ขอนอบน้อมแด่
พระผู้มีพระภาคอรหันตสัมมาสัมพุทธเจ้า
                      พระองค์นั้น
บทนำ พระวินัยปิฎก พระสุตตันตปิฎก พระอภิธรรมปิฎก ค้นพระไตรปิฎก ชาดก หนังสือธรรมะ
อ่านหน้า[ต่าง] แรกอ่านหน้า[ต่าง] ที่แล้วแสดงหมายเลขหน้า
ในกรณี :- 
   บรรทัดแรกของแต่ละหน้าอ่านเล่มถัดไป คลิกเพื่อเปลี่ยน ฐญ เป็นแบบไทย  
อรรถกถาเล่มที่ ๔ ภาษาบาลีอักษรไทย ที.อ. (สุมงฺคล.๑)

                          ๑๓. เตวิชฺชสุตฺต
      [๕๑๘] เอวมฺเม สุตํ ฯเปฯ โกสเลสูติ เตวิชฺชสุตฺตํ.
ตตฺรายมนุตฺตานปทวณฺณนา:- มนสากฏนฺติ  ตสฺส คามสฺส นามํ. อุตฺตเรน
มนสากฏสฺสาติ มนสากฏโต อวิทูเร อุตฺตรปสฺเส. อมฺพวเนติ ตรุณมฺพรุกฺขสณฺเฑ.
รมณีโย กิร โส ภูมิภาโค, เหฏฺา รชตปฏสทิสา วาลิกา วิปฺปกิณฺณา,  อุปริ
มณิวิตานํ วิย ฆนสาขาปตฺตํ อมฺพวนํ, ตสฺมึ พุทฺธานมนุจฺฉวิเก ปวิเวกสุเข
อมฺพวเน วิหรตีติ อตฺโถ.
      [๕๑๙] อภิญฺาตา อภิญฺาตาติ กุลจาริตฺตาทิสมฺปตฺติยา ตตฺถ
ตตฺถ ปญฺาตา. วงฺกีติ อาทีนิ เตสํ นามานิ. ตตฺถ วงฺกี โอปาสาทวาสิโก. ๑-
ตารุกฺโข อิจฺฉานงฺคลวาสิโก. โปกฺขรสาติ อุกฺกฏฺวาสิโก. ชาณุโสณี
สาวตฺถิวาสิโก. โตเทยฺโย ตุทิคามวาสิโก. อญฺเ จาติ อญฺเว จ พหุชนา. อตฺตโน
อตฺตโน นิวาสฏฺาเนหิ อาคนฺตฺวา มนฺตสชฺฌายกรณตฺถํ ตตฺถ ปฏิวสนฺติ.
มนสากฏสฺส กิร รมณียตาย เต พฺราหฺมณา ตตฺถ นทีตีเร  เคหานิ กาเรตฺวา
ปริกฺขิปาเปตฺวา อญฺเสํ พหูนํ ปเวสนํ วิวาเรตฺวา อนฺตรนฺตรา ตตฺถ คนฺตฺวา
วสนฺติ.
      [๕๒๐] วาเสฏฺภารทฺวาชานนฺติ วาเสฏฺสฺส จ โปกฺขรสาติโน
อนฺเตวาสิกสฺส ภารทฺวาชสฺส จ ตารุกฺขนฺเตวาสิกสฺส. เอเต กิร เทฺว ชาติสมฺปนฺนา
ติณฺณํ เวทานํ ปารคู อเหสุํ. ชงฺฆวิหารนฺติ อติจิรนิสชฺชาปจฺจยา กิลมถวิโนทนตฺถาย
ชงฺฆจารํ. เต กิร ทิวสํ สชฺฌายํ กตฺวา สายเณฺห วุฏฺาย นฺหานียสมฺภารคนฺธ-
มาลาเตลโธตวตฺถานิ คาหาเปตฺวา อตฺตโน ปริชนปริวุตา นฺหายิตุกามา นทีตีรํ
คนฺตฺวา รชตปฏวณฺเณ วาลิกาสณฺเฑ อปราปรํ จงฺกมึสุ. เอตํ ๒- จงฺกมนฺตํ อิตโร
อนุจงฺกมิ, ปุน อิตรํ อิตโรติ. เตน วุตฺตํ "อนุจงฺกมนฺตานํ อนุวิจรนฺตานนฺ"ติ.
มคฺคามคฺเคติ มคฺเค จ อมคฺเค จ, กตมํ นุ โข ปฏิปทํ ปูเรตฺวา กตเมน
มคฺเคน สกฺกา สุขํ พฺรหฺมโลกํ คนฺตุนฺติ เอวํ มคฺคามคฺคํ อารพฺภ กถํ
@เชิงอรรถ:  สี., ก. โอปสาทวาสิโก        ฉ.ม. เอกํ, ม. เอวํ
สมุฏฺาเปสุนฺติ อตฺโถ. อญฺชสายโนติ อุชุมคฺคสฺเสตํ เววจนํ, อญฺชสา วา
อุชุกเมว, เอเตน อายนฺติ อาคจฺฉนฺตีติ อญฺชสายโน. นิยฺยานิโก นิยฺยาตีติ
นิยฺยายนฺโต นิยฺยาติ, คจฺฉนฺโต คจฺฉตีติ อตฺโถ, กฺว คจฺฉตีติ. ตกฺกรสฺส
พฺรหฺมสหพฺยตายาติ โย ตํ มคฺคํ กโรติ ปฏิปชฺชติ. ตสฺส พฺรหฺมุนา สทฺธึ
สหภาวาย, เอกฏฺาเน ปาตุภาวาย คจฺฉตีติ อตฺโถ. ยฺวายนฺติ โย อยํ. อกฺขาโตติ
กถิโต ทีปิโต. พฺราหฺมเณน โปกฺขรสาตินาติ อตฺตโน อาจริยํ อปทิสติ. อิติ
วาเสฏฺโ สกเมว อาจริยวาทํ โถเมตฺวา ปคฺคณฺหิตฺวา วิจรติ. ภารทฺวาโชปิ
สกเมวาติ. เตน วุตฺตํ "เนว โข อสกฺขิ วาเสฏฺโ"ติ อาทิ.
      [๕๒๑-๕๒๒] ตโต วาเสฏฺโ "อุภินฺนํปิ อมฺหากํ กถา อนิยฺยานิกา-
เยว, อิมสฺมิญฺจ โลเก มคฺคกุสโล นาม โภตา โคตเมน สทิโส นาม นตฺถิ,
ภวญฺจ โคตโม อวิทูเร วสติ, โส โน ตุลํ คเหตฺวา นิสินฺนวาณิโช วิย กงฺขํ
ภินฺทิสฺสตี"ติ  ๑- จินฺเตตฺวา ตมตฺถํ ภารทฺวาชสฺส อาโรเจสิ, อุโภปิ คนฺตฺวา
อตฺตโน กถํ ภควโต อาโรเจสุํ. ๒- เตน วุตฺตํ "อถ โข วาเสฏฺโ ฯเปฯ ยฺวายํ
อกฺขาโต พฺราหฺมเณน ตารุกฺเขนา"ติ. เอตฺถ โภ โคตมาติ เอตสฺมึ มคฺคามคฺเค.
วิคฺคโห วิวาโทติ อาทีสุ ปุพฺพุปฺปตฺติโก วิคฺคโห, อปรภาเค วิวาโท. ทุวิโธปิ
โส ๓- นานาอาจริยานํ วาทโต นานาวาโท.
      [๕๒๓] อถ  กิสฺมึ ปน โวติ ตฺวํปิ อยเมว มคฺโคติ อตฺตโน
อาจริยวาทเมว ปคฺคยฺห ติฏฺสิ, ภารทฺวาโชปิ อตฺตโน อาริยวาทเมว, เอกสฺสาปิ
เอกสฺมึ สํสโย นตฺถิ. เอวํ สติ กิสฺมึ โว วิคฺคโหติ ปุจฺฉติ.
      [๕๒๔] มคฺคามคฺเค โภ โคตมาติ มคฺเค โภ โคตม อมคฺเค จ,
อุชุมคฺเค จ อนุชุมคฺเค จาติ อตฺโถ. เอส กิร เอกพฺราหฺมณสฺสาปิ มคฺคํ
"อมคฺโค"ติ ๔- น วทติ. ยถา ปน อตฺตโน อาจริยสฺส มคฺโค อุชุมคฺโค, น
เอวํ อญฺเสํ อนุชานาติ, ตสฺมา ตเมวตฺถํ ทีเปนฺโต "กิญฺจาปิ โภ โคตมา"ติ
อาทิมาห. สพฺพานิ ตานีติ ลิงฺควิปลฺลาเสน วทติ, สพฺเพ เตติ วุตฺตํ โหติ.
@เชิงอรรถ:  ฉ.ม. ฉินฺทิสฺสตี"ติ            ฉ.ม. อาโรเจสิ
@ ฉ.ม. เอโส                ฉ.ม. "น มคฺโค"ติ
      พหูนีติ อฏฺ วา ทส วา. นานามคฺคานีติ มหนฺตามหนฺตชงฺฆ-
มคฺคสกฏมคฺคาทิวเสน นานาวิธานิ สามนฺตา คามนทีตฬากเขตฺตาทีหิ อาคนฺตฺวา
คามํ ปวิสนมคฺคานิ.
                      วาเสฏฺมาณวานุโยควณฺณนา
      [๕๒๕] "นิยฺยนฺตีติ วาเสฏฺ วเทสี"ติ ภควา ติกฺขตฺตุํ วจีเภทํ
กาเรตฺวา ๑- ปฏิญฺ การาเปสิ. กสฺมา? ติตฺถิยา หิ ปฏิชานิตฺวา ปจฺฉา
นิคฺคยฺหมานา อวชานนฺติ. โส ตถา กาตุํ น สกฺขิสฺสตีติ.
      [๕๒๗-๕๒๙] เตว เตวิชฺชาติ เต เตวิชฺชา. วกาโร อาคมสนฺธิมตฺตํ.
อนฺธเวณีติ อนฺธปเวณี, เอเกน จกฺขุมตา คหิตยฏฺิยา โกฏึ เอโก  อนฺโธ
คณฺหาติ, ตํ อนฺธํ อญฺโ, ตํ อญฺโติ เอวํ ปณฺณาสสฏฺิ อนฺธา ปฏิปาฏิยา
ฆฏิตา อนฺธเวณีติ วุจฺจนฺติ. ปรํปรสํสตฺตาติ อญฺมญฺ สํสตฺตา, ๒- ยฏฺิคาหเกนปิ
จกฺขุมตา วิรหิตาติ อตฺโถ. เอโก กิร ธุตฺโต อนฺธคณํ ทิสฺวา "อมุกสฺมึ นาม
คาเม ขชฺชโภชฺชํ สุลภนฺ"ติ อุสฺสาเหตฺวา "เตนหิ ตตฺถ โน สามิ เนหิ, อิทํ
นาม เต เทมา"ติ วุตฺเต, ลญฺจํ คเหตฺวา อนฺตรามคฺเค มคฺคา โอกฺกมฺม มหนฺตํ
คจฺฉํ อนุปริคนฺตฺวา ปุริมสฺส หตฺเถน ปจฺฉิมสฺส กจฺฉํ คณฺหาเปตฺวา "กิญฺจิ
กมฺมํ อตฺถิ, คจฺฉถ ตาว ตุเมฺห"ติ วตฺวา ปลายิ, เต ทิวสํปิ คนฺตวา มคฺคํ
อวินฺทมานา "กุหึ โน จกฺขุมา, กุหึ มคฺโค"ติ ปริเทวิตฺวา มคฺคํ อวินฺทมานา
ตตฺเถว มรึสุ. เต สนฺธาย วุตฺตํ `ปรํปรสํสตฺตา"ติ. ปุริโมปีติ ปุริเมสุ ทสสุ
พฺราหฺมเณสุ เอโกปิ. มชฺฌิโมปีติ มชฺฌิเมสุ อาจริยปาจริเยสุ เอโกปิ. ปจฺฉิโมปีติ
อิทานิ เตวิชฺเชสุ พฺราหฺมเณสุ เอโกปิ. หสฺสกํเยวาติ หสิตพฺพํเยว. นามกํเยวาติ
ลามกํเยว. ตเทตํ อตฺถาภาเวน ริตฺตกํ, ริตฺตกตฺตาเยว ตุจฺฉกํ.
      [๕๓๐] อิทานิ พฺรหฺมา ๓- ตาว ติฏฺตุ, โย เตวิชฺเชหิ พฺราหฺมเณหิ ๔-
น ทิฏฺปุพฺโพ. เยปิ จนฺทิมสุริเย เตวิชฺชา ปสฺสนฺติ, เตสมฺปิ สหพฺยตาย มคฺคํ
เทเสตุํ นปฺปโหนฺตีติ ทสฺสนตฺถํ "ตํ กึ มญฺสี"ติ อาทิมาห.
@เชิงอรรถ:  ฉ.ม. กตฺวา             ฉ.ม. ลคฺคา
@ ฉ.ม. พฺรหฺมโลโก         ฉ.ม. อยํ ปาโ น ทิสฺสติ
      ตตฺถ ยโต จนฺทิมสุริยา อุคฺคจฺฉนฺตีติ ยสฺมึ กาเล อุคฺคจฺฉนฺติ. ยตฺถ จ
โอคจฺฉนฺตีติ ยสฺมึ กาเล อตฺถงฺคเมนฺติ, ๑- อุคฺคมนกาเล จ อตฺถงฺคมนกาเล จ
ปสฺสนฺตีติ อตฺโถ, อายาจนฺตีติ "อุเทหิ ภวํ จนฺท, อุเทหิ ภวํ สุริยา"ติ
เอวํ อายาจนฺติ. โถมยนฺตีติ "โสมฺโม จนฺโท, ปริมณฺฑโล จนฺโท, สปฺปโภ
จนฺโท"ติ อาทีนิ วทนฺตา ปสํสนฺตีติ อตฺโถ. ปญฺชลิกาติ ปคฺคหิตอญฺชลิกา.
นมสฺสมานาติ "นโม นโม"ติ วทมานา.
      [๕๓๑-๕๓๒] ยํ ปสฺสนฺตีติ เอตฺถ ยนฺติ นิปาตมตฺตํ. กึ ปน น
กิราติ เอตฺถ อิธ ปน กึ วตฺตพฺพํ. ยตฺถ กิร เตวิชฺเชหิ พฺราหฺมเณหิ น
พฺรหฺมา สกฺขิทิฏฺโติ เอวมตฺโถ ทฏฺพฺโพ.
                         อจิรวตีนทีอุปมากถา
      [๕๔๒] สมติตฺติกาติ สมภริตา. กากเปยฺยาติ ยตฺถ กตฺถจิ ตีเร
ิเตน กาเกน สกฺกา ปาตุนฺติ กากเปยฺยา. ปารํ ตริตุกาโมติ นทึ ๒- อติกฺกมิตฺวา
ปรตีรํ ปตฺตุกาโม. ๓-  อเวฺหยฺยาติ ปกฺโกเสยฺย. เอหิ ปาราปารนฺติ อมฺโภ ปาร
อปารํ เอหิ, อถ มํ สหสาว คเหตฺวา คมิสฺสสิ, อตฺถิ เม อจฺจายิกกมฺมนฺติ อตฺโถ.
      [๕๔๔-๕๔๕] เย ธมฺมา พฺราหฺมณการกาติ เอตฺถ ปญฺจสีลทสสีล-
ทสกุสลกมฺมปถเภทา ธมฺมา พฺราหฺมณการกาติ เวทิตพฺพา, ตพฺพิปรีตา อพฺราหฺมณการกา.
อินฺทมวฺหยามาติ อินฺทํ อวฺหยาม ปกฺโกสาม. เอวํ พฺรหฺมณานํ อวฺหายนสฺส
นิรตฺถกตฺตํ ทสฺเสตฺวา ปุนปิ ภควา อณฺณวกุจฺฉิยํ สุริโย วิย ชลมาโน
ปญฺจสตภิกฺขุปริวุโต ๔- อจิรวติยา ตีเร นิสินฺโน อปรํปิ นทีอุปมํเยว อาหรนฺโต
"เสยฺยถาปี"ติ อาทิมาห.
      [๕๔๖] กามคุณาติ กามยิตพฺพฏฺเน กามา, พนฺธนฏฺเน คุณา.
"อนุชานามิ ภิกฺขเว อหตานํ วตฺถานํ ทฺวิคุณํ สํฆาฏินฺ"ติ ๕- เอตฺถ หิ ปฏลฏฺโ
คุณสทฺโท ๖-.
@เชิงอรรถ:  ฉ.ม. อตฺถเมนฺติ       ม. นทีตีรํ                ฉ.ม. คนฺตุกาโม
@ ม. ปญฺจสตภิกฺขุปริวาโร  วิ. มหาวคฺค. ๕/๓๔๘/๑๕๑   ฉ.ม. คุณฏฺโ. เอวมุปริปิ
                  "อจฺเจนฺติ ๑- กาลา ตรยนฺติ รตฺติโย,
                     วโยคุณา อนุปุพฺพํ ชหนฺตี"ติ ๒-
เอตฺถ ราสฏฺโ คุณสทฺโท. "สตคุณา ทกฺขิณา ปาฏิกงฺขิตพฺพา"ติ ๓- เอตฺถ
อานิสํสฏฺโ คุณสทฺโท. "อนฺตํ อนฺตคุณํ, ๔- กยิรา มาลาคุเณ พหู"ติ ๕- จ เอตฺถ
พนฺธนฏฺโ คุณสทฺโท. อิธาปิ เอเสว อธิปฺเปโต. เตน วุตฺตํ "พนฺธนฏฺเน
คุณา"ติ. จกฺขุวิญฺเยฺยาติ จกฺขุวิญฺาเณน ปสฺสิตพฺพา. เอเตนุปาเยน
โสตวิญฺเยฺยาทีสุปิ อตฺโถ เวทิตพฺโพ. อิฏฺาติ ปริยิฏฺา วา โหนฺตุ มา วา,
อิฏฺารมฺมณภูตาติ อตฺโถ. กนฺตาติ กามนียา. มนาปาติ มนวฑฺฒนกา. ปิยรูปาติ
ปิยชาติกา. กามูปสญฺหิตาติ อารมฺมณํ กตฺวา อุปฺปชฺชมาเนน กาเมน อุปสํหิตา.
รชนียาติ รญฺชนียา, ราคุปฺปตฺติการณภูตาติ อตฺโถ.
      คธิตาติ เคเธน อภิภูตา หุตฺวา. มุจฺฉิตาติ มุจฺฉาการปฺปตฺตาย
อธิมตฺตกาย ตณฺหาย อภิภูตา. อชฺโฌสนฺนาติ อธิโอสนฺนา โอคาฬฺหา, "อิทํ
สารนฺ"ติ ๖- ปรินิฏฺานมฺปตฺตา หุตฺวา. อนาทีนวทสฺสาวิโนติ อาทีนวํ อปสฺสนฺตา.
อนิสฺสรณปญฺาติ "อิทเมตฺถ นิสฺสรณนฺ"ติ เอวํ ปริชานนปญฺาวิรหิตา,
ปจฺจเวกฺขณปริโภควิรหิตาติ อตฺโถ.
      [๕๔๘-๕๔๙] อาวรณาติ อาทีสุ อาวรนฺตีติ อาวรณา. นีวารยนฺตีติ
นีวรณา. โอนทฺธนฺตีติ โอนาหนา. ๗- ปริโยนทฺธนฺตีติ ปริโยนาหนา. กามจฉนฺทาทีนํ
วิตฺถารกถา วิสุทฺธิมคฺคโต คเหตพฺพา. อาวุฏา นิวุฏา โอผุฏา ๘- ปริโยนทฺธาติ
ปทานิ อาวรณาทีนํ วเสน วุตฺตานิ.
                          สํสนฺทนกถาวณฺณนา
      [๕๕๐] สปริคฺคโหติ อิตฺถีปริคฺคเหน สปริคฺคโหติ วุจฺจติ. อปริคฺคโห
โภ โคตมาติ อาทีสุปิ กามจฺฉนฺทสฺส อภาวโต อิตฺถีปริคฺคเหน อปริคฺคโห.
พฺยาปาทสฺส อภาวโต เกนจิ สทฺธึ เวรจิตฺเตน อเวโร. ถีนมิทฺธสฺส อภาวโต
@เชิงอรรถ:  ก. อจฺจยนฺติ              สํ. สคา. ๑๕/๔/๓       ม. อุปริ. ๑๔/๓๗๙/๓๒๔
@ ที., มหา. ๑๐/๓๗๗/๒๕๑    ขุ. ธมฺมปท. ๒๕/๕๓/๒๖   ฉ.ม. สานนฺ"ติ
@ สี. โอนหา               ฉ.ม. โอนทฺธา
จิตฺตเคลญฺสงฺขาเตน พฺยาปชฺเชน อพฺยาปชฺโช. อุทฺธจฺจกุกฺกุจฺจาภาวโต
อุทฺธจฺจกุกฺกุจฺจาทีหิ สงฺกิเลเสหิ อสงฺกิลิฏฺจิตฺโต สุปริสุทฺธมานโส.
วิจิกิจฺฉาย อภาวโต จิตฺตํ วเส วตฺเตติ. ยถา จ พฺราหฺมณา จิตฺตคติกา โหนฺติ,
จิตฺตสฺส วเส วตฺตนฺติ, น ตาทิโสติ วสวตฺตี.
      [๕๕๒] อิธ โข ปนาติ อิธ พฺรหฺมโลกมคฺเค. อาสีทิตฺวาติ
อมคฺคเมว "มคฺโค"ติ อุปคนฺตฺวา. สํสีทนฺตีติ "สมตลนฺ"ติ สญฺาย ปงฺกํ
โอติณฺณา วิย อนุปวิสนฺติ. สํสีทิตฺวา วิสตฺตํ ๑- ปาปุณนฺตีติ เอวํ ปงฺเก วิย
สํสีทิตฺวา วิสาทํ องฺคมงฺคสมฺภญฺชนํ ปาปุณนฺติ. สุขตรํ มญฺเ ตรนฺตีติ มรีจิกาย
วญฺจิตฺวา "กากเปยฺยา นที"ติ สญฺาย "ตริสฺสามา"ติ หตฺเถหิ จ ปาเทหิ จ
วายมานา สุขตรณํ มญฺเ ตรนฺติ. ตสฺมา ยถา เต หตฺถปาทาทีนํ สมฺภญฺชนํ
ปริภญฺชนํ, เอวํ อปาเยสุ สมฺภญฺชนํ ปริภญฺชนํ ปาปุณนฺติ. อิเธว จ สุขํ วา
สาตํ วา น ลภนฺติ. ตสฺมา อิทนฺเตวิชฺชานํ พฺราหฺมณานนฺติ ตสฺมา อิทํ
พฺรหฺมสหพฺยตาย มคฺคทีปกํ เตวิชฺชกํ ปาวจนํ เตวิชฺชานํ พฺราหฺมณานํ.
เตวิชฺชาอิริณนฺติ ๒- เตวิชฺชาอรญฺ, อิริณนฺติ หิ อคามกํ มหาอรญฺ  วุจฺจติ.
เตวิชฺชาวิวนนฺติ ปุปฺผผเลหิ อนุปโภครุกฺเขหิ สญฺฉนฺนํ นิรุทกํ อรญฺ. ยตฺถ
มคฺคโต โอกฺกมิตฺวา ปริวตฺติตุํปิ น สกฺกา โหติ, ตํ สนฺธายาห "เตวิชฺชาวิวนนฺติปิ
วุจฺจตี"ติ. เตวิชฺชาพฺยสนนฺติ เตวิชฺชานํ ปญฺจวิธพฺยสนสทิสเมตํ. ยถา หิ
าติโรคโภคทิฏฺิสีลพฺยสนํ ปตฺตสฺส สุขํ นาม นตฺถิ, เอวํ เตวิชฺชานํ เตวิชฺชกํ
ปาวจนํ อาคมฺม สุขํ นาม นตฺถีติ ทสฺเสติ.
      [๕๕๔] ชาตสํวฑฺโฒติ ชาโต จ วฑฺฒิโต จ. โย หิ เกวลํ
ตตฺถ ชาโตว โหติ, อญฺตฺถ วฑฺฒิโต, ตสฺส สามนฺตา คามมคฺคา น สพฺพโส
ปจฺจกฺขา โหนฺติ, ตสฺมา ชาตสํวฑฺโฒติ อาห. ชาตสํวฑฺโฒปิ โย จิรํ นิกฺขนฺโต,
ตสฺสาปิ ๓- น สพฺพโส ปจฺจกฺขา โหนฺติ, ตสฺมา "ตาวเทว อวสตนฺ"ติ อาห,
ตํขณเมว นิกฺขนฺตนฺติ อตฺโถ. ทนฺธายิตตฺตนฺติ "อยํ นุโข มคฺโค, อยํ นุ โข
โน"ติ กงฺขาวเสน จิรายิตตฺตํ. วิตฺถายิตตฺตนฺติ ยถา สุขุมํ อตฺถชาตํ สหสา
@เชิงอรรถ:  ม. วิสารํ. ฉ.ม. วิสาทํ เอวมุปริปิ.     ก. เตวิชฺชาอีริณํ.     ฉ.ม. ตสฺส
ปุจฺฉิตสฺส กสฺสจิ สรีรถทฺธภาวํ คณฺหาติ, เอวํ ถทฺธภาวคฺคหณํ. น เตฺววาติ
อิมินา สพฺพญฺุตาณสฺส อปฺปฏิหตภาวํ ทสฺเสติ. ตสฺส หิ ปุริสสฺส
มาราวฏฺฏนาทิวเสน สิยา าณสฺส ปฏิฆาโต. เตน โส ทนฺธาเยยฺย วา วิตฺถาเยยฺย วา.
สพฺพญฺุตาณํ ปน อปฺปฏิหตํ, น สกฺกา ตสฺส เกนจิ อนฺตราโย กาตุนฺติ ทีเปติ.
      [๕๕๕]  อุลฺลุมฺปตุ ภวํ โคตโมติ อุทฺธรตุ ภวํ โคตโม. พฺราหฺมณึ
ปชนฺติ พฺราหฺมณทารกํ, ภวํ โคตโม มม พฺราหฺมณปุตฺตํ อปายมคฺคโต
อุทฺธริตฺวา พฺรหฺมโลกมคฺเค ปติฏฺาเปตูติ อตฺโถ.
                      พฺรหฺมโลกมคฺคเทสนาวณฺณนา
      [๕๕๖] อถสฺส ภควา พุทฺธุปฺปาทํ ทสฺเสตฺวา สทฺธึ ปุพฺพภาคปฏิปทาย
เมตฺตา วิหาราทิพฺรหฺมโลกคามิมคฺคํ ทสฺเสตุกาโม "เตนหิ วาเสฏฺา"ติ
อาทิมาห. ตตฺถ "อิธ ตถาคโต"ติ อาทิ สามญฺผเล วิตฺถาริตํ. เมตฺตาสหคเตนาติ
อาทีสุ ยํ วตฺตพฺพํ, ตํ สพฺพํ วิสุทฺธิมคฺเค พฺรหฺมวิหารกมฺมฏฺานกถายํ วุตฺตํ.
เสยฺยถาปิ วาเสฏฺ พลวา สงฺขธโมติ อาทิ ปน อิธ อปุพฺพํ. ตตฺถ พลวาติ
พลสมฺปนฺโน. สงฺขธโมติ สงฺขธมโก. อปฺปกสิเรนาติ อกิจฺเฉน อทุกฺเขน.
ทุพฺพโล หิ สงฺขธโม สงฺขํ ธมนฺโตปิ น สกฺโกติ จตสฺโส ทิสา สเรน
วิญฺาเปตุํ, นาสฺส สงฺขสทฺโท สพฺพโต ผรติ. พลวโต ปน วิปฺผาริโก โหติ,
ตสฺมา "พลวา"ติ อาทิมาห. เมตฺตาย เจโตวิมุตฺติยาติ เอตฺถ "เมตฺตา"ติ วุตฺเต
อุปจาโรปิ อปฺปนาปิ วฏฺฏติ, "เจโตวิมุตฺตี"ติ วุตฺเต ปน อปฺปนาว วฏฺฏติ.
      ยํ ปมาณกตํ กมฺมนฺติ ปมาณกตํ กมฺมํ นาม กามาวจรํ วุจฺจติ. อปฺปมาณกตํ กมฺมํ
นาม รูปารูปาวจรํ. ตํ หิ ปมาณํ อติกฺกมิตฺวา โอทิสกอโนทิสกทิสาผรณวเสน
วฑฺเฒตฺวา กตตฺตา อปฺปมาณกตนฺติ วุจฺจติ. น ตํ ตตฺราวสิสฺสติ น ตํ
ตตฺราวติฏฺตีติ ตํ กามาวจรํ กมฺมํ ตสฺมึ รูปาวจรารูปาวจรกมฺเม น โอหิยฺยติ น
ติฏฺติ. กึ วุตฺตํ โหติ? ตํ กามาวจรกมฺมํ ตสฺส รูปาวจรารูปาวจรกมฺมสฺส
อนฺตรา   ลคฺคิตุํ วา าตุํ วา รูปาวรูปาวจรกมฺมํ ผริตฺวา ปริยาทิยิตฺวา
อตฺตโน โอกาสํ คเหตฺวา ปติฏฺาตุํ น สกฺโกติ. อถโข
รูปาวจรารูปาวจรกมฺมเมว กามาวจรํ มโหโฆ วิย ปริตฺตํ อุทกํ ผริตฺวา
ปริยาทิยิตฺวา อตฺตโน โอกาสํ คเหตฺวา ติฏฺติ. ตสฺส วิปากํ ปฏิพาหิตฺวา
สยเมว พฺรหฺมสหพฺยตํ อุปเนตีติ. เอวํ วิหารีติ เอวํ เมตฺตาทิวิหารี.
      [๕๕๙] เอเต มยํ ภวนฺตํ โคตมนฺติ อิทํ เตสํ ทุติยํ สรณคมนํ.มเมว เหเต มชฺฌิมปณฺณาสเก วาเสฏฺสุตฺตํ ๑- สุตฺวา สรณํ คตา, อิมํ
ปน เตวิชฺชสุตฺตํ สุตฺวา ทุติยมฺปิ สรณํ คตา. กติปาหจฺจเยน ปพฺพชิตฺวา
อคฺคญฺสุตฺเต ๒- อุปสมฺปทญฺเจว อรหตฺตญฺจ อลทฺธุํ. เสสํ สพฺพตฺถ
อุตฺตานตฺถเมวาติ.
                  อิติ สุมงฺคลวิลาสินิยา ทีฆนิกายฏฺกถาย
                      เตวิชฺชสุตฺตวณฺณนา นิฏฺิตา.
                             เตรสมํ.
         นิฏฺิตา จ เตรสสุตฺตปฏิมณฺฑิตสฺส สีลกฺขนฺธวคฺคสฺส อตฺถวณฺณนาติ.
                ทีฆนิกายฏฺกถา สีลกฺขนฺธวคฺควณฺณนา นิฏฺิตา.
                        -----------------

             อรรถกถาภาษาบาลีอักษรไทย เล่มที่ ๔ หน้า ๓๓๒-๓๓๙. http://84000.org/tipitaka/atthapali/read_th.php?B=4&A=8660&modeTY=1              The Pali Atthakatha in Roman :- http://84000.org/tipitaka/atthapali/read_rm.php?B=4&A=8660&modeTY=1              อ่านอรรถกถาแปลไทย :- http://84000.org/tipitaka/attha/attha.php?b=9&i=365              เนื้อความพระไตรปิฎกฉบับหลวง :- http://84000.org/tipitaka/read/r.php?B=9&A=8549              พระไตรปิฎกฉบับบาลีอักษรไทย :- http://84000.org/tipitaka/read/pali_read.php?B=9&A=5868              The Pali Tipitaka in Roman Character :- http://84000.org/tipitaka/read/roman_read.php?B=9&A=5868              สารบัญพระไตรปิฎกเล่มที่ ๙ http://84000.org/tipitaka/read/?index_9

อ่านหน้า[ต่าง] แรกอ่านหน้า[ต่าง] ที่แล้วแสดงหมายเลขหน้า
ในกรณี :- 
   บรรทัดแรกของแต่ละหน้าอ่านเล่มถัดไป คลิกเพื่อเปลี่ยน ฐญ เป็นแบบไทย

บันทึก ๒๖ มกราคม พ.ศ. ๒๕๖๑. การแสดงผลนี้อ้างอิงข้อมูลจากอรรถกถาภาษาบาลีอักษรไทย. หากพบข้อผิดพลาด กรุณาแจ้งได้ที่ [email protected]