อรรถกถาเล่มที่ ๑๕ ภาษาบาลีอักษรไทย
 องฺ.อ. (มโนรถ.๒)

                         ๕. หตฺถกสุตฺตวณฺณนา
     [๑๒๘] ปญฺจเม อภิกฺกนฺตาย รตฺติยาติ เอตฺถ อภิกฺกนฺตสทฺโท ขย-
สุนฺทราภิรูปอพฺภนุโมทนาทีสุ ทิสฺสติ. ตตฺถ "อภิกฺกนฺตา ภนฺเต รตฺติ, นิกฺขนฺโต
ปฐโม ยาโม, จิรนิสินฺโน ภิกฺขุสํโฆ, อุทฺทิสตุ ภนฺเต ภควา ภิกฺขูนํ
ปาติโมกฺขนฺ"ติ ๒- เอวมาทีสุ ขเย ทิสฺสติ. "อยํ อิเมสํ จตุนฺนํ ปุคฺคลานํ
อภิกฺกนฺตตโร จ ปณีตตโร จา"ติ ๓- เอวมาทีสุ สุนฺทเร.
            "โก เม วนฺทติ ปาทานิ     อิทฺธิยา ยสสา ชลํ
             อภิกฺกนฺเตน วณฺเณน     สพฺพา โอภาสยํ ทิสา"ติ ๔-
เอวมาทีสุ อภิรูเป. "อภิกฺกนฺตํ โภ โคตมา"ติ ๕- เอวมาทีสุ อพฺภนฺโมทเน อิธ
@เชิงอรรถ: ๑ ม. อาฬารกาฬาเม กาลงฺกเต    ๒ วิ.จุ. ๗/๓๘๓/๒๐๔ ปาติโมกฺขุทฺเทสยาจน,
@ขุ.อุ. ๒๕/๔๕/๑๖๔ อุโปสถสุตฺต, องฺ.อฏฺฐก. ๒๓/๑๑๐/๒๐๗ อุโปสถสุตฺต (สฺยา)
@๓ องฺ.จตุกฺก. ๒๑/๑๐๐/๑๑๔ โปตลิยสุตฺต (สฺยา)  ๔ ขุ.วิมาน. ๒๖/๘๕๗/๘๗
@มณฺฑูกเทวปุตฺตวิมานวตฺถุ, สา.ป. ๑/๑/๑๓  ๕ วิ.มหาวิ. ๑/๑๕/๗ เวรญฺชกณฺฑ
ปน สุนฺทเร. เตน อภิกฺกนฺตาย รตฺติยาติ อิฏฺฐาย กนฺตาย มนาปาย รตฺติยาติ
วุตฺตํ โหติ. อภิกฺกนฺตวณฺณาติ อิธ อภิกฺกนฺตสทฺโท อภิรูเป, วณฺณสทฺโท ปน
ฉวิถุติกุลวคฺคการณสณฺฐานปฺปมาณรูปายตนาทีสุ ทิสฺสติ. ตตฺถ "สุวณฺณวณฺโณสิ
ภควา"ติ ๑- เอวมาทีสุ ฉวิยํ. "กทา สญฺญูฬฺหา ปน เต คหปติ สมณสฺส
โคตมสฺส วณฺณา"ติ ๒- เอวมาทีสุ ถุติยํ. "จตฺตาโร เม โภ โคตม วณฺณา"ติ ๓-
เอวมาทีสุ กุลวคฺเค. "อถ เกน นุ วณฺเณน, คนฺธตฺเถโนติ วุจฺจตี"ติ ๔- เอวมาทีสุ
การเณ. "มหนฺตํ หตฺถิราชวณฺณํ อภินิมฺมินิตฺวา"ติ ๕- เอวมาทีสุ สณฺฐาเน.
"ตโย ปตฺตสฺส วณฺณา"ติ ๖- เอวมาทีสุ ปมาเณ. "วณฺโณ คนฺโธ รโส โอชา"ติ ๗-
เอวมาทีสุ รูปายตเน. โส อิธ ฉวิยา ทฏฺฐพฺโพ. เตน อภิกฺกนฺตวณฺณาติ
อภิรูปจฺฉวิ, อิฏฺฐวณฺณา มนาปวณฺณาติ วุตฺตํ โหติ.
     เกวลกปฺปนฺติ เอตฺถ เกวลสทฺโท อนวเสสเยภุยฺยอพฺยามิสฺสานติเรกทฬฺหตฺถ-
วิสํโยคาทิอเนกตฺโถ. ตถา หิสฺส "เกวลปริปุณฺณํ ปริสุทฺธํ พฺรหฺมจริยนฺ"ติ ๘-
เอวมาทีสุ อนวเสโส อตฺโถ. ๙- "เกวลา ๑๐- องฺคมคธา ปหูตํ ขาทนียํ โภชนียํ อาทาย
อุปสงฺกมิสฺสนฺตี"ติ ๑๑- เอวมาทีสุ เยภุยฺยตา. "เกวลสฺส ทุกฺขกฺขนฺธสฺส สมุทโย
โหตี"ติ ๑๒- เอวมาทีสุ อพฺยามิสฺสตา. "เกวลํ สทฺธามตฺตกํ นูน อยมายสฺมา"ติ ๑๓-
เอวมาทีสุ อนติเรกตา. "อายสฺมโต ภนฺเต อนุรุทฺธสฺส พาหิโก นาม สทฺธิวิหาริโก
เกวลกปฺปํ สํฆเภทาย ฐิโต"ติ ๑๔- เอวมาทีสุ พฬฺหตฺถตา. "เกวลี วุสิตวา
อุตฺตมปุริโสติ วุจฺจตี"ติ ๑๕- เอวมาทีสุ วิสํโยโค. อิธ ปนสฺส ๑๖- อนวเสสตา
อตฺโถติ อธิปฺเปตา.
@เชิงอรรถ: ๑ ม.ม. ๑๓/๓๙๙/๓๘๔ เสลสุตฺต, ขุ.สุ. ๒๕/๕๕๔/๔๔๗ เสลสุตฺต
@๒ ม.ม.๑๓/๗๗/๕๔ อุปาลิวาทสุตฺต      ๓ ที.ปา. ๑๑/๑๑๕/๖๙ จตุวณฺณสุทฺธิ
@๔ สํ.ส. ๑๕/๒๓๔/๒๔๖ ปทุมปุปฺผสุตฺต    ๕ สํ.ส. ๑๕/๑๓๘/๑๒๔ นาคสุตฺต
@๖ วิ.มหาวิ. ๒/๖๐๒/๖๘ ปตฺตสิกฺขาปท  ๗ อภิ.สํ. ๓๔/๖๑๖-๖๔๕/๑๘๘-๑๙๖ รูปกณฺฑ
@๘ วิ.มหาวิ. ๑/๑/๑ เวรญฺชกณฺฑ    ๙ ฉ.ม. อนวเสสตา อตฺโถ, อิ. อนวเสสตนฺติ
@อตฺโถ   ๑๐ ฉ.ม. เกวลกปฺปา จ   ๑๑ วิ.มหา. ๔/๔๓/๓๗ อุรุเวลปาฏิหาริยกถา
@๑๒ อภิ.วิ. ๓๕/๒๒๕/๑๖๐ ปฏิจฺจสมุปฺปาทวิภงฺค   ๑๓ วิ.มหา. ๕/๒๔๔/๖
@โสณโกฬิวิสวตฺถุ    ๑๔ องฺ.จตุกฺก. ๒๑/๒๔๓/๒๖๗ สํฆเภทกสุตฺต
@๑๕ สํ.ข. ๑๗/๕๗/๕๐ สตฺตฏฺฐานสุตฺต   ๑๖ ฉ.ม. อิธ ปน
     กปฺปสทฺโท ปนายํ อภิสทฺทหนโวหารกาลปญฺญตฺติจฺเฉทนวิกปฺปเลสสมนฺตภาวาทิ-
อเนกตฺโถ. ตถา หิสฺส "โอกปฺปนิยเมตํ โภโต โคตมสฺส, ยถาตํ อรหโต
สมฺมาสมฺพุทฺธสฺสา"ติ ๑- เอวมาทีสุ อภิสทฺทหนํ อตฺโถ. "อนุชานามิ ภิกฺขเว ปญฺจหิ
สมณกปฺเปหิ ผลํ ปริภุญฺชิตุนฺ"ติ ๒- เอวมาทีสุ โวหาโร. "เยน สุทํ นิจฺจกปฺปํ
วิหรามี"ติ เอวมาทีสุ กาโล. "อิจฺจายสฺมา กปฺโป"ติ ๓- เอวมาทีสุ ปญฺญตฺติ.
"อลงฺกโต กปฺปิตเกสมสฺสู"ติ ๔- เอวมาทีสุ เฉทนํ. "กปฺปติ ทฺวงฺคุลกปฺโป"ติ ๕-
เอวมาทีสุ วิกปฺโป. "อตฺถิ กปฺโป นิปชฺชิตุนฺ"ติ ๖- เอวมาทีสุ เลโส. "เกวลกปฺปํ
เชตวนํ ๗- โอภาเสตฺวา"ติ ๘- เอวมาทีสุ สมนฺตภาโว. อิธ ปนสฺส สมนฺตภาโว
อตฺโถติ ๙- อธิปฺเปโต. ตสฺมา เกวลกปฺปํ เชตวนนฺติ เอตฺถ อนวเสสํ สมนฺตโต
เชตวนนฺติ อตฺโถ.
    โอภาเสตฺวาติ อาภาย ผริตฺวา. วาลิกายาติ  ๑๐- สณฺหวาลุกายํ. น สณฺฐาติ
น ปติฏฺฐาติ. โอฬาริกนฺติ พฺรหฺมเทวตาย หิ ปฐวิยํ ปติฏฺฐานกาเล อตฺตภาโว
โอฬาริโก มาเปตุํ วฏฺฏติ ปฐวี วา, ตสฺมา  เอวมาห. ธมฺมาติ อิมินา ปุพฺเพ
อุคฺคหิตพุทฺธวจนํ ทสฺเสติ. นปฺปวตฺติโน อเหสุนฺติ  สชฺฌายมูฬฺหกวาจาย ๑๑-
ปริหีนา ๑๒- อเหสุํ. อปฺปฏิวาโณติ อนิวตฺโต อนุกฺกณฺฐิโต.
     ทสฺสนสฺสาติ จกฺขุวิญฺญาเณน ทสฺสนสฺส. อุปฏฺฐานสฺสาติ จตูหิ ปจฺจเยหิ
อุปฏฺฐานสฺส. อธิสีลนฺติ ทสวิธํ สีลํ. ตญฺหิ ปญฺจสีลํ อุปาทาย อธิสีลนฺติ
วุจฺจติ. อวิหํ คโตติ อวิหาพฺรหฺมโลเก นิพฺพตฺโตสฺมีติ ทสฺเสติ.
@เชิงอรรถ: ๑ ม.มู. ๑๒/๓๘๗/๓๔๕ มหาสจฺจกสุตฺต    ๒ วิ.จุ. ๗/๒๕๐/๗ ขุทฺทกวตฺถุขนฺธก
@๓ ขุ.สุ. ๒๕/๑๐๙๙/๕๔๔ กปฺปมาณวกปญฺหา, ขุ. จูฬ. ๓๐/๓๗๒/๑๘๑
@กปฺปมาณวกปญฺหนิทฺเทส (สฺยา)   ๔ ขุ.วิมาน. ๒๖/๑๐๙๔/๑๒๑ ปฐมกุณฺฑลีวิมาน,
@ขุ.ชา. ๒๘/๙๑๑/๓๑๙ วิธุรชาตก (สฺยา)  ๕ วิ.จุ. ๗/๔๔๖/๒๘๖ สตฺตสติกกฺขนฺธก
@๖ องฺ.อฏฺฐก. ๒๓/๑๘๕(๙๕)/๓๔๕ ยมกวคฺค (สฺยา)   ๗ ฉ.ม.,อิ. เวฬุวนํ
@๘ สํ.ส. ๑๕/๙๒/๖๑ จนฺทิมสตฺต   ๙ ฉ.ม. อตฺโถ   ๑๐ ฉ.ม. วาลุกายาติ
@๑๑ ฉ.ม. สชฺฌายมูฬฺหกา วาจา   ๑๒ ฉ.ม. ปหีนาเยว

             อรรถกถาภาษาบาลีอักษรไทย เล่มที่ ๑๕ หน้า ๒๖๗-๒๖๙.
http://84000.org/tipitaka/atthapali/read_th.php?B=15&A=6196&modeTY=2
             The Pali Atthakatha in Roman :-
http://84000.org/tipitaka/atthapali/read_rm.php?B=15&A=6196&modeTY=2
             อ่านอรรถกถาแปลไทย :-
http://84000.org/tipitaka/attha/attha.php?b=20&i=567
             เนื้อความพระไตรปิฎกฉบับหลวง :-
http://84000.org/tipitaka/read/r.php?B=20&A=7337
             พระไตรปิฎกฉบับบาลีอักษรไทย :-
http://84000.org/tipitaka/read/pali_read.php?B=20&A=7595
             The Pali Tipitaka in Roman Character :-
http://84000.org/tipitaka/read/roman_read.php?B=20&A=7595
             สารบัญพระไตรปิฎกเล่มที่ ๒๐
http://84000.org/tipitaka/read/?index_20