คำว่า ชุมนุมเทวดา ในพจนานุกรมพุทธศาสน์ ฉบับประมวลศัพท์

ชุมนุมเทวดา กล่าวคำเชิญชวนเทวดาให้มาชุมนุมกันเพื่อฟังธรรม ในโอกาสที่พระสงฆ์สวดพระปริตร, เรียกเต็มว่า “บทขัดชุมนุมเทวดา” หมายถึงบทสวดที่โบราณาจารย์ประพันธ์ขึ้น สำหรับให้บุคคลหนึ่ง (ธรรมเนียมบัดนี้ ให้ภิกษุรูปที่นั่งอันดับ ๓) สวดนำ (เรียกว่า “ขัดนำ”) ก่อนที่พระสงฆ์จะเริ่มสวดพระปริตร มีข้อความเป็นคำเชิญชวนเทวดาทั่วทั้งหมดให้มาฟังธรรมอันมีในบาลีภาษิตแห่งพระปริตรที่จะสวดต่อไปนั้น ดังคำลงท้ายว่า “ธมฺมสฺสวนกาโล อยมฺภทนฺตา” (ท่านผู้เจริญทั้งหลาย นี้เป็นเวลาที่จะฟังธรรม) ดังนี้:
       ก) สำหรับ เจ็ดตำนาน
           “สรชฺชํ สเสนํ สพนฺธุํ นรินฺทํ,
           ปริตฺตานุภาโว สทา รกฺขตูติ.
           ผริตฺวาน เมตฺตํ สเมตฺตา ภทนฺตา,
           อวิกฺขิตฺตจิตฺตา ปริตฺตํ ภณนฺตุ.
       สคฺเค กาเม จ รูเป คิริสิขรตเฏ จนฺตลิกฺเข วิมาเน,
       ทีเป รฏฺเฐ จ คาเม ตรุวนคหเน เคหวตฺถุมฺหิ เขตฺเต,
       ภุมฺมา จายนฺตุ เทวา ชลถลวิสเม ยกฺขคนฺธพฺพนาคา,
       ติฏฺฐนฺตา สนฺติเก ยํ มุนิวรวจนํ สาธโว เม สุณนฺตุ.
           ธมฺมสฺสวนกาโล อยมฺภทนฺตา,
           ธมฺมสฺสวนกาโล อยมฺภทนฺตา,
           ธมฺมสฺสวนกาโล อยมฺภทนฺตา.”
       มีธรรมเนียมว่า ถ้าเป็นพระราชพิธีและสวดมนต์ในพระราชฐาน
ให้ขึ้นต้นบทขัดตั้งแต่ “สรชฺชํ สเสนํ …”
       ถ้าเป็นงานพิธีอื่น ให้เริ่มที่ “ผริตฺวาน เมตฺตํ …
       ข) สำหรับ สิบสองตำนาน (มีเพิ่ม ๑ คาถา)
           “สรชฺชํ สเสนํ สพนฺธุํ นรินฺทํ,
           ปริตฺตานุภาโว สทา รกฺขตูติ.
           ผริตฺวาน เมตฺตํ สเมตฺตา ภทนฺตา,
           อวิกฺขิตฺตจิตฺตา ปริตฺตํ ภณนฺตุ.
       สมนฺตา จกฺกวาเฬสุ อตฺราคจฺฉนฺตุ เทวตา
       สทฺธมฺมํ มุนิราชสฺส สุณนฺตุ สคฺคโมกฺขทํ.
           สคฺเค กาเม จ รูเป คิริสิขรตเฏ จนฺตลิกฺเข วิมาเน,
           ทีเป รฏฺเฐ จ คาเม ตรุวนคหเน เคหวตฺถุมฺหิ เขตฺเต,
           ภุมฺมา จายนฺตุ เทวา ชลถลวิสเม ยกฺขคนฺธพฺพนาคา,
           ติฏฺฐนฺตา สนฺติเก ยํ มุนิวรวจนํ สาธโว เม สุณนฺตุ.
               ธมฺมสฺสวนกาโล อยมฺภทนฺตา,
               ธมฺมสฺสวนกาโล อยมฺภทนฺตา,
               ธมฺมสฺสวนกาโล อยมฺภทนฺตา.”
       มีระเบียบว่า ถ้าชุมนุมเทวดาแล้ว ท้ายสวดมนต์ ต้องสวดเทวตาอุยฺโยชนคาถา (คาถาส่งเทวดากลับ คือบท “ทุกฺขปฺปตฺตา …”) จบแล้ว นิยมเติมบท “สพฺเพ พุทฺธา พลปฺปตฺตา…” ด้วย จากนั้นก็สวด “ภวตุ สพฺพมงฺคลํ …” และ “นกฺขตฺตยกฺขภูตานํ …”
       (แต่ถ้าสวดในพิธีวันเดียว เช้าหรือเพลที่มีการถวายภัตตาหาร พอจบคาถาส่งเทวดา และ “สพฺเพ พุทฺธา…” ก็ต่อด้วยถวายพรพระ ตั้งแต่ “อิติปิ โส…” ไปเลย)
       แต่ถ้าไม่ชุมนุมเทวดา ก็ไม่ต้องสวดคาถาส่งเทวดากลับ;
       ดู ปริตร, ถวายพรพระ

พจนานุกรมพุทธศาสน์ ฉบับประมวลศัพท์
คำว่า ชุมนุมเทวดา
https://84000.org/tipitaka/dic/v_i.php?i=729