ขอนอบน้อมแด่
พระผู้มีพระภาคอรหันตสัมมาสัมพุทธเจ้า
                      พระองค์นั้น
บทนำ พระวินัยปิฎก พระสุตตันตปิฎก พระอภิธรรมปิฎก ค้นพระไตรปิฎก ชาดก หนังสือธรรมะ
คำว่า กกุธานที คำว่า สามัญผล คำว่า สามัญลักษณะ คำว่า สามันตราช คำว่า โอฬาริกรูป
พจนานุกรมพุทธศาสน์ ฉบับประมวลศัพท์ สมเด็จพระพุทธโฆษาจารย์ (ป.อ. ปยุตฺโต) พระพรหมคุณาภรณ์ (ป.อ. ปยุตฺโต) พระธรรมปิฎก (ประยุทธ์ ปยุตฺโต)

สามัญลักษณะ ลักษณะที่เป็นสามัญ คือร่วมกันหรือเสมอกัน, ลักษณะร่วม,
       ตรงข้ามกับ ปัจจัตตลักษณะ (ลักษณะเฉพาะตัว)
       เช่น ความชื่นรื่นฉ่ำ เป็นลักษณะเฉพาะตัวของสุข ความบีบคั้นเป็นลักษณะเฉพาะตัวของทุกข์ แต่ทั้งสุขและทุกข์ เป็นเวทนา และในฐานะที่เป็นเวทนา จึงมีลักษณะร่วมกัน คือ มีสภาพเสพรู้สึก, กว้างออกไปอีก สภาพเสพรู้สึก เป็นลักษณะเฉพาะตัวของเวทนา
       สภาพจำได้หมายรู้ เป็นลักษณะเฉพาะตัวของสัญญา แต่ทั้งเวทนาและสัญญา เป็นสังขตธรรม และในฐานะที่เป็นสังขตธรรม จึงมีลักษณะร่วมกัน คือ เกิดมีแล้วก็ดับลับหายไม่เที่ยง ฯลฯ,
       พึงทราบ ปัจจัตตลักษณะ และ สามัญลักษณะ โดยเทียบเคียง และขยายออกไปๆ อย่างนี้
       สามัญลักษณะ ที่กล่าวถึงบ่อยและรู้จักกันมาก ได้แก่ สามัญลักษณะ ที่กว้างขวางครอบคลุม ๓ อย่าง ซึ่งมักมาด้วยกันเป็นชุด และนิยมเรียกว่า ไตรลักษณ์ กล่าวคือ
       ๑. อนิจจตา (ความไม่เที่ยง) เป็นสามัญลักษณะ ของสรรพสังขาร คือ สังขตธรรมทั้งปวง
       ๒. ทุกขตา (ความคงอยู่มิได้) เป็นสามัญลักษณะ ของสรรพสังขาร คือสังขตธรรมทั้งปวง
       ๓. อนัตตตา (ความเป็นสภาวะมิใช่ตน) เป็นสามัญลักษณะ ของสรรพธรรม คือธรรมทั้งปวง ทั้งสังขตธรรมและอสังขตธรรม
       กล่าวอีกสำนวนหนึ่งว่า ทุกอย่างที่เป็นสังขตะ เป็นสังขาร ล้วนไม่เที่ยงเสมอเหมือนกันทั้งหมด,
       ทุกอย่างที่เป็นสังขตะ เป็นสังขาร ล้วนคงทนอยู่มิได้เสมอเหมือนกันทั้งหมด,
       ทุกอย่างที่เป็นธรรมทั้งสังขตะคือสังขาร และอสังขตะคือวิสังขาร ล้วนไม่เป็นอัตตา มิใช่ตน เสมอกันทั้งสิ้น
       ทั้งนี้ โดยประมวลขั้นสุดท้าย ในบรรดาธรรมทั้งหมดทั้งสิ้นนั้น สังขตธรรมคือสังขารทั้งปวง มีสามัญลักษณะ ครบทั้ง ๓ อย่าง คือ ทั้งอนิจจตา ทุกขตา และอนัตตตา แต่เมื่อรวมอสังขตธรรมคือวิสังขารด้วยเป็นสรรพธรรมแล้ว มีสามัญลักษณะ เพียงอย่างเดียว เฉพาะอนัตตตา
       พึงทราบว่า ไตรลักษณะ ก็ดี สามัญลักษณะ ก็ดี (รวมทั้ง ปัจจัตตลักษณะ) เป็นคำที่เกิดมีและใช้ในชั้นอรรถกถาลงมา
       ส่วนในพระไตรปิฎก ลักษณะ ๓ อย่างนี้ ปรากฏในพุทธพจน์ว่าด้วยธรรมนิยาม ๓ (ธมฺมนิยามตา) คือ
           ธมฺมนิยามตา ที่ ๑: สพฺเพ สงฺขารา อนิจฺจา
           ธมฺมนิยามตา ที่ ๒: สพฺเพ สงฺขารา ทุกฺขา
           ธมฺมนิยามตา ที่ ๓: สพฺเพ ธมฺมา อนตฺตา;
       สามัญลักษณะ นี้ คู่กับ ปัจจัตตลักษณะ,
       ดู ไตรลักษณ์, ธรรมนิยาม

พจนานุกรมพุทธศาสน์ ฉบับประมวลศัพท์
คำว่า สามัญลักษณะ
https://84000.org/tipitaka/dic/v_i.php?i=3742

คำว่า กกุธานที คำว่า สามัญผล คำว่า สามัญลักษณะ คำว่า สามันตราช คำว่า โอฬาริกรูป

บันทึก ๒, ๓๐ ตุลาคม พ.ศ. ๒๕๔๗ การแสดงผลนี้อ้างอิงข้อมูลจาก พจนานุกรมพุทธศาสน์ ฉบับประมวลศัพท์ พิมพ์ครั้งที่ ๑๐ พ.ศ. ๒๕๔๖ บันทึก ๓ กรกฎาคม พ.ศ. ๒๕๖๘ พิมพ์ครั้งที่ ๓๕ พ.ศ. ๒๕๖๔ หากพบข้อผิดพลาด กรุณาแจ้งได้ที่ [email protected]