ขอนอบน้อมแด่
พระผู้มีพระภาคอรหันตสัมมาสัมพุทธเจ้า
                      พระองค์นั้น
บทนำ พระวินัยปิฎก พระสุตตันตปิฎก พระอภิธรรมปิฎก ค้นพระไตรปิฎก ชาดก หนังสือธรรมะ
คำว่า กกุธานที คำว่า เอกาสนิกังคะ คำว่า เอตทัคคะ คำว่า เอตทัคคฐาน คำว่า โอฬาริกรูป
พจนานุกรมพุทธศาสน์ ฉบับประมวลศัพท์ สมเด็จพระพุทธโฆษาจารย์ (ป.อ. ปยุตฺโต) พระพรหมคุณาภรณ์ (ป.อ. ปยุตฺโต) พระธรรมปิฎก (ประยุทธ์ ปยุตฺโต)

เอตทัคคะ “นั่นเป็นยอด”, “นี่เป็นเลิศ”, บุคคลหรือสิ่งที่ยอดเยี่ยม ดีเด่น หรือเป็นเลิศ ในทางใดทางหนึ่ง
       เช่น ในพุทธพจน์ (องฺ.เอก. ๒๐/๑๔๖/๓๑) ว่า
       “เอตทคฺคํ ภิกฺขเว มม สาวกานํ ภิกฺขูนํ รตฺตญฺญูนํ ยทิทํ อญฺญาโกณฺฑญฺโญ”
           (ภิกษุทั้งหลาย บรรดาภิกษุสาวกของเราผู้รัตตัญญู อัญญาโกณฑัญญะนี่ เป็นผู้ยอดเยี่ยม),
       (องฺ.เอก. ๒๐/๗๘/๑๗) ว่า “เอตทคฺคํ ภิกฺขเว วุฑฺฒีนํ ยทิทํ ปญฺญาวุฑฺฒิ”
           (ภิกษุทั้งหลาย บรรดาความเจริญทั้งหลาย ความเจริญเพิ่มพูนปัญญานี่ เป็นเยี่ยม)
       (องฺ.นวก. ๒๓/๒๐๙/๓๗๗) ว่า “เอตทคฺคํ ภิกฺขเว ทานานํ ยทิทํ ธมฺมทานํ”
           (ภิกษุทั้งหลาย ในบรรดาทานทั้งหลาย ธรรมทานนี้เป็นเลิศ);
       ตามปกติ มักหมายถึงพระสาวกที่ได้รับยกย่องจากพระพุทธเจ้าว่าเป็นผู้ยอดเยี่ยมในทางใดทางหนึ่ง เช่น เป็นเอตทัคคะในทางธรรมกถึก หมายความว่าเป็นผู้ยอดเยี่ยมในทางแสดงธรรม เป็นต้น
       พระสาวกที่พระพุทธเจ้าตรัสว่าเป็นเอตทัคคะ ในบริษัท ๔ ปรากฏในพระไตรปิฎก (องฺ.เอก. ๒๐/๑๔๖-๑๕๒/๓๑-๓๓) ดังนี้
       ๑. ภิกษุบริษัท
       พระอัญญาโกณฑัญญะ เป็นเอตทัคคะ ในบรรดาภิกษุสาวกผู้รัตตัญญู,
       พระสารีบุตร ... ใน ~ ผู้มีปัญญามาก, พระมหาโมคคัลลานะ ... ใน ~ ผู้มีฤทธิ์, พระมหากัสสป ... ใน ~ ผู้ถือธุดงค์, พระอนุรุทธะ ... ใน ~ ผู้มีทิพยจักษุ, พระภัททิยะกาฬิโคธาบุตร ... ใน ~ ผู้มีตระกูลสูง, พระลกุณภัททิยะ ... ใน ~ ผู้มีเสียงไพเราะ, พระปิณโฑลภารัทวาชะ ... ใน ~ ผู้บันลือสีหนาท, พระปุณณมันตานีบุตร ... ใน ~ ผู้เป็นธรรมกถึก, พระมหากัจจานะ ... ใน ~ ผู้จำแนกความย่อให้พิสดาร,
       พระจุลลปันถกะ ... ใน ~ ผู้นฤมิตมโนมยกาย (กายอันสำเร็จด้วยใจ), พระจุลลปันถกะ ... ใน ~ ผู้ฉลาดทางเจโตวิวัฏฏ์ (การคลี่ขยายทางจิต คือในด้านสมาบัติ หรือเรื่องสมาธิ),
       พระมหาปันถกะ ... ใน ~ ผู้ฉลาดทางปัญญาวิวัฏฏ์ (การคลี่ขยายทางปัญญา คือในด้านวิปัสสนา; บาลีเป็น สัญญาวิวัฏฏ์ ก็มี คือ ชำนาญในเรื่องอรูปฌาน),
       พระสุภูติ ... ใน ~ ผู้มีปกติอยู่ไม่ข้องเกี่ยวกับกิเลส (อรณวิหารี), พระสุภูติ ... ใน ~ ผู้เป็นทักขิไณย,
       พระเรวตขทิรวนิยะ ... ใน ~ ผู้ถืออยู่ป่า (อารัญญกะ), พระกังขาเรวตะ ... ใน ~ ผู้บำเพ็ญฌาน, พระโสณโกฬิวิสะ ... ใน ~ ผู้ปรารภความเพียร, พระโสณกุฏิกัณณะ ... ใน ~ ผู้กล่าวกัลยาณพจน์, พระสีวลี ... ใน ~ ผู้มีลาภ, พระวักกลิ ... ใน ~ ผู้มีศรัทธาสนิทแน่ว (ศรัทธาธิมุต), พระราหุล ... ใน ~ ผู้ใคร่ต่อการศึกษา, พระรัฐปาละ ... ใน ~ ผู้ออกบวชด้วยศรัทธา, พระกุณฑธานะ ... ใน ~ ผู้จับสลากเป็นปฐม, พระวังคีสะ ... ใน ~ ผู้มีปฏิภาณ, พระอุปเสนวังคันตบุตร ... ใน ~ ผู้ที่น่าเลื่อมใสรอบด้าน, พระทัพพมัลลบุตร ... ใน ~ ผู้จัดแจกเสนาสนะ, พระปิลินทวัจฉะ ... ใน ~ ผู้เป็นที่รักใคร่ชอบใจของเหล่าเทพยดา, พระพาหิยทารุจีริยะ ... ใน ~ ผู้ตรัสรู้เร็วพลัน, พระกุมารกัสสปะ ... ใน ~ ผู้แสดงธรรมวิจิตร, พระมหาโกฏฐิตะ ... ใน ~ ผู้บรรลุปฏิสัมภิทา,
       พระอานนท์ ... ใน ~ ผู้เป็นพหูสูต, พระอานนท์ ... ใน ~ ผู้มีสติ, พระอานนท์ ... ใน ~ ผู้มีคติ, พระอานนท์ ... ใน ~ ผู้มีความเพียร, พระอานนท์ ... ใน ~ ผู้เป็นอุปัฏฐาก,
       พระอุรุเวลกัสสปะ ... ใน ~ ผู้มีบริษัทใหญ่, พระกาฬุทายี ... ใน ~ ผู้ทำสกุลให้เลื่อมใส, พระพักกุละ ... ใน ~ ผู้มีอาพาธน้อย, พระโสภิตะ ... ใน ~ ผู้ระลึกบุพเพนิวาส, พระอุบาลี ... ใน ~ ผู้ทรงวินัย, พระนันทกะ ... ใน ~ ผู้โอวาทภิกษุณี, พระนันทะ ... ใน ~ ผู้สำรวมระวังอินทรีย์, พระมหากัปปินะ ... ใน ~ ผู้โอวาทภิกษุ, พระสาคตะ ... ใน ~ ผู้ชำนาญเตโชธาตุสมาบัติ, พระราธะ ... ใน ~ ผู้สื่อปฏิภาณ, พระโมฆราช ... ใน ~ ผู้ทรงจีวรเศร้าหมอง
       ๒. ภิกษุณีบริษัท
       พระมหาปชาบดีโคตมี เป็นเอตทัคคะ ในบรรดาภิกษุณีสาวิกาผู้รัตตัญญู,
       พระเขมา ... ใน ~ ผู้มีปัญญามาก, พระอุบลวรรณา ... ใน ~ ผู้มีฤทธิ์, พระปฏาจารา ... ใน ~ ผู้ทรงวินัย, พระธัมมทินนา … ใน~ผู้เป็นธรรมกถึก, พระนันทา ... ใน ~ ผู้บำเพ็ญฌาน, พระโสณา ... ใน ~ ผู้ปรารภความเพียร, พระสกุลา ... ใน ~ ผู้มีทิพยจักษุ, พระภัททากุณฑลเกสา … ใน~ผู้ตรัสรู้เร็วพลัน, พระภัททากปิลานี (ภัททกาปิลานี ก็ว่า) ... ใน ~ ผู้ระลึกบุพเพนิวาส, พระภัททากัจจานา ... ใน ~ ผู้บรรลุมหาอภิญญา, พระกีสาโคตมี ... ใน ~ ผู้ทรงจีวรเศร้าหมอง, พระสิคาลมารดา ... ใน ~ ผู้มีศรัทธาสนิทแน่ว (ศรัทธาธิมุต)
       ๓. อุบาสกบริษัท
       ตปุสสะและภัลลิกะ สองวาณิช เป็นเอตทัคคะ ในบรรดาอุบาสกสาวกผู้ถึงสรณะเป็นปฐม,
       สุทัตตะอนาถปิณฑิกคหบดี ... ใน ~ ผู้เป็นทายก, จิตตคหบดี ชาวเมืองมัจฉิกาสณฑ์ ... ใน ~ ผู้เป็นธรรมกถึก, หัตถกะอาฬวกะ ... ใน ~ ผู้สงเคราะห์บริษัทด้วยสังคหวัตถุ ๔, มหานามะเจ้าศากยะ ... ใน ~ ผู้ถวายของประณีต, อุคคะคหบดี ชาวเมืองเวสาลี ... ใน ~ ผู้ถวายของที่[ตัวผู้ถวายเอง]ชอบใจ, อุคคตะคหบดี ... ใน ~ ผู้เป็นสังฆอุปัฏฐาก, สูระอัมพัฏฐะ ... ใน ~ ผู้มีปสาทะไม่หวั่นไหว, ชีวกโกมารภัจจ์ ... ใน ~ ผู้เลื่อมใส[เลือกตัว]บุคคล, นกุลบิดาคหบดี ... ใน ~ ผู้สนิทคุ้นเคย
       ๔. อุบาสิกาบริษัท
       สุชาดาเสนานีธิดา เป็นเอตทัคคะ ในบรรดาอุบาสิกาสาวิกาผู้ถึงสรณะเป็นปฐม,
       วิสาขามิคารมารดา ... ใน ~ ผู้เป็นทายิกา, ขุชชุตรา ... ใน ~ ผู้เป็นพหูสูต, สามาวดี ... ใน ~ ผู้มีปกติอยู่ด้วยเมตตา, อุตตรานันทมารดา ... ใน ~ ผู้บำเพ็ญฌาน, สุปปวาสาโกลิยธิดา ... ใน ~ ผู้ถวายของประณีต, สุปปิยาอุบาสิกา ... ใน ~ ผู้เป็นคิลานุปัฏฐาก, กาติยานี ... ใน ~ ผู้มีปสาทะไม่หวั่นไหว, นกุลมารดาคหปตานี ... ใน ~ ผู้สนิทคุ้นเคย, กาฬีอุบาสิกา ชาวกุรรฆรนคร ... ใน ~ ผู้มีปสาทะด้วยสดับคำกล่าวขาน;
       เทียบ อสีติมหาสาวก

พจนานุกรมพุทธศาสน์ ฉบับประมวลศัพท์
คำว่า เอตทัคคะ
https://84000.org/tipitaka/dic/v_i.php?i=4872

คำว่า กกุธานที คำว่า เอกาสนิกังคะ คำว่า เอตทัคคะ คำว่า เอตทัคคฐาน คำว่า โอฬาริกรูป

บันทึก ๒, ๓๐ ตุลาคม พ.ศ. ๒๕๔๗ การแสดงผลนี้อ้างอิงข้อมูลจาก พจนานุกรมพุทธศาสน์ ฉบับประมวลศัพท์ พิมพ์ครั้งที่ ๑๐ พ.ศ. ๒๕๔๖ บันทึก ๓ กรกฎาคม พ.ศ. ๒๕๖๘ พิมพ์ครั้งที่ ๓๕ พ.ศ. ๒๕๖๔ หากพบข้อผิดพลาด กรุณาแจ้งได้ที่ [email protected]