![]() |
| บทนำ พระวินัยปิฎก พระสุตตันตปิฎก พระอภิธรรมปิฎก ค้นพระไตรปิฎก ชาดก หนังสือธรรมะ |
471. 5. Subhakammaradhitutherigathavannana
daharahantiadika subhaya kammaradhitaya theriya gatha.
Ayampi purimabuddhesu katadhikara tattha tattha bhave vivattupanissayam kusalam
upacinanti anukkamena sambhavitakusalamula 2- upacitavimokkhasambhara sugatisuyeva
samsaranti paripakkanana hutva imasmim buddhuppade rajagahe annatarassa suvannakarassa
dhita hutva nibbatti, rupasampattisobhaya subhatissa namam ahosi. Sa anukkamena
@Footnote: 1 Si. urasa manasa, i. ure tassa mam 2 Ma.,i. samropitakusalamula
Vinnutam patta 1- satthu rajagahappavesane satthari sanjatappasada ekadivasam bhagavantam
upasankamitva vanditva ekamantam nisidi. Sattha tassa indriyaparipakam disva
ajjhasayanurupam catusaccadhammam desesi. Sa tavadeva sahassanayapatimandite sotapatti-
phale patitthasi. Sa aparabhage gharavase dosam disva mahapajapatiya gotamiya
santike pabbajitva bhikkhunisilesu patitthita uparimaggatthaya bhavanam anuyunji. 2-
Tam nataka kalena kalam upasankamitva kamehi nimantenta pahutadhanam vibhavajatanca
dassetva palobhenti. Sa tesam 3- ekadivasam attano santikam upagatanam gharavasesu
kamesu ca adinavam pakasenti "daharahan"tiadihi catuvisatiya gathahi dhammam
kathetva te nirase katva vissajjetva vipassanaya kammam karonti indriyani
pariyojenti 4- bhavanam ussukkapetva nacirasseva saha patisambhidahi arahattam
papuni. Arahattam pana patva:-
[339] "daharaham suddhavasana yam pure dhammamassunim
tassa me appamattaya saccabhisamayo ahu.
[340] Tatoham sabbakamesu bhusam aratimajjhagam
sakkayasmim bhayam disva nekkhammasseva 5- pihaye.
[341] Hitvanaham natiganam dasakammakarani ca
gamakhettani phitani ramaniye pamodite.
[342] Pahayaham pabbajita sapateyyamanappakam
evam saddhaya nikkhamma saddhamme suppavedite.
[343] Na me tam assa 6- patirupam akincannam hi patthaye
yo jataruparajatam chaddetva punaragame.
@Footnote: 1 cha.Ma. patva 2 Si.,i. anuyunjati 3 cha.Ma. ayam patho na dissati
@4 cha.Ma. pariyodapenti 5 cha.Ma. nekkhammameva 6 cha.Ma. netam assa
[344] Rajatam jatarupam va na bodhaya na santiya 1-
netam samanasaruppam na etam ariyadhanam.
[345] Lobhanam madanam cetam mohanam rajavaddhanam
sasankam bahuayasam natthi cettha dhuvam thiti.
[346] Ettha ratta pamatta ca sankilitthamana nara
annamannena byaruddha puthu kubbanti medhagam.
[347] Vadho bandho parikleso jani sokapariddavo
kamesu adhipannanam dissate byasanam bahum.
[348] Tam mam nati amittava kim vo kamesu yunjatha
janatha mam pabbajitam kamesu bhayadassinim.
[349] Na hirannasuvannena parikkhiyanti asava
amitta vadhaka kama sapatta sallabandhana.
[350] Tam mam nati amittava kim vo kamesu yunjatha
janatha mam pabbajitam mandam sanghatiparutam.
[351] Uttitthapindo uncho ca pamsukulanca civaram
etam kho mama saruppam anagarupanissayo.
[352] Vanta mahesihi kama ye dibba ye ca manusa
khematthane vimutta te patta te acalam sukham.
[353] Maham kamehi sangacchim yesu tanam na vijjati
amitta vadhaka kama aggikhandhupama dukha.
@Footnote: 1 i. na bodhaya na santaye
[354] Aparisuddho eso sabhayo 1- savighato sakantako
gedho suvisamo ceso mahanto mohanamukho.
[355] Upasaggo bhimarupo kama sappasirupama
ye bala abhinandanti andhabhuta puthujjana.
[356] Kamapankena satta hi bahu loke aviddasu
pariyantam na jananti jatiya maranassa ca.
[357] Duggatigamanam maggam manussa kamahetukam
bahum ve patipajjanti attano rogamavaham.
[358] Evam amittajanana tapana sankilesika
lokamisa bandhaniya kama maranabandhana.
[359] Ummadana ullapana kama cittappamathino
sattanam sankilesaya khippam marena odditam.
[360] Anantadinava kama bahudukkha mahavisa
appassada ranakara sukkapakkhavisosana.
[361] Saham etadisam hitva 2- byasanam kamahetukam
na tam paccagamissami nibbanabhirata sada.
[362] Ranam taritva kamanam sitibhavabhikankhini
appamatta vihassami rata samyojanakkhaye. 3-
[363] Asokam virajam khemam ariyatthangikam ujum
tam maggam anugacchami yena tinna mahesino.
@Footnote: 1 cha.Ma. paripantho esa bhayo. evamuparipi 2 cha.Ma. katva
@3 cha.Ma. sabbasamyojanakkhaye. evamuparipi
[364] Imam passatha dhammattham subham kammaradhitaram
anejam upasampajja rukkhamulamhi jhayati.
[365] Ajjatthami pabbajita saddha saddhammasobhana
vinituppalavannaya tevijja maccuhayini.
[366] Sayam bhujissa anana 1- bhikkhuni bhavitindriya
sabbayogavisamyutta katakicca anasava.
[367] Tam sakko devasanghena upasankamma iddhiya
namassati bhutapati subham kammaradhitaran"ti
ima gatha abhasi.
Tattha daharaham suddhavasana, yam pure dhammamassuninti yasma aham pubbe
dahara taruni eva suddhavasana suddhavatthanivattha alankatapatiyatta satthu santike
dhammam assosim. Tassa me appamattaya, saccabhisamayo ahuti yasma ca tassa
me mayham yathasutadhammam paccavekkhitva appamattaya upatthitasatiya silam adhitthahitva
bhavanam anuyunjantiyava catunnam ariyasaccanam abhisamayo "idam dukkhan"tiadina 2-
nayena pativedho ahosi.
Tatoham sabbakamesu, bhusam aratimajjhaganti tato tena karanena satthu santike
dhammassa sutatta saccananca abhisamitatta manussesu dibbesu cati sabbesupi
kamesu bhusam ativiya aratim ukkanthim adhigacchim. Sakkayasmim upadanakkhandhapancake
bhayam sappatibhayabhavam nanacakkhuna disva nekkhammasseva pabbajjaya nibbanasseva 3-
pihaye pihayami patthayami.
@Footnote: 1 cha.Ma. anana 2 khu.pati. 31/32/38 3 cha.Ma. nekkhammameva pabbajjam nibbanameva
Dasakammakarani cati dase ca kammakare 1- ca. Lingavipallasena hetam vuttam.
Gamakhettaniti game ca pubbannaparannaviruhanakkhettani ca, gamapariyapannani
va khettani. Phitaniti samiddhani. Ramaniyeti manunne. Pamoditeti pamudite 2-.
Bhogakkhandhe hitvati sambandho. Sapateyyanti santakam dhanam, manikarasuvannakararajatakaradi-
pariggahavatthum. 3- Anappakanti mahantam, pahayati yojana. Evam saddhaya nikkhammati
"hitvanaham natiganan"tiadina vuttappakaram 4- mahantam natiparivattam mahantam bhogak-
khandhanca pahaya kammam kammaphalani ratanattayancati saddheyyavatthum saddhaya saddahitva
gharato nikkhamma saddhamme suppavedite sammasambuddhena sutthu pavedite ariyavinaye
aham pabbajita.
Evam pabbajitaya pana na me tam assa patirupam, 5- yadidam chadditanam kamanam
paccagamanam. Akincannam hi patthayeti aham hi 6- akincanabhavam apariggahabhavameva
patthayami. Yo jataruparajatam, chaddetva punaragameti yo puggalo suvannam hirannam 7-
annampi va kinci dhanajatam chaddetva puna tam ganheyya, so panditanam
antare katham sisam ukkhipeyya.
Yasma rajatam jatarupam va, na bodhaya na santiya na maggananaya na
nibbanaya hotiti attho. Netam samanasaruppanti etam jataruparajatadipariggahavatthu,
tassa va pariggahanam 8- samanasaruppam na hoti. Tatha hi vuttam "na kappati samananam
sakyaputtiyanam jataruparajatan"tiadi. 9- Na etam ariyaddhananti etam yathavutta-
pariggahavatthu saddhadidhanam viya ariyadhammamayampi dhanam na hoti na ariyabhavavahanato. Tenaha
"lobhanan"tiadim.
Tattha lobhananti lobhuppadanam. Madananti madavaham. Mohananti sammohajananam 10-.
@Footnote: 1 cha.Ma. kammakare 2 Si. pamudane 3 cha.Ma. manikanakarajatadi... 4 cha.Ma. vuttappakarena
@5 cha.Ma. netam assa patirupam 6 cha.Ma. ayam saddo na dissati 7 cha.Ma. rajatam
@8 cha.Ma. parigganhanam 9 vi.cula. 7/446/286 10 Si.,i. sammohanam
Rajavaddhananti ragarajadisamvaddhanam. Yena pariggahitam, tassa asankavahatta saha
asankaya vattatiti sasankam, yena pariggahitam, tassa yato kuto asankavahanti
attho. Bahuayasanti sajjanarakkhanadivasena bahuparissamam. 1- Natthi cettha dhuvam thititi
etasmim dhane 2- dhuvabhavo ca thitibhavo ca natthi, cancalamanavatthitamevati 3- attho.
Ettha ratta pamatta cati etasmim dhane ratta sanjataraga nara 4-
dasakusaladhammesu satiya vippavasena pamatta. Sankilitthamana lobhadisankilesena
sankilitthacittava nama honti. Tato ca annamannena byaruddha, puthu kubbanti
medhaganti antamaso matapi puttena, puttopi matarati evam annamannam patiruddha
hutva puthu satta medhagam kalaham karonti. Tenaha bhagava "puna caparam bhikkhave
kamahetu kamanidanam kamadhikaranam .pe. Matapi puttena vivadati puttopi matara
vivadati"tiadim. 5-
Vadhoti maranam. Bandhoti addubandhanadibandhanam. Pariklesoti hatthacchedadi-
parikilesapatti. Janiti dhanajani ceva parivarajani ca. Sokapariddavoti soko ca
paridevo ca. Adhipannananti ajjhositanam. Dissate byasanam bahunti yathavuttam
vadhabandhanadibhedam avuttanca domanassupayasadim ditthadhammikasamparayikanca bahum bahuvidham
byasanam anattho kamesu dissateva.
Tam mam nati amittava, kim vo kamesu yunjathati tadisam mam yatha kamesu
virattam tumhe nati nataka samana anatthakama amitta viya kim kena karanena
kamesu anuyunjatha niyojetha. Janatha mam pabbajitam, kamesu bhayadassininti kamesu
bhayato passantim pabbajitam mam anujanatha, kim ettakam tumhehi anannatanti adhippayo.
Na hirannasuvannena, parikkhiyanti asavati kamasavadayo hirannena
suvannena na kadaci parikkhayam gacchanti, athakho tehi eva parivaddhanteva. Tenaha
@Footnote: 1 Ma.,i. bahu ayasam 2 i. thane 3 Si.,i. calacala... 4 cha.Ma. ayam patho na dissati
@5 Ma.mu. 12/168/129
"amitta vadhaka kama, sapatta sallabandhana"ti. Tassattho 1- kama hi ahitavahatta
mettiya abhavena amitta maranahetutaya ukkhittasikavadhakasadisatta vadhaka
anubandhitvapi anatthavahanataya veranubandhasapattasadisatta sapatta ragadinam
sallanam bandhanato sallabandhana.
Mundanti munditakesam. Tattha tattha nantakani gahetva sanghaticivaraparupanena
sanghatiparutam.
Uttitthapindoti vivatadvare ghare ghare patitthitva labhanakapindo. Unchoti
tadattham unchacariya. Anagarupanissayoti anagaranam pabbajitanam upagantva
nissitabbato upanissayabhuto pabbajitaparikkharo. 2- Tam hi nissaya pabbajita
jivanti.
Vantati chaddita. Mahesihiti buddhadihi mahesihi. Khematthaneti kamayogadihi
anupaddavatthanabhute nibbane. Teti mahesayo. Acalam sukhanti nibbane sukham patta.
3- Yasma vantakama buddhadayo mahesayo nibbanasukham patta. 3- Tasma tam patthentena
kama pariccajitabbati adhippayo.
Maham kamehi sangacchinti aham kadacipi kamehi na samagaccheyyam. Kasmati
ce aha "yesu tanam na vijjati"tiadim, 3- tattha yesu tanam na vijjatiti 3- yesu
kamesu upaparikkhiyamanesu ekasmimpi anatthaparittanam nama natthi. Aggikhandhupama
mahabhitapatthena. Dukha dukkhamatthena. 4-
Aparisuddho esa sabhayo yadidam kama nama aviditavipulanatthavahatta. Savighato
cittavighatakaranatta. Sakantako vinivijjhanatta. Gedho suvisamo cesoti giddhihetutaya
gedho. Sutthu visamo mahapalibodho eso. 5- Duratikkamanatthena mahanto. Mohanamukho
mucchapattihetuto.
@Footnote: 1 cha.Ma. ayam patho na dissati 2 cha.Ma. jivitaparikkharo 3-3 cha.Ma. ime patha na
@dissanti 4 Si. dukkhapanatthena 5 Si. mahapalipalepo
Upasaggo bhimarupoti abhibhimsanakasabhavo, mahanto devatupasaggo viya anatthakadi-
dukkhavahanato. 1- Sappasirupama kama sappatibhayatthena.
Kamapankena sattati kamasankhatena pankena satta lagga.
Duggatigamanam magganti nirayadiapayagaminam maggam. Kamahetukanti kamupabhoga-
hetukam. Bahunti panatipatadibhedena bahuvidham. Rogamavahanti rujjanatthena
rogasankhatassa ditthadhammikadibhedassa dukkhassa avahanakam.
Evanti "amitta vadhaka"tiadina vuttappakarena. Amittajananati amitta-
bhavassa nibbattanaka. Tapanati santapanaka, tapaniyati attho. Sankilesikati
sankilesavaha. Lokamisati loke amisabhuta. Bandhaniyati bandhanabhutena samyojanena
bandhitabba, 2- samyojaniyati attho. Maranabandhanati bhavadisu nibbattinimittataya
pavattakaranato ca maranato 3- ca maranavibandhana.
Ummadanati viparinamadhammata 4- viyogavasena sokummadakara, vaddhiya 5- va
uparuparimadavaha. Ullapanati "aho sukham aho sukhan"ti uddham uddham lapapanaka.
"ullolana"tipi patho, bhattapindanimittam nanguttham ullolento sunakho viya
amisahetu satte uparuparilalana, parabhavavannatapapanakati attho. Cittappamathinoti
parilahuppadanadina sampatti ayatinca cittassa pamathanasila. "cittappamaddino"ti
va patho, so evattho. Ye pana "cittappamadino"ti vadanti, tesam cittassa
pamadavahati attho. Sankilesayati vinasanaya 3- vibadhaya 6-, upatapanaya va.
Khippam marena odditanti kama namete marena odditam kuminanti datthabba sattanam
anatthavahanato.
@Footnote: 1 Si. appatikara... 2 cha.Ma. vaddhitabba 3 cha.Ma. ayam patho na dissati
@4 Ma.,i. dhammata 5 Ma.,i. bandhiya 6 cha.Ma. vibadhanaya
Anantadinavati "lobhanam madanancetan"tiadina, "idha sitassa purakkhato
unhassa purakkhato"tiadina ca dukkhakkhandhasuttadisu 1- vuttanayena apariyantadinava
bahudosa. Bahudukkhati apayikadibahuvidhadukkhanubandha. Mahavisati katukaseyha-
phalataya halahaladimahavisasadisa. 2- Appassadati satthadharagatamadhubindu viya
parittassada. Ranakarati saragadisamvaddhaka. 3- Sukkapakkhavisosanati sattanam anavajja-
kotthasassa vinasaka.
Sahanti sa aham, hettha vuttanayeneva satthu santike dhammam sutva patiladdha-
saddha kame pahaya pabbajitati 4- attho. Etadisanti evarupam vuttappakaram.
Hitvati etam jahitva, yathavuttakaranenati attho. Na tam paccagamissamiti tam maya
pubbe vantakame puna 5- na paribhunjissami. Nibbanabhirata sadati yasma pabbajita-
kalato patthaya sabbakalam nibbanabhirata, tasma na tam paccagamissamiti yojana.
Ranam taritva kamananti kamanam ranam taritva tanca maya katabbam ariya-
maggasampaharam katva. Sitibhavabhikankhiniti sabbakilesadarathaparilahavupasamena sitibhava-
sankhatam arahattam abhikankhanti. Rata samyojanakkhayeti sabbesam samyojananam khayabhute
nibbane abhirata.
Yena tinna mahesinoti yena ariyamaggena buddhadayo mahesino samsaramahogham
tinnam, ahampi tehi gatamaggam anugacchami, siladipatipattiya anupapunamiti attho.
Dhammatthanti ariyaphaladhamme thitam. Anejanti patippassaddhaejataya anejanti
laddhanamam aggaphalam. Upasampajjati sampadetva aggamaggadhigamena 6- adhigantva.
Jhayatiti tameva phalajjhanam upanijjhayati.
@Footnote: 1 Ma.mu. 12/167/129 2 Si. kantakapassena phalakadisu 3 Ma. ragadisambandhato
@4 cha.Ma. pabbajitva thitati 5 Si. pubbe vantam kamamethunam
@6 Si. patippassambhitaejataya
Ajjatthami pabbajitati pabbajita hutva pabbajitato patthaya ajja atthamadivaso,
ito atite atthamiyam pabbajitati attho. Saddhati saddhasampanna. Saddhammasobhanati
saddhammadhigamena sobhana.
Bhujissati dasabhavasadisanam kilesanam pahanena bhujissa. Kamachandadi-
inapagamena anana.
Ima kira tisso gatha pabbajitva atthame divase arahattam patva annatarasmim
rukkhamule phalasamapattim samapajjitva nisinnam therim bhikkhuninam 1- dassetva
pasamsantena bhagavata vutta.
Atha sakko devanamindo tam pavattim dibbena cakkhuna disva "evam satthara
pasamsiyamana ayam theri yasma devehi ca payirupasitabba"ti tavadeva tavatimsehi
devehi saddhim upasankamitva abhivadetva anjalim paggayha atthasi. Tam sandhaya
sangitikarehi vuttam:-
"tam sakko devasanghena upasankamma iddhiya
namassati bhutapati subham kammaradhitaran"ti.
Tattha tisu kamabhavesu bhutanam sattanam pati issaroti katva bhutapatiti laddhanamo
sakko devaraja devasanghena saddhim tam subham kammaradhitaram attano deviddhiya
upasankamma namassati, pancapatitthitena vandatiti attho.
Subhakammaradhitutherigathavannana nitthita.
Visatinipatavannana nitthita.
@Footnote: 1 cha.Ma. bhikkhunam
The Pali Atthakatha in Roman Book 34 page 298-308.
http://84000.org/tipitaka/pitaka_item/read_rm.php?B=34&A=6401&modeTY=2
อรรถกถาบาลีอักษรไทย :-
http://84000.org/tipitaka/pitaka_item/read_th.php?B=34&A=6401&modeTY=2
อ่านอรรถกถาแปลไทย :-
http://84000.org/tipitaka/attha/attha.php?b=26&i=471
เนื้อความพระไตรปิฎกฉบับหลวง :-
http://84000.org/tipitaka/read/r.php?B=26&A=9860
พระไตรปิฎกฉบับบาลีอักษรไทย :-
http://84000.org/tipitaka/read/pali_read.php?B=26&A=9885
The Pali Tipitaka in Roman Character :-
http://84000.org/tipitaka/read/roman_read.php?B=26&A=9885
Contents of The Tipitaka Volume 26
http://84000.org/tipitaka/read/?index_26
![]() ![]() ![]() ![]() |
บันทึก ๖ กุมภาพันธ์ พ.ศ. ๒๕๖๑. การแสดงผลนี้อ้างอิงข้อมูลจากอรรถกถาฉบับภาษาบาลี อักษรโรมัน. หากพบข้อผิดพลาด กรุณาแจ้งได้ที่ [email protected]