ค้นคำว่า สมาธิ ในพจนานุกรมพุทธศาสตร์ ฉบับประมวลธรรม

[45] แสดงผลการค้น ลำดับที่ 1/5

[45] สมาธิ 2 (ความตั้งมั่นแห่งจิต, ภาวะที่จิตสงบนิ่งจับอยู่ที่อารมณ์อันเดียว - Samādhi: concentration)
1. อุปจารสมาธิ (สมาธิเฉียดๆ, สมาธิจวนจะแน่วแน่ - Upacāra-samādhi: access concentration)
2. อัปปนาสมาธิ (สมาธิแน่วแน่, สมาธิแนบสนิท, สมาธิในฌาน - Appanā-samādhi: attainment concentration)

Vism. 85, 371.

วิสุทธิ. 1/105; 2/194

[46] แสดงผลการค้น ลำดับที่ 2/5

[46] สมาธิ 3^๑ (ความตั้งมั่นแห่งจิต, ภาวะที่จิตสงบนิ่งจับอยู่ที่อารมณ์อันเดียว - Samādhi: concentration)
       1. ขณิกสมาธิ (สมาธิชั่วขณะ - Khaṇika-samādhi: momentary concentration)
       2. อุปจารสมาธิ (สมาธิจวนจะแน่วแน่ - Upacāra-samādhi: access concentration)
       3. อัปปนาสมาธิ (สมาธิแน่วแน่ - Appanā-samādhi: attainment concentration)

DhsA.117;
Vism.144.

สงฺคณี.อ. 207;
วิสุทธิ. 1/184.

[47] แสดงผลการค้น ลำดับที่ 3/5

[47] สมาธิ 3^๒ (ความตั้งมั่นแห่งจิต หมายถึงสมาธิในวิปัสสนา หรือตัววิปัสสนานั่นเอง แยกประเภทตามลักษณะการกำหนดพิจารณาไตรลักษณ์ ข้อที่ให้สำเร็จความหลุดพ้น - Samādhi: concentration)
       1. สุญญตสมาธิ (สมาธิอันพิจารณาเห็นความว่าง ได้แก่ วิปัสสนาที่ให้ถึงความหลุดพ้นด้วยกำหนดอนัตตลักษณะ - Suññata-samādhi: concentration on the void)
       2. อนิมิตตสมาธิ (สมาธิอันพิจารณาธรรมไม่มีนิมิต ได้แก่ วิปัสสนาที่ให้ถึงความหลุดพ้นด้วยกำหนดอนิจจลักษณะ - Animitta-samādhi: concentration on the signless)
       3. อัปปณิหิตสมาธิ (สมาธิอันพิจารณาธรรมไม่มีความตั้งปรารถนา ได้แก่ วิปัสสนาที่ให้ถึงความหลุดพ้นด้วยกำหนดทุกขลักษณะ - Appaṇihita-samādhi: concentration on the desireless or non-hankering)

       ดู [107] วิโมกข์ 3.

D.III.219;
A.I.299;
Ps.I.49.

ที.ปา. 11/228 /231;
องฺ.ติก. 20/599 /385;
ขุ.ปฏิ. 31/92 /70.

[184] แสดงผลการค้น ลำดับที่ 4/5

[184] สมาธิภาวนา 4 (การเจริญสมาธิ, วิธีฝึกสมาธิแบบต่างๆ จำแนกตามวัตถุประสงค์ - Samādhi-bhāvanā: ways or kinds of concentration-development)
       1. สมาธิภาวนาที่เป็นไปเพื่อทิฏฐธรรมสุขวิหาร (คือเพื่อการอยู่เป็นสุขในปัจจุบัน เช่น ใช้เป็นเครื่องพักผ่อนจิต หาความสุขยามว่าง เป็นต้น - concentration-development that is conducive to happy living in the present)
       2. สมาธิภาวนาที่เป็นไปเพื่อการได้ญาณทัสสนะ (concentration-development that is conducive to the acquisition of knowledge and insight)
       3. สมาธิภาวนาที่เป็นไปเพื่อสติและสัมปชัญญะ (concentration-development that is conducive to mindfulness and full comprehension)
       4. สมาธิภาวนาที่เป็นไปเพื่ออาสวักขยะ คือความสิ้นอาสวะ (concentration-development that is conducive to the destruction of cankers)

D.III.222;
A.II.44.

ที.ปา. 11/233 /233;
องฺ.จตุกฺก. 21/41 /57.

[220] แสดงผลการค้น ลำดับที่ 5/5

[220] ธรรมสมาธิ 5 (ธรรมที่ทำให้เกิดความมั่นสนิทในธรรม เกิดความมั่นใจในการปฏิบัติธรรมถูกต้อง กำจัดความข้องใจสงสัยเสียได้ เมื่อเกิดธรรมสมาธิ คือความมั่นสนิทในธรรม ก็จะเกิดจิตตสมาธิ คือความตั้งมั่นของจิต - Dhamma-samādhi: concentration of the Dhamma; virtues making for firmness in the Dhamma)
       1. ปราโมทย์ (ความชื่นบานใจ ร่าเริงสดใส - Pāmojja: cheerfulness; gladness; joy)
       2. ปีติ (ความอิ่มใจ, ความปลื้มใจ - Pīti: rapture; elation)
       3. ปัสสัทธิ (ความสงบเย็นกายใจ, ความผ่อนคลายรื่นสบาย - Passaddhi: tranquillity; relaxedness)
       4. สุข (ความรื่นใจไร้ความข้องขัด - Sukha: happiness)
       5. สมาธิ (ความสงบอยู่ตัวมั่นสนิทของจิตใจ ไม่มีสิ่งรบกวนเร้าระคาย - Samādhi: concentration)

       ธรรม หรือคุณสมบัติ 5 ประการนี้ ตรัสไว้ทั่วไปมากมาย เมื่อทรงแสดงการปฏิบัติธรรมที่ก้าวมาถึงขั้นเกิดความสำเร็จชัดเจน ต่อจากนี้ ผู้ปฏิบัติจะเดินหน้าไปสู่การบรรลุผลของสมถะ (คือได้ฌาน) หรือของวิปัสสนา แล้วแต่กรณี ดังนั้น จึงใช้เป็นเครื่องวัดผลการปฏิบัติขั้นตอนในระหว่างได้ดี และเป็นธรรมหรือคุณสมบัติสำคัญของจิตใจที่ทุกคนควรทำให้เกิดมีอยู่เสมอ

S.IV.350.

สํ.สฬ. 18/665-673 /429-439

พจนานุกรมพุทธศาสตร์ ฉบับประมวลธรรม พิมพ์ครั้งที่ ๔๓ - กุมภาพันธ์ พ.ศ. ๒๕๖๔
https://84000.org/tipitaka/dic/d_seek.php?text=สมาธิ
https://84000.org/tipitaka/dic/d_seek.php?text=%CA%C1%D2%B8%D4