![]() |
| บทนำ พระวินัยปิฎก พระสุตตันตปิฎก พระอภิธรรมปิฎก ค้นพระไตรปิฎก ชาดก หนังสือธรรมะ |
5. Pañcamavagga
298. 1. Kumārakassapattheragāthāvaṇṇanā
aho buddhā aho dhammāti āyasmato kumārakassapattherassa gāthā. Kā
uppatti?
ayampi purimabuddhesu katādhikāro tattha tattha bhave puññāni upacinanto
padumuttarassa bhagavato kāle brāhmaṇakule nibbattitvā viññutaṃ pāpuṇi.
"kulagehe"ti pana aṅguttaraṭṭhakathāyaṃ 1- vuttaṃ. So satthu santikaṃ gantvā dhammaṃ
suṇanto satthāraṃ ekaṃ bhikkhuṃ cittakathikānaṃ aggaṭṭhāne ṭhapentaṃ disvā sayampi taṃ
ṭhānantaraṃ ākaṅkhanto paṇidhānaṃ katvā tadanurūpāni puññāni karonto kassapassa bhagavato
kāle samaṇadhammaṃ katvā sugatīsuyeva saṃsaranto imasmiṃ buddhuppāde rājagahe seṭṭhi-
dhītāya kucchimhi paṭisandhiṃ gaṇhi. Sā kira kumārikākāleyeva pabbajitukāmā hutvā
mātāpitaro yācitvā pabbajjaṃ alabhamānā kulagharaṃ 2- gatāpi gabbhasaṇṭhitampi ajānantī
sāmikaṃ ārādhetvā 3- tena anuññātā bhikkhunīsu pabbajitā. Tassā gabbhinibhāvaṃ 4-
disvā bhikkhuniyo devadattaṃ pucchiṃsu, so "assamaṇī"ti āha. Puna dasabalaṃ pucchiṃsu.
Satthā upālittheraṃ paṭicchāpesi. Thero sāvatthinagaravāsīni kulāni visākhañca upāsikaṃ
pakkosāpetvā sarājikāya parisāya vinicchanto 5- "pure laddho gabbho, pabbajjā
arogā"ti āha. Satthā "suvinicchitaṃ adhikaraṇan"ti therassa sādhukāraṃ adāsi.
Sā bhikkhunī suvaṇṇabimbasadisaṃ puttaṃ vijāyi. Taṃ rājā pasenadikosalo posesi,
"kassapo"ti cassa nāmaṃ akaṃsu. Aparabhāge alaṅkaritvā satthu santikaṃ netvā
pabbājesi. Kumārakāle pabbajitattā bhagavatā "kassapaṃ pakkosatha, idaṃ phalaṃ vā
@Footnote: 1 mano.pū. 1/217 kumārakassapattheravatthu 2 Sī. patikulaṃ 3 i. ārocetvā
@4 i. gabbhinivaṇṇaṃ 5 cha.Ma. vinicchinanto
Khādanīyaṃ 1- vā kassapassa dethā"ti vutte "katarakassapassā"ti. "kumārakassapassā"ti.
Evaṃ gahitanāmattā rañño 2- posāvanikaputtattā ca vuḍḍhakālepi kumārakassapotveva
paññāyittha.
So pabbajitakālato paṭṭhāya vipassanāya ceva kammaṃ karoti, buddhavacanañca
uggaṇhāti. Atha tena saddhiṃ pabbatamatthake samaṇadhammaṃ katvā anāgāmī hutvā
suddhāvāse nibbatto mahābrahmā "vipassanāya mukhaṃ dassetvā maggaphalappattiyā 3-
upāyaṃ karissāmī"ti pañcadasa pañhe abhisaṅkharitvā andhavane vasantassa therassa
"ime pañhe satthāraṃ puccheyyāsī"ti ācikkhitvā gato. So te pañhe bhagavantaṃ
pucchi. Bhagavāpissa byākāsi. Thero satthārā kathitaniyāmeneva te uggaṇhitvā
vipassanaṃ gabbhaṃ gaṇhāpetvā arahattaṃ pāpuṇi. Tena vuttaṃ apadāne 4- :-
"ito satasahassamhi kappe uppajji nāyako
sabbalokahito dhīro 5- padumuttaranāmako.
Tadāhaṃ brāhmaṇo hutvā vissuto vedapāragū
divāvihāraṃ vicaraṃ addasaṃ lokanāyakaṃ.
Catusaccaṃ pakāsentaṃ bodhayantaṃ sadevakaṃ 6-
sasāvakaṃ cittakathikaṃ 7- vaṇṇayantaṃ mahājane. 8-
Tadā muditacittohaṃ nimantetvā tathāgataṃ
nānārattehi vatthehi alaṅkaritvāna maṇḍapaṃ.
Nānāratanapajjotaṃ sasaṃghaṃ bhojayiṃ tahiṃ
bhojayitvāna sattāhaṃ nānaggarasabhojanaṃ.
Nānācittehi pupphehi pūjayitvā sasāvakaṃ
nipacca pādamūlamhi taṃ ṭhānaṃ patthayiṃ ahaṃ.
@Footnote: 1 i. odanīyaṃ 2 Sī.,Ma. raññā 3 Ma. maggaphaluppattiyā 4 khu.apa. 33/125/194
@ kumārakassapattherāpadāna (syā) 5 cha.Ma. vīro 6 Ma. sadevakaṃ samārakaṃ
@7 cha.Ma. vicittakathikānaggaṃ 8 Sī. vaṇṇayanti mahājanā
Tadā munivaro āha karuṇekarasāsayo
passathetaṃ dijavaraṃ padumānanalocanaṃ.
Pītipāmojjabahulaṃ samuggatatanūruhaṃ
hāsāvahaṃ visālakkhaṃ 1- mama sāsanalālasaṃ.
Patitaṃ pādamūle me ekāvatthasumānasaṃ
esa pattheti taṃ ṭhānaṃ vicittakathikattanaṃ.
Satasahassito kappe okkākakulasambhavo
gotamo nāma gottena satthā loke bhavissati.
Tassa dhammesu dāyādo oraso dhammanimmito
kumārakassapo nāma hessati satthu sāvako.
Vicittapupphadussānaṃ ratanānañca vāhasā
vicittakathikānaṃ so aggataṃ pāpuṇissati.
Tena kammena sukatena cetanāpaṇidhīhi ca
jahitvā mānusaṃ dehaṃ tāvatiṃsamagacchahaṃ.
Paribbhamaṃ bhavābhave 2- raṅgamajjhe yathā naṭo
sākhamigatrajo hutvā migiyā kucchimokkamiṃ.
Tadā mayi kucchigate vajjhavāro upaṭṭhito
sākhena cattā me mātā nigrodhaṃ saraṇaṃ gatā.
Tena sā migarājena maraṇā parimocitā
pariccajitvā sapāṇaṃ mamevaṃ ovadī tadā.
Nigrodhameva seveyya na sākhamupasaṃvase
nigrodhasmiṃ mataṃ seyyo yañce sākhasmi 3- jīvitaṃ.
@Footnote: 1 Sī. hāsādikaṃ visālakkhaṃ,cha.Ma. hāsamhitavisālakkhaṃ 2 Sī. bhavākāse 3 cha.Ma. sākhamhi
Tenānusiṭṭhā migayūthapena 1-
ahañca mātā ca tathetare ca
āgamma rammaṃ tusitādhivāsaṃ
gatā pavāsaṃ sagharaṃ yatheva.
Puno kassapavīrassa atthamentamhi sāsane
āruyha selasikharaṃ yuñjitvā jinasāsanaṃ.
Idānāhaṃ rājagahe jāto seṭṭhikule ahuṃ 2-
āpannasattā 3- me mātā pabbaji anagāriyaṃ.
Sagabbhaṃ taṃ viditvāna devadattamupānayuṃ
so avoca vināsetha pāpikaṃ bhikkhuniṃ imaṃ.
Idānipi munindena jinena anukampitā
sukhinī jananī 4- mayhaṃ mātā bhikkhunupassaye.
Taṃ viditvā mahīpālo kosalo maṃ aposayi
kumāraparihārena nāmenāhañca kassaPo.
Mahākassapamāgamma ahaṃ kumārakassapo
vammikasadisaṃ kāyaṃ sutvā buddhena desitaṃ.
Tato cittaṃ vimucci me anupādāya sabbaso
pāyāsiṃ damayitvāhaṃ etadaggamapāpuṇiṃ.
Kilesā jhāpitā mayhaṃ .pe. kataṃ buddhassa sāsanan"ti.
Arahattaṃ pana patvā cittakathikabhāvena satthārā etadagge ṭhapito attano
paṭipattiṃ paccavekkhitvā ratanattayaguṇavibhāvanamukhena aññaṃ byākaronto:-
[201] "aho buddhā aho dhammā aho no satthu sampadā
@Footnote: 1 Sī. migayūthamenaṃ 2 Sī. ahu 3 Sī. āpannagabbhā 4 cha.Ma. ajanī
Yattha etādisaṃ dhammaṃ sāvako sacchikāhiti.
[202] Asaṅkheyyesu kappesu sakkāyādhigatā ahu 1-
tesamayaṃ pacchimako carimoyaṃ samussayo
jātimaraṇasaṃsāro natthi dāni punabbhavo"ti
gāthādvayaṃ abhāsi.
Tattha ahoti acchariyatthe nipāto. Buddhāti sabbaññubuddhā, gāravavasena
bahuvacanaṃ, aho acchariyā sambuddhāti attho. Dhammāti pariyattidhammena saddhiṃ
navalokuttaradhammā. Aho no satthu sampadāti amhākaṃ satthu dasabalassa aho sampattiyo.
Yatthāti yasmiṃ satthari brahmacariyavāsena. Etādisaṃ dhammaṃ, sāvako sacchikāhitīti
etādisaṃ evarūpaṃ suvisuddhajjhānābhiññāparivāraṃ 2- anavasesakilesakkhayāvahaṃ
santaṃ paṇītaṃ anuttaraṃ dhammaṃ sāvakopi nāma sacchikarissati, tasmā evaṃvidhaguṇa- 3-
visesādhigamahetubhūtā aho acchariyā buddhā bhagavanto, acchariyā dhammaguṇā, acchariyā
amhākaṃ satthu sampattiyoti ratanattayassa guṇādhimuttiṃ pavedesīti. Dhammasampatti-
kittaneneva hi saṃghasuppaṭipatti kittitā hotīti.
Evaṃ sādhāraṇavasena dassitaṃ dhammassa sacchikiriyaṃ idāni attūpanāyikaṃ katvā
dassento "asaṅkheyyesū"ti gāthamāha. Tattha asaṅkheyyesūti gaṇanapathaṃ vītivattesu
mahākappesu. Sakkāyāti paccupādānakkhandhā. Te hi paramatthato vijjamānadhamma-
samūhatāya "sakkāyā"ti vuccanti. Ahūti nivattanūpāyassa 4- anadhigatattā anapagatā
ahesuṃ. Tesamayaṃ pacchimako, carimoyaṃ samussayoti yasmā ayaṃ sabbapacchimako, tatoeva
carimo, tasmā jātimaraṇasahito khandhādipaṭipāṭisaññito saṃsāro idāni āyatiṃ
punabbhavābhāvato punabbhavo natthi, ayamantimā jātīti attho.
Kumārakassapattheragāthāvaṇṇanā niṭṭhitā.
@Footnote: 1 cha.Ma. ahū 2 i.....bhisaññā.... 3 Sī.,i. evaṃ vividha...
@4 Sī.,i. vuttarūpā yassa
The Pali Atthakatha in Roman Book 32 page 497-501.
http://84000.org/tipitaka/atthapali/rm_line.php?B=32&A=11110
อรรถกถาบาลีอักษรไทย :-
http://84000.org/tipitaka/atthapali/read_th.php?B=32&A=11110
อ่านอรรถกถาแปลไทย :-
http://84000.org/tipitaka/attha/attha.php?b=26&i=298
เนื้อความพระไตรปิฎกฉบับหลวง :-
http://84000.org/tipitaka/read/r.php?B=26&A=5977
พระไตรปิฎกฉบับบาลีอักษรไทย :-
http://84000.org/tipitaka/read/pali_read.php?B=26&A=6110
The Pali Tipitaka in Roman Character :-
http://84000.org/tipitaka/read/roman_read.php?B=26&A=6110
Contents of The Tipitaka Volume 26
http://84000.org/tipitaka/read/?index_26
![]() ![]() ![]() ![]() |
บันทึก ๖ กุมภาพันธ์ พ.ศ. ๒๕๖๑. การแสดงผลนี้อ้างอิงข้อมูลจากอรรถกถาฉบับภาษาบาลี อักษรโรมัน. หากพบข้อผิดพลาด กรุณาแจ้งได้ที่ [email protected]