ค้นคำว่า วิเวก ในพจนานุกรมพุทธศาสตร์ ฉบับประมวลธรรม

[109] แสดงผลการค้น ลำดับที่ 1/2

[109] วิเวก 3 (ความสงัด, ความปลีกออก - Viveka: seclusion)
       1. กายวิเวก (ความสงัดกาย ได้แก่ อยู่ในที่สงัดก็ดี ดำรงอิริยาบถและเที่ยวไปผู้เดียวก็ดี - Kāya-viveka: bodily seclusion i.e. solitude)
       2. จิตตวิเวก (ความสงัดใจ ได้แก่ ทำจิตให้สงบผ่องใส สงัดจากนิวรณ์ สังโยชน์ และอนุสัย เป็นต้น หมายเอาจิตแห่งท่านผู้บรรลุฌาน และอริยมรรค อริยผล - Citta-viveka: mental seclusion, i.e. the state of Jhāna and the Noble Paths and Fruitions)
       3. อุปธิวิเวก (ความสงัดอุปธิ ได้แก่ ธรรมเป็นที่สงบระงับสังขารทั้งปวง ปราศจากกิเลสก็ดี ขันธ์ก็ดี อภิสังขารก็ดี ที่เรียกว่าอุปธิ หมายเอาพระนิพพาน - Upadhi-viveka: seclusion from the essentials of existence, i.e. Nibbāna)

Nd¹ 26,140,157,341.

ขุ.ม. 29/33 /29; 229 /170

[224] แสดงผลการค้น ลำดับที่ 2/2

[224] นิโรธ 5 (ความดับกิเลส, ภาวะไร้กิเลสและไม่มีทุกข์เกิดขึ้น - Nirodha: extinction; cessation of defilements; non-arising of suffering)
       1. วิกขัมภนนิโรธ (ดับด้วยข่มไว้ คือ การดับกิเลสของท่านผู้บำเพ็ญฌาน ถึงปฐมฌาน ย่อมข่มนิวรณ์ไว้ได้ ตลอดเวลาที่อยู่ในฌานนั้น - Vikkhambhana-nirodha: extinction by suppression)
       2. ตทังคนิโรธ (ดับด้วยองค์นั้นๆ คือ ดับกิเลสด้วยธรรมที่เป็นคู่ปรับหรือธรรมที่ตรงข้าม เช่น ดับสักกายทิฏฐิด้วยความรู้ที่กำหนดแยกนามรูปออกได้ เป็นการดับชั่วคราวในกรณีนั้นๆ - Tadaṅga-nirodha: extinction by substitution of opposites)
       3. สมุจเฉทนิโรธ (ดับด้วยตัดขาด คือ ดับกิเลสเสร็จสิ้นเด็ดขาด ด้วยโลกุตตรมรรค ในขณะแห่งมรรคนั้นชื่อสมุจเฉทนิโรธ - Samuccheda-nirodha: extinction by cutting off or extirpation)
       4. ปฏิปัสสัทธินิโรธ (ดับด้วยสงบระงับ คือ อาศัยโลกุตตรมรรคดับกิเลสเด็ดขาดไปแล้ว บรรลุโลกุตตรผล กิเลสเป็นอันสงบระงับไปหมดแล้ว ไม่ต้องขวนขวายเพื่อดับอีก ในขณะแห่งผลนั้นชื่อปฏิปัสสัทธินิโรธ - Paṭipassaddhi-nirodha: extinction by tranquillization)
       5. นิสสรณนิโรธ (ดับด้วยสลัดออกได้ หรือดับด้วยปลอดโปร่งไป คือ ดับกิเลสเสร็จสิ้นแล้ว ดำรงอยู่ในภาวะที่กิเลสดับแล้วนั้นยั่งยืนตลอดไป ภาวะนั้นชื่อนิสสรณนิโรธ ได้แก่ อมตธาตุ คือนิพพาน - Nissaraṇa-nirodha: extinction by escape; extinction by getting freed)

       ปหาน 5 (การละกิเลส - abandonment), วิมุตติ 5 (ความหลุดพ้น - deliverance), วิเวก 5 (ความสงัด, ความปลีกออก - seclusion), วิราคะ 5 (ความคลายกำหนัด, ความสำรอกออกได้ - detachment; dispassionateness), โวสสัคคะ 5 (ความสละ, ความปล่อย - relinquishing) ก็อย่างเดียวกันนี้ทั้งหมด

Ps.I.27,220-221;
Vism.410

ขุ.ปฏิ. 31/65 /39; 704 /609;
วิสุทธิ. 2/249.

พจนานุกรมพุทธศาสตร์ ฉบับประมวลธรรม พิมพ์ครั้งที่ ๔๓ - กุมภาพันธ์ พ.ศ. ๒๕๖๔
https://84000.org/tipitaka/dic/d_seek.php?text=วิเวก
https://84000.org/tipitaka/dic/d_seek.php?text=%C7%D4%E0%C7%A1