|
| บทนำ พระวินัยปิฎก พระสุตตันตปิฎก พระอภิธรรมปิฎก ค้นพระไตรปิฎก ชาดก หนังสือธรรมะ |
rājagahavāsīnaṃ anupubbīkathaṃ kathesi. Caturāsītiyā pāṇasahassānaṃ
dhammābhisamayo jāto. "aho mahāguṇo āyasmā ānando;
tathārūpe nāma hatthināge āgacchante, attano jīvitaṃ pariccajitvā
satthu purato aṭṭhāsīti therassa guṇakathaṃ sutvā "na bhikkhave
idāneva, pubbepesa mamatthāya jīvitaṃ pariccajiyevāti vatvā bhikkhūhi
yācito cullahaṃsamahāhaṃsakakkaṭakajātakāni 1- 2- 3- kathesi.
Devadattassāpi kammaṃ neva tathā rañño mārāpitattā,
na vadhakānaṃ payojitattā, na silāya paviddhattā, pākaṭaṃ ahosi;
yathā nāḷāgirihatthino vissajjitattā. Tadā hi mahājano "rājāpi
devadatteneva mārāpito, vadhakāpi payojitā, silāpi paviddhā;
idāni pana tena nāḷāgiri vissajjāpito, evarūpaṃ nāma pāpaṃ
gahetvā rājā vicaratīti kolāhalamakāsi. Rājā mahājanassa kathaṃ
sutvā pañca thālipākasatāni harāpetvā na puna tassupaṭṭhānaṃ
agamāsi. Nāgarāpissa kulaṃ upagatassa bhikkhāmattampi nādaṃsu. So
parihīnalābhasakkāro kohaññena jīvitukāmo satthāraṃ upasaṅkamitvā
@Footnote: 1. khu. jā. asīti. 28/68. tadaṭṭhakathā. 8/211. 2. khu. jā. asīti. 28/77.
@tadaṭṭhakathā. 8/242. 3. khu. jā. catu. 27/145. tadaṭṭhakathā. 4/335. tattha pana
@"kakkārujātakanti khāyati.
Pañca vatthūni yācitvā bhagavatā "alaṃ devadatta, yo icchati,
āraññako hotūti paṭikkhitto, "kassāvuso vacanaṃ sobhaṇaṃ: kiṃ
tathāgatassa udāhu mama? ahaṃ hi ukkaṭṭhavasena evaṃ vadāmi `sādhu
bhante bhikkhū yāvajīvaṃ araññikā assu, piṇḍapātikā, paṃsukūlikā,
rukkhamūlikā, macchamaṃsaṃ na khādeyyunti, yo dukkhā muccitukāmo,
so mayā saddhiṃ āgacchatūti vatvā pakkāmi. Tassa vacanaṃ sutvā
ekacce navapabbajitā mandabuddhino "kalyāṇaṃ devadatto āha,
etena saddhiṃ vicarissāmāti tena saddhiṃ ekatova ahesuṃ. Iti so
pañcasatehi bhikkhūhi saddhiṃ tehi pañcahi vatthūhi lūkhappasannaṃ janaṃ
saññāpento kulesu viññāpetvā bhuñjanto saṅghabhedāya parakkami.
So bhagavatā "saccaṃ kira tvaṃ devadatta saṅghabhedāya parakkamasi
cakkabhedāyāti puṭṭho "saccaṃ bhagavāti vatvā "garuko kho
devadatta saṅghabhedotiādīhi ovaditopi satthu vacanaṃ anādayitvā
pakkanto, āyasmantaṃ ānandaṃ rājagahe piṇḍāya carantaṃ disvā
"ajjataggedānāhaṃ āvuso ānanda aññatreva bhagavatā aññatra
bhikkhusaṅghā uposathaṃ karissāmi, saṅghakammaṃ karissāmīti āha. Thero
tamatthaṃ bhagavato ārocesi. Taṃ viditvā satthā uppannadhammasaṃvego
hutvā "devadatto sadevakassa lokassa anatthanissitaṃ attano
avīcimhi pacanakammaṃ karotīti parivitakketvā
"sukarāni asādhūni attano ahitāni ca;
yaṃ ve hitañca sādhuñca taṃ ve paramadukkaranti
Imaṃ gāthaṃ vatvā puna imaṃ udānaṃ udānesi
"sukaraṃ sādhunā sādhu, sādhu pāpena dukkaraṃ;
pāpaṃ pāpena sukaraṃ, pāpamariyehi dukkaranti. 1-
Athakho devadatto uposathadivase attano parisāya saddhiṃ
ekamantaṃ nisīditvā "yassimāni pañca vatthūni khamanti, so
salākaṃ gaṇhatūti vatvā, pañcasatehi vajjīputtakehi navakehi
appakataññūhi salākāya gahitāya, saṅghaṃ bhinditvā te bhikkhū
ādāya gayāsīsaṃ agamāsi. Tassa tattha gatabhāvaṃ sutvā satthā tesaṃ
bhikkhūnaṃ ānayatthāya dve aggasāvake pesesi. Te tattha gantvā
ādesanāpāṭihāriyānusāsaniyā ca iddhipāṭihāriyānusāsaniyā ca
anusāsantā te amataṃ pāyetvā ādāya ākāsenāgamiṃsu.
Kokālikopi kho "uṭṭhehi āvuso devadatta, nītā te bhikkhū
sārīputtamoggallānehi, nanu tvaṃ mayā vutto `mā āvuso
sārīputtamoggallānehi vissāsi; pāpicchā sārīputtamoggallānā,
pāpikānaṃ icchānaṃ vasaṅgatāti vatvā jannukena hadayamajjhe pahari.
Tassa tattheva uṇhaṃ lohitaṃ mukhato uggañchi.
Āyasmantaṃ pana sārīputtaṃ bhikkhusaṅghaparivutaṃ ākāsenāgacchantaṃ
disvā bhikkhū āhaṃsu "bhante āyasmā sārīputto gamanakāle
attadutiyova gato, idāni mahāparivāro āgacchanto sobhatīti.
Satthā "na bhikkhave idāneva, tiracchānayoniyaṃ nibbattakālepi
@Footnote: 1. cullavagga. 7/194. khu. u. 25/167.
Mama putto mama santikaṃ āgacchanto sobhatiyevāti vatvā
"hoti sīlavataṃ attho paṭisanthāravuttinaṃ.
Lakkhaṇaṃ passa āyantaṃ ñātisaṅghapurakkhitaṃ,
atha passasimaṃ kālaṃ suvihīnaṃva ñātibhīti 1-
idaṃ jātakaṃ 2- kathesi. Puna bhikkhūhi "bhante devadatto kira
dve aggasāvake ubhosu passesu nisīdāpetvā `buddhalīḷhāya
dhammaṃ desessāmīti tumhākaṃ anukiriyaṃ karīti vutte, "na bhikkhave
idāneva; pubbepesa mama anukiriyaṃ kātuṃ vāyami, na pana sakkhīti
vatvā
"api vīraka passesi sakuṇaṃ mañjubhāṇakaṃ
mayuragīvasaṅkāsaṃ patiṃ mayhaṃ saviṭṭhakaṃ?
udakathalacarassa pakkhino
niccaṃ āmakamacchabhojino
tassānukaraṃ saviṭṭhako
sevālehi paliguṇṭhito matoti 3-
nadīcarakākajātakaṃ 4- kathetvā, aparesupi divasesu tathārūpimeva kathaṃ
ārabbha
"acāri vatāyaṃ vitudaṃ vanāni
kaṭṭhaṅgarukkhesu asārakesu,
@Footnote: 1. khu. jā. eka. 27/4. tadaṭṭhakathā. 1/220. 2. lakkhaṇajātakaṃ. 3. khu. jā.
@duka. 27/75. tadaṭṭhakathā. 3/199. 4. jātake "vīrakajātakanti khāyati.
Athāsadā khadiraṃ jātasāraṃ,
yatthābhidā garuḷo uttamaṅganti 1- ca
lasī ca te nipphalitā, matthako ca vidālito,
sabbā te phāsukā bhaggā, dāni samma virocasīti 2- ca
evamādīni jātakāni 3- kathesi. Puna "akataññū devadattoti kathaṃ
ārabbha
"akaramhā va te kiccaṃ, yaṃ balaṃ ahuvamha se;
migarāja namo tyatthu; api kiñci labhāmha se.
Mama lohitabhakkhassa niccaṃ luddāni kubbato
dantantaragato santo taṃ bhuṃ, yaṃpi jīvasīti 4-
ādīni jātakāni 5- kathesi. Puna vadhāya parisakkanamassa ārabbha
"ñātametaṃ kuruṅgassa yaṃ tvaṃ sepaṇṇi seyyasi;
aññaṃ sepaṇṇiṃ gacchāmi, na me te ruccate phalanti 6-
ādīni jātakāni 7- kathesi. Puna "ubhato parihīno devadatto
lābhasakkārato ca sāmaññato cāti kathāsu pavattamānāsu,
"na bhikkhave idāneva, pubbepi parihīnoyevāti vatvā
@Footnote: 1. khu. jā. duka. 27/77. tadaṭṭhakathā. 3/216. 2. khu. jā. eka. 27/46. tadaṭṭhakathā.
@2/387. 3. kandagalajātakañceva virocanajātakañca. 4. khu. jā. catu. 27/133.
@tadaṭṭhakathā. 4/258. 5. javasakuṇajātakaṃ. 6. khu. jā. eka. 27/7. tadaṭṭhakathā. 1/262.
@7. kuruṅgamigajātakaṃ.
"akkhī bhinnā, paṭo naṭṭho, sakhīgehe ca bhaṇḍanaṃ,
ubhato paduṭṭhakammantā udakamhi thalamhi cāti 1-
ādīni jātakāni 2- kathesi. Evaṃ rājagahe viharanto devadattaṃ
ārabbha bahūni jātakāni kathetvā, rājagahato sāvatthiṃ gantvā
jetavanamahāvihāre vāsaṃ kappesi.
Devadattopi kho nava māse gilāno, pacchime kāle satthāraṃ
daṭṭhukāmo hutvā attano sāvake "ahaṃ satthāraṃ daṭṭhukāmo,
taṃ me dassethāti vatvā, tehi "tvaṃ samatthakāle satthārā
saddhiṃ verī hutvā acari, na mayaṃ taṃ tattha nessāmāti vutte,
"mā maṃ nāsetha, mayā satthari āghāto kato, satthu pana mayi
kesaggamattopi āghāto natthīti. So hi bhagavā
vadhake devadattamhi core aṅgulimālake
dhanapāle rāhule ca sabbattha samamānasoti
"dassetha me bhagavantanti punappunaṃ yāci. Atha naṃ te mañcakenādāya
nikkhamiṃsu. Tassāgamanaṃ sutvā bhikkhū satthu ārocesuṃ "bhante devadatto
kira tumhākaṃ dassanatthāya āgacchatīti. "na bhikkhave so
tenattabhāvena maṃ passituṃ labhissatīti. Bhikkhū kira pañcannaṃ vatthūnaṃ
āyācitakālato paṭṭhāya puna buddhe daṭṭhuṃ na labhanti, ayaṃ
dhammatā. "asukaṭṭhānañca asukaṭṭhānañca āgato bhanteti āhaṃsu.
"yaṃ icchati, taṃ karotu; na so maṃ passituṃ labhissatīti. "bhante
@Footnote: 1. khu. jā. eka. 27/45. tadaṭṭhakathā. 2/372. 2. ubhatobhaṭṭhajātakaṃ.
Ito yojanamattaṃ āgato, aḍḍhayojanaṃ, gāvutaṃ, pokkharaṇīsamīpaṃ
āgato bhanteti. "sacepi antojetavanaṃ pavisati, neva maṃ
passituṃ labhissatīti. Devadattaṃ gahetvā āgatā jetavanapokkharaṇītīre
mañcaṃ otāretvā pokkharaṇiyaṃ nahāyituṃ otariṃsu. Devadattopi
kho mañcato uṭṭhāya ubho pāde bhūmiyaṃ ṭhapetvā nisīdi. Te
paṭhaviṃ pavisiṃsu. So anukkamena yāva gopphakā yāva jannukā
yāva kaṭito yāva thanato yāva gīvato pavisitvā hanukaṭṭhikassa
bhūmiyaṃ patiṭṭhitakāle gāthamāha
"imehi aṭṭhīhi tamaggapuggalaṃ
devātidevaṃ naradammasārathiṃ
samantacakkhuṃ satapuññalakkhaṇaṃ
pāṇehi buddhaṃ saraṇaṃ gatosmīti.
Idaṃ kira ṭhānaṃ disvā tathāgato devadattaṃ pabbājesi. Sace hi
so na pabbajissa; gihī hutvā kammaṃ bhāriyaṃ akarissa, āyatiṃ
bhavassa paccayaṃ kātuṃ nāsakkhissa; pabbajitvā ca pana, kiñcāpi
kammaṃ bhāriyaṃ karissati, āyatiṃ bhavassa paccayaṃ kātuṃ sakkhissatīti naṃ
satthā pabbājesi. So hi ito satasahassakappamatthake aṭṭhissaro
nāma paccekabuddho bhavissati. So paṭhaviṃ pavisitvā avīcimhi
nibbatti. Niccale buddhe aparaddhabhāvena pana niccalova hutvā
paccati. Tiyojanasatike antoavīcimhi yojanasatubbedhamevassa sarīraṃ
nibbatti, sīsaṃ yāva kaṇṇasakkhalito upari ayakapallaṃ pāvisi, pādā
Yāva gopphakā heṭṭhā ayapaṭhaviṃ paviṭṭhā, mahātālakkhandhaparimāṇaṃ
ayasūlaṃ pacchimabhittito nikkhamitvā piṭṭhimajjhaṃ bhinditvā urena
nikkhamitvā puratthimabhittiṃ pāvisi, aparaṃ dakkhiṇabhittito nikkhamitvā
dakkhiṇapassaṃ bhinditvā vāmapassena nikkhamitvā uttarabhittiṃ
pāvisi, aparaṃ upari kapallato nikkhamitvā matthakaṃ bhinditvā
adhobhāgena nikkhamitvā ayapaṭhaviṃ pāvisi. Evaṃ so tattha niccalo
hutvā paccati.
Bhikkhū "ettakaṃ ṭhānaṃ gantvā devadatto satthāraṃ daṭṭhuṃ
alabhitvāva paṭhaviṃ paviṭṭhoti kathaṃ samuṭṭhāpesuṃ. Satthā "na
bhikkhave devadatto idāneva mayi aparajjhitvā paṭhaviṃ pāvisi,
pubbepi paviṭṭhoyevāti vatvā, hatthirājakāle maggamuḷhaṃ purisaṃ
samassāsetvā attano piṭṭhiṃ āropetvā khemantaṃ pāpitassa
tena puna tikkhattuṃ āgantvā `aggaṭṭhāne majjhimaṭṭhāne mūleti
evaṃ dante chinditvā tatiyavāre mahāpurisassa cakkhupathaṃ atikkamantassa
tassa paṭhaviṃ paviṭṭhabhāvaṃ dīpetuṃ
"akataññussa posassa niccaṃ vivaradassino
sabbañce paṭhaviṃ dajjā neva naṃ abhirādhayeti 1-
imaṃ jātakaṃ 2- kathetvā, punapi tatheva kathāya samuṭṭhitāya, khantivādibhūte
attani aparajjhitvā kalāburājabhūtassa tassa paṭhaviṃ paviṭṭhabhāvaṃ
dīpetuṃ khantivādijātakaṃ, 3- culladhammapālabhūte attani aparajjhitvā
@Footnote: 1. khu. jā. eka. 27/23. tadaṭṭhakathā. 2/128. 2. sīlavanāgajātakaṃ. 3. khu. jā. catu.
@27/137. tadaṭṭhakathā. 4/275.
Mahāpatāparājabhūtassa tassa paṭhaviṃ paviṭṭhabhāvaṃ dīpetuṃ culladhamma-
pālajātakañca 1- kathesi.
Paṭhaviṃ paviṭṭhe pana devadatte, mahājano haṭṭhatuṭṭho
dhajapatākakadaliyo ussāpetvā puṇṇaghaṭe ṭhapetvā "lābhā vata
noti mahantaṃ chaṇaṃ anubhoti. Tamatthaṃ bhagavato ārocesuṃ. Bhagavā
"na bhikkhave idāneva devadatte mate mahājano tussati, pubbepi
tussiyevāti vatvā, sabbajanassa appiye caṇḍe pharuse bārāṇasiyaṃ
piṅgalarāje nāma mate mahājanassa tuṭṭhabhāvaṃ dīpetuṃ
"sabbo jano hiṃsito piṅgalena,
tasmiṃ mate, paccayaṃ vedayanti,
piyo nu te āsi akaṇhanetto.
Kasmā tuvaṃ rodasi dvārapāla?
Na me piyo āsi akaṇhanetto,
bhāyāmi paccāgamanāya tassa,
ito gato hiṃseyya maccurājaṃ,
so hiṃsito āneyya naṃ puna idhāti
imaṃ piṅgalajātakaṃ 2- kathesi.
Bhikkhū satthāraṃ pucchiṃsu "idāni bhante devadatto kuhiṃ
nibbattoti. "avīcimahāniraye bhikkhaveti. "bhante idha tappanto
@Footnote: 1. khu. jā. pañca. 27/171. tadaṭṭhakathā. 4/450. 2. khu. jā. duka. 27/92. tadaṭṭhakathā.
@3/321.
Vicaritvā puna gantvā tappanaṭṭhāneyeva nibbattoti. "āma
bhikkhave, pabbajitā vā hontu gahaṭṭhā vā pamādavihārino
ubhayattha tappantiyevāti vatvā imaṃ gāthamāha
"idha tappati, pecca tappati,
pāpakārī ubhayattha tappati;
`pāpaṃ me katanti tappati,
bhiyyo tappati duggatiṃ gatoti.
Tattha "idha tappatīti: idha kammatappanena domanassamattena
tappati. Peccāti: paraloke pana vipākatappanena atidāruṇena
apāyadukkhena tappati. Pāpakārīti: nānappakārassa pāpassa kattā.
Ubhayatthāti: iminā vuttappakārena tappanena ubhayattha tappati nāma.
Pāpaṃ meti: so hi kammatappanena tappanto "pāpaṃ me katanti
tappati, taṃ appamattakaṃ tappanaṃ; vipākatappanena pana tappanto
bhiyyo tappati duggatiṃ gato, atipharusena tappanena ativiya tappatīti.
Gāthāpariyosāne bahū sotāpannādayo ahesuṃ. Desanā
mahājanassa sātthikā jātāti.
Devadattavatthu.
----------
13. Sumanādevīvatthu. (13)
"idha nandati, pecca nandatīti imaṃ dhammadesanaṃ satthā
jetavane viharanto sumanādeviṃ ārabbha kathesi.
Sāvatthiyaṃ hi devasikaṃ anāthapiṇḍikassa gehe dve bhikkhusahassāni
bhuñjanti, tathā visākhāya mahāupāsikāya. Sāvatthiyañca yo yo
dānaṃ dātukāmo hoti; so so tesaṃ ubhinnaṃ okāsaṃ labhitvāva
karoti. "kiṃkāraṇāti. "tumhākaṃ dānaggaṃ anāthapiṇḍiko vā
visākhā vā āgatāti pucchitvā, "nāgatāti vutte, satasahassaṃ
vissajjetvā katadānampi "kiṃ dānaṃ nāmetanti garahanti. Ubhopi
hi te bhikkhusaṅghassa ruciñca anucchavikakiccāni ca jānanti. Tesu
viharantesu, bhikkhū cittānurūpameva bhuñjanti. Tasmā sabbe dānaṃ
dātukāmā te gahetvā gacchanti. Iti te attano ghare bhikkhū
parivisituṃ na labhanti. Tato visākhā "ko nu kho mama ṭhāne ṭhatvā
bhikkhusaṅghaṃ parivisissatīti upadhārentī puttassa dhītaraṃ disvā taṃ
attano ṭhāne ṭhapesi. Sā tassā nivesane bhikkhusaṅghaṃ parivisati.
Anāthapiṇḍikopi mahāsubhaddaṃ nāma jeṭṭhadhītaraṃ ṭhapesi. Sā hi
bhikkhūnaṃ veyyāvaccaṃ karontī dhammaṃ suṇantī sotāpannā hutvā
patikulaṃ agamāsi. Tato cullasubhaddaṃ ṭhapesi. Sāpi tatheva karontī
sotāpannā hutvā patikulaṃ gatā. Atha sumanādeviṃ nāma kaniṭṭhadhītaraṃ
ṭhapesi. Sā pana dhammaṃ sutvā sakadāgāmiphalaṃ patvā, kumārikāva
hutvā tathārūpena aphāsukena āturā āhārupacchedaṃ katvā pitaraṃ
Daṭṭhukāmā hutvā pakkosāpesi. So ekasmiṃ dānagge tassā
sāsanaṃ sutvāva āgantvā "kiṃ amma sumaneti āha. Sā pitaraṃ
āha "kiṃ kaniṭṭhabhātikāti. "vippalapasi ammāti. "na vippalapāmi
kaniṭṭhabhātikāti. "bhāyasi ammāti. "na bhāyāmi kaniṭṭhabhātikāti.
Ettakaṃ vatvāyeva pana sā kālamakāsi. So sotāpannopi samāno
seṭṭhī dhītari uppannasokaṃ adhivāsetuṃ asakkonto dhītu sarīrakiccaṃ
kāretvā rodanto satthu santikaṃ gantvā, "kiṃ gahapati dukkhī dummano
assumukho rudamāno āgatosīti vutte, "dhītā me bhante sumanādevī
kālakatāti āha. "atha kasmā socasi, nanu sabbesaṃ ekaṃsikaṃ
maraṇanti. "jānāmetaṃ bhante, evarūpā pana me hirottappasampannā
dhītā, sā maraṇakāle satiṃ paccupaṭṭhāpetuṃ asakkontī vippalapamānā
matā: tena me anappakaṃ domanassaṃ uppajjatīti. "kiṃ pana tāya
kathitaṃ mahāseṭṭhīti. "ahaṃ taṃ bhante `kiṃ amma sumaneti āmantesiṃ,
atha maṃ āha `kiṃ kaniṭṭhabhātikāti; tato `vippalapasi ammāti vutte,
`na vippalapāmi kaniṭṭhabhātikāti; `bhāyasi ammāti, `na bhāyāmi
kaniṭṭhabhātikāti; ettakaṃ vatvā kālamakāsīti. Atha naṃ bhagavā āha
"na hi te mahāseṭṭhi dhītā vippalapatīti. "atha kasmā evamāhāti.
"kaniṭṭhattāyeva; dhītā hi te gahapati maggaphalehi tayā mahallikā;
tvaṃ hi sotāpanno, dhītā pana te sakadāgāminī; sā maggaphalehi
mahallikattā taṃ evamāhāti. "evaṃ bhanteti. "evaṃ gahapatīti.
"idāni kuhiṃ nibbattā bhanteti. "tusitabhavane gahapatīti vutte,
"bhante mama dhītā idha ñātakānaṃ antare nandamānā vicaritvā
ito gantvāpi nandanaṭṭhāneyeva nibbattāti. Atha naṃ satthā
"āma gahapati appamattā nāma gahaṭṭhā vā pabbajitā vā
idhaloke ca paraloke ca nandantiyevāti vatvā imaṃ gāthamāha
"idha nandati, pecca nandati,
katapuñño ubhayattha nandati,
`puññaṃ me katanti nandati,
bhiyyo nandati suggatiṃ gatoti.
Tattha "idhāti: idhaloke kammanandanena nandati. Peccāti:
paraloke vipākanandanena nandati. Katapuññoti: nānappakārassa
puññassa kattā. Ubhayatthāti: idha "kataṃ me kusalaṃ, akataṃ me
pāpanti nandati, parattha vipākaṃ anubhavanto nandati. Puññaṃ meti:
idha nandanto pana "puññaṃ me katanti somanassamattakeneva
kammanandanaṃ upādāya nandati. Bhiyyoti: vipākanandanena pana
sugatiṃ gato, sattapaññāsavassakoṭiyo saṭṭhiñca vassasatasahassāni
dibbasampattiṃ anubhavanto tusitapure ativiya nandatīti.
Gāthāpariyosāne bahū sotāpannādayo ahesuṃ. Mahājanassa
dhammadesanā sātthikā jātāti.
Sumanādevīvatthu.
-----------
14. Dvesahāyakabhikkhuvatthu. (14)
"bahumpi ce sahitaṃ bhāsamānoti imaṃ dhammadesanaṃ satthā
jetavane viharanto dve sahāyake bhikkhū ārabbha kathesi.
Sāvatthīvāsino hi dve kulaputtā sahāyakā vihāraṃ gantvā
satthu dhammadesanaṃ sutvā kāme pahāya satthu sāsane uraṃ datvā
pabbajitvā pañca vassāni ācariyupajjhāyānaṃ santike vasitvā
satthāraṃ upasaṅkamitvā sāsane dhuraṃ pucchitvā vipassanādhurañca
ganthadhurañca vitthārato sutvā, eko tāva "ahaṃ bhante mahallakakāle
pabbajito na sakkhissāmi ganthadhuraṃ pūretuṃ, vipassanādhuraṃ pana
pūressāmīti yāva arahattā vipassanaṃ kathāpetvā ghaṭento vāyamanto
saha paṭisambhidāhi arahattaṃ pāpuṇi. Itaro pana "ahaṃ ganthadhuraṃ
pūressāmīti anukkamena tepiṭakaṃ buddhavacanaṃ uggaṇhitvā gatagataṭṭhāne
dhammaṃ katheti, sarabhaññaṃ bhaṇati pañcannaṃ bhikkhusatānaṃ dhammaṃ vācento
vicarati, aṭṭhārasannaṃ mahāgaṇānaṃ ācariyo ahosi. Bhikkhū satthu
santike kammaṭṭhānaṃ gahetvā itarassa therassa vasanaṭṭhānaṃ gantvā
tassovāde ṭhatvā arahattaṃ patvā theraṃ vanditvā "satthāraṃ
daṭṭhukāmamhāti vadanti. Thero "gacchatha āvuso, mama vacanena
satthāraṃ vanditvā asītimahāthere vandatha, sahāyakattheraṃpi me `amhākaṃ
ācariyo tumhe vandatīti vadethāti pesesi. Te vihāraṃ gantvā
satthārañceva asītimahāthere ca vanditvā ganthikattherassa santikaṃ
gantvā "bhante amhākaṃ ācariyo tumhe vandatīti vadanti. Itarena ca
`ko Nāmesoti vutte, "tumhākaṃ sahāyakabhikkhu bhanteti vadanti. Evaṃ
there punappunaṃ sāsanaṃ pahiṇante, so bhikkhu thokaṃ kālaṃ sahitvā
aparabhāge sahituṃ asakkonto, "amhākaṃ ācariyo tumhe vandatīti
vutte, "ko esoti vatvā, "tumhākaṃ sahāyakabhikkhu bhanteti vutte,
"kiṃ pana tumhehi tassa santike uggahitaṃ: kiṃ dīghanikāyādīsu aññataro
nikāyo, kiṃ tīsu piṭakesu ekaṃ piṭakanti vatvā, "catuppadikaṃpi gāthaṃ
na jānāti, paṃsukūlaṃ gahetvā pabbajitakāleyeva araññaṃ paviṭṭho,
bahū vata antevāsike labhi, tassa āgatakāle mayā pañhaṃ
pucchituṃ vaṭṭatīti cintesi. Aparabhāge thero satthāraṃ daṭṭhuṃ āgato,
sahāyakattherassa santike pattacīvaraṃ ṭhapetvā gantvā satthārañceva
asītimahāthere ca vanditvā sahāyakattherassa vasanaṭṭhānaṃ paccāgami.
Athassa so vattaṃ kāretvā samappamāṇaṃ āsanaṃ gahetvā "pañhaṃ
pucchissāmīti nisīdi. Tasmiṃ khaṇe satthā "esa evarūpaṃ mama puttaṃ
viheṭhetvā niraye nibbatteyyāti tasmiṃ anukampāya vihāracārikaṃ
caranto viya tesaṃ nisinnaṭṭhānaṃ gantvā paññatte buddhāsane
nisīdi. Tattha tattha nisīdantā hi bhikkhū buddhāsanaṃ paññāpetvā
va nisīdanti. Tena satthā pakatipaññatteyeva āsane nisīdi.
Nisajja kho pana ganthikabhikkhuṃ paṭhamajjhāne pañhaṃ pucchitvā, tasmiṃ
akathite, dutiyajjhānaṃ ādiṃ katvā aṭṭhasupi samāpattīsu rūpārūpesu
pañhaṃ pucchi. Ganthikatthero ekaṃpi kathetuṃ nāsakkhi. Itaro taṃ
sabbaṃ kathesi. Atha naṃ sotāpattimagge pañhaṃ pucchi. Ganthikatthero
Kathetuṃ nāsakkhi. Tato khīṇāsavattheraṃ pucchi. Thero kathesi. Satthā
"sādhu sādhūti abhinanditvā sesamaggesupi paṭipāṭiyā pañhaṃ pucchi.
Ganthikatthero ekaṃpi kathetuṃ nāsakkhi. Khīṇāsavo pana pucchitapucchitaṃ
kathesi. Satthā catūsupi ṭhānesu tassa sādhukāraṃ adāsi. Taṃ sutvā
bhummadeve ādiṃ katvā yāva brahmalokā sabbā devatā ceva
nāgasupaṇṇā ca sādhukāraṃ adaṃsu. Taṃ sādhukāraṃ sutvā tassa
antevāsikā ceva saddhivihārino ca satthāraṃ ujjhāyiṃsu "kiṃ
nāmetaṃ satthārā kataṃ: kiñci ajānantassa mahallakattherassa catūsu
ṭhānesu sādhukāraṃ adāsi, amhākaṃ panācariyassa sabbapariyattidharassa
pañcannaṃ bhikkhusatānaṃ pāmokkhassa pasaṃsāmattaṃpi na karīti. Atha
ne satthā "kinnāmetaṃ bhikkhave kathethāti pucchitvā, tasmiṃ atthe
ārocite, "bhikkhave tumhākaṃ ācariyo mama sāsane bhatiyā
gāvo rakkhanasadiso, mayhaṃ pana putto yathāruciyā pañcagorase
paribhuñjanakasāmisadisoti vatvā imā gāthā abhāsi
"bahumpi ce sahitaṃ 1- bhāsamāno
na takkaro hoti naro pamatto,
gopova gāvo gaṇayaṃ paresaṃ
na bhāgavā sāmaññassa hoti.
Appampi ce sahitaṃ bhāsamāno
dhammassa hoti anudhammacārī
@Footnote: 1. Ma. saṃhita. ayañhi gāthā upendavajiro nāma hoti, so ca ja ta ja gaṇehi ceva
@garudvayena ca niyamito, tasmā "saṃhita iti yujjati.
Rāgañca dosañca pahāya mohaṃ
sammappajāno suvimuttacitto
anupādiyāno idha vā huraṃ vā,
sa bhāgavā sāmaññassa hotīti.
Tattha "sahitanti tepiṭakassa buddhavacanassetaṃ nāmaṃ, taṃ
ācariye upasaṅkamitvā uggaṇhitvā bahumpi paresaṃ bhāsamāno
vācento kathento, taṃ dhammaṃ sutvā yaṃ kārakena puggalena
kattabbaṃ, takkaro na hoti, kukkuṭassa pakkhapaharaṇamattampi
aniccādivasena manasikāraṃ nappavattesi; eso, yathā nāma divase
bhatiyā gāvo rakkhanto gopo pātova sampaṭicchitvā sāyaṃ
gaṇetvā sāmikānaṃ niyyādetvā divasabhatimattaṃ gaṇhāti, yathāruciyā
pana pañcagorase paribhuñjituṃ na labhati; evameva kevalaṃ antevāsikānaṃ
santikā vattapaṭivattakaraṇamattassa bhāgī hoti, sāmaññassa pana
bhāgī na hoti. Yathā pana gopālakena niyyāditānaṃ gunnaṃ pañcagorasaṃ
gosāmikāva paribhuñjanti; tathā tena kathitaṃ dhammaṃ sutvā
kārakapuggalā yathānusiṭṭhaṃ paṭipajjitvā, keci paṭhamajjhānādīni
pāpuṇanti, keci vipassanaṃ vaḍḍhetvā maggaphalāni pāpuṇanti,
gosāmikā gorasasseva, sāmaññassa bhāgino honti. Iti
satthā sīlasampannassa bahussutassa pamādavihārino aniccādivasena
yonisomanasikāre appavattassa bhikkhuno vasena paṭhamaṃ gāthaṃ
kathesi, na dussīlassa.
Dutiyagāthā pana appassutassāpi yonisomanasikāre kammaṃ
karontassa kārakapuggalassa vasena kathitā. Tattha "appampi ceti:
thokaṃ ekavaggadvivaggamattampi. Dhammassa hoti anudhammacārīti:
atthamaññāya dhammamaññāya navalokuttaradhammassa anurūpaṃ dhammaṃ
pubbabhāgapaṭipadāsaṅkhātaṃ catupārisuddhisīladhutaṅgaasubhakammaṭṭhānādibhedaṃ
caranto anudhammacārī hoti "ajja ajjevāti paṭivedhaṃ ākaṅkhanto
vicarati; so imāya sammāpaṭipattiyā rāgañca dosañca pahāya
mohaṃ, sammā hetunā nayena parijānitabbadhamme parijānanto,
tadaṅgavikkhambhanasamucchedapaṭipassaddhinissaraṇavimuttīnaṃ vasena suvimuttacitto,
anupādiyāno idha vā huraṃ vā, idhalokaparaloke pariyāpannā vā
ajjhattikabāhirā vā khandhāyatanadhātuyo catūhi upādānehi
anupādiyanto mahākhīṇāsavo, maggasaṅkhātassa sāmaññassa vasena
āgatassa phalasāmaññassa ceva pañcaasekhadhammakkhandhasāmaññassa
ca bhāgavā hotīti. Ratanakūṭena viya agārassa, arahattena desanāya
kūṭaṃ gaṇhīti.
Gāthāpariyosāne bahū sotāpannādayo ahesuṃ. Desanā
mahājanassa sātthikā jātāti.
Dvesahāyakabhikkhuvatthu.
Yamakavaggavaṇṇanā niṭṭhitā.
Paṭhamo vaggo.
The Pali Atthakatha in Roman Book 18 page 131-148.
http://84000.org/tipitaka/pitaka_item/read_rm.php?B=18&A=2698&w=อนุปุพฺพ
อรรถกถาบาลีอักษรไทย :-
http://84000.org/tipitaka/pitaka_item/read_th.php?B=18&A=2698
อ่านอรรถกถาแปลไทย :-
http://84000.org/tipitaka/attha/attha.php?b=25&i=11
เนื้อความพระไตรปิฎกฉบับหลวง :-
http://84000.org/tipitaka/read/r.php?B=25&A=268
พระไตรปิฎกฉบับบาลีอักษรไทย :-
http://84000.org/tipitaka/read/pali_read.php?B=25&A=269
The Pali Tipitaka in Roman Character :-
http://84000.org/tipitaka/read/roman_read.php?B=25&A=269
Contents of The Tipitaka Volume 25
http://84000.org/tipitaka/read/?index_25
        |
|
บันทึก ๖ กุมภาพันธ์ พ.ศ. ๒๕๖๑. การแสดงผลนี้อ้างอิงข้อมูลจากอรรถกถาฉบับภาษาบาลี อักษรโรมัน. หากพบข้อผิดพลาด กรุณาแจ้งได้ที่ [email protected]