![]() |
|
| บทนำ พระวินัยปิฎก พระสุตตันตปิฎก พระอภิธรรมปิฎก ค้นพระไตรปิฎก ชาดก หนังสือธรรมะ | |
|
|
พจนานุกรมพุทธศาสน์ ฉบับประมวลศัพท์ สมเด็จพระพุทธโฆษาจารย์ (ป.อ. ปยุตฺโต) พระพรหมคุณาภรณ์ (ป.อ. ปยุตฺโต) พระธรรมปิฎก (ประยุทธ์ ปยุตฺโต)
| วิหาร ที่อยู่ 1. ที่อยู่ของพระสงฆ์, กุฎี; วัด 2. (ในภาษาไทย) อาคารที่ประดิษฐานพระพุทธรูป มักคู่กับโบสถ์ 3. การพักผ่อน, การเป็นอยู่หรือดำเนินชีวิต 4. การครองชีวิตจิตใจ, ธรรมอันเป็นที่อยู่ที่พักของชีวิตจิตใจ, ธรรมเครื่องอยู่, ธรรมประจำใจ, ธรรมที่ใช้ครองชีวิตจิตใจ วิหาร คือธรรมเครื่องอยู่ครองชีวิตจิตใจนี้ แสดงไว้ในพระสูตร ๓ อย่าง คือ ทิพยวิหาร, ทิพพวิหาร (ธรรมเครื่องอยู่ทิพย์ หรืออย่างเทพ ได้แก่ สมาบัติ ๘) พรหมวิหาร (ธรรมเครื่องอยู่อย่างพรหมคือของผู้ประเสริฐหรือท่านผู้มีคุณความดียิ่งใหญ่ ได้แก่ อัปปมัญญา ๔) และ อริยวิหาร (ธรรมเครื่องอยู่ของพระอริยะหรืออย่างอริยะ ได้แก่ ผลสมาบัติ) (ที.ปา. ๑๑/๒๒๘ เมื่อครั้งพระพุทธเจ้าทรงจำพรรษาอยู่พระองค์เดียว ครั้นออกพรรษาแล้ว ตรัสแก่เหล่าภิกษุว่า ทรงจำพรรษาอยู่มากด้วยอานาปานสติสมาธิ และตรัสว่าอานาปานสติสมาธินี้ จะเรียกว่าเป็นอริยวิหาร เป็นพรหมวิหาร เป็นตถาคตวิหารก็ได้ทั้งนั้น (สํ.ม. ๑๙/๑๓๖๖ ในคัมภีร์สายเนตติปกรณ์แสดงวิหาร ๔ คือ ทิพพวิหาร (ได้ ในอรรถกถา-ฏีกาทั่วไป กล่าวถึงวิหารอีกอย่างหนึ่ง ซึ่งเป็นธรรมเครื่องครองชีวิตพื้นฐาน ได้แก่ อิริยาบถวิหาร คืออิริยาบถ ๔ อันเป็นเครื่องบริหารอัตภาพ ประกอบวิหารข้ออื่นทุกอย่าง (ดูเช่น วินย โดยนัยนี้ จึงรวมมีวิหาร ที่แสดงไว้ ๕ อย่าง คือ อิริยาบถวิหาร ทิพพวิหาร พรหมวิหาร อริยวิหาร และ อาเนญชวิหาร |
พจนานุกรมพุทธศาสน์ ฉบับประมวลศัพท์
คำว่า วิหาร
https://84000.org/tipitaka/dic/v_i.php?i=3188
|
|
บันทึก ๒, ๓๐ ตุลาคม พ.ศ. ๒๕๔๗ การแสดงผลนี้อ้างอิงข้อมูลจาก พจนานุกรมพุทธศาสน์ ฉบับประมวลศัพท์ พิมพ์ครั้งที่ ๑๐ พ.ศ. ๒๕๔๖ บันทึก ๓ กรกฎาคม พ.ศ. ๒๕๖๘ พิมพ์ครั้งที่ ๓๕ พ.ศ. ๒๕๖๔ หากพบข้อผิดพลาด กรุณาแจ้งได้ที่ [email protected]