติปฏิพาฬฺหานิ น วิปจฺจนฺตี"ติอาทินา ๓- นเยน
อภิธมฺเม อาคตาเยว.
     สพฺพตฺถคามินินฺติ สพฺพคติคามินิญฺจ อคติคามินิญฺจ. ปฏิปทนฺติ มคฺคํ. ยถาภูตํ
ปชานาตีติ พหูสุปิ มนุสฺเสสุ เอกเมว ปาณํ ฆาเตนฺเตสุ "อิมสฺส เจตนา นิรยคามินี
ภวิสฺสติ, อิมสฺส ติรจฺฉานโยนิคามินี"ติ อิมินา นเยน เอกวตฺถุสฺมึปิ กุสลากุสล-
เจตนา สงฺขาตานํ ปฏิปตฺตีนํ อวิปรีตโต สภาวํ ชานาติ. อิมสฺสาปิจ าณสฺส
วิตฺถารกถา "ตตฺถ กตมํ ตถาคตสฺส สพฺพตฺถคามินิปฏิปทา ๔- ยถาภูตํ าณํ, อิธ ตถาคโต
อยํ มคฺโค อยํ ปฏิปทา นิรยคามินีติ ปชานาตี"ติอาทินา ๕- นเยน อภิธมฺเม อาคตาเยว.
@เชิงอรรถ: ๑ อภิ.วิ. ๓๕/๘๐๙/๔๐๙ าณวิภงฺค  ๒ ฉ.ม. อยํ ปาโ น ทิสฺสติ
@๓. อภิ.วิ. ๓๕/๘๑๐/๔๑๒ ทสกนิทฺเทส  ๔ ฉ.ม. สพฺพตฺถคามินึ ปฏิปทํ
@๕ อภิ.วิ. ๓๕/๘๑๑/๔๑๓ ทสกนิทฺเทส
     อเนกธาตุนฺติ จกฺขุธาตุอาทีหิ กามธาตุอาทีหิ วา ธาตูหิ พหุธาตุํ.
นานาธาตุนฺติ ตาสํเยว ธาตูนํ วิลกฺขณตฺตา นานปฺปการธาตุํ. โลกนฺติ ขนฺธายตน-
ธาตุโลกํ. ยถาภูตํ ปชานาตีติ ตาสํ ธาตูนํ อวิปรีตโต สภาวํ ปฏิวิชฺฌติ. อิทมฺปิ
าณํ "ตตฺถ กตมํ ตถาคตสฺส อเนกธาตุํ นานาธาตุํ โลกํ ยถาภูตํ าณํ,
อิธ ตถาคโต ขนฺธนานตฺตํ ปชานาตี"ติอาทินา ๑- นเยน  อภิธมฺเม วิตฺถาริตเมว.
     นานาธิมุตฺติกตนฺติ หีนาทีหิ อธิมุตฺตีหิ นานาธิมุตฺติกภาวํ. อิทมฺปิ  าณํ
"ตตฺถ กตมํ ตถาคตสฺส สตฺตานํ นานาธิมุตฺติกตํ ยถาภูตํ าณํ อิธ ตถาคโต
ปชานาติ สนฺติ สตฺตา หีนาธิมุตฺติกา"ติอาทินา ๒- นเยน อภิธมฺเม วิตฺถาริตเมว.
     ปรสตฺตานนฺติ ปธานสตฺตานํ. ปรปุคฺคลานนฺติ ตโต อญฺเสํ หีนสตฺตานํ.
เอกตฺถเมว วา เอตํ  ปททฺวยํ, เวเนยฺยเสน เทฺวธา วุตฺตํ. อินฺทฺริยปโร-
ปริยตฺตนฺติ สทฺธาทีนํ อินฺทฺริยานํ ปรภาวญฺจ อปรภาวญฺจ, วุทฺธึ จ หานึ จาติ
อตฺโถ. อิมสฺสปิ าณสฺส วิตฺถารกถา "ตตฺถ กตมํ ตถาคตสฺส ปรสตฺตานํ
ปรปุคฺคลานํ อินฺทฺริยปโรปริยตฺตํ ยถาภูตํ าณํ, อิธ ตถาคโต สตฺตานํ อาสยํ
ปชานาติ อนุสยํ ปชานาตีติอาทินา ๓- นเยน อภิธมฺเม อาคตาเยว.
     ฌานวิโมกฺขสมาธิสมาปตฺตีนนฺติ ปมาทีนํ จตุนฺนํ ฌานานํ, "รูปี รูปานิ
ปสฺสตี"ติอาทีนํ อฏฺนฺนํ วิโมกฺขานํ, สวิตกฺกสวิจาราทีนํ ติณฺณํ สมาธีนํ,
ปมชฺฌานสมาปตฺติอาทีนญฺจ นวนฺนํ อนุปุพฺพสมาปตฺตีนํ. สงฺกิเลสนฺติ
หานภาคิยธมฺมํ. โวทานนฺติ วิเสสภาคิยธมฺมํ. วุฏฺานนฺติ ๔- "โวทานมฺปิ วุฏฺานํ,
ตมฺหา ตมฺหา สมาธิมฺหา วุฏฺานํปิ วุฏฺานนฺ"ติ เอวํ วุตฺตํ ปคุณชฺฌานํ เจว
ภวงฺคผลสมาปตฺติโย จ. เหฏฺิมํ เหฏฺิมญฺหิ ปคุณชฺฌานํ อุปริมสฺส อุปริมสฺส
ปทฏฺานํ โหติ, ตสฺมา "โวทานํปิ วุฏฺานนฺ"ติ วุตฺตํ. ภวงฺเคน ปน สพฺพชฺฌาเนหิ
วุฏฺานํ
@เชิงอรรถ: ๑ อภิ.วิ. ๓๕/๘๑๒-๑๓-๑๔/๔๑๔ าณวิภงฺค  ๒ อภิ.วิ. ๓๕/๘๑๓/๔๑๔ าณวิภงฺค
@๓ อภิ.วิ. ๓๕/๘๑๔/๔๑๔ าณวิภงฺค  ๔ อภิ.วิ. ๓๕/๘๒๘/๔๑๙ าณวิภงฺค
โหติ. ผลสมาปตฺติยา นิโรธสมาปตฺติโต วุฏฺานํ โหติ. ตํ สนฺธาย จ "ตมฺหา
ตมฺหา สมาธิมฺหา วุฏฺานมฺปิ วุฏฺานนฺ"ติ วุตฺตํ. อิทมฺปิ าณํ "ตตฺถ กตมํ
ตถาคตสฺส ฌานวิโมกฺขสมาธิสมาปตฺตีนํ สงฺกิเลสํ โวทานํ วุฏฺานํ ยถาภูตํ าณํ,
ฌายีติ จตฺตาโร ฌายี, อตฺเถกจฺโจ ฌายี สมฺปตฺตึเยว สมานํ วิปตฺตีติ ปจฺเจตี"ติ-
อาทินา ๑-  นยน อภิธมฺเม วิตฺถาริตเมว. สพฺพาณานํ วิตฺถารกถาย วินิจฺฉโย
สมฺโมหวิโนทนิยา วิภงฺคฏฺกถาย วุตฺโต. ปุพฺเพนิวาสานุสฺสติทิพฺพจกฺขุาณกถา
วิสุทฺธิมคฺเค วิตฺถาริตา, อาสวกฺขยกถา เหฏฺา วุตฺตาเยว. ๒-
     ตตฺถ ปรวาทีกถา โหติ "ทสพลาณํ นาม ปาฏิเยกฺกํ าณํ นตฺถิ,
สพฺพญฺุตาณสฺเสวายํ ปเภโท"ติ. ตํ น ตถา ทฏฺพฺพํ. อญฺเมว หิ ทสพลาณํ,
อญฺ สพฺพญฺุตาณํ. ทสพลาณญฺหิ สกสกกิจฺจเมว ชานาติ, สพฺพญฺุตาณํ
ตมฺปิ ตโต อวเสสํปิ ชานาติ. ทสพลาเณสุ หิ ปมํ การณาการณเมว ชานาติ,
ทุติยํ กมฺมวิปากนฺตรเมว, ตติยํ กมฺมปริจฺเฉทเมว, จตุตฺถํ ธาตุนานตฺตการณเมว.
ปญฺจมํ สตฺตานํ อชฺฌาสยาธิมุตฺติเมว, ฉฏฺ อินฺทฺริยานํ ติกฺขมุทุภาวเมว, สตฺตมํ
ฌานาทีหิ สทฺธึ เตสํ สงฺกิเลสาทิเมว, อฏฺมํ ปุพฺเพนิวุตฺถกฺขนฺธสนฺตติเมว, นวมํ
สตฺตานํ จุติปฏิสนฺธิเมว, ทสมํ สจฺจปริจฺเฉทเมว. สพฺพญฺุตาณํ ปน เอเตหิ
ชานิตพฺพญฺจ ตโต อุตฺตริตรญฺจ ๓- ปชานาติ, เอเตสํ ปน กิจฺจํ น สพฺพํ กโรติ.
ตญฺหิ ฌานํ หุตฺวา อปฺเปตุํ น สกฺโกติ, อิทฺธิ หุตฺวา วิกุพฺพิตุํ น สกฺโกติ,
มคฺโค หุตฺวา กิเลเส เขเปตุํ น สกฺโกติ.
     อปิจ ปรวาที เอวํ ปุจฺฉิตพฺโพ "ทสพลาณํ นาเมตํ สวิตกฺกสวิจารํ อวิตกฺก-
วิจารมตฺตํ อวิตกฺกอวิจารํ, กามาวจรํ รูปาวจรํ อรูปาวจรํ, โลกิยํ โลกุตฺตรนฺ"ติ.
ชานนฺโต "ปฏิปาฏิยา สตฺต าณานิ สวิตกฺกสวิจารานี"ติ วกฺขติ, "ตโต ปรานิ
เทฺว อวิตกฺกอวิจารานี"ติ วกฺขติ. "อาสวกฺขยาณํ สิยา สวิตกฺกสวิจารํ สิยา
@เชิงอรรถ: ๑ อภิ.วิ.๓๕/๘๒๘/๔๑๗ าณวิภงฺค  ๒ ฉ.ม. วุตฺตาเยวาติ  ๓ ฉ.ม. อุตฺตริญฺจ
อวิตกฺกวิจารมตฺตํ สิยา อวิตกฺกอวิจารนฺ"ติ วกฺขติ. ตถา "ปฏิปาฏิยา สตฺต
กามาวจรานิ, ตโต เทฺว รูปาวจรานิ, อวสาเน เอกํ โลกุตฺตรนฺ"ติ วกฺขติ. "สพฺพญฺุต-
าณํ ปน สวิตกฺกสวิจารเมว กามาวจรเมว โลกิยเมวา"ติ วกฺขติ.
     เอวเมตฺถ อนุปทวณฺณนํ  ตฺวา อิทานิ ยสฺมา ตถาคโต ปมํเยว านาานาเณน
เวเนยฺยสตฺตานํ อาสวกฺขยาธิคมสฺส เจว อนธิคมสฺส จ านาานภูตํ กิเลสาวรณาภาวํ
ปสฺสติ โลกิยสมฺมาทิฏฺิฏฺานาทิทสฺสนโต นิยตมิจฺฉาทิฏฺฏฺานา ภาวทสฺสนโต จ.
อถ เนสํ กมฺมวิปากาเณน วิปากาวรณาภาวํ ปสฺสติ ติเหตุกปฏิสนฺธิทสฺสนโต,
สพฺพตฺถคามินิปฏิปทาาเณน กมฺมาวรณาภาวํ ปสฺสติ อนนฺตริยกมฺมาภาวทสฺสนโต.
เอวํ อนาวรณานํ อเนกธาตุนานาธาตุาเณน อนุกุลธมฺมเทสนตฺถํ จริยาวิเสสํ ปสฺสติ
ธาตุเวมตฺตทสฺสนโต. อถ เนสํ นานาธิมุตฺติกตาเณน อธิมุตฺตึ ปสฺสติ ปโยคํ
อนาทิยิตฺวาปิ อธิมุตฺติวเสน ธมฺมเทสนตฺถํ. อเถวํ ทิฏฺาธิมุตฺตีนํ วเสน ๑-
ยถาสตฺติ ยถาพลํ ธมฺมํ เทเสตุํ อินฺทฺริยปโรปริยตฺตาเณน อินฺทฺริยปโรปริยตฺตํ
ปสฺสติ สทฺธาทีนํ ติกฺขมุทุภาวทสฺสนโต. เอวํ ปริญฺาตินฺทฺรยปโรปริยตฺตา
ปน เต สเจ ทูเร โหนฺติ, อถ ฌานาทิาเณน ฌานาทีสุ วสีภูตตฺตา อิทฺธิวิเสเสน
เต ขิปฺปํ อุปคจฺฉติ. อุปคนฺตฺวา จ เนสํ ปุพฺเพนิวาสานุสฺสติาเณน ปุพฺพชาติภวํ,
ทิพฺพจกฺขฺวานุภาวโต ปตฺตพฺเพน เจโตปริยาเณน สมฺปตฺติอธิคตวิเสสํ ๒-
ปสฺสนฺโต อาสวกฺขยาณานุภาเวน อาสวกฺขยคามินิยา ปฏิปทาย วิคตสมฺโมหตฺตา
อาสวกฺขยาย ธมฺมํ เทเสติ. ตสฺมา อิมินานุกฺกเมน อิมินา พลานิ วุตฺตานีติ
เวทิตพฺพานิ.

             อรรถกถาภาษาบาลีอักษรไทย เล่มที่ ๑๖ หน้า ๓๒๕-๓๓๑.
http://84000.org/tipitaka/atthapali/read_th.php?B=16&A=7296&modeTY=1
             The Pali Atthakatha in Roman :-
http://84000.org/tipitaka/atthapali/read_rm.php?B=16&A=7296&modeTY=1
             อ่านอรรถกถาแปลไทย :-
http://84000.org/tipitaka/attha/attha.php?b=24&i=21
             เนื้อความพระไตรปิฎกฉบับหลวง :-
http://84000.org/tipitaka/read/r.php?B=24&A=843
             พระไตรปิฎกฉบับบาลีอักษรไทย :-
http://84000.org/tipitaka/read/pali_read.php?B=24&A=706
             The Pali Tipitaka in Roman Character :-
http://84000.org/tipitaka/read/roman_read.php?B=24&A=706
             สารบัญพระไตรปิฎกเล่มที่ ๒๒
http://84000.org/tipitaka/read/?index_24