|
|
| บทนำ พระวินัยปิฎก พระสุตตันตปิฎก พระอภิธรรมปิฎก ค้นพระไตรปิฎก ชาดก หนังสือธรรมะ | |
|
|
พจนานุกรมพุทธศาสน์ ฉบับประมวลศัพท์ สมเด็จพระพุทธโฆษาจารย์ (ป.อ. ปยุตฺโต) พระพรหมคุณาภรณ์ (ป.อ. ปยุตฺโต) พระธรรมปิฎก (ประยุทธ์ ปยุตฺโต) การค้นหาคำว่า ทักขิณา ผลการค้นหาพบ 5 ตำแหน่ง ดังนี้ :-
 |
|
ทักขิณา เดิมเป็นคำที่ใช้ในศาสนาพราหมณ์ (เขียนอย่างสันสกฤต เป็น ทักษิณา) หมายถึง ของที่มอบให้แก่พราหมณ์ เป็นค่าตอบแทนในการ ประกอบพิธีบูชายัญ เมื่อนำมาใช้ในพระพุทธศาสนา นิยมหมายถึงปัจจัย ๔ ที่ถวายแก่พระภิกษุสงฆ์ หรือให้แก่ทักขิไณยบุคคล ซึ่งในความหมายอย่างสูง ได้แก่พระอริยสงฆ์ และในความหมายที่กว้างออกไป ได้แก่ ท่านผู้มีศีลผู้ทรงคุณทรงธรรม แม้เป็นคฤหัสถ์ เช่นบิดามารดา ตลอดจนในความหมายอย่างกว้างที่สุด ของที่ให้เพื่อช่วยเหลือเกื้อกูล แม้แต่ให้แก่สัตว์ดิรัจฉาน ก็เป็นทักขิณา (ดังที่ตรัสในทักขิณาวิภังคสูตร, ม.อุ. ๑๔/๗๑๐ และตรัสไว้อีกแห่งหนึ่งว่า (ทานสูตร, อง.ฉกฺก. ๒๒/๓๐๘ ทักขิณาที่พร้อมด้วยองค์ ๖ คือ ทายกมีองค์ ๓ (ก่อนให้ ก็ดีใจ, กำลังให้อยู่ ก็ทำจิตให้ผุดผ่องเลื่อมใส, ครั้นให้แล้ว ก็ชื่นชมปลื้มใจ) และปฏิคาหกมีองค์ ๓ (เป็นผู้ปราศจากราคะหรือปฏิบัติเพื่อบำราศราคะ, เป็นผู้ปราศจากโทสะหรือปฏิบัติเพื่อบำราศโทสะ, เป็นผู้ปราศจากโมหะหรือปฏิบัติเพื่อบำราศโมหะ) ทักขิณานั้นเป็นบุญยิ่งใหญ่ มีผลมากยากจะประมาณได้; ดู เจตนา, ทักขิณาวิสุทธิ์
ในอรรถกถา มีคำอธิบายซึ่งให้ถือแม่น้ำคงคาเป็นเส้นแบ่ง คือ ดินแดนแถบฝั่งเหนือของแม่น้ำคงคา เป็นอุตราบถ ส่วนดินแดนแถบฝั่งใต้ของแม่น้ำคงคา เป็นทักขิณาบถ และกล่าวว่า อุตราบถเป็นปฏิรูปเทส แต่ทักขิณาบถไม่เป็นปฏิรูปเทส, คำอธิบายนั้นคงถือตามสภาพความเจริญสมัยโบราณ แต่ที่รู้กันทั่วไปต่อถึงยุคปัจจุบัน ถือแม่น้ำนัมมทาเป็นเส้นแบ่ง คือ ดินแดนแถบเหนือแม่น้ำนัมมทาขึ้นมา เป็นอุตราบถ ส่วนดินแดนแถบใต้ แม่น้ำนัมมทาลงไป เป็นทักขิณาบถ ดังที่เรียกในบัดนี้ว่า Deccan อันเพี้ยนจาก Dekkhan หรือ Dekhan ซึ่งมาจาก Dakkhina นั่นเอง; เทียบ อุตราบถ, ดู อวันตี
เขียน ทักษิณาวัฏ หรือ ทักษิณาวรรต ก็มี; ตรงข้ามกับ อุตตราวัฏฏ์
๑. ทักขิณา บริสุทธิ์ฝ่ายทายก (มีศีล มีกัลยาณธรรม) ไม่บริสุทธิ์ฝ่ายปฏิคาหก (ทุศีล มีปาปธรรม) ๒. ทักขิณา บริสุทธิ์ฝ่ายปฏิคาหก ไม่บริสุทธิ์ฝ่ายทายก ๓. ทักขิณา ไม่บริสุทธิ์ทั้งฝ่ายทายก ไม่บริสุทธิ์ทั้งฝ่ายปฏิคาหก ๔. ทักขิณา บริสุทธิ์ทั้งฝ่ายทายก บริสุทธิ์ทั้งฝ่ายปฏิคาหก; ดู ทักขิณา |
พจนานุกรมพุทธศาสน์ ฉบับประมวลศัพท์
https://84000.org/tipitaka/dic/v_seek.php?text=ทักขิณา
https://84000.org/tipitaka/dic/v_seek.php?text=%B7%D1%A1%A2%D4%B3%D2
|
| |
|
| |
บันทึก ๒, ๓๐ ตุลาคม พ.ศ. ๒๕๔๗ การแสดงผลนี้อ้างอิงข้อมูลจาก พจนานุกรมพุทธศาสน์ ฉบับประมวลศัพท์ พิมพ์ครั้งที่ ๑๐ พ.ศ. ๒๕๔๖ บันทึก ๓ กรกฎาคม พ.ศ. ๒๕๖๘ พิมพ์ครั้งที่ ๓๕ พ.ศ. ๒๕๖๔ หากพบข้อผิดพลาด กรุณาแจ้งได้ที่ [email protected]