ขอนอบน้อมแด่
พระผู้มีพระภาคอรหันตสัมมาสัมพุทธเจ้า
                      พระองค์นั้น
บทนำ พระวินัยปิฎก พระสุตตันตปิฎก พระอภิธรรมปิฎก ค้นพระไตรปิฎก ชาดก หนังสือธรรมะ
คำว่า กกุธานที คำว่า อาจาระ คำว่า อาจารย์ คำว่า อาจารวิบัติ คำว่า โอฬาริกรูป
พจนานุกรมพุทธศาสน์ ฉบับประมวลศัพท์ สมเด็จพระพุทธโฆษาจารย์ (ป.อ. ปยุตฺโต) พระพรหมคุณาภรณ์ (ป.อ. ปยุตฺโต) พระธรรมปิฎก (ประยุทธ์ ปยุตฺโต)

อาจารย์ ผู้สั่งสอนธรรมอำนวยวิชาความรู้, ผู้ฝึกอบรมจรรยามารยาท
       อาจารย์ ๔ คือ
       ๑. บัพพัชชาจารย์ หรือ บรรพชาจารย์ อาจารย์ในบรรพชา
           (คือผู้ให้สิกขาบท หรือให้ศึกษาข้อพึงศึกษาในคราวบรรพชา)
       ๒. อุปสัมปทาจารย์ อาจารย์ในอุปสมบท
           (คือผู้กล่าวหรือสวดกรรมวาจาในคราวอุปสมบท)
       ๓. นิสสยาจารย์ อาจารย์ผู้ให้นิสสัย
           (คือท่านที่นิสิตไปถือนิสสัยอยู่ด้วย)
       ๔. อุทเทศาจารย์ หรือ ธรรมาจารย์ อาจารย์ผู้สอนธรรม
           (คือท่านผู้ให้อุเทศหรือปริปุจฉา คือผู้ให้ศึกษาพุทธพจน์)
       ในอรรถกถาแห่งวินัยปิฎก ท่านว่า อาจารย์มี ๔ อย่างนี้ (วินย.อ.๓/๑๘๒)
       แต่บางทีก็ว่ามี ๕ (วินย.อ.๓/๕๘๒) อาจารย์ ๕ คือเพิ่ม
       ข้อ ๕. โอวาทาจารย์ อาจารย์ผู้กล่าวโอวาท (คือท่านที่บอกกล่าวแนะนำตักเตือนตั้งแต่การนุ่งห่มและกิริยามารยาทต่างๆ ในจำพวกเสขิยวัตร และอภิสมาจาร)
       แต่ที่ถือเป็นหลักคือ อาจารย์ ๔ โดยรวมโอวาทาจารย์อยู่ในอาจารย์ทั้ง ๔ นั้น
       โดยถือตามพุทธบัญญัติว่า “ภิกษุทั้งหลาย เราอนุญาตให้อาศัยภิกษุมีพรรษา ๑๐ อยู่ อนุญาตให้ภิกษุมีพรรษา ๑๐ ให้นิสสัย” (วินย. ๔/๙๒/๑๑๒) ท่านจึงวางหลักว่า ภิกษุผู้ถึงพร้อมด้วยกำลังความฉลาดสามารถ มีพรรษา ๑๐ หรือเกิน ๑๐ จึงเป็นอาจารย์ (ดู วินยาลงฺการฏีกา 2.6)
       และมีเกณฑ์ที่ผ่อนลงมาว่า ถ้ามีพรรษายังไม่ครบ ๑๐ หากมีพรรษาแก่กว่ากัน ๖ พรรษาแล้ว
           เช่น ภิกษุพรรษา ๖ สำหรับภิกษุที่ยังไม่ได้พรรษา
           ภิกษุพรรษา ๙ สำหรับภิกษุที่มีพรรษา ๓
       เรียกว่าเป็นคราวอาจารย์ หรือรุ่นอาจารย์ (อาจริยมัตต์)

พจนานุกรมพุทธศาสน์ ฉบับประมวลศัพท์
คำว่า อาจารย์
https://84000.org/tipitaka/dic/v_i.php?i=4527

คำว่า กกุธานที คำว่า อาจาระ คำว่า อาจารย์ คำว่า อาจารวิบัติ คำว่า โอฬาริกรูป

บันทึก ๒, ๓๐ ตุลาคม พ.ศ. ๒๕๔๗ การแสดงผลนี้อ้างอิงข้อมูลจาก พจนานุกรมพุทธศาสน์ ฉบับประมวลศัพท์ พิมพ์ครั้งที่ ๑๐ พ.ศ. ๒๕๔๖ บันทึก ๓ กรกฎาคม พ.ศ. ๒๕๖๘ พิมพ์ครั้งที่ ๓๕ พ.ศ. ๒๕๖๔ หากพบข้อผิดพลาด กรุณาแจ้งได้ที่ [email protected]