![]() |
|
| บทนำ พระวินัยปิฎก พระสุตตันตปิฎก พระอภิธรรมปิฎก ค้นพระไตรปิฎก ชาดก หนังสือธรรมะ | |
|
|
พจนานุกรมพุทธศาสน์ ฉบับประมวลศัพท์ สมเด็จพระพุทธโฆษาจารย์ (ป.อ. ปยุตฺโต) พระพรหมคุณาภรณ์ (ป.อ. ปยุตฺโต) พระธรรมปิฎก (ประยุทธ์ ปยุตฺโต)
| เอตทัคคะ นั่นเป็นยอด, นี่เป็นเลิศ, บุคคลหรือสิ่งที่ยอดเยี่ยม ดีเด่น หรือเป็นเลิศ ในทางใดทางหนึ่ง
เช่น ในพุทธพจน์ (องฺ.เอก. ๒๐/๑๔๖ เอตทคฺคํ ภิกฺขเว มม สาวกานํ ภิกฺขูนํ รตฺตญฺญูนํ ยทิทํ อญฺญาโกณฺฑญฺโญ (ภิกษุทั้งหลาย บรรดาภิกษุสาวกของเราผู้รัตตัญญู อัญญาโกณฑัญญะนี่ เป็นผู้ยอดเยี่ยม), (องฺ.เอก. ๒๐/๗๘ (ภิกษุทั้งหลาย บรรดาความเจริญทั้งหลาย ความเจริญเพิ่มพูนปัญญานี่ เป็นเยี่ยม) (องฺ.นวก. ๒๓/๒๐๙ (ภิกษุทั้งหลาย ในบรรดาทานทั้งหลาย ธรรมทานนี้เป็นเลิศ); ตามปกติ มักหมายถึงพระสาวกที่ได้รับยกย่องจากพระพุทธเจ้าว่าเป็นผู้ยอดเยี่ยมในทางใดทางหนึ่ง เช่น เป็นเอตทัคคะในทางธรรมกถึก หมายความว่าเป็นผู้ยอดเยี่ยมในทางแสดงธรรม เป็นต้น พระสาวกที่พระพุทธเจ้าตรัสว่าเป็นเอตทัคคะ ในบริษัท ๔ ปรากฏในพระไตรปิฎก (องฺ.เอก. ๒๐/๑๔๖-๑๕๒ ๑. ภิกษุบริษัท พระอัญญาโกณฑัญญะ เป็นเอตทัคคะ ในบรรดาภิกษุสาวกผู้รัตตัญญู, พระสารีบุตร ... ใน ~ ผู้มีปัญญามาก, พระมหาโมคคัลลานะ ... ใน ~ ผู้มีฤทธิ์, พระมหากัสสป ... ใน ~ ผู้ถือธุดงค์, พระอนุรุทธะ ... ใน ~ ผู้มีทิพยจักษุ, พระภัททิยะกาฬิโคธาบุตร ... ใน ~ ผู้มีตระกูลสูง, พระ พระจุลลปันถกะ ... ใน ~ ผู้นฤมิตมโนมยกาย (กายอันสำเร็จด้วยใจ), พระจุลลปันถกะ ... ใน ~ ผู้ฉลาดทางเจโตวิวัฏฏ์ (การคลี่ขยายทางจิต คือในด้านสมาบัติ หรือเรื่องสมาธิ), พระมหาปันถกะ ... ใน ~ ผู้ฉลาดทางปัญญาวิวัฏฏ์ (การคลี่ขยายทางปัญญา คือในด้านวิปัสสนา; บาลีเป็น สัญญาวิวัฏฏ์ ก็มี คือ ชำนาญในเรื่องอรูปฌาน), พระสุภูติ ... ใน ~ ผู้มีปกติอยู่ไม่ข้องเกี่ยวกับกิเลส (อรณวิหารี), พระสุภูติ ... ใน ~ ผู้เป็นทักขิไณย, พระเรวตขทิรวนิยะ ... ใน ~ ผู้ถืออยู่ป่า (อารัญญกะ), พระกังขาเรวตะ ... ใน ~ ผู้บำเพ็ญฌาน, พระโสณโกฬิวิสะ ... ใน ~ ผู้ปรารภความเพียร, พระโสณกุฏิกัณณะ ... ใน ~ ผู้กล่าวกัลยาณพจน์, พระสีวลี ... ใน ~ ผู้มีลาภ, พระวักกลิ ... ใน ~ ผู้มีศรัทธาสนิทแน่ว (ศรัทธาธิมุต), พระราหุล ... ใน ~ ผู้ใคร่ต่อการศึกษา, พระรัฐปาละ ... ใน ~ ผู้ออกบวชด้วยศรัทธา, พระกุณฑธานะ ... ใน ~ ผู้จับสลากเป็นปฐม, พระวังคีสะ ... ใน ~ ผู้มีปฏิภาณ, พระอุปเสนวังคันตบุตร ... ใน ~ ผู้ที่น่าเลื่อมใสรอบด้าน, พระทัพพมัลลบุตร ... ใน ~ ผู้จัดแจกเสนาสนะ, พระปิลินทวัจฉะ ... ใน ~ ผู้เป็นที่รักใคร่ชอบใจของเหล่าเทพยดา, พระพาหิยทารุจีริยะ ... ใน ~ ผู้ตรัสรู้เร็วพลัน, พระกุมารกัสสปะ ... ใน ~ ผู้แสดงธรรมวิจิตร, พระมหาโกฏฐิตะ ... ใน ~ ผู้บรรลุปฏิสัมภิทา, พระอานนท์ ... ใน ~ ผู้เป็นพหูสูต, พระอานนท์ ... ใน ~ ผู้มีสติ, พระอานนท์ ... ใน ~ ผู้มีคติ, พระอานนท์ ... ใน ~ ผู้มีความเพียร, พระอานนท์ ... ใน ~ ผู้เป็นอุปัฏฐาก, พระอุรุเวลกัสสปะ ... ใน ~ ผู้มีบริษัทใหญ่, พระกาฬุทายี ... ใน ~ ผู้ทำสกุลให้เลื่อมใส, พระพักกุละ ... ใน ~ ผู้มีอาพาธน้อย, พระโสภิตะ ... ใน ~ ผู้ระลึกบุพเพนิวาส, พระอุบาลี ... ใน ~ ผู้ทรงวินัย, พระนันทกะ ... ใน ~ ผู้โอวาทภิกษุณี, พระนันทะ ... ใน ~ ผู้สำรวมระวังอินทรีย์, พระมหากัปปินะ ... ใน ~ ผู้โอวาทภิกษุ, พระสาคตะ ... ใน ~ ผู้ชำนาญเตโชธาตุสมาบัติ, พระราธะ ... ใน ~ ผู้สื่อปฏิภาณ, พระโมฆราช ... ใน ~ ผู้ทรงจีวรเศร้าหมอง ๒. ภิกษุณีบริษัท พระมหาปชาบดีโคตมี เป็นเอตทัคคะ ในบรรดาภิกษุณีสาวิกาผู้รัตตัญญู, พระเขมา ... ใน ~ ผู้มีปัญญามาก, พระอุบลวรรณา ... ใน ~ ผู้มีฤทธิ์, พระปฏาจารา ... ใน ~ ผู้ทรงวินัย, พระธัมมทินนา ใน~ผู้เป็นธรรมกถึก, พระนันทา ... ใน ~ ผู้บำเพ็ญฌาน, พระโสณา ... ใน ~ ผู้ปรารภความเพียร, พระสกุลา ... ใน ~ ผู้มีทิพยจักษุ, พระภัททากุณฑลเกสา ใน~ผู้ตรัสรู้เร็วพลัน, พระภัททากปิลานี (ภัททกาปิลานี ก็ว่า) ... ใน ~ ผู้ระลึกบุพเพนิวาส, พระภัททากัจจานา ... ใน ~ ผู้บรรลุมหาอภิญญา, พระกีสาโคตมี ... ใน ~ ผู้ทรงจีวรเศร้าหมอง, พระสิคาลมารดา ... ใน ~ ผู้มีศรัทธาสนิทแน่ว (ศรัทธาธิมุต) ๓. อุบาสกบริษัท ตปุสสะและภัลลิกะ สองวาณิช เป็นเอตทัคคะ ในบรรดาอุบาสกสาวกผู้ถึงสรณะเป็นปฐม, สุทัตตะอนาถปิณฑิกคหบดี ... ใน ~ ผู้เป็นทายก, จิตตคหบดี ชาวเมืองมัจฉิกาสณฑ์ ... ใน ~ ผู้เป็น ๔. อุบาสิกาบริษัท สุชาดาเสนานีธิดา เป็นเอตทัคคะ ในบรรดาอุบาสิกาสาวิกาผู้ถึงสรณะเป็นปฐม, วิสาขามิคารมารดา ... ใน ~ ผู้เป็นทายิกา, ขุชชุตรา ... ใน ~ ผู้เป็นพหูสูต, สามาวดี ... ใน ~ ผู้มีปกติอยู่ด้วยเมตตา, อุตตรานันทมารดา ... ใน ~ ผู้บำเพ็ญฌาน, สุปปวาสาโกลิยธิดา ... ใน ~ ผู้ถวายของประณีต, สุปปิยาอุบาสิกา ... ใน ~ ผู้เป็นคิลานุปัฏฐาก, กาติยานี ... ใน ~ ผู้มีปสาทะไม่หวั่นไหว, นกุลมารดาคหปตานี ... ใน ~ ผู้สนิทคุ้นเคย, กาฬีอุบาสิกา ชาวกุรรฆรนคร ... ใน ~ ผู้มีปสาทะด้วยสดับคำกล่าวขาน; เทียบ อสีติมหาสาวก |
พจนานุกรมพุทธศาสน์ ฉบับประมวลศัพท์
คำว่า เอตทัคคะ
https://84000.org/tipitaka/dic/v_i.php?i=4872
|
|
บันทึก ๒, ๓๐ ตุลาคม พ.ศ. ๒๕๔๗ การแสดงผลนี้อ้างอิงข้อมูลจาก พจนานุกรมพุทธศาสน์ ฉบับประมวลศัพท์ พิมพ์ครั้งที่ ๑๐ พ.ศ. ๒๕๔๖ บันทึก ๓ กรกฎาคม พ.ศ. ๒๕๖๘ พิมพ์ครั้งที่ ๓๕ พ.ศ. ๒๕๖๔ หากพบข้อผิดพลาด กรุณาแจ้งได้ที่ [email protected]