|
| บทนำ พระวินัยปิฎก พระสุตตันตปิฎก พระอภิธรรมปิฎก ค้นพระไตรปิฎก ชาดก หนังสือธรรมะ |
13. Vīsatinipāta
467. 1. Ambapālītherīgāthāvaṇṇanā
vīsatinipāte kāḷakā bhamaravaṇṇasādisātiādikā ambapāliyā theriyā gāthā.
Ayampi purimabuddhesu katādhikārā tattha tattha bhave vivaṭṭūpanissayaṃ kusalaṃ
upacinantī sikhissa bhagavato sāsane pabbajitvā upasampannā hutvā bhikkhunisikkhāpadaṃ
samādāya viharantī ekadivasaṃ sambahulāhi bhikkhunīhi saddhiṃ cetiyaṃ vanditvā padakkhiṇaṃ
karontī puretaraṃ gacchantiyā khīṇāsavattheriyā khipantiyā sahasā kheḷapiṇḍaṃ
cetiyaṅgaṇe patitaṃ khīṇāsavattheriyā apassitvā gatāya 1- ayaṃ pacchato gacchantī taṃ
kheḷapiṇḍaṃ disvā "kā nāma gaṇikā imasmiṃ ṭhāne kheḷapiṇḍaṃ pātesī"ti akkosi. Sā
bhikkhunikāle sīlaṃ rakkhantī gabbhavāsaṃ jigucchitvā opapātikattabhāve cittaṃ ṭhapesi.
Tena pacchimattabhāve 2- vesāliyaṃ rājauyyāne ambarukkhamūle opapātikā hutvā
nibbatti. Taṃ disvā uyyānapālo nagaraṃ upanesi. Ambarukkhamūle nibbattatāya
sā ambapālītveva voharīyittha. Atha naṃ abhirūpadassanīyaṃ pāsādikaṃ vilāsakantatādiguṇa-
visesasamuditaṃ disvā sambahulā rājakumārā attano attano pariggahaṃ kātukāmā
aññamaññaṃ kalahaṃ akaṃsu. Tesaṃ kalahavūpasamanatthaṃ 3- tassā kammasañcoditā vohārikā
"sabbesaṃ hotū"ti gaṇikāṭṭhāne ṭhapesuṃ. Sā satthari paṭiladdhasaddhā attano uyyāne
vihāraṃ katvā buddhappamukhassa bhikkhusaṃghassa niyyādetvā pacchā attano puttassa
vimalakoṇḍaññattherassa santike dhammaṃ sutvā pabbajitvā vipassanāya kammaṃ karontī
attano sarīrassa jarājiṇṇabhāvaṃ nissāya saṃvegajātā saṅkhārānaṃ aniccataṃ eva
vibhāventī:-
@Footnote: 1 Sī. khīṇāsavattherī apassitvā gatā 2 cha.Ma. carimattabhāve 3 cha.Ma. kalahavūpasamatthaṃ
[252] "kāḷakā bhamaravaṇṇasādisā
vellitaggā mama muddhajā ahuṃ
te jarāya sāṇavākasādisā
saccavādivacanaṃ anaññathā.
[253] Vāsitova surabhī karaṇḍako
pupphapūra mama uttamaṅgabhūto 1-
taṃ jarāyatha salomagandhikaṃ
saccavādivacanaṃ anaññathā.
[254] Kānanaṃva sahitaṃ suropitaṃ
kocchasūcivicitaggasobhitaṃ
taṃ jarāya viralaṃ tahiṃ tahiṃ
saccavādivacanaṃ anaññathā.
[255] Kaṇhakhandhakaṃ suvaṇṇamaṇḍitaṃ
sobhate suveṇīhilaṅkataṃ
taṃ jarāya khalitaṃ siraṃ kataṃ
saccavādivacanaṃ anaññathā.
[256] Cittakārasukatāva lekhikā
sobhate 2- su bhamukā pure mama
tā jarāya valīhi palambitā 3-
saccavādivacanaṃ anaññathā.
@Footnote: 1 cha.Ma. uttamaṅgajo 2 cha.Ma. sobhare. evamuparipi 3 cha.Ma. valibhippalambitā
[257] Bhassarā surucirā yathā maṇī
nettahesumabhinīlamāyatā
te jarāyabhihatā na sobhate
saccavādivacanaṃ anaññathā.
[258] Saṇhatuṅgasadisī ca nāsikā
sobhate su abhiyobbanaṃ pati
sā jarāya upakūlitā viya
saccavādivacanaṃ anaññathā.
[259] Kaṅkaṇaṃva sukataṃ suniṭṭhitaṃ
sobhate su mama kaṇṇapāḷiyo
tā jarāya valibhippalambitā
saccavādivacanaṃ anaññathā.
[260] Pattalīmakulavaṇṇasādisā
sobhate su dantā pure mama
te jarāya khaṇḍitā cāsitā
saccavādivacanaṃ anaññathā.
[261] Kānanamhi vanasaṇḍacārinī
kokilāva madhuraṃ nikūjihaṃ
taṃ jarāya khalitaṃ tahiṃ tahiṃ
saccavādivacanaṃ anaññathā.
[262] Saṇhakamburiva suppamajjitā
sobhate su gīvā pure mama
Sā jarāya bhaggā vināmitā
saccavādivacanaṃ anaññathā.
[263] Vaṭṭapalighasadisopamā ubho
sobhate su bāhā pure mama
tā jarāya yathā pāṭalibbalitā
saccavādivacanaṃ anaññathā.
[264] Saṇhamuddikasuvaṇṇamaṇḍitā
sobhate su hatthā pure mama
te jarāya yathā mūlamūlikā
saccavādivacanaṃ anaññathā.
[265] Pīnavaṭṭasahituggatā ubho
sobhate su thanakā pure mama
thevikīva lambanti nodakā
saccavādivacanaṃ anaññathā.
[266] Kañcanassa phalakaṃva sammaṭṭhaṃ
sobhate su kāyo pure mama
so valīhi sukhumāhi otato
saccavādivacanaṃ anaññathā.
[267] Nāgabhogasadisopamā ubho
sobhate su ūrū pure mama
te jarāya yathā veḷunāḷiyo
saccavādivacanaṃ anaññathā.
[268] Saṇhanūpurasuvaṇṇamaṇḍitā
sobhate su jaṅghā pure mama
tā jarāya tiladaṇḍakāriva
saccavādivacanaṃ anaññathā.
[269] Tūlapuṇṇasadisopamā ubho
sobhate su pādā pure mama
te jarāya phuṭitā valīmatā
saccavādivacanaṃ anaññathā.
[270] Ediso ahu ayaṃ samussayo
jajjaro bahudukhānamālayo
sopalepapatito jarāgharo
saccavādivacanaṃ anaññathā"ti
imā gāthāyo abhāsi.
Tattha kāḷakāti kāḷakavaṇṇā. Bhamaravaṇṇasādisāti kāḷakā hontāpi
bhamarasadisavaṇṇā, siniddhanīlāti attho. Vellitaggāti kuñcitaggā, mūlato paṭṭhāya
yāva aggā kuñcitā vellitāti attho. Muddhajāti kesā. Jarāyāti jarāhetu
jarāya upahatasobhā. Sāṇavākasādisāti sāṇasadisā vākasadisā ca, sāṇavākasadisā
ceva makacivākasadisā cātipi attho. Saccavādivacanaṃ anaññathāti saccavādino
avitathavādino sammāsambuddhassa "sabbaṃ rūpaṃ aniccaṃ jarābhibhūtan"tiādivacanaṃ anaññathā
yathābhūtameva, na tattha vitathaṃ atthīti.
Vāsitova surabhī karaṇḍakoti pupphagandhavāsacuṇṇādīhi vāsito vāsaṃ gāhāpito
pasādhanasamuggo viya sugandhi. Pupphapūra mama uttamaṅgabhūtoti campakasumanamallikādi-
pupphehi pūrito pubbe mama kesakalāpo nimmaloti attho. Tanti uttamaṅgajaṃ. Atha
Pacchā etarahi salomagandhikaṃ pākatikalomagandhameva jātaṃ. Atha vā salomagandhikanti
meṇḍakalomehi 1- samānagandhaṃ. "eḷakalomagandhikan"tipi 2- vadanti.
Kānanaṃva sahitaṃ suropitanti suṭṭhu ropitaṃ sahitaṃ ghanasannivesaṃ uddhameva
uṭṭhitaṃ ujukadīghasākhaṃ upavanaṃ viya. Kocchasūvicitaggasobhitanti pubbe kocchena
suvaṇṇasūciyā ca kesajaṭāvijaṭanena vicitaggaṃ hutvā sobhitaṃ, ghanabhāvena vā kocchasadisaṃ
hutvā paṇadantasūcīhi 3- vicitaggatāya sobhitaṃ. Tanti uttamaṅgajaṃ. Viralaṃ tahiṃ
tahinti tattha tattha viralaṃ vilūnakesaṃ.
Kaṇhakhandhakaṃ suvaṇṇamaṇḍitanti suvaṇṇavajirādīhi vibhūsitaṃ kaṇhakesapuñjakaṃ.
Ye pana "saṇhakaṇḍakasuvaṇṇamaṇḍitan"ti vadanti 4-, tesaṃ saṇhāhi suvaṇṇasūcīhi
jaṭāvijaṭanena maṇḍitanti attho. Sobhate suveṇīhilaṅkatanti sundarehi rājarukkha-
mālāsadisehi 5- kesaveṇīhi alaṅkataṃ hutvā pubbe virājate. Taṃ jarāya khalitaṃ siraṃ
katanti taṃ tathā sobhitaṃ siraṃ idāni jarāya khalitaṃ khaṇḍitākhaṇḍitaṃ 6- vilūnakesaṃ
kataṃ.
Cittakārasukatāva lekhikāti cittakārena sippinā nīlāya vaṇṇadhātuyā suṭṭhu
katā lekhā viya. Sobhate su bhamukā pure mamāti sundarā bhamukā pubbe mama
sobhanaṃ gatā. Valīhi palambitāti nalāṭante uppannāhi valīhi palambantā ṭhitā.
Bhassarāti bhāsurā 7-. Surucirāti suṭṭhu ruciRā. Yathā maṇīti maṇimuddikā viya.
Nettahesunti sunettā ahesuṃ. Abhinīlamāyatāti abhinīlā hutvā āyatā. Teti
nettā. Jarāyabhihatāti jarāya abhihatā.
Saṇhatuṅgasadisī cāti saṇhā tuṅgā sesamukhāvayavānaṃ anurūpā ca. Sobhateti
vaṭṭetvā ṭhapitaharitālavaṭṭi viya mama nāsikā sobhate. Su abhiyobbanaṃ patīti
@Footnote: 1 Sī. matthakalomehi 2 cha.Ma....lomagandhantipi 3 Sī.,i. phaladantasūcīhi
@4 cha.Ma. paṭhanti 5 i. rājarukkhaphala... 6 Ma. khallātikaṃ 7 Sī.,i. pabhassarā
Sundare abhinavayobbanakāle sā nāsikā idāni jarāya nivāritasobhatāya pariseditā 1-
viya varattā viya ca jātā.
Kaṅkaṇaṃva sukataṃ suniṭṭhitanti suparikammakataṃ suvaṇṇakaṅkaṇaṃ viya vaṭṭulabhāvaṃ
sandhāya vadati. Sobhateti sobhante. "sobhante"ti vā pāṭho. Suiti nipātamattaṃ.
Kaṇṇapāḷiyoti kaṇṇagandhā 2-. Valibhippalambitāti tahiṃ tahiṃ uppannavalīhi valitā
hutvā vaṭṭaniyā 3- paṇāmitavatthakhandhā bhassantā 4- olambanti.
Pattalīmakulavaṇṇasādisāti kadalimakulasadisavaṇṇasaṇṭhānā. Khaṇḍitāti bhedanapatanehi
khaṇḍitā khaṇḍabhāvaṃ gatā. Asitāti vaṇṇabhedena asitabhāvaṃ gatā.
Kānanamhi vanasaṇḍacārinī, kokilāva madhuraṃ nikūjihanti vanasaṇḍe gocaracaraṇena 5-
vanasaṇḍacārinī kānane anusaṅgītanivāsinī kokilā viya madhurālāpaṃ nikūjihaṃ.
Tanti taṃ nikūjitaṃ ālāpaṃ. Khalitaṃ tahiṃ tahinti khaṇḍadantādibhāvena tattha tattha
pakkhalitaṃ jātaṃ.
Saṇhakamburiva suppamajjitāti suṭṭhu pamajjitā saṇhā suvaṇṇasaṅkhā viya.
Sā jarāya bhaggā vināmitāti maṃsaparikkhayena vibhūtasarājālatāya 6- bhaggā hutvā vinatā.
Vaṭṭapalighasadisopamāti vaṭṭena palighadaṇḍena samasamā. Tāti tā ubhopi
bāhāyo. Yathā pāṭalibbalitāti jajjarabhāvena palitapāṭalisākhāsadisā.
Saṇhamuddikasuvaṇṇamaṇḍitāti suvaṇṇamayāhi maṭṭhabhāsurāhi 7- muddikāhi
vibhūsitā. Yathā mūlamūlikāti mūlakakaṇḍasadisā 8-.
@Footnote: 1 Ma. paṭisedhikā 2 Sī. kaṇṇapattā, Ma. kaṇṇabandhā 3 Sī. vaddhaniyā
@4 Sī. āsattā, cha.Ma. paṇāmitavatthakhandhā viya bhassantā 5 Sī. gocaraṃ caratīti
@6 cha.Ma. vibhūtasirājālatāya 7 Sī. maṭṭabhāsurāhi 8 Sī. mūlakakhaṇḍasadisā
Pīnavaṭṭasahituggatāti pīnā vaṭṭā aññamaññaṃ sahitāva hutvā uggatā
uddhamukhā. Sobhate su thanakā pure mamāti mama ubhopi thanā yathāvuttarūpā hutvā
suvaṇṇakalasiyo viya sobhiṃsu. Puthutte hi idaṃ ekavacanaṃ, atītatthe ca vattamānavacanaṃ.
Thevikīva lambanti nodakāti te ubhopi me thanā anudakā 1- galitajalā veṇudaṇḍake
ṭhapitaudakabhastā viya lambanti.
Kañcanassa phalakaṃva sammaṭṭhanti jātahiṅgulakena 2- makkhitvā ciraparimajjitaṃ
sovaṇṇaphalakaṃ viya sobhate. So valīhi sukhumāhi otatoti so mama kāyo idāni sukhumāhi
valīhi tahiṃ tahiṃ vitato valittacaṃ āpanno.
Nāgabhogasadisopamāti hatthināgassa hatthena samūpamā 3-. Hattho hi idha bhuñjati
etenāti bhogoti vutto. Teti ūruyo. Yathā veḷunāḷiyoti idāni veḷupabbasadisā
ahesuṃ.
Saṇhanūpurasuvaṇṇamaṇḍitāti siniddhamaṭṭhehi 4- suvaṇṇanūpurehi vibhūsitā.
Jaṅghāti aṭṭhijaṅghāyo. Tāti tā jaṅghāyo. Tiladaṇḍakārivāti appamaṃsalohitattā
kisabhāvena lūnāvasiṭṭhavisukkhatiladaṇḍakā viya ahesuṃ. Rakāro padasandhikaro.
Tūlapuṇṇasadisopamāti mudusiniddhabhāvena simbalitūlapuṇṇapali 5- guṇṭhitaupāhana-
sadisā. Te mama pādā idāni phuṭitā phalitā bhijjitā 6- valīmatā valimanto jātā.
Edisoti evarūPo. Ahu ahosi yathāvuttappakāro. Ayaṃ samussayoti ayaṃ mama
kāyo. Jajjaroti sithilābandho. Bahudukhānamālayoti jarādihetukānaṃ bahūnaṃ dukkhānaṃ
ālayabhūto. Sopalepapatitoti so ayaṃ samussayo apalepapatito abhisaṅkhārālepaparikkhayena
patito pātābhimukhoti attho. Sopi alepapatitoti vā padavibhāgo, so eva attho.
@Footnote: 1 cha.Ma. nodakā 2 cha.Ma. jātihiṅgulakena 3 cha.Ma. samasamā
@4 Sī. siniddhamaṭṭehi 5 Sī....tūlapuṇṇapaḷi... 6 cha.Ma. ayaṃ pāṭho na dissati
Jarāgharoti jiṇṇagharasadiso. Jarāya vā gharabhūto ahosi. Tasmā saccavādino dhammānaṃ
yathābhūtaṃ sabhāvaṃ sammadeva ñatvā kathanato avitathavādino sammāsambuddhassa mama
satthu vacanaṃ anaññathā.
Evamayaṃ therī attano attabhāve aniccatāya sallakkhaṇamukhena sabbesupi
tebhūmakadhammesu aniccataṃ upadhāretvā tadanusārena tattha dukkhalakkhaṇaṃ anattalakkhaṇañca
āropetvā vipassanaṃ ussukkāpentī maggapaṭipāṭiyā arahattaṃ pāpuṇi. Tena vuttaṃ
apadāne 1-:-
"yo raṃsiphusitāveḷo phusso nāma mahāmuni
tassāhaṃ bhaginī āsiṃ ajāyiṃ khattiye kule.
Tassa dhammaṃ suṇitvāhaṃ vippasannena cetasā
mahādānaṃ daditvāna patthayiṃ rūpasampadaṃ.
Ekatiṃse ito kappe sikhī lokagganāyako
uppanno lokapajjoto tilokasaraṇo jino.
Tadāruṇapure ramme brahmaññakulasambhavā
vimuttacittaṃ kupitā bhikkhuniṃ abhisāpayiṃ.
Vesikāva anācārā jinasāsanadūsikā
evaṃ akkosayitvāna tena pāpena kammunā.
Dāruṇaṃ nirayaṃ gantvā mahādukkhasamappitā
tato cutā manussesu upapannā tapassinī.
@Footnote: 1 khu.apa. 33/204/431
Dasajātisahassāni gaṇikattaṃ akārayiṃ
tamhā pāpā na muccissaṃ bhutvā duṭṭhavisaṃ yathā.
Brahmavesamasevissaṃ 1- kassape jinasāsane
tena kammavipākena ajāyiṃ tidase pure.
Pacchime bhave sampatte ahosiṃ opapātikā
ambasākhantare jātā ambapālīti tenahaṃ.
Parivutā pāṇakoṭīhi pabbajiṃ jinasāsane
pattāhaṃ acalaṃ ṭhānaṃ dhītā buddhassa orasā.
Iddhīsu ca vasī homi sotadhātuvisuddhiyā
cetopariyañāṇassa vasī homi mahāmuni.
Pubbenivāsaṃ jānāmi dibbacakkhu visodhitaṃ
sabbāsavaparikkhīṇā natthi dāni punabbhavo.
Atthadhammaniruttīsu paṭibhāne tatheva ca
ñāṇaṃ me vimalaṃ suddhaṃ buddhaseṭṭhassa vāhasā.
Kilesā jhāpitā mayhaṃ bhavā sabbe samūhatā
nāgīva bandhanaṃ chetvā viharāmi anāsavā.
Svāgataṃ vata me āsi buddhaseṭṭhassa santike
tisso vijjā anuppattā kataṃ buddhassa sāsanaṃ.
@Footnote: 1 cha.Ma. brahmacariyamasevisaṃ
Paṭisambhidā catasso vimokkhāpi ca aṭṭhime
chaḷabhiññā sacchikatā kataṃ buddhassa sāsanan"ti.
Arahattaṃ pana patvā attano paṭipattiṃ paccavekkhitvā udānavasena tā
eva gāthā paccudāhāsīti.
Ambapālītherīgāthāvaṇṇanā niṭṭhitā.
------------------
The Pali Atthakatha in Roman Book 34 page 262-272.
http://84000.org/tipitaka/pitaka_item/read_rm.php?B=34&A=5613
อรรถกถาบาลีอักษรไทย :-
http://84000.org/tipitaka/pitaka_item/read_th.php?B=34&A=5613
อ่านอรรถกถาแปลไทย :-
http://84000.org/tipitaka/attha/attha.php?b=26&i=467
เนื้อความพระไตรปิฎกฉบับหลวง :-
http://84000.org/tipitaka/read/r.php?B=26&A=9609
พระไตรปิฎกฉบับบาลีอักษรไทย :-
http://84000.org/tipitaka/read/pali_read.php?B=26&A=9643
The Pali Tipitaka in Roman Character :-
http://84000.org/tipitaka/read/roman_read.php?B=26&A=9643
Contents of The Tipitaka Volume 26
http://84000.org/tipitaka/read/?index_26
        |
|
บันทึก ๖ กุมภาพันธ์ พ.ศ. ๒๕๖๑. การแสดงผลนี้อ้างอิงข้อมูลจากอรรถกถาฉบับภาษาบาลี อักษรโรมัน. หากพบข้อผิดพลาด กรุณาแจ้งได้ที่ [email protected]