![]() |
| บทนำ พระวินัยปิฎก พระสุตตันตปิฎก พระอภิธรรมปิฎก ค้นพระไตรปิฎก ชาดก หนังสือธรรมะ |
448. 10. Patacaratherigathavannana
nangalehi kasam khettantiadika patacaraya theriya gatha.
Ayampi padumuttarassa bhagavato kale hamsavatinagare kulagehe nibbattitva vinnutam
patva ekadivasam satthu santike dhammam sunanti sattharam ekam bhikkhunim vinayadharanam 1-
aggatthane thapentam disva adhikarakammam katva tam thanantaram patthesi. Sa yavajivam
kusalam katva devamanussesu samsaranti kassapabuddhakale kikissa kasiranno gehe
patisandhim gahetva sattannam bhagininam abbhantara hutva visati vassasahassani brahma-
cariyam caritva bhikkhusamghassa parivenam karesi. 2- Sa tato cuta devaloke nibbatta
ekam buddhantaram dibbasampattim anubhavitva imasmim buddhuppade savatthiyam
setthigehe nibbattitva vayappatta attano gehe ekena kammakarena 3- saddhim
kilesasanthavam akasi. Tam matapitaro samajatikassa kumarassa datum divasam santhapesum. 4-
Tam natva sa hatthasaram gahetva tena katasanthavena purisena saddhim aggadvarena
nikkhamitva ekasmim gamake vasanti gabbhini ahosi. Sa paripakke gabbhe "kim idha
anathavasena, kulageham gacchama sami"ti vatva tasmim "ajja gacchama, sve gacchama"ti
kalavikkhepam 5- karonte "na ayam balo mam nessati"ti tasmim bahi gate gehe
patisametabbam patisametva "kulagharam gatati mayham samikassa kathetha"ti
pativissakagharavasinam
@Footnote: 1 Ma. vinayadharinam 2 cha.Ma. akasi 3 Si. kammakarena 4 i. ganhapesum
@5 cha.Ma. kalakkhepam
Acikkhitva "ekikava kulagharam gamissami"ti maggam patipajji. So agantva gehe
tam apassanto pativissake pucchitva "kulagharam gata"ti sutva "mam nissaya kuladhita
anatha jata"ti padanupadam gantva sampapuni. Tassa antaramagge eva gabbhavutthanam
ahosi. Sa pasutakalato patthaya patippassaddhagamanussukka 1- samikam gahetva
nivatti. Dutiyavarampi gabbhini ahositiadikam sabbam purimanayeneva vittharetabbam.
Ayam pana viseso:- yada tassa antaramagge kammajavata calimsu, tada
mahaakalamegho udapadi. Samantato vijjulatahi adittam viya meghathanitehi bhijjamanam
viya ca udakadharanipatanirantaram nabham ahosi. Sa tam disva "sami me anovassikathanam
janahi"ti aha. So ito cito ca olokento ekam tinasanchannam gumbam disva
tattha gantva hatthagataya vasiya tasmim gumbe dandake chinditukamo tinehi
sanchaditavammikapariyante 2- utthitarukkhadandakam chindi. Tavadeva ca nam tato vammikato
nikkhamitva ghoraviso asiviso damsi. 3- So tattheva patitva kalamakasi. Sa mahadukkham
anubhavanti tassa agamanam olokenti dvepi darake vatavutthim asahamane viravante
urantare katva dvihi janukehi dvihi hatthehi ca bhumim uppiletva yathathitava
rattim vitinametva vibhataya rattiya mamsapesivannam ekam puttam pilotikacumbatake
nipajjapetva hatthehi urehi ca pariggahetva itaram "ehi tata, pita te
ito gato"ti vatva samikena gatamaggena gacchanti tam vammikasamipe kalakatam nippannam 4-
disva "mam nissaya mama samiko mato"ti rodanti paridevanti sakalarattim devena
vutthatta jannukappamanam thanappamanam udakam savantim antaramagge nadim patva
attano mandabuddhitaya dubbalataya ca dvihi darakehi saddhim udakam otaritum avisahanti
jetthaputtam orimatire thapetva itaram adaya paratiram gantva sakhabhangam attharitva
tattha pilotikacumbatake nipajjapetva "itarassa santikam gamissami"ti balaputtakam
pahatum asakkonti punappunam nivattetva olokayamana nadim otarati.
@Footnote: 1 Ma....gamanamanuyutta 2 cha. sanchaditavammikasisante 3 Si. dasi 4 cha.Ma. nisinnam
Athassa nadimajjham gatakale eko seno tam darakam disva "mamsapesi"ti sannaya
akasato bhassi. 1- Sa tam disva ubho hatthe ukkhipitva "susu"ti tikkhattum
mahasaddam niccharesi. Seno durabhavena tam anadiyanto kumaram gahetvavehasam
uppati. Orimatire thito putto ubho hatthe ukkhipitva mahasaddam niccharayamanam
disva "mam sandhaya vadati"ti sannaya vegena udake pati. Itissa 2- balaputtako
senena nito, jetthaputto udakena hato. Sa "eko me putto senena gahito, eko
udakena vulho, panthe me pati mato"ti rodanti paridevanti gacchanti savatthito
agacchantam ekam purisam disva pucchi "kattha vasikosi tata"ti. Savatthi-
vasikomhi ammati. Savatthiyam asukavithiyam asukakulam nama atthi, tam janasi tatati.
Janami amma, tam pana ma pucchi, annam pucchati. Annena me payojanam natthi,
tadeva pucchami tatati. Amma tvam attano anacikkhitum na desi, ajja te
sabbarattim devo vassanto ditthoti. Dittho me tata, mayhameva so sabbarattim
vuttho, tam karanam paccha kathessami, etasmim tava me setthigehe pavattim kathehiti.
Amma ajja rattiyam setthi ca setthibhariya ca setthiputto cati 3- tayopi jane
avattharamanam geham pati, te ekacittakayam jhayanti, svayam dhumo pannayati ammati.
Sa tasmim khane nivatthavatthampi patamanam na sanjani. Sokummattattam 4- patva jata-
rupeneva:-
ubho putta kalakata panthe mayham pati mato
mata pita ca bhata ca ekacitamhi 5- dayhareti 6-
vilapanti paribbhamati.
Tato patthaya tassa nivasanamattenapi patena 7- acaranato patitacaratta
patacaratveva samanna ahosi. Tam disva manussa "gaccha ummattike"ti keci
@Footnote: 1 Ma. agami, i. gami 2 cha.Ma. iti 3 Ma. setthinca bhariyanca setthiputtanca
@4 Ma.sokummattam nama, i. sokummattakam nama 5 Si.,i. ekacitakasmim
@6 khu.apa. 33/498/351 7 Ma. vatthena
Kacavaram matthake khipanti, anne pamsum okiranti, apare leddum dandam 1- khipanti.
Sattha jetavane mahaparisamajjhe nisiditva dhammam desento tam tatha paribbhamantim
disva nanaparipakanca oloketva yatha viharabhimukhi agacchati, tatha akasi.
Parisa tam disva "imissa ummattikaya ito agantum ma detha"ti 2- ahamsu.
Bhagava "ma nam nivarayittha"ti 3- vatva aviduratthanam agatakale "satim patilabha
bhagini"ti aha. Sa tavadeva buddhanubhavena satim patilabhitva nivatthavatthassa patitabhavam
sallakkhetva hirottappam paccupatthapetva ukkutikam upanisajjaya 4- nisidi.
Eko puriso uttarasatakam khipi. Sa tam nivasetva sattharam upasankamitva panca-
patitthitena vanditva "bhante avassayo me hotha, ekam me puttam seno ganhi, eko
udakena vulho, panthe pati mato, matapitaro bhata ca gehena avatthata
mata ekacitakamhi jhayanti"ti sa sokakaranam 5- acikkhi. Sattha "patacare ma
cintayi, tava avassayo bhavitum samatthasseva santikam agatasi, yatha hi tvam idani
puttadinam marananimittam assuni pavattesi, evam anamatagge samsare puttadinam
maranahetu pavattitam assu catunnam mahasamuddanam udakato bahutaran"ti dassento:-
"catusu mahasamuddesu 6- jalam parittakam
tato bahum assujalam anappakam
dukkhena phutthassa narassa socana
kim karana amma tuvam 7- pamajjasi"ti 8-
gatham abhasi.
Evam satthari anamataggapariyayakatham 9- kathente tassa soko tanutarabhavam agamasi.
Atha nam tanubhutasokam natva "patacare puttadayo nama paralokam gacchantassa
@Footnote: 1 cha.Ma. ayam patho na dissati 2 cha.Ma. madatthati 3 cha.Ma. varayitthati
@4 Ma. patinisajjaya, i. sampatinipajja 5 Si. jhayantiti tam karanam 6 cha. samuddesu
@7 Ma. sokavasa 8 dha.at. 4/147 9 sam.ni. 16/126/173
Tanam va lenam va saranam va bhavitum na sakkonti"ti vijjamanapi te na
santi eva, tasma panditena attano silam visodhetva nibbanagamimaggoyeva
sadhetabboti dassento:-
"na santi putta tanaya na pita napi bandhava
antakenadhipannassa natthi natisu tanata.
Yamhi saccanca dhammo ca ahimsa sannama damo
etadariya sevanti etam loke anamatam.
Etamatthavasam natva pandito silasamvuto
nibbanagamanam maggam khippameva visodhaye"ti 1-
imahi gathahi dhammam desesi. Desanavasane patacara sotapattiphale patitthahitva
sattharam pabbajjam yaci. Sattha tam bhikkhuninam santikam 2- netva pabbajesi. Sa
laddhupasampada uparimaggatthaya vipassanaya kammam karonti ekadivasam ghatena udakam
adaya pade dhovanti udakam asinci. Tam thokam thanam gantva pacchijji, dutiyavaram
asittam tatopi durataram 3- agamasi, tatiyavaram asittam tatopi durataram agamasi. Sa
tadeva arammanam gahetva tayo vaye 4- paricchinditva "maya pathamam asittam udakam
viya ime satta pathamavayepi maranti, tato duram gatam dutiyavaram asittam udakam viya
majjhimavayepi, tatopi durataram gatam tatiyavaram asittam udakam viya pacchimavayepi
marantiyeva"ti cintesi. Sattha gandhakutiyam nisinnova obhasam pharitva tassa
sammukhe thatva kathento viya "evametam patacare, sabbepi me satta maranadhamma, tasma
pancannam khandhanam udayabbayam apassantassa vassasatam jivato tam passantassa ekahampi
ekakkhanampi jivitam seyyo"ti imamattham dassento:-
@Footnote: 1 dha.ata. 4/148 2 Si. santike 3 cha.Ma. tato duram 4 Ma. tayo vare
"yo ca vassasatam jive apassam udayabbayam
ekaham jivitam seyyo passato udayabbayan"ti 1-
gathamaha. Gathapariyosane patacara saha patisambhidahi arahattam papuni. Tena
vuttam apadane 2-:-
"padumuttaro nama jino sabbadhammana paragu
ito satasahassamhi kappe uppajji nayako.
Tadaham hamsavatiyam jata setthikule ahum
nanaratanapajjote mahasukhasamappita.
Upetva tam mahaviram assosim dhammadesanam
tato jatappasadaham upesim saranam jinam.
Tato vinayadharinam aggam vannesi nayako
bhikkhunim lajjinim tadim kappakappavisaradam.
Tada muditacittaham tam thanam abhikankhayim 3-
nimantetva dasabalam sasamgham lokanayakam.
Bhojayitvana sattaham daditva pattacivaram 4-
nipacca sirasa pade idam vacanamabravim.
Ya taya vannita dhira 5- ito atthamake muni
tadisaham bhavissami yadi sijjhati nayaka.
Tada avoca mam sattha bhadde ma bhayi assasa
anagatamhi addhane lacchase tam manoratham.
@Footnote: 1 khu.dha. 25/113/37 2 khu.apa. 33/468/348 3 cha.Ma. thanamabhikankhini
@4 cha.Ma. daditvava ticivaram 5 cha.Ma. vira
Satasahassito kappe okkakakulasambhavo
gotamo nama gottena sattha loke bhavissati.
Tassa dhammesu dayada orasa dhammanimmita
patacarati namena hessati satthusavika.
Tadaham mudita hutva yavajivam tada jinam
mettacitta paricarim sasamgham lokanayakam.
Tena kammena sukatena cetanapanidhihi ca
jahitva manusam deham tavatimsam aganchaham.
Imamhi bhaddake kappe brahmabandhu mahayaso
kassapo nama gottena uppajji vadatam varo.
Upatthako mahesissa tada asi narissaro
kasiraja kiki nama baranasipuruttame.
Tassasim tatiya dhita bhikkhuni iti vissuta
dhammam sutva jinaggassa pabbajjam samarocayim.
Anujani na no tato agareva tada mayam
visavassasahassani vicarimha atandita.
Komaribrahmacariyam rajakanna sukhedhita
buddhopatthananirata mudita satta dhitaro.
Samani samanagutta ca bhikkhuni bhikkhudasika 1-
dhamma ceva sudhamma ca sattami sanghadasika.
@Footnote: 1 cha.Ma. bhikkhudayika
Aham uppalavanna ca khema bhadda ca bhikkhuni
kisagotami dhammadinna visakha hoti sattami.
Tehi kammehi sukatehi cetanapanidhihi ca
jahitva manusam deham tavatimsam aganchaham.
Pacchime ca bhave dani jata setthikule aham
savatthiyam puravare iddhe phite mahaddhane.
Yada ca yobbanupeta vitakkavasaga aham
naram janapadam 1- disva tena saddhim aganchaham.
Ekaputtapasutaham dutiyo kucchiya mama
tadaham matapitaro ikkhamiti 2- sunicchita.
Narocesim patim mayham tada tamhi pavasite
ekika niggata geha gantum savatthimuttamam.
Tato me sami agantva sambhavesi pathe mamam
tada me kammaja vata uppanna atidaruna.
Utthito ca mahamegho pasutisamaye mama
dabbatthaya tada gantva sami sappena marito.
Tada vijatadukkhena anatha kapana aham
kunnadim puritam disva gacchanti sakulalayam.
Balam adaya otarim 3- parakule ca ekakam
sayetva balakam puttam itaram taranayaham.
@Footnote: 1 cha.Ma. jarapatim 2 cha.Ma. okkhamiti 3 cha.Ma. atarim
Nivatta ukkuso hasi tarunam vilapantakam
itaranca vahi soto saham sokasamappita.
Savatthinagaram gantva assosim sajane mate
tada avoca sokatta mahasokasamappita.
Ubho putta kalakata panthe mayham pati mato
mata pita ca bhata ca ekacitamhi dayhare.
Tada kisa ca pandu ca anatha dinamanasa
ito tato gacchantiham 1- addasam narasarathim.
Tato avoca mam sattha putte ma soci assasa
attanam te gavesassu kim nirattham vihannasi.
Na santi putta tanaya na nati napi bandhava
antakenadhipannassa natthi natisu tanata.
Tam sutva munino vakyam pathamam phalamajjhagam
pabbajitvana naciram arahattam apapunim.
Iddhisu ca vasi homi dibbaya sotadhatuya
paracittani janami satthusasanakarika.
Pubbenivasam janami dibbacakkhu visodhitam
khepetva asave sabbe visuddhasim sunimmala.
Tatoham vinayam sabbam santike sabbadassino
uggahim sabbavittharam byaharinca yathatatham.
@Footnote: 1 cha.Ma. bhamantiham
Jino tasmim gune tuttho etadagge thapesi mam
agga vinayadharinam patacarava ekika.
Paricinno maya sattha katam buddhassa sasanam
ohito garuko bharo bhavanetti samuhata.
Yassatthaya pabbajita agarasmanagariyam
so me attho anuppatto sabbasamyojanakkhayo.
Kilesa jhapita mayham .pe.
.pe. Katam buddhassa sasanan"ti.
Arahattam pana patva sekkhakale attano patipattim paccavekkhitva upariphalassa 1-
nibbattitakaram vibhaventi udanavasena:-
[112] "nangalehi kasam khettam bijani pavapam chama
puttadarani posenta dhanam vindanti manava.
[113] Kimaham silasampanna satthusasanakarika
nibbanam nadhigacchami akusita anuddhata.
[114] Pade pakkhalayitvana udakesu karomaham
padodakanca disvana thalato ninnamagatam.
[115] Tato cittam samadhesim assam bhadramvajaniyam
tato dipam gahetvana viharam pavisim aham
seyyam olokayitvana mancakamhi upavisim.
@Footnote: 1 cha.Ma. uparivisesassa
[116] Tato sucim gahetvana vattim okassayamaham
pajjotasseva 1- nibbanam vimokkho ahu cetaso"ti
ima gatha abhasi.
Tattha kasanti kasanta kasikammam karonta. Bahutthe 2- hi idam ekavacanam. Pavapanti
bijani vapanta. Chamati chamayam. Bhummatthe hi idam paccattavacanam. Ayam hettha
sankhepattho:- ime manava satta nangalehi phalehi khettam kasanta yathadhippayam
khettabhumiyam pubbannaparannabhedani bijani vapanta tamhetu tamnimittam attanam
puttadaradini posenta hutva dhanam patilabhanti. Evam imasmim loke yoniso
payutto paccattapurisakaro nama saphalo saudayo. 3-
Tattha kimaham silasampanna, satthusasanakarika. Nibbanam nadhigacchami, akusita
anuddhatati aham suvisuddhasila araddhaviriyataya akusita ajjhattam susamahitacittataya
anuddhata ca hutva catusaccakammatthanabhavanasankhatam satthusasanam karonti kasma
nibbanam nadhigacchami, adhigamissami evati.
Evam pana cintetva vipassanaya kammam karonti ekadivasam padadhovanaudake
nimittam ganhi. Tenaha "pade pakkhalayitvana"tiadim. Tassattho:- aham pade
dhovanti padapakkhalanahetu tikkhattum asittesu udakesu thalato ninnamagatam padodakam
disva nimittam karomi.
"yatha idam udakam khayadhammam vayadhammam, evam sattanam ayusankhara"ti evam
aniccalakkhanam tadanusarena dukkhalakkhanam anattalakkhananca upadharetva vipassanam
vaddhenti tato cittam samadhesim, assam bhadramvajaniyanti yatha assam bhadram ajaniyam
kusalo sarathi sukhena sareti, evam mayham cittam sukheneva samadhesim, vipassanasamadhina
@Footnote: 1 cha.Ma. padipasseva 2 Si.,i. puthutthe 3 Ma. saudrayo
Samahitam akasim. Evam pana vipassanam vaddhenti utusappayanijigimsaya 1- ovarakam
pavisanti andhakaravidhamanattham dipam gahetva gabbham pavisitva dipam thapetva mancake
nisinnamattava dipam vijjhapetum aggalasuciya dipavattim akaddhim. Tavadeva utusappaya-
labhena tassa cittam samahitam ahosi, vipassanavithim otari, maggena ghattesi.
Tato maggapatipatiya sabbaso asavanam khayo ahosi. Tena vuttam "tato dipam
gahetvana .pe. Vimokkho ahu cetaso"ti tattha seyyam olokayitvanati dipalokena
seyyam passitva.
Sucinti aggalasucim. Vattim okassayamiti dipam vijjhapetum telabhimukham
dipavattim akaddhemi. Vimokkhoti kilesehi vimokkho. So pana yasma paramatthato
cittassa santati, tasma vuttam "cetaso"ti. Yatha pana vattiteladike paccaye sati
uppajjanaraho 2- padipo tadabhave anuppajjanato nibbutoti vuccati, evam kilesadi-
paccaye sati uppajjanaraham cittam tadabhave anuppajjanato vimuttanti vuccatiti aha
"pajjotasseva nibbanam, vimokkho ahu cetaso"ti.
Patacaratherigathavannana nitthita.
----------------------
The Pali Atthakatha in Roman Book 34 page 138-149.
http://84000.org/tipitaka/pitaka_item/read_rm.php?B=34&A=2968&modeTY=2
อรรถกถาบาลีอักษรไทย :-
http://84000.org/tipitaka/pitaka_item/read_th.php?B=34&A=2968&modeTY=2
อ่านอรรถกถาแปลไทย :-
http://84000.org/tipitaka/attha/attha.php?b=26&i=448
เนื้อความพระไตรปิฎกฉบับหลวง :-
http://84000.org/tipitaka/read/r.php?B=26&A=9240
พระไตรปิฎกฉบับบาลีอักษรไทย :-
http://84000.org/tipitaka/read/pali_read.php?B=26&A=9288
The Pali Tipitaka in Roman Character :-
http://84000.org/tipitaka/read/roman_read.php?B=26&A=9288
Contents of The Tipitaka Volume 26
http://84000.org/tipitaka/read/?index_26
![]() ![]() ![]() ![]() |
บันทึก ๖ กุมภาพันธ์ พ.ศ. ๒๕๖๑. การแสดงผลนี้อ้างอิงข้อมูลจากอรรถกถาฉบับภาษาบาลี อักษรโรมัน. หากพบข้อผิดพลาด กรุณาแจ้งได้ที่ [email protected]