คำว่า สันสกฤต ในพจนานุกรมพุทธศาสน์ ฉบับประมวลศัพท์

สันสกฤต ชื่อภาษาสำคัญซึ่งใช้ในอินเดียสืบมาแต่โบราณ ใช้ในวรรณคดีตั้งแต่เป็นภาษาพระเวท และสืบมาในศาสนาพราหมณ์หรือฮินดู และใช้ในพระพุทธศาสนาฝ่ายมหายานด้วย ถือว่าเป็นภาษาที่ได้ปรุงแต่งขัดเกลาให้มีระเบียบประณีต จึงเรียกว่า “สันสกฤต” (เขียนอย่างบาลีว่า “สกฺกฏ” แปลว่าจัดทำดีแล้ว) ต่างจากปรากฤต ซึ่งเป็นภาษาถิ่นของคนพื้นบ้านพื้นเมือง;
       ในฐานะเป็นภาษาพระเวท เรียกว่า ฉันทัส, ฉันทส
       มีพุทธบัญญัติห้ามมิให้ยกพุทธพจน์ เป็นภาษาพระเวท หรือภาษาสันสกฤตนี้ ความว่า
       “ไม่พึงยกพุทธวจนะขึ้นโดยฉันทัส (ภาษาสันสกฤต) ภิกษุรูปใดยกขึ้น ต้องอาบัติทุกกฏ, ภิกษุทั้งหลาย เราอนุญาตให้เรียนพุทธพจน์ ด้วยภาษาของตน”
       (น ภิกฺขเว พุทฺธวจนํ ฉนฺทโส อาโรเปตพฺพํ, โย อาโรเปยฺย อาปตฺติ ทุกฺกฏสฺส; อนุชานามิ ภิกฺขเว สกาย นิรุตฺติยา พุทฺธวจนํ ปริยาปุณิตุํ” (วินย. ๗/๑๘๐/๗๐)
       คำว่าภาษาของตน (สกา นิรุตติ) อรรถกถาไขความว่าคือภาษาของชาวมคธ อย่างที่พระพุทธเจ้าตรัส (วินย.อ. ๓/๓๕๑) การทรงบัญญัติห้ามอย่างนี้ เป็นการป้องกันมิให้การเรียนพุทธพจน์ถูกจำกัดอยู่ในหมู่ชนชั้นสูง ซึ่งเป็นการผูกขาดการศึกษา;
       ดู ปรากฤต, สกา นิรุตติ, ฉันทัส

พจนานุกรมพุทธศาสน์ ฉบับประมวลศัพท์
คำว่า สันสกฤต
https://84000.org/tipitaka/dic/v_i.php?i=3638