![]() |
| บทนำ พระวินัยปิฎก พระสุตตันตปิฎก พระอภิธรรมปิฎก ค้นพระไตรปิฎก ชาดก หนังสือธรรมะ |
4. Bhisacariyavannana 1-
[34] Punaparam yada homi kasinam puravaruttame
bhagini ca bhataro satta nibbatta sotthiye 2- kuleti.
#[34] Catutthe yada homi, kasinam puravaruttameti "kasi"ti bahuvacanavasena
laddhavoharassa ratthassa nagaravare baranasiyam yasmim kale jatasamvaddho hutva
vasamiti attho. Bhagini ca bhataro satta, nibbatta sotthiye kuleti upakancanadayo
cha ahancati bhataro satta sabbakanittha kancanadevi nama bhagini cati sabbe mayam
attha jana mantajjhenaniratataya sotthiye uditodite mahati brahmanakule tada
nibbatta jatati attho.
[35] Bodhisatto hi tada baranasiyam asitikotivibhavassa brahmanamahasalassa
putto hutva nibbatti, tassa "kancanakumaro"ti namam karimsu. Athassa padasa
vicaranakale aparo putto vijayi, "upakancanakumaro"tissa namam karimsu. Tato
patthaya mahasattam "mahakancanakumaro"ti samudacaranti. Evam patipatiya satta
putta ahesum. Sabbakanittha pana eka dhita, tassa "kancanadevi"ti namam karimsu.
Mahasatto vayappatto takkasilam gantva sabbasippani uggahetva paccaganchi.
Atha nam matapitaro gharavasena bandhitukama "attano samanajatikulato te
darikam anessama"ti vadimsu. So "amma tata na mayham gharavasena attho, mayhanhi
sabbo lokasannivaso aditto viya sappatibhayo, bandhanagaram viya palibuddhanam,
@Footnote: 1 Si. mahakancanacariya 2 cha.Ma. sottiye, evamuparipi
Ukkarabhumi viya jiguccho hutva upatthati, na me cittam kamesu rajjati, anne vo
putta atthi, te gharavasena nimantetha"ti vatva punappunam yacitopi sahayehi
yacapitopi na icchi, atha nam sahaya "samma kim pana tvam patthayanto kame paribhunjitum
na icchasi"ti pucchimsu. So tesam attano nekkhammajjhasayam arocesi. Tena vuttam:-
#[35] "etesam pubbajo asim hirisukkamupagato
bhavam disvana bhayato nekkhammabhirato aham.
[36] Matapituhi pahita sahaya ekamanasa
kamehi mam nimantenti kulavamsam dharehiti.
[37] Yam tesam vacanam vuttam gihidhamme sukhavaham
tam me ahosi kathinam tattaphalasamam viya.
[38] Te mam tada ukkhipantam pucchimsu patthitam mama
kim tvam patthayasi samma yadi kame na bhunjasi.
[39] Tesaham evamavacam atthakamo hitesinam
naham patthemi gihibhavam nekkhammabhirato aham.
[40] Te mayham vacanam sutva pitu matu ca 1- savayum
matapita evamahu sabbeva 2- pabbajama bho"ti.
Tattha etesam pubbajo asinti etesam upakancanakadinam sattannam jetthabhatiko
aham tada ahosim. Hirisukkamupagatoti sukkavipakatta santanassa visodhanato ca
sukkam papajigucchanalakkhanam hirim bhusam agato, ativiya papam jigucchanto asinti
attho. Bhavam disvana bhayato, nekkhammabhirato ahanti kamabhavadinam vasena sabbam
bhavam pakkhanditum agacchantam candahatthim viya himsitum agacchantam ukkhittasikam vadhakam
viya
@Footnote: 1 pali. pitumatunca (sya) 2 pali. sabbepi (sya)
Siham viya yakkham viya rakkhasam viya ghoravisam viya asivisam viya adittam angaram viya
sappatibhayam bhayanakabhavato passitva tato muccanatthanca pabbajjabhirato pabbajitva
"katham nu kho dhammacariyam sammapatipattim pureyyam, jhanasamapattiyo ca nibbatteyyan"ti
pabbajjakusaladhammapathamajjhanadiabhirato tada aham asinti attho.
#[36] Pahitati matapituhi pesita. Ekamanasati samanajjhasaya pubbe maya
ekacchanda manapacarino matapituhi pahitatta pana mama patikkulam amanapam vadanta.
Kamehi mam nimantentiti matapituhi va ekamanasa kamehi mam nimantenti. Kulavamsam
kamehi mam nimantentiti matapituhi va ekamanasa kamehi mam nimantenti. Kulavamsam
dharehiti gharavasam santhapento attano kulavamsam dharehi patitthapehiti kamehi mam
nimantesunti attho.
#[37] Yam tesam vacanam vuttanti tesam mama piyasahayanam yam vacanam vuttam. Gihidhamme
sukhavahanti gihibhave sati gahatthabhave thitassa purisassa nayanugatatta ditthadhammikassa
samparayikassa ca sukhassa avahanato sukhavaham. Tam me ahosi kathinanti tam tesam mayham
sahayanam matapitunanca vacanam ekanteneva nekkhammabhiratatta amanapabhavena
me kathinam pharusam divasam santattaphalasadisam ubhopi kanne jhapentam viya ahosi.
#[38] Te mam tada ukkhipantanti te mayham sahaya matapituhi attano
ca upanimantanavasena anekavaram upaniyamane kame uddhamuddham khipantam chaddentam
patikkhipantam mam pucchimsu. Patthitam mamati ito visuddhataram kim nu kho imina
patthitanti maya abhipatthitam mama tam patthanam pucchimsu "kim tvam patthayase samma, yadi
kame na bhunjasi"ti.
#[39] Atthakamoti attano atthakamo, papabhiruti attho. "attakamo"tipi
pali. Hitesinanti mayham hitesinam piyasahayanam. Keci "atthakamahitesinan"ti
pathanti, tam na sundaram.
#[40] Pitu matu ca savayunti te mayham sahaya anivattaniyam mama
pabbajja chandam viditva pabbajitukamatadipakam mayham vacanam pitu matu ca savesum.
"yagghe ammatata janatha, ekanteneva mahakancanakumaro pabbajissati, na so
sakka kenaci upayena kamesu upanetun"ti 1- avocum. Matapita evamahuti tada
mayham matapitaro mama sahayehi vuttam mama vacanam sutva evamahamsu "sabbeva
pabbajama bho"ti, yadi mahakancanakumarassa nekkhammam abhirucitam, yam tassa abhirucitam,
tadamhakampi abhirucitameva, tasma sabbeva pabbajama bhoti. "bho"ti tesam
brahmananam alapanam. "pabbajama kho"tipi patho, pabbajama evati attho.
Mahasattassa hi pabbajjachandam viditva upakancanadayo cha bhataro bhagini ca
kancanadevi pabbajitukamava ahesum. Tena tepi matapituhi gharavasena nimantiyamana
na icchimsuyeva. Tasma evamahamsu "sabbeva pabbajama bho"ti.
Evanca pana vatva mahasattam matapitaro pakkositva attanopi adhippayam
tassa acikkhitva "tata yadi pabbajitukamosi, asitikotidhanam tava santakam yathasukham
vissajjehi"ti ahamsu. Atha nam mahapuriso kapanaddhikadinam vissajjetva
mahabhinikkhamanam nikkhamitva himavantam pavisi. Tena saddhim matapitaro cha bhataro ca
bhagini ca eko daso eka dasi eko ca sahayo gharavasam pahaya agamamsu. Tena vuttam:-
[41] "ubho mata pita mayham bhagini ca satta bhataro
amitadhanam chaddayitva pavisimha mahavanan"ti.
Jatakatthakathayam pana "matapitusu kalankatesu tesam kattabbakiccam katva
mahasatto mahabhinikkhamanam nikkhami"ti vuttam.
Evam himavantam pavisitva ca te bodhisattappamukha ekam padumasaram nissaya ramaniye
bhumikage assamam katva pabbajitva vanamulaphalahara yapayimsu. Tesu upakancanadayo
attha jana varena phalaphalam aharitva ekasmim pasanaphalake attano itaresanca
@Footnote: 1 Si. pataretunti
Kotthase katva ghandisannam datva attano kotthasam adaya vasanatthanam pavisanti.
Sesapi ghandisannaya pannasalato nikkhamitva attano attano papunanakotthasam
adaya vasanatthanam gantva paribhunjitva samanadhammam karonti.
Aparabhage bhisani aharitva tatheva khadanti. Tattha te 1- ghoratapa
paramadhitindriya 2- kasinaparikammam karonta viharimsu. Atha nesam silatejena sakkassa
bhavanam kampi. Sakko tam karanam natva "ime isayo vimamsissami"ti attano anubhavena
mahasattassa kotthase tayo divase antaradhapesi. Mahasatto pathamadivase kotthasam
adisva "mama kotthaso pamuttho bhavissati"ti cintesi. Dutiyadivase "mama dosena
bhavitabbam, panamanavasena mama kotthasam na thapitam manne"ti cintesi. Tatiyadivase "tam
karanam sutva khamapessami"ti sayanhasamaye ghandisannam datva taya sannaya
sabbesu sannipatitesu tamattham arocetva tisupi divasesu tehi jetthakotthasassa
thapitabhavam sutva "tumhehi mayham kotthaso thapito, maya pana na laddho, kim nu kho
karanan"ti aha. Tam sutva sabbeva samvegappatta ahesum.
Tasmim assame rukkhadevatapi attano bhavanato otaritva tesam santike nisidi.
Manussanam hatthato palayitva arannam pavittho eko varano ahitundikahatthato
palayitva mutto sappakilapanako eko vanaro ca tehi isihi kataparicaya tada
tesam santikam gantava ekamantam atthamsu. Sakkopi "isiganam parigganhissami"ti
adissamanakayo tattheva atthasi. Tasminca khane bodhisattassa kanittho upakancanatapaso
utthaya bodhisattam vanditva sesanam apacitim dassetva "aham sannam patthapetva 3-
attananneva sodhetum labhami"ti pucchitva "ama labhasi"ti vutte isiganamajjhe
thatva sapatham karonto:-
@Footnote: 1 Si. tatha 2 Si. parivaritindriya 3 Ma. annam apatthapetva
"assam gavam rajatam jatarupam
bhariyam ca so idha labhatam manapam
puttehi darehi samangi hotu
bhisani te brahmana yo ahasi"ti 1-
imam gatham abhasi. Imam hi so "yattakani piyavatthuni honti, tehi vippayoge
tattakani dukkhani uppajjanti"ti vatthukame garahanto aha.
Tam sutva isigano "marisa ma kathaya, atibhariyo te sapatho"ti kanne pidahi.
Bodhisattopi "atibhariyo te sapatho, na tvam tata ganhasi, tava pattasane
nisida"ti aha. Sesapi sapatham karonta yathakkamam:-
"malam ca so kasikacandanam ca
dharetu puttassa bahu bhavantu
kamesu tibbam kurutam apekkham
bhisani te brahmana yo ahasi.
Pahutadhanno kasima yasassi
putte gihi dhanima sabbakame
vayam apassam gharamavasatu
bhisani te brahmana yo ahasi.
So khattiyo hotu pasayhakari
rajabhiraja balava yasassi
sacaturantam mahimavasatu
bhisani te brahmana yo ahasi.
@Footnote: 1 khu.ja. 27/78/299
So brahmano hotu avitarago
muhuttanakkhattapathesu yutto
pujetu nam ratthapati yasassi
bhisani te brahmana yo ahasi.
Ajjhayakam sabbasamantavedam 1-
tapassinam mannatu sabbaloko
pujentu nam janapada samecca
bhisani te brahmana yo ahasi.
Catussadam gamavaram samiddham
dinnam hi so bhunjatu vasavena
avitarago maranam upetu
bhisani te brahmana yo ahasi.
So gamani hotu sahayamajjhe
naccehi gitehi pamodamano
ma rajato byasanamalattha 2- kinci
bhisani te brahmana yo ahasi.
Tam 3- ekaraja pathavim vijetva
itthisahassassa thapetu agge 4-
simantininam pavara bhavatu
bhisani te brahmana yo 5- ahasi.
@Footnote: 1 Si.,Ma. sabbasamattavedam 2 cha.Ma.so rajato byasanamalattha 3 pali.yam
@4 pali. itthisahassanam thapetu aggam 5 cha.Ma. ya
Dasinam 1- hi sa sabbasamagatanam
bhunjeyya sadum avikampamana
caratu labhena vikatthamana
bhisani te brahmana yo 2- ahasi.
Avasiko hotu mahavihare
navakammiko hotu gajangalayam 3-
alokasandhim divasam 4- karotu
bhisani te brahmana yo ahasi.
So bajjhatu 5- pasasatehi chamhi
ramma vana niyatu rajadhanim
tuttehi 6- so hannatu pacanehi
bhisani te brahmana yo ahasi.
Alakkamali tipukannapittho
latthihato sappamukham upetu
sakacchabandho 7- visikham caratu
bhisani te brahmana yo ahasi"ti 8-
ima gathayo avocum.
Tattha tibbanti vatthukamakilesakamesu bahalam apekkham karotu. Kasimati
sampannakasikammo. Putte gihi dhanima sabbakameti putte labhatu, gihi hotu,
sattavidhena
@Footnote: 1 cha.Ma. isinam 2 cha.Ma. ya 3 pali. kajangalayam (sya) 4 pali. divasa (sya)
@5 cha.Ma. bajjhatam 6 pali. guttehi (sya) 7 pali. sakanca baddho (sya) 8 khu.ja.
@27/79-90/299-301
Dhanena dhanima hotu, rupadibhede sabbakame labhatu. Vayam apassanti mahallakakalepi
apabbajitva attano vayam apassanto pancakamagunasamiddham gharameva avasatu.
Rajabhirajati rajunam antare atiraja. Avitaragoti purohitatthanatanhaya
satanho. Tapassinanti tapasilam, silasampannoti nam mannatu. Catussadanti
akinnamanussataya manussehi pahutadhannataya dhannena sulabhadarutaya daruhi
sampannodakataya udakenati catuhi ussannam. Vasavenati vasavena dinnam viya
acalam, vasavato laddhavaranubhaveneva 1- rajanam aradhetva tena dinnantipi
attho. Avitaragoti avigatarago kaddame sukaro viya kamapanke nimuggova hotu.
Gamaniti gamajetthako. Tanti tam itthim. Ekarajati aggaraja. Itthisahassassati
vacananatthataya vuttam, solasannam itthisahassanam aggatthane thapetuti attho.
Simantininanti simantadharanam. Itthinanti attho. Sabbasamagatananti sabbesam
sannipatitanam majjhe nisiditva. Avikampamanati anosakkamana sadurasam bhunjatuti
attho. Caratu labhena vikatthamanati labhahetu singaravesam gahetva labham
uppadetum caratu. Avasikoti avasajagganako. Gajangalayanti evamnamake nagare,
tattha kira dabbasambhara sulabha. Alokasandhim divasanti ekadivasena ekameva
vatapanam karotu. So kira devaputto kassapabuddhakale gajangalanagaram 2- nissaya
yojanike mahavihare avasiko samghatthero hutva jinne vihare navakammani
karontova mahadukkham anubhavi, tam sandhayaha.
Pasasatehiti bahuhi pasehi. Chamhiti catusu padesu givaya patibhage cati
chasu thanesu. Tuttehiti dvikantakahi dighalatthihi. Pacanehiti rassapacanehi,
ankusakehi va. Alakkamaliti ahitundikena kanthe parikkhipitva thapitaya alakkamalaya
@Footnote: 1 Si. laddhavaranubhavenekam 2 Si. kajanganagaram
Samannagato. Tipukannapitthoti tipupilandhanena pilandhitapitthikanno kannapittho.
Latthihatoti sappakilapanam sikkhapayamano latthiya hato hutva. Sabbam te
kamabhogam gharavasam attana attana anubhutadukkhanca jigucchanta tatha tatha
sapatham karonta evamahamsu.
Atha bodhisatto "sabbehi imehi sapatho kato, mayapi katum vattati"ti sapatham
karonto:-
"yo ve anatthamva 1- natthanti cahi
kameva so labhatu bhunjatu ca 2-
agaramajjhe maranam upetu
yo va bhonto sankati kanci deva"ti 3-
imam gathamaha.
Tattha bhontoti bhavanto. Sankatiti asankati. Kanciti annataram.
Atha sakko "sabbepime kamesu nirapekkha"ti janitva samviggamanaso na
imesu kenacipi bhisani nitani, napi taya anattham natthanti vuttam, api ca aham
tumhe vimamsitukamo antaradhapesinti dassento:-
"vimamsamano isino bhisani
tire gahetvana thale nidhesim
suddha apapa isayo vasanti
etani te brahmacari bhisani"ti 4-
osanagathamaha.
@Footnote: 1 pali. anattham (sya) 2 cha.Ma. labhatam bhunjatam ca 3 khu.ja. 27/91/301 4 khu.ja.
@27/95/302
Tam sutva bodhisatto:-
"na te nata no pana kilaneyya
na bandhava no pana te sahaya 1-
kismim vupatthambha sahassanetta
isihi tvam kilasi devaraja"ti 2-
sakkam tajjesi.
Atha nam sakko:-
"acariyo mesi pita ca mayham
esa patittha khalitassa brahme
ekaparadham khama bhuripanna
na pandita kodhabala bhavanti"ti 2-
khamapesi.
Mahasatto sakkassa devaranno khamitva sayam isiganam khamapento:-
"suvasitam isinam ekarattam
yam vasavam bhutapatiddasama
sabbeva bhonto sumana bhavantu
yam brahmano paccupadi 3- bhisani"ti 2-
aha.
Tattha na te natati devaraja mayam tava nata va kilitabbayuttaka va na
homa. Napi tava nataka, na sahaya hassam katabba. Atha tvam kismim vupatthambhati
kim upatthambham katva, kim nissaya isihi saddhim kilasiti attho. Esa patitthati
esa tava
@Footnote: 1 Si. sahasa 2 khu.ja. 27/96-8/302 3 Si. paccapadi
Padacchaya ajja mama khalitassa aparadhassa patittha hotu. Suvasitanti ayasmantanam
isinam ekarattimpi imasmim aranne vasitam suvasitameva. Kim karana? yam vasavam bhutapatim
addasama. Sace hi mayam nagare avasimha, na imam addasama. Bhontoti bhavanto. Sabbepi
sumana bhavantu tussantu, sakkassa devaranno khamantu, kim karana? yam brahmano
paccupadi 1- bhisani yasma tumhakam acariyo bhisani alabhiti. Sakko isiganam
vanditva devalokam gato. Isiganopi jhanabhinnayo nibbattetva brahmalokupago
ahosi, tada upakancanadayo cha bhataro sariputtamoggallanamahakassapaanuruddhapunna-
anandatthera, bhagini uppalavanna, dasi khujjuttara, daso citto gahapati,
rukkhadevata satagiro, varano palileyyanago, vanaro madhuvasittho, sakko
kaludayi, mahakancanatapaso lokanatho.
Tassa idhapi hettha vuttanayeneva dasa paramiyo niddharetabba. Tatha
accantameva kamesu anapekkhatadayo gunanubhava vibhavetabbati.
Bhisacariyavannana nitthita.
-----------
The Pali Atthakatha in Roman Book 52 page 232-243.
http://84000.org/tipitaka/pitaka_item/read_rm.php?B=52&A=5127&modeTY=2
อรรถกถาบาลีอักษรไทย :-
http://84000.org/tipitaka/pitaka_item/read_th.php?B=52&A=5127&modeTY=2
อ่านอรรถกถาแปลไทย :-
http://84000.org/tipitaka/attha/attha.php?b=33&i=232
เนื้อความพระไตรปิฎกฉบับหลวง :-
http://84000.org/tipitaka/read/r.php?B=33&A=9237
พระไตรปิฎกฉบับบาลีอักษรไทย :-
http://84000.org/tipitaka/read/pali_read.php?B=33&A=12002
The Pali Tipitaka in Roman Character :-
http://84000.org/tipitaka/read/roman_read.php?B=33&A=12002
Contents of The Tipitaka Volume 33
http://84000.org/tipitaka/read/?index_33
![]() ![]() ![]() ![]() |
บันทึก ๖ กุมภาพันธ์ พ.ศ. ๒๕๖๑. การแสดงผลนี้อ้างอิงข้อมูลจากอรรถกถาฉบับภาษาบาลี อักษรโรมัน. หากพบข้อผิดพลาด กรุณาแจ้งได้ที่ [email protected]